Adhyaya 194: The Return of Naciketas from Yama’s Abode: Inquiry into Death, Karma, and Dharmic Release

Verse 1

अथ नचिकेतसो आगमनवर्णनम् ॥ वैशम्पायन उवाच ॥ गतश्च परमं स्थानं यत्र राजा दुरासदः ॥ अर्चितस्तु यथान्यायं दृष्ट्वैव तु विसर्जितः

Ngayon, ang paglalarawan ng pagdating ni Naciketas. Sinabi ni Vaiśampāyana: Siya’y nagtungo sa pinakamataas na dako kung saan naroon ang kakila-kilabot na Hari (Yama); pinarangalan siya ayon sa kaugalian, at pagkakita pa lamang sa kanya ay saka siya pinayagang umalis.

Verse 2

ततो हृष्टमना राजन्पुत्रं दृष्ट्वा तपोनिधिः ॥ परिष्वज्य च बाहुभ्यां मूर्द्धन्याघ्राय यत्नतः

Pagkaraan, O hari, ang tagapag-ingat ng mga pag-aayuno, nagalak ang loob nang makita ang kaniyang anak; niyakap niya ito sa kaniyang mga bisig at maingat na hinalikan (sinamyo) ang tuktok ng ulo.

Verse 3

दिवं च पृथिवीं चैव नादयामास हृष्टवत् ॥ स संहृष्टमनाः प्रीतस्तानुवाच तपोधनान्

Sa galak ay pinaugong niya ang langit at ang lupa; at siya, lubhang nagalak at nasiyahan, ay nagsalita sa mga tapodhana—mga ascetikong mayaman sa pag-aayuno.

Verse 4

पश्यन्तु मम पुत्रस्य प्रभावं दिव्यतेजसः ॥ यमस्य भवनं गत्वा पुनः शीघ्रमिहागतः

“Masdan nila ang kapangyarihan ng aking anak, na nagniningning sa banal na liwanag; nagpunta siya sa tahanan ni Yama at agad na nagbalik dito.”

Verse 5

पितृस्नेहानुभावेन गुरुशुश्रूषयापि च ॥ दैवेन हेतुनाचायं जीवन्दृष्टो मया सुतः

“Sa bisa ng pag-ibig ng anak sa ama, at dahil din sa paglilingkod sa mga guro, at sa isang banal na sanhi rin, nakita ko ang aking anak na buhay.”

Verse 6

लोके मत्सदृशो नास्ति पुमान्भाग्यसमन्वितः ॥ एष मृत्युमुखं गत्वा मम पुत्र इहागतः

“Sa daigdig ay walang lalaking kasingpalad ko: ang aking anak, matapos mapunta sa bunganga ng Kamatayan, ay dumating dito.”

Verse 7

कच्चित्त्वं न हतो वत्स नैव बद्धो यमालये ॥ कच्चित्ते स शिवः पन्था गच्छतस्तव पुत्रक

Tunay bang hindi ka napinsala, mahal kong anak, ni hindi iginapos sa tahanan ni Yama? Tunay ba, munting anak ko, ang mapalad at banal na landas ang sa iyo habang ikaw ay lumalakad?

Verse 8

कच्चित्ते व्याधयो घोरा नान्वगच्छन्यमालये ॥ किमपूर्वं त्वया दृष्टं कच्चित्तुष्टो महातपाः

Tunay bang hindi ka sinundan ng kakila-kilabot na mga karamdaman sa tahanan ni Yama? Ano ang di-pa-nakikitang bagay na iyong nasaksihan? Tunay bang nasiyahan ang dakilang asceta?

Verse 9

कच्चिद्राजा त्वया दृष्टः प्रेतानामधिपो बली ॥ परुषेण न कच्चित्त्वां यमः पश्यति चक्षुषा

Tunay bang nakita mo ang hari—si Yama, ang makapangyarihang panginoon ng mga yumao? Tunay bang hindi ka niya tiningnan ng marahas at mabagsik na mga mata?

Verse 10

कच्चिद्दौवारिकास्तत्र न रौद्रास्त्वां यमालये ॥ कच्चिद्राज्ञा विसृष्टं तु न बाधन्तेतरे जनाः

Tunay bang ang mga bantay-pinto roon sa tahanan ni Yama ay hindi naging mabagsik sa iyo? At nang ikaw ay palayain sa utos ng hari, tunay bang hindi ka ginulo ng iba pang mga nilalang?

Verse 11

कच्चित्पन्थास्त्वया लब्धो निर्गमो वा यमालये ॥ अयं मम सुतः प्राप्तः प्रसन्ना मम देवताः

Tunay bang natagpuan mo ang landas—ang paglabas—mula sa tahanan ni Yama? Ang anak kong ito ay nagbalik; ang mga banal na kapangyarihan, ang mga diyos na tagapangalaga, ay pumanig sa akin.

Verse 12

ऋषयश्च महाभागा द्विजाश्च सुमहाव्रताः ॥ यन्मे वत्स पुनः प्राप्तो यमलोकाद्दुरासदात् ॥

Ang mga mapalad na rishi at ang mga dvija na may napakadakilang panata—(nag-iisip:) “Ang aking anak ay muling nagbalik sa akin mula sa kaharian ni Yama, na mahirap marating.”

Verse 13

एवमाभाषमाणं तु श्रुत्वा सर्वे वनौकसः ॥ त्यक्त्वा व्रतानि सर्वाणि नियमांश्च तथैव च ॥

Nang marinig nilang nagsasalita siya nang gayon, ang lahat ng naninirahan sa gubat ay pansamantalang iniwan ang lahat ng kanilang mga panata at gayundin ang mga pagtalima sa mga alituntunin.

Verse 14

जपन्तश्चैव जाप्यानि पूजयन्तश्च देवताः ॥ ऊर्ध्वबाहवः केचित्तिष्ठन्तोऽन्ये सुदारुणम् ॥

Ang ilan ay bumibigkas ng mga dapat bigkasin na mantra, at ang ilan ay sumasamba sa mga diyos; ang ilan ay nakatayo na nakataas ang mga bisig, samantalang ang iba ay nananatili sa mabibigat na pustura.

Verse 15

एकपादेन तिष्ठन्तः पश्यन्तोऽन्ये दिवाकरम् ॥ एवमेव परित्यज्य नियमान्पूर्वसञ्चितान् ॥

Ang ilan ay nakatayo sa isang paa; ang iba naman ay nakatitig sa araw. Sa gayon, isinasantabi nila ang mga naipong pagtalima sa mga alituntunin mula pa noon.

Verse 16

वैश्वानरा महाभागास्तपसा संशितव्रताः ॥ आगतास्त्वरितं द्रष्टुं नाचिकेतं सुतं तदा ॥

Ang mga mararangal na ascetic, na ang kanilang mga panata ay pinatibay ng tapas (mahigpit na pagninilay at pag-aayuno), ay nagmadaling dumating noon upang makita si Nāchiketa, ang anak.

Verse 17

दिग्वाससश्च ऋषयो दन्तोलूखलिनस्तथा ॥ अश्मकूटाश्च मौनाश्च शीर्णपर्णाम्बुभोजनाः ॥

Ang mga rishi na hubad sa apat na dako (balot ng langit), at yaong ginawang lusong ang kanilang mga ngipin (sa pagkain); gayundin ang mga dumudurog sa bato; ang mga nananahimik; at ang mga nabubuhay sa tuyong dahon at tubig—

Verse 18

धूमदाश्च तथा चान्ये तप्यमानाश्च पावके ॥ परिवर्य तथा दृष्ट्वा तस्य पुत्रं तपोनिधिम् ॥

At ang iba pa, ang mga “kumakain ng usok,” at ang iba na nagsasagawa ng matinding tapa sa apoy—nang magtipon sa paligid, minasdan nila ang kanyang anak, isang sisidlan ng kapangyarihang ascetiko.

Verse 19

तं नाचिकेतसं दृष्ट्वा यमलोकादिहागतम् ॥ भीतास्तत्र स्थिताः हृष्टाः केचित्कौतूहलान्विताः ॥

Nang makita si Nāciketa na dumating dito mula sa kaharian ni Yama, ang ilan ay tumayo roon na may takot; ang iba’y nagalak; at ang ilan ay napuno ng pagkamangha at pag-uusisa.

Verse 20

केचिद्विमनसश्चैव केचित्संशयवादिनः ॥ तमूचुः सहिताः सर्वे ऋषिपुत्रं तपोधनम् ॥

Ang ilan ay nanlumo, at ang ilan ay nagsalita nang may pag-aalinlangan; saka silang lahat, magkakasama, ay nagsalita sa kanya—sa anak ng rishi, mayaman sa tapa.

Verse 21

ऋषय ऊचुः ॥ भो भो सत्यव्रताचार गुरुशुश्रूषणे रत ॥ नाचिकेतः सुत प्राज्ञ स्वधर्मपरिपालक ॥

Sinabi ng mga rishi: “O, o ikaw na ang asal ay nakaugat sa mga panatang totoo, na masigasig sa paglilingkod sa guro—O Nāciketa, marunong na anak, tagapangalaga ng sariling dharma—”

Verse 22

ब्रूहि सत्यं त्वया दृष्टं श्रुतं च सविशेषकम् ॥ ऋषीणां श्रोतुकामानां पितुश्चैव विशेषतः ॥

Ipahayag mo ang katotohanan—ang iyong nakita at narinig, kasama ang mga natatanging detalye—para sa mga rishi na nagnanais makinig, at lalo na para sa aking ama.

Verse 23

अपि गुह्यं च वक्तव्यं पृष्टे सति विशेषतः ॥ सर्वस्यापि भयं तीव्रं यद्द्वारा प्रतिदृश्यते ॥

Kahit ang lihim ay dapat ding sabihin, lalo na kapag tinanong; sapagkat sa pamamagitan niyon ay nahahayag at nauunawaan ang matinding takot na nakikita ng lahat.

Verse 24

मृतं नैव परं तात दृश्यते कालमायया ॥ स्वकर्म भुज्यते तात प्रयत्नेन च मानवैः ॥

Hindi tunay na ‘nakikita’ ang lampas sa kamatayan, mahal na anak, dahil sa ilusyon na nililikha ng Panahon (kāla-māyā). Gayunman, tinatamasa ng tao ang bunga ng sariling karma—sa pamamagitan ng pagsisikap at ng mga kundisyong kanyang pinasimulan.

Verse 25

इह चैव कृतं यत्तु तत्परत्रोपभुज्यते ॥ करोति यदि तत्कर्म शुभं वा यदि वा अशुभम् ॥

Anuman ang gawin dito, iyon ay mararanasan doon (sa kabilang kalagayan/mundo). Kapag gumagawa ang tao ng karma—mabuti man o masama—ang bunga nito ay kanyang pagdaraanan ayon dito.

Verse 26

तथात्र दृश्यते काले कालस्यैव तु मायया ॥ म्रियते च यथा जन्तुर्यथा गर्भे च तिष्ठति ॥

Ganyan ang nakikitang paglitaw dito sa panahon, sa pamamagitan ng sariling ilusyon ng Panahon: kung paano namamatay ang nilalang, at kung paano ito nananatili sa sinapupunan (sa pagdadalantao).

Verse 27

तस्य पारं न गच्छन्ति बहवः पारचिन्तकाः ॥ तत्र स्थिते जगत्सर्वं लोभमोहतमोवृतम् ॥

Marami ang nag-iisip tungkol sa “malayong pampang,” ngunit hindi nila nararating ang hangganan nito. Habang nananatili ang gayong kalagayan, ang buong daigdig ay natatakpan ng kasakiman, pagkalito, at kadiliman.

Verse 28

धर्मराजस्य किं रूपं कालो वा कीदृशो मुने ॥ किंरूपा व्याधयश्चैव विपाको वापि कीदृशः ॥

Ano ang anyo ni Dharma-rāja, at ano ang anyo ng Panahon, O pantas? At ano ang likas ng mga karamdaman, at ano ang katangian ng paghinog ng karma (vipāka)?

Verse 29

किं च कुर्वन्प्रमुच्येत किं वा कर्म समाचरेत् ॥ आस्पदं सर्वलोकस्य तत्कर्म दुरतिक्रमम् ॥

At sa paggawa ng alin nagkakamit ng paglaya, o anong gawain ang dapat isagawa? Ang gawaing iyon ang saligan ng lahat ng daigdig, at hindi madaling lampasan.

Verse 30

क्रोधबन्धनजं क्लेशं कर्षणं छेदनं तथा ॥ येन गच्छन्ति विप्रेन्द्र लोके कर्मविदो जनाः ॥

Ang pagdurusang isinilang mula sa pagkagapos ng galit—paghila at pagputol din—sa pamamagitan nito, O pinakadakila sa mga brahmin, ang mga taong nakaaalam ng karma ay nagpapatuloy sa daigdig na yaon.

Verse 31

जितात्मानः कथं यान्ति कथं गच्छति पापकृत् ॥ यथाश्रुतं यथादृष्टं यथा चैवावधारितम् ॥

Paano umaalis ang mga nagtagumpay sa sarili, at paano naman napaparoon ang gumagawa ng kasamaan? Ipaliwanag ayon sa narinig, ayon sa nakita, at ayon sa natiyak.

Verse 32

वैशम्पायन उवाच॥ ऋषिभिस्त्वेवमुक्तस्तु नाचिकेतो महामनाः ॥ यदुवाच महाराज शृणु तज्जनमेजय

Sinabi ni Vaiśampāyana: Nang sa gayon ay kausapin ng mga ṛṣi, nagsalita ang dakilang-isip na si Nāciketa. O hari—pakinggan mo, Janamejaya, ang kanyang sinabi.

Verse 33

प्रणयात्सौहृदात्स्नेहादस्माभिरभिपृच्छितम् ॥ वद सर्वं महाभाग याथातथ्येन विस्तरम्

Dahil sa pag-ibig, pagkakaibigan, at taos na pagmamahal, kami ay nagtanong sa iyo. O mapalad, sabihin mo ang lahat nang malawakan, ayon sa tunay na kalagayan.

Verse 34

कच्चिन्न तुष्टो भगवान्स्त्वां दृष्ट्वा स्वयमागतम् ॥ कच्चिच्छीघ्रं विसृष्टोऽसि धर्मराजेन पुत्रक

Natuwa ba ang Mapalad na Panginoon nang makita ka—yamang ikaw ay kusang dumating? At, anak ko, agad ka bang pinauwi ni Dharmarāja?

Verse 35

उपविष्टास्तथा चान्ये स्थिताश्चान्ये सुयन्त्रिताः ॥ ते सर्वे तं तु पृच्छन्ति ऋषयो वेदपारगाः

Ang ilan ay umupo, at ang iba nama’y tumayo—maayos ang loob at may pagpipigil. Ang lahat ng mga ṛṣi, bihasa sa mga Veda, ay nagtanong sa kanya.

Verse 36

चिन्तयेत न चिन्ताऽत्र मृगयन्ति च यद्धितम् ॥ करोति चित्रगुप्तः किं किं च जल्पत्यसौ पुनः

Huwag siyang mag-alala rito; ang hinahanap nila ay ang kapakinabangan. Ano ang ginagawa ni Citragupta, at ano ang paulit-ulit niyang sinasabi?