Adhyaya 180: The Glory of Dhruva-Tīrtha: Rules of Ancestor Libations and Śrāddha, and the Consequences of Lineage-Continuity

Verse 1

श्रीवराह उवाच ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि पितॄणां तृप्तिकारकम् ॥ ध्रुवतीर्थे पुरावृत्तं तच्छृणुष्व वसुन्धरे

Sinabi ni Śrī Varāha: Muli kong ipahahayag ang isa pang salaysay na nagbibigay-kasiyahan sa mga ninuno. Makinig ka, O Vasundharā, sa naganap noon sa Dhruva-tīrtha.

Verse 2

अस्यां पुर्यां तु राजा आसीद्धार्मिकः सत्यविक्रमः ॥ चन्द्रसेनेति नाम्ना च यज्वा दानहिते रतः

Sa lungsod na ito ay may isang hari—matuwid at may tunay na kagitingan—na ang pangalan ay Candrasena; siya’y nagsasagawa ng mga yajña at masigasig sa mapagkawanggawang pagbibigay.

Verse 3

तस्य नार्यः शते द्वे तु कुलशीलवयोयुते ॥ तासां मध्येऽधिका चैका पतिव्रतपरायणा

May dalawang daang asawa siya, na may mabuting angkan, asal, at kabataan; sa kanila’y may isang higit na namumukod, lubos na nakatuon sa dharma ng pativratā.

Verse 4

नाम्ना चन्द्रप्रभा चैव वीरसूर्वीरपुत्रका ॥ तस्या दासीशतस्यैका दासी नाम्ना प्रभावती ॥

Siya ay nakilala sa pangalang Candraprabhā, anak ni Vīrasūrvīra. Sa kaniyang sandaang aliping babae, may isang alipin na ang pangalan ay Prabhāvatī.

Verse 5

स्वदोषैः पतिताः सर्वे नरकं प्रति भामिनि ॥ सङ्करो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य हि ॥

“O marikit, silang lahat ay nahulog dahil sa sarili nilang mga pagkukulang at tumutungo sa impiyerno. Tunay, ang paghahalo at kaguluhan sa lipunan ay humahantong sa impiyerno—lalo na sa mga sumisira sa angkan.”

Verse 6

कदाचिदपि तस्याथो भ्रष्टः प्राणिजनो महान् ॥ सूक्ष्मः प्राणिसमूहो हि ध्रुवतीर्थे तदापतत् ॥

Minsan, higit pa rito, isang malaking karamihan ng mga nilalang—nahulog sa kanilang nararapat na kalagayan—isang maselang pangkat ng mga may-buhay, noon ay bumaba sa Dhruva-tīrtha.

Verse 7

कृष्णरूपाश्चङ्क्रमन्तो मशकाकारसन्निभाः ॥ दृष्टास्ते ऋषिणा तत्र त्रिकालज्ञेन भामिनि ॥

“O marikit, doon sila’y nakita ng isang rishi na nakaaalam ng tatlong panahon: maitim ang anyo, gumagala, at wari’y hugis-lamok.”

Verse 8

तस्याः परिग्रहास्त्वेकोद्दिष्टाचारविहीनकाः ॥ तस्या पितृगणाः सर्वे अतीताः शतसङ्ख्यया ॥

Ang kaniyang mga kasamahan at umaasa sa kaniya ay salat sa itinakdang asal hinggil sa ekoddiṣṭa na handog para sa isang tiyak na yumao. At ang lahat ng kaniyang mga pangkat ng ninuno (pitṛ-gaṇa) ay pumanaw na, na umaabot sa daan-daan.

Verse 9

षष्ठान्नकालभोक्ता पयोव्रतेन महात्मना ॥ मानैर्व्रतेन सा देवी सूर्यगत्या स्थितेन च ॥

Kumain siya sa itinakdang oras ng ikaanim na pagkain; sa dakilang panatang gatas (payovrata), at sa panatang sinusukat ng tiyak na mga pagtalima—na nakaayon din sa landas ng araw—nanatiling matatag sa disiplina ang diyosa.

Verse 10

चतुर्थांशावशेषश्च दिवसः पर्यवर्त्तत ॥ एके तत्र समायान्ति पितरो नभसोऽवनिम् ॥

Nang may isang-kapat na lamang ang natitira sa araw at umusad ang takbo ng maghapon, may ilang mga Pitṛ (ninuno) na dumating doon, mula sa langit pababa sa lupa.

Verse 11

अन्ये पूर्वोत्तराद्देशाद्दक्षिणात्पश्चिमात्तथा ॥ केचित्स्वभावतो हृष्टाः केचित्पुत्रैः स्वधाकृताः ॥

Ang iba naman ay nagmula sa hilagang-silanganing lupain, gayundin mula sa timog at sa kanluran. May ilan na likás na masaya; may ilan na napawi at nasiyahan sa mga handog na svadhā na isinagawa ng kanilang mga anak.

Verse 12

हृष्टास्तुष्टा सुपुष्टाङ्गा गच्छन्तो दिवि सङ्घशः ॥ तपस्विनः स्नानरता रूक्षाः क्षामशरीरिणः ॥

Masaya, nasiyahan, at hitik ang mga sangkap ng katawan, sila’y nagtungo sa langit nang pangkat-pangkat. (May ilan na) mga ascetic, masigasig sa paliligo, mahigpit at mapagtiis, na payat ang katawan.

Verse 13

वस्त्रालङ्कारपुष्टाङ्गा हृष्टा गच्छन्ति सङ्घशः ॥ तथाऽपरे नग्नदेहाः सुपुष्टा यान्ति तत्र वै ॥

Nakabihis at may mga palamuti, hitik ang mga sangkap ng katawan, masaya silang nagtungo nang pangkat-pangkat. Gayundin, ang iba—hubad ang katawan ngunit malusog—ay tunay ding nagtungo roon.

Verse 14

अन्ये यथागतं यान्ति आयान्ति पुनरेव हि ॥ यानैरुच्चावचैः केचिन्नानारूपैः खगैस्तया ॥

Ang ilan ay umaalis kung paanong sila’y dumating, at tunay na muling nagbabalik. Ang iba’y dumarating sakay ng sari-saring sasakyan, sa iba’t ibang anyo, na dinadala sa himpapawid sa landasing yaon.

Verse 15

समागच्छन्ति गच्छन्तीरयन्तश्चाशिषो मुदा ॥ केचिद्यथागता यान्ति क्रुद्धाः शापप्रदायिनः ॥

Sila’y nagsasama-sama at umaalis, masayang bumibigkas ng mga pagpapala. Ngunit ang ilan ay umaalis gaya ng pagdating—galit, na nagkakaloob ng mga sumpa.

Verse 16

निर्गतोदरसूक्ष्माश्च गच्छन्ति सुविमानिताः ॥ सम्मानितास्तथान्ये तु पितरः श्राद्धपूजिताः ॥

Ang ilan ay umaalis—banayad at payat, hungkag ang tiyan—lubhang napahiya. Ngunit ang iba nama’y pinararangalan: ang mga Pitṛ, na sinasamba sa pamamagitan ng mga handog na śrāddha.

Verse 17

महोत्सवमिवालक्ष्य विस्मितो मुनिरुत्थितः ॥ गते पितृगणे पुत्राः सकलत्रा गृहान्ययुः ॥

Nang makita iyon na wari’y isang dakilang pagdiriwang, ang muni ay tumindig sa pagkamangha. Nang makaalis ang pangkat ng mga Pitṛ, ang mga anak—kasama ang kanilang mga asawa—ay nagsiuwi sa kani-kanilang tahanan.

Verse 18

निर्जनं ध्रुवतीर्थं तु वृत्तवेलमिवाभवत् ॥ तत्रैकान्ते कृशाङ्गोऽथ क्षुत्क्षामो गतिविह्वलः ॥

Pagkaraan, ang Dhruvatīrtha ay naging tiwangwang, na parang pampang matapos humupa ang tubig. Doon, sa isang liblib na dako, naroon ang isang lalaking lupaypay ang katawan—gutom na gutom, nanghihina, at pasuray-suray ang lakad.

Verse 19

न वाक्च श्रूयते तस्य क्षुद्रपक्षिरवो यथा ॥ को भवान्विकृताकारो वेष्टितो मशकैर्बहु ॥

Walang malinaw na pananalita ang narinig mula sa kaniya—kundi tila huni ng maliliit na ibon. “Sino ka, na may anyong baluktot, at nababalot ng napakaraming lamok?”

Verse 20

न गच्छसि यथास्थानमागतस्तु निरुद्यमः ॥ यथावत्पृच्छते मह्यं कथयात्मविचेष्टितम् ॥

Hindi ka bumabalik sa iyong nararapat na kinalalagyan; at pagdating mo rito, nananatili kang walang pagsisikap o pagkilos. Yamang lumapit ka sa akin at maayos na nagtanong, isalaysay mo ang iyong sariling mga ginawa at kalagayan.

Verse 21

ममाद्य नैत्यकं कर्म तीर्थेऽस्मिन्नश्यतेऽनिशम् ॥ इमानुच्चावचान् जन्तून् दृष्ट्वा मां मोह आविशत् ॥

“Ngayon, ang aking araw-araw na tungkuling ritwal ay wari’y walang tigil na naaantala sa banal na tawiran na ito. Nang makita ko ang mga nilalang na sari-saring uri, nilamon ako ng pagkalito.”

Verse 22

त्वां दृष्ट्वेदृक्स्वरूपं च क्रिया मे सा गता त्वयि ॥ विस्रब्धः कथयास्माकं करोमि च हितं तव ॥

“Nang makita kita sa gayong anyo, ang aking pagtuon sa ritwal ay napalingon sa iyo. Magsalita ka sa amin nang walang pangamba; gagawin ko rin ang makabubuti para sa iyo.”

Verse 23

जन्तुरुवाच ॥ बृहन्निमित्तमद्यैव पितॄणां तृप्तिकारकम् ॥ ध्रुवतीर्थे च यः श्राद्धं पुनः कुर्यात्तिलोदकम् ॥

Ang nilalang ay nagsabi: “Ngayong araw mismo ay may dakilang pagkakataon na nagbibigay-kasiyahan sa mga Ninuno. At sa Dhruvatīrtha, sinumang magsagawa muli ng śrāddha, na nag-aalay ng tubig na may linga—”

Verse 24

तिलतृप्ताः दिवं यान्ति पितरस्तेन पुत्रिणः ॥ सोऽहं स्वान्तरिकादत्तस्तृप्त्यर्थस्तु बुभुक्षितः

‘Sa mga handog na linga (til), nasisiyahan ang mga ninuno ng lalaking may anak at sila’y nagtutungo sa langit. Ngunit ako—na pinagkaitan sa loob ng mga handog, gutóm at naghahanap ng pagkapawi—ay nananatiling hindi nasisiyahan.’

Verse 25

योनिसंकरदोषेण नरकं समुपाश्रितः ॥ आशापाशशतैर्बद्धः शतवर्षैरिहागतः

‘Dahil sa kasalanan ng paghalo ng lahi sa sinapupunan, ako’y napasailalim sa impiyerno; nakagapos sa daan-daang tali ng pag-asa, ako’y naparito sa loob ng sandaang taon.’

Verse 26

अगतिर्गमने मे स्यात्ते त्रितापैः समागतः ॥ सन्तानैः पुष्टवपुषो दत्तश्राद्धैः कृतोदकैः

‘Sa aking paglakad, wala akong madaraanan—kaya ako’y lumapit sa inyo, dinadapuan ng tatlong uri ng pagdurusa. (Tanging) sa pamamagitan ng mga inapo na may malusog na katawan, na naghandog ng śrāddha at nagsagawa ng pagbubuhos ng tubig (tarpana), nakakamtan ang ginhawa.’

Verse 27

बलयुक्ता ययुः स्वर्गं निर्बलस्य कुतो गतिः ॥ येषां सन्ततिरक्षय्या तिष्ठत्येवं प्रजावती

‘Ang may lakas ay nagtungo sa langit; paano magkakaroon ng landas ang walang lakas? Sapagkat yaong may lahing hindi nauubos ay nananatiling gayon—pinagpapala ng supling.’

Verse 28

दृष्टास्त्वया त्रिकालज्ञ दिव्यदृष्ट्या दिवं गताः ॥ ब्राह्मणानां च वैश्यानां शूद्राणां पितरस्तथा

‘O nakaaalam ng tatlong panahon, sa iyong banal na paningin ay nakita mo ang mga ninunong nagtungo sa langit—yaong sa mga Brāhmaṇa, sa mga Vaiśya, at gayundin ang mga ninuno ng mga Śūdra.’

Verse 29

प्रतिलोमानुलोमानां शूद्राणां श्राद्धकर्मिणाम् ॥ सर्वेषां च त्वया दृष्टं येषां सन्ततिरव्यया

“Nakita mo rin yaong mula sa mga pagsasamang pratiloma at anuloma, at ang mga Śūdra na nagsasagawa ng śrāddha; tunay, nakita mo ang kalagayan ng lahat ng yaong ang angkan ay hindi napuputol.”

Verse 30

एवं पृष्टः स विप्रेण कथयामास कारणम् ॥ पुनः पप्रच्छ तं जन्तुः कौतूहलसमन्वितः

“Nang siya’y tanungin ng Brahmin, ipinaliwanag niya ang sanhi; at muli, ang nilalang na iyon, puspos ng pag-uusisa, ay nagtanong pa sa kanya.”

Verse 31

तवापि सन्ततिस्तात नास्ति दैवाद्यथोचिताः ॥ यदि कश्चिदुपायोऽत्र मह्यं तव हितैषिणे

“Ikaw man, mahal na anak, ay walang magiging salinlahi—sa tadhana, gayon ang nangyari. Kung may anumang lunas dito, ipabatid mo sa akin, na nagnanais ng iyong kabutihan.”

Verse 32

वद सर्वं करिष्यामि यदि सत्यं वचो मम ॥ ततः स कथयामास दुःस्थः पितृगणैर्वृतः

“Magsalita ka; gagawin ko ang lahat, kung totoo ang aking salita.” Pagkaraan, siya—dukha sa kalagayan at napaliligiran ng mga pangkat ng mga ninuno—ay nagsimulang magpaliwanag.

Verse 33

इमे ये मम देहे तु भवन्ति मशकाः कृशाः ॥ सन्तानप्रक्षयादेते मम देहं समाश्रिताः

“Ang mga payat na lamok na ito na lumilitaw sa aking katawan—dahil sa pagkapuksa ng aking salinlahi, sila’y nanirahan at kumapit sa aking katawan.”

Verse 34

तन्तुमन्त्रमहं तेषां मम तन्तुमयी सकृत् ॥ आस्ते नगर्या मध्ये तु चन्द्रसेनस्य वेश्मनि

“Ako ang ‘mantrang-hibla’ para sa kanila; ang aking sariling pagkatao ay minsang (naitali) bilang hibla.” Siya’y nananahan sa gitna ng lungsod, sa bahay ni Candrasena.

Verse 35

महिष्याः प्रेषणे नित्यं दासी नाम्ना प्रभावती ॥ तस्या दासी कर्मकरी विरूपनिधिनामतः

Sa palagiang utos ng reyna ay may alilang nagngangalang Prabhāvatī. Ang aliping iyon ay may babaeng manggagawa/katulong na kilala sa pangalang Virūpanidhi.

Verse 36

अस्माकं सन्ततेस्तन्तुस्तस्य श्राद्धकृते वयम् ॥ आशया बद्धहृदयाः श्राद्धतर्पणहेतवः

“Sa aming angkan, siya ang ‘hibla’ ng pagpapatuloy; alang-alang sa kanyang śrāddha kami’y kumikilos. Nakagapos ang aming puso sa pag-asa, kami’y nagsisikap para sa śrāddha at sa mga handog na tubig sa mga ninuno.”

Verse 37

श्रुत्वैतत्स त्रिकालज्ञो मोहाविष्टोऽब्रवीदिदम् ॥ कथं निकृष्टयोन्या यद्दत्तं चापद्यते हविः

Nang marinig ito, ang nakaaalam ng tatlong panahon, na nababalot ng pagkalito, ay nagsabi: “Paano magiging wastong haviḥ (handog sa ritwal) ang alay na ibinigay ng isang mula sa ‘mababang kapanganakan’?”

Verse 38

विधिरत्र कथं तस्या येन यूयं स पुत्रिणः ॥ प्रोवाच स त्रिकालज्ञं ज्ञानक्लिष्टं कृपान्वितम्

“Ano ang wastong pamamaraan dito para sa kanya, upang kayo’y magtaglay ng supling?” Pagkaraan ay kinausap niya ang nakaaalam ng tatlong panahon—napapagod sa sariling kaalaman, ngunit puspos ng habag.

Verse 39

पूर्वकर्मविपाकेन यां यां गतिमधोमुखीम् ॥ ऊर्ध्वां यां चापि पितरः पुत्रिणः पुत्रमीहते

Sa paghinog ng bunga ng naunang mga gawa, anumang kapalarang pababa (na marating ng nilalang) at maging ang anumang kapalarang pataas na minimithi ng mga ninuno—na tinatawag na ‘may anak’—sa pamamagitan ng anak, lahat ay sumusunod sa bunga ng karma.

Verse 40

श्राद्धं पिण्डोदकं दानं नित्यं नैमित्तिकं तथा ॥ नान्या गतिः पितॄणां स्यात्पितरस्तेन पुत्रिणः

Ang śrāddha, ang mga handog na piṇḍa at tubig, at ang pag-aalay ng kaloob—kapwa araw-araw (nitya) at paminsan-minsan (naimittika)—ito ang tanging landas para sa mga ninuno; wala nang iba. Kaya ang mga ninuno ay tinatawag na ‘may anak’, sapagkat sa anak sila napapanatili.

Verse 41

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं यो नो दद्याज्जलाञ्जलिम् ॥ नदीषु बहुतोयासु शीतलासु विशेषतः

Nawa’y may isang tao sa aming angkan na magbibigay sa amin ng isang dakot na tubig bilang libasyon—sa mga ilog na sagana sa tubig, lalo na sa malamig na tubig.

Verse 42

विशेषात्तीर्थमध्ये तु तिलमिश्रं जलाञ्जलिम् ॥ रौप्यजुष्टजलेनाथ नाभिदघ्ने जले स्थितः

At lalo na, sa gitna ng isang tīrtha, maghandog ng isang dakot na tubig na hinaluan ng linga—gamit ang tubig na may kaugnayan sa pilak; at gawin ito habang nakatayo sa tubig na abot sa pusod.

Verse 43

दर्भपाणिस्त्रिस्त्रिगोत्रे पितृन्नाम समुच्चरन् ॥ तृप्यत्वेवं नाम शर्म स्वधाकारमुदाहरन्

May hawak na kuśa-damo, para sa tatlong handog at sa tatlong gotra, binibigkas ang mga pangalan ng mga ninuno, dapat sambitin: ‘Nawa’y masiyahan sila’—sa ganitong paraan—kasama ang pormulang ‘svadhā’, at ang pangalan na nagtatapos sa ‘Śarman’.

Verse 44

अदावेका॒ञ्जलिर्द्वे तु तिस्रो वै तर्पणे स्मृताः ॥ देवर्षिपितृसङ्घानां क्रमाज्ज्ञेयं विचक्षणैः

Dalawa ang alay na inaalala na ginagawa nang magkadikit ang mga palad; at tatlo naman ang inaalala sa tarpaṇa (pagbubuhos na handog). Ang pagkakasunod—para sa mga pangkat ng mga deva, mga ṛṣi, at mga ninuno—ay dapat maunawaan nang wasto ng mga mapanuri.

Verse 45

तृप्यध्वमिति चान्ते वै मन्त्रं मन्त्रप्रतिक्रियाः ॥ उदीरतामङ्गिरस आयान्तु न इतीरयेत्

Sa wakas, bigkasin ang mantra na “Magsikasiya kayo,” bilang itinakdang pangwakas na gawi ng mga mantra. At dapat ding sambitin: “Bumangon ang mga Aṅgirasa; nawa’y dumating sila sa amin,” sa gayon.

Verse 46

एवं मातामहः शर्म गोत्रे पितामहस्तथा ॥ ऊर्ध्वं पितृभ्यो ये चेह ते पितर इहोच्यते

Sa gayon, binibigkas ang lolo sa ina—na may pangalang ‘Śarman’—at gayundin ang lolo sa ama kasama ang gotra. Yaong mga nasa itaas ng (malalapit na) ninuno, at yaong tinatawag dito sa ritwal, ay tinatawag na ‘pitaraḥ’ sa ganitong diwa.

Verse 47

मधुवातेति॒ ऋचं तद्वत्पूर्ववत्समुदीरयेत् ॥ पितामहीं प्रपितामहीं पत्याऽ मातृवत्स ह

Sa gayunding paraan, gaya ng nauna, bigkasin ang ṛk na nagsisimula sa “madhuvāte…”. (Tawagin) ang lola at ang lola-sa-tuhod; at (tawagin) din kasama ang kanilang asawa, sa paraang ginagamit para sa ina, tunay nga.

Verse 48

एवं मातामहानां च पूर्ववत्क्रमशो बुधः ॥ नमो व इति मन्त्रेण प्रत्येकं त्रितयं त्रिषु

Gayundin para sa mga lolo sa ina, ayon sa naunang paraan at sunod-sunod, ang pantas ay nagpapatuloy. Sa mantra na nagsisimula sa “namo vaḥ…”, ang bawat tatluhan ay (iaalay) sa loob ng tatlong (hanay).

Verse 49

गोत्रोच्चारं प्रकुर्वीत असूर्यान्नाशयामहे ॥ गोत्राय पित्रे महाय शर्मणे चेदमासनम्

Dapat bigkasin ang gotra (pagpapahayag ng angkan), na nagsasabing: “Ipinapawi namin ang walang-araw, ang dilim at di-kanais-nais.” “Para sa gotra, para sa ama, para sa Dakila, para kay Śarman—ang upuang ito ay inihahandog.”

Verse 50

गोत्रायै मातॄे मह्यै तु देव्यै चासनकर्मणि ॥ गोत्रः पितामहः शर्म गोत्रा मातामही मही

Sa paghahandog ng upuan, sabihin: “Para sa gotrā (pambabaeng pagtukoy ng angkan), para sa ina, at para sa diyosa—ito ay ginagawa.” Ibinibigkas ang gotra; ang lolo sa ama ay ‘Śarman’; ibinibigkas ang gotrā; ang lola sa ina ay ‘Mahī’.

Verse 51

अर्घ्यपात्रसङ्कल्पे तु पिण्डदानेऽवनेजने ॥ गोत्रस्य पितुर्महस्य शर्मणोक्तस्य कर्मणि

Sa saṅkalpa ukol sa sisidlang arghya, at sa pag-aalay ng mga piṇḍa, at sa paghuhugas/paglilinis—sa loob ng ritwal para sa gotra, para sa kagalang-galang na ama, para sa tinatawag na ‘Śarman’—ang mga pagtukoy na ito ang ginagamit.

Verse 52

गोत्रायै मातुर्महायै देव्याश्चाज्ञेयकर्मणि ॥ आवाहने द्वितीया च चतुर्थी पूज्यकर्मणि

Para sa gotrā, para sa kagalang-galang na ina, at para sa pinararangalan na ginang—sa mga ritwal na dapat malaman at isagawa: sa pag-aanyaya (āvāhana) ginagamit ang ikalawang kaso (akusativo); at sa pagsamba (pūjā) ginagamit ang ikaapat na kaso (datibo).

Verse 53

प्रथमा चाशिषि प्रोक्ता दत्तस्याक्षय्यकारिका ॥ श्राद्धपक्षे तथा षष्ठी अक्षय्यासनयोः स्मृता

Ang unang kaso (nominatibo) ay itinuturo sa pagbabasbas (āśīs), sapagkat nagdudulot ito ng di-nababawasang bunga sa inihandog. Gayundin, sa konteksto ng śrāddha, ang ikaanim na kaso (henitibo) ay inaalala kaugnay ng mga pormulang ukol sa ‘akṣayya’ (di-nababawas) na bunga at sa pag-aalay ng upuan (āsana).

Verse 54

पितुरक्षयकाले तु पितॄणां दत्तमक्षयम् ॥ एवमेतत्तु पुत्रेण भक्तिपूर्वं द्विजेन तु ॥

Sa panahong ang ama’y pumasok na sa di-nasisirang kalagayan, ang handog na iniaalay para sa mga Pitṛ ay nagiging di-nauubos. Ganito nga: kapag isinagawa ng anak nang may debosyon, at ng isang dvija (dalawang-ulit na isinilang), nagbubunga ito ng walang-hanggang bisa.

Verse 55

कृत्वा श्राद्धं तु पितरो हृष्टा मुमुदिरे सदा ॥ जोषमास्स्व त्रिकालज्ञ गच्छामो नरकाय वै ॥

Matapos tanggapin ang śrāddha, ang mga ninuno ay nalugod at nagalak nang palagian, ngunit nagsabi: “Manatili kang payapa, O nakaaalam ng tatlong panahon; kami’y tunay na patutungo sa impiyerno.”

Verse 56

पूर्वकर्मविपाकेन चिरं तु वसितुं मुने ॥ त्रिकालज्ञ उवाच ॥ ये मया चागता दृष्टास्तीर्थेऽस्मिन्पितरोऽथ वै ॥

“Dahil sa paghinog ng dating mga gawa, kailangan nilang manahan nang matagal, O muni.” Sabi ni Trikālajña: “Yaong mga ninuno, na nakita kong dumating sa tīrtha na ito—tunay nga …”

Verse 57

बहवः स्वस्थमनसो बहवो दुःस्थमानसाः ॥ पुत्रदत्तं तथा श्राद्धं जग्रासोद्विग्नरूपिणः ॥

Marami ang may payapang isipan, at marami ang may nababagabag na diwa. Ang ilan, na anyong balisa, ay sinunggaban at tinanggap ang śrāddha na inihandog ng anak.

Verse 58

मौनेन गच्छतां तेषां किमेतद्वद निश्चितम् ॥ अगस्तिरुवाच ॥ अत्र यन्निश्चितं श्राद्धे पुत्रस्य विफलं भवेत् ॥

Habang sila’y umaalis na tahimik, ipaliwanag nang tiyak kung ano ang kahulugang nito. Sinabi ni Agastya: “Ito ang tiyak dito: sa śrāddha, kapag may mga pagkukulang, maaaring mawalan ng bunga ang ritwal ng anak.”

Verse 59

नरस्य करणं किञ्चित्तन्मे निगदतः शृणु ॥ अदेशकाले यद्दत्तं विधिहीनमदक्षिणम् ॥

Pakinggan mo mula sa akin, habang aking ipinahahayag, ang ilang tuntunin ng asal para sa tao: ang anumang ibinigay sa di-wastong lugar o panahon, na walang tamang pamamaraan at walang itinakdang dakṣiṇā (handog na parangal), ay may kapintasan.

Verse 60

अपात्रे मलिनं द्रव्यं महत्पापाय जायते ॥ अश्रद्धेयमपाङ्क्तेयं दुष्टप्रेक्षितमीक्षितम् ॥

Ang maruming yaman na ibinibigay sa di-karapat-dapat na tatanggap ay nagiging sanhi ng malaking kasalanan. Gayundin ang handog na walang pananampalataya, yaong ibinibigay sa taong hindi kabilang sa wastong pakikipagsalo, at yaong tinitingnan sa masamang o tiwaling pagtanaw.

Verse 61

तिलमन्त्रकुशैर्हीनमासुरं तद्भवेदिति ॥ वैरोचनाय देवेन वामनेन विभूतये ॥

“Ang (ritwal) na walang linga (tīla), mga mantra, at damong kuśa ay nagiging āsura, yaong may likas na asura,” gayon ang sinasabi. Para kay Virocana, sa pamamagitan ng diyos na si Vāmana, para sa (kanyang) pagpapalakas…

Verse 62

सच्छूद्रस्य च श्राद्धस्य फलं दत्तं पुरा किल ॥ तथा दाशरथी रामो हत्वा राक्षसमீश्वरम् ॥

Tunay nga, noong unang panahon, ipinagkaloob ang bunga ng śrāddha na isinagawa ng isang mabuting śūdra. Gayundin, si Rāma na anak ni Daśaratha, matapos mapatay ang panginoon ng mga Rākṣasa…

Verse 63

रावणं सगणं घोरं तुष्टेन सह सीतया ॥ श्रुत्वा भक्तिं च राक्षस्यास्त्रिजटायास्त्रिलोककृत् ॥

(Kanyang pinaslang) ang kakila-kilabot na si Rāvaṇa kasama ang kanyang mga hukbo; at nang si Sītā ay nasiyahan, ang Lumikha ng tatlong daigdig, matapos marinig ang debosyon ng rākṣasī na si Trijaṭā…

Verse 64

क्रोधाविष्टानि दानानि विधिपात्रयुतानि च ॥ पाक्षिशौचमनभ्यङ्गप्रतिश्रयमभोजनम्

Ang mga handog na ibinigay habang sinasapawan ng galit—kahit may wastong tuntunin at karapat-dapat na tatanggap—gayundin ang mga pagtalima tulad ng ritong kalinisan na may kaugnayan sa ibon, pag-iwas sa pagpapahid ng langis, panata ng pagkanlong, at pag-aayuno, ay binabanggit dito hinggil sa asal-ritwal.

Verse 65

त्रिजटे त्वत्प्रयच्छामि यच्च श्राद्धमदक्षिणम् ॥ तथैव शम्भुना दत्तं नागराजाय भक्तितः

“O Trijaṭā, iniaalay ko sa iyo ang śrāddha na walang dakṣiṇā (bayad sa pari); gayundin, sinasabing ito ang inihandog ni Śambhu, nang may debosyon, sa Hari ng mga Nāga.”

Verse 66

तुष्टेन वै वासुकये तन्मे निगदतः शृणु ॥ अनुज्ञाप्य व्रतं जन्तुर्वार्षिकी सकला क्रिया

“Nang masiyahan si Vāsuki—pakinggan mo ako habang isinasalaysay ko ito—ang tao ay nagsagawa ng panata matapos humingi ng pahintulot; at ang kabuuan ng mga ritwal ay isinakatuparan bilang taunang pagtalima.”

Verse 67

यज्ञस्य योचिताः देया दक्षिणा नाददाद्द्विजः ॥ वृथाशपथकारा या देवब्राह्मणसन्निधौ

Ang dakṣiṇā na nararapat sa isang yajña ay dapat ibigay; hindi ito ibinigay ng brāhmaṇa. At ang paggawa ng walang saysay na panunumpa sa harap ng mga diyos at mga brāhmaṇa ay sinisisi.

Verse 68

अश्रोत्रियाणि श्राद्धानि क्रिया मन्त्रैर्विनापि च ॥ रात्रौ सवाससा स्नानं यथासत्त्वस्वरूपतः

Ang mga śrāddha na isinasagawa para sa mga tatanggap na hindi śrotriya, at mga ritwal na ginagawa kahit walang mga mantra; gayundin ang pagligo sa gabi na nakasuot pa ng damit—ayon sa sariling likas na hilig—ay itinatala rito bilang mga di-karaniwang gawi.

Verse 69

यः शिष्यो न नमेद्भक्त्या गुरुं ज्ञानप्रदायकम् ॥ तथैव प्राकृतं धर्ममग्रे गेयं करिष्यतः

Ang alagad na hindi yumuyukod nang may debosyon sa gurong nagbibigay ng kaalaman—gayon din siya’y magpapatuloy sa pagsasagawa ng karaniwang dharma lamang, na para bang inuusal o ipinakikita na lamang sa bandang huli bilang pormalidad.

Verse 70

सर्वं तुभ्यं मया दत्तं नागराजाय वार्षिकम् ॥ इत्येतद्वै पुराणेषु सेतिहासेषु पठ्यते

“Ang lahat ng ito ay ibinigay ko sa iyo—sa Hari ng mga Nāga—bilang taunang handog.” Ganito nga ito nababasa sa mga Purāṇa at sa mga Itihāsa.

Verse 71

तद्वदलिककरणं श्राद्धं दानं व्रतं तथा ॥ नोपतिष्ठति तेषां वै तेन नग्नादयस्त्वमी

Gayundin, kapag may panlilinlang, ang śrāddha, ang pagbibigay-dāna, at ang mga panata (vrata) ay hindi nagiging mabisa para sa kanila; kaya sila’y itinuturing na kabilang sa mga “hubad at katulad”—mga taong kulang sa dangal sa ritwal at lipunan sa talakayang ito.

Verse 72

मुषिताच्छिद्रकरणैस्तद्दानफलभोक्तृभिः ॥ यथा गतास्तथा ते तु श्राद्धहूतास्तु निष्फलाः

Yaong mga nagnanakaw at lumilikha ng mga “kapintasan” (mapanlinlang na butas), at sila pa ang kumakain sa bunga ng gayong handog—ang mga inanyayahan sa śrāddha ay umaalis na gaya rin ng pagdating nila; tunay na walang ibinubungang resulta para sa nag-alay.

Verse 73

त्रिकालज्ञ उवाच ॥ षट्काले भोजनं त्वद्य नाहं भोक्तुमिहोत्सहे ॥ यावत्तृप्तिर्न ते भूयाद्दृष्ट्वा हन्त स्थिरो भव

Sinabi ni Trikālajña: “Ngayon, sa pagkain sa anim na takdang oras, hindi ko nanaising kumain dito. Hangga’t hindi pa nadaragdagan ang iyong kasiyahan—pagkakita nito, manatili kang matatag.”

Verse 74

तावत्कालं प्रतीक्षस्व यावदागमनं मम ॥ अस्मिंस्तीर्थे सदैवाहं दिवा रात्रमतन्द्रितः ॥

Maghintay ka muna hanggang sa aking pagbabalik. Sa banal na tīrthang ito, ako’y laging naririto—araw at gabi—na walang pagpapabaya.

Verse 75

सोऽहमद्य व्रतं त्यक्त्वा तव कारुण्यपूरितः ॥ गत्वाहमानयिष्यामि त्वयोक्तां तां वरां स्त्रियम् ॥

Kaya ako, na puspos ng habag sa iyo, ay isasantabi ngayon ang aking panata; ako’y yayaon at dadalhin ang marangal na babae na iyong sinabi.

Verse 76

अनया कारयिष्यामि श्राद्धं तु विधिना सह ॥ एवमुक्त्वा स षष्ठाशी मौनवाक्संययौ द्रुतम् ॥ राजा समीपगं दृष्ट्वा अकस्मादागतं ऋषिम् ॥

Sa pamamagitan niya ay ipagagawa ko ang śrāddha ayon sa wastong paraan at mga alituntunin. Pagkasabi nito, ang asceta—na nabubuhay sa pag-aayuno tuwing ikaanim na araw at pigil ang pananalita—ay umalis nang mabilis. Ang hari, nang makita ang pantas na biglang dumating sa malapit…

Verse 77

क्षित्यास्तले विलुलितः पादौ कृत्वा तु मूर्द्धनि ॥ धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यद्भवान्गृहमागतः ॥

Nagpatirapa sa lupa at inilagay ang mga paa (ng pantas) sa kanyang ulo, sinabi (ng hari): “Mapalad ako; ako’y pinagpala, sapagkat ikaw ay dumating sa aking tahanan.”

Verse 78

सदा यज्ञं करिष्यामि गृहमागमने तव ॥ अद्य मे सफलं जन्म यद्भवांस्त्वमिहागतः ॥

Sa tuwing ikaw ay darating sa aking tahanan, lagi akong magsasagawa ng yajña. Ngayon ay naging mabunga ang aking kapanganakan, sapagkat ikaw ay dumating dito.”

Verse 79

इदं पाद्यमिदं चार्घ्यं मधुपर्कमिमां च गाम् ॥ गृहाण मुनिशार्दूल येनाहं शान्तिमाप्नुयाम् ॥

Narito ang tubig na pampaghugas ng paa; narito ang arghya na handog na may paggalang; narito ang madhuparka, at ang bakang ito rin. Tanggapin mo, O tigre sa mga muni, upang ako’y magtamo ng kapayapaan.

Verse 80

तस्य तत्प्रतिगृह्याशु स मुनिस्त्वरितोऽब्रवीत् ॥ मदीयागमने राजन् शृणु त्वं कारणं महत् ॥

Pagkatanggap niya agad ng mga handog na iyon, ang muni ay nagsalita nang walang pag-aatubili: “O hari, pakinggan mo ang dakilang dahilan ng aking pagparito.”

Verse 81

तच्छ्रुत्वा कुरु तत्सर्वं येनाहं तोषितोऽभवम् ॥ एवमुक्तस्तु राजर्षिरब्रवीत्तं तपोधनम् ॥

“Pagkarinig mo niyon, gawin mo ang lahat ng yaon—na sa pamamagitan nito ako’y masisiyahan.” Sa gayong pananalita, ang haring-rishi ay nagsalita sa yaong tapodhana, mayaman sa pag-aayuno at tapas.

Verse 82

तस्या दासी वरारोहा प्रभावत्यपि विश्रुता ॥ सापि देव्याः तु सहिता आयातु मम सन्निधौ ॥

“At ang kaniyang aliping babae—may marikit na anyo, tanyag bilang Prabhāvatī—ay papuntahin din sa aking harapan, na kasama ng reyna.”

Verse 83

ततश्चान्तःपुराद्देवी सदासी तत्र चागता ॥ क्षितौ विलुलिता साध्वी प्रणाममकरोदृषेः ॥

Pagkaraan, ang reyna, kasama ang kaniyang aliping babae, ay dumating doon mula sa loob ng palasyo. Ang banal na babae ay nagpatirapa sa lupa at nag-alay ng pagyukod sa rishi.

Verse 84

समासीनां च विप्रेन्द्रः प्रोवाच विनताननाम् ॥ ध्रुवतीर्थे मयाश्चर्यं यद्दृष्टं कथयामि वः ॥

Pagkatapos, ang pinakadakila sa mga Brahmin ay nagsalita sa mga naroon na may mapagpakumbabang mukha: “Sa Dhruva-tīrtha ay nasaksihan ko ang isang kababalaghan; isasalaysay ko sa inyo ang aking nakita.”

Verse 85

ये केचित्पितरो लोके लोकानां सर्वतः स्थिताः ॥ ये पूजिताः श्राद्धकृद्भिः पुत्रैः प्रीता दिवं ययुः ॥

“Anumang mga Pitṛ (mga ninuno) na nasa daigdig, na nakalagay sa lahat ng dako sa mga loka—yaong pinararangalan ng mga anak na nagsasagawa ng śrāddha, kapag nalugod, ay nakaaabot sa makalangit na dako.”

Verse 86

एको वृद्धो नरस्तत्र सूक्ष्मप्राणिभिरावृतः ॥ क्षुत्क्षामदेहः शुष्कास्यो निर्गतोदरसूक्ष्मदृक् ॥

“Doon, may isang matandang lalaki na nag-iisa, napalilibutan ng napakaliit na mga nilalang; ang kanyang katawan ay nangayayat sa gutom, tuyot ang bibig, lubog ang tiyan, at mahina at lupaypay ang tingin.”

Verse 87

निराशो गन्तुकामश्च पुनः स निरयेऽशुचौ ॥ कारुण्यात्स मया पृष्टः कस्त्वं ब्रूहि किमिच्छसि ॥

“Walang pag-asa at nagnanais nang lumisan, para bang muli siyang nasa maruming impiyerno. Dahil sa habag, tinanong ko siya: ‘Sino ka? Sabihin mo—ano ang iyong hinahanap?’”

Verse 88

तेनात्मकर्मजनितं मम कर्म निवेदितम् ॥ ततस्तत्रैव तच्छ्रुत्वा तस्य कारुण्ययन्त्रितः ॥

“Sa kanya, isinalaysay sa akin ang aking sariling gawa—na bunga ng sariling pagkilos. Pagkarinig ko noon mismo roon, ako’y napukaw at napigil ng habag para sa kanya.”

Verse 89

तव दास्याश्च या दासी तस्यास्तन्तुः किलॊच्यते ॥ नाम्ना विरूपकनिधिस्तामानय वरानने ॥

“Ang aliping babae na kabilang sa iyong babaeng lingkod—ang ugnayang iyon ay tinatawag na ‘Tantu’. Sa pangalan ay Virūpakanidhi; dalhin mo siya rito, O may magandang mukha.”

Verse 90

इति श्रुत्वानवद्याङ्गी तस्या आनयनेऽत्वरत् ॥ प्रेषयामास सर्वत्र तस्या आनयने बहून् ॥

Pagkarinig nito, ang babaeng may walang kapintasan na mga sangkap ay nagmadaling ipasundo siya; at nagsugo siya ng marami sa iba’t ibang dako upang dalhin siya roon.

Verse 91

सेवकैः सा करे गृह्य आनीता मुनिसन्निधौ ॥ तां दृष्ट्वा मदिरामत्तां स मुनिः प्राह धर्मवित् ॥

Hinawakan siya sa kamay ng mga tagapaglingkod at dinala sa harap ng muni. Nang makita siyang lasing sa alak, nagsalita ang muni, ang nakaaalam ng dharma.

Verse 92

प्रत्ययार्थं तु तस्या वै मुनिः प्राह क्रियां प्रति ॥ पितॄणां च कृते दत्तं दानं वारि न वा स्वधा ॥

Upang tiyakin ang katotohanan tungkol sa kanya, tinanong siya ng muni hinggil sa mga ritwal: “May naibigay bang handog para sa mga Ninuno—pag-aalay ng tubig, o ang oblasiyong svadhā?”

Verse 93

तर्पणं चापि नो दत्तं पितॄणां चातिमुक्तिदम् ॥ सा नैवमित्युवाचेदं तं मुनिं संशितव्रतम् ॥

“Ni tarpaṇa man ay hindi naibigay—yaong nagbibigay ng dakilang paglaya sa mga Ninuno.” Sumagot siya, “Hindi ganoon,” sa muni na may mahihigpit na panata.

Verse 94

न जानामि पितॄन्स्वान्वै क्रियां कार्यं च वै विभो ॥ इति ब्रुवाणां ता दासीं त्रिकालज्ञोऽभ्युवाच ह ॥

“Hindi ko nalalaman ang aking mga ninuno, O Panginoon, ni ang ritwal at tungkuling dapat isagawa.” Sa gayong pananalita ng aliping babae, siya’y kinausap ng pantas na nakaaalam ng tatlong panahon.

Verse 95

सकौतुकाः महाभागाः श्राद्धदानं च नैव ह ॥ नगरस्थाश्च ते सर्वे ब्राह्मणा भावपूजिताः ॥ १०६ ॥ राज्ञा नीतास्तत्र तीर्थे श्राद्धार्थं मुनिना सह ॥ लोकैः परिवृतो राजा ध्रुवतीर्थं गतः प्रभुः ॥

Ang mga mapalad na yaon, puno ng pananabik, ay naghangad na maghandog ng śrāddha. Ang lahat ng Brāhmaṇa sa lungsod—pinarangalan nang taos-puso—ay dinala ng hari sa banal na tawiran, kasama ang muni, upang isagawa ang śrāddha. Napalilibutan ng mga tao, nagtungo ang makapangyarihang hari sa Dhruvatīrtha.

Verse 96

तत्र दृष्टः स वै जन्तुर्न च तन्तुर्विचेतनः ॥ मशकैर्वेष्टितः क्षुद्रैः क्षुधया चातिपीडितः ॥

Doon nila nakita ang nilalang na iyon—si Tantu—walang malay, nababalutan ng maliliit na lamok, at labis na pinahihirapan ng gutom.

Verse 97

पत्नी च मथुरेशस्य नृपः सपुरसज्जनः ॥ सर्वे द्रक्ष्यथ माहात्म्यं पितॄणां सन्ततेः फलम् ॥

Ang asawa ng panginoon ng Mathurā, at ang hari kasama ang mararangal na mamamayan—kayo’y lahat makakakita ng kadakilaan: ang bunga ng walang patid na pag-aalay sa mga ninuno.

Verse 98

ततः श्राद्धं सरौप्यं च सवस्त्रं सविलेपनम् ॥ अर्चित्वा पिण्डदानेन करोत् वेषा च भक्तितः ॥

Pagkaraan, isinagawa niya ang śrāddha na may handog na pilak, may mga kasuotan at mga pahid na pabango; matapos parangalan nang wasto, tinupad niya ito sa pag-aalay ng mga pinda (bilog na kanin), at ginawa niya iyon nang may debosyon.

Verse 99

अत्रैव सर्वे स्थित्वा वै माम् ईक्षथ सुखान्वितम् ॥ कारयित्वा यथासर्वं श्राद्धदानं हि तन्तुना ॥

Manatili kayong lahat dito at masdan ninyo ako na pinagkalooban ng kaginhawahan, matapos maisagawa nang wasto sa lahat ng paraan ang handog na śrāddha para kay Tantu.

Verse 100

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राजपत्नी यशस्विनी ॥ कारयामास दास्या वै श्राद्धं सुबहुदक्षिणम् ॥

Nang marinig ang kanyang mga salita, ang marangal at tanyag na reyna ay ipinagawa sa aliping babae ang śrāddha, na may napakaraming dakṣiṇā (handog na gantimpala).

Verse 101

पट्टवस्त्रं तथा धूपं कर्पूरागुरुचन्दनम् ॥ तिलोत्तरं तथान्नं च बहुरूपं सपिण्डकम् ॥ ११४ ॥ कृते श्राद्धे पिण्डदाने स जन्तुः सुकृती यथा ॥ दिव्यकान्तिरदीनात्मा तथाभूतैः पृथक् पृथक् ॥ ११५ ॥ वेष्टितः शुशुभेऽतीव दीक्षितोऽवभृथे यथा ॥ स्वर्गागतैर्विमानैश्च छादितं तत्र वै नभः ॥

Kasuotang sutla, insenso, kampor, agaru at sandal; mga handog na may linga, at pagkain na sari-sari, kasama ang piṇḍa—ang lahat ng ito’y inihandog. Nang matapos ang śrāddha at ang pag-aalay ng mga piṇḍa, ang nilalang ay nagmistulang puspos ng kabutihang-gawa: may makalangit na liwanag at di-nalulumbay ang loob, napaliligiran—bawat isa sa kani-kaniyang anyo—ng gayong mga nilalang na nagbago-anyo. Sa gayong pagkapalibot, siya’y nagningning nang labis, gaya ng isang pinabanal sa pangwakas na paliligo; at ang langit doon ay natakpan ng mga makalangit na vimāna na dumating mula sa daigdig ng mga deva.

Verse 102

तेषां मशकगात्राणां सुगात्राणां सुरूपिणाम् ॥ ततस्तुष्टमना जन्तुर्विमानं प्रेक्ष्य चागतम् ॥ ११७ ॥ गन्तुं स्वर्गमुवाचेदं त्रिकालज्ञं मुनिं नृपम् ॥ शृण्वन्तु वचनं सर्वे मदीयं पितृतुष्टिदम् ॥ ११८ ॥ तीर्थानि सरितः श्रेष्ठाः पर्वताश्च सरांसि च ॥ कुरुक्षेत्रं गया चैव स्थानान्यायतनानि च ॥

Yaong mga dating may katawang lamok, ngayo’y may magagandang biyas at kaaya-ayang anyo; at ang nilalang, nalugod ang loob, nang makita ang vimāna na dumating, ay nagsalita upang pumaroon sa langit, sa harap ng muni na nakakabatid ng tatlong panahon at ng hari: “Makinig ang lahat sa aking mga salita na nagbibigay-kasiyahan sa mga ninuno: ang mga tīrtha, ang pinakamahuhusay na ilog, mga bundok at mga lawa; gayundin ang Kurukṣetra at Gayā, at iba pang banal na pook at dambana.”

Verse 103

शुक्लप्रतिपदन्तं च तीर्थं प्राप्य ससत्वराः ॥ पितरः श्राद्धपिण्डादा आश्विने ध्रुवमास्थिताः ॥

Mabilis nilang narating ang tīrtha hanggang sa unang araw ng maliwanag na kalahati (śukla-pratipadā); at ang mga ninuno, na tumatanggap ng mga piṇḍa ng śrāddha, ay nananatiling matatag na naroroon sa buwan ng Āśvina.

Verse 104

कृत्वा प्रेतपुरीं शून्यां स्वर्गपातालमेव च ॥ इहमानाः स्वकं पुत्रं गोत्रतन्तुमथानुजम्

Matapos gawing walang-laman ang lungsod ng mga yumao, at marating ang langit at pati ang kailaliman, sila’y nananabik pa rin dito sa sariling anak—sa hibla ng pagpapatuloy ng angkan—at sa nakababatang kamag-anak.

Verse 105

कन्यां गते सवितरि यः श्राद्धं सम्प्रदास्यति ॥ तर्पणं ध्रुवतीर्थे ते पितॄणां षोडशान्तरे

Sinumang, kapag pumasok na ang Araw sa Kanyā (Virgo), ay marapat na mag-aalay ng śrāddha—at magsagawa ng tarpaṇa sa Dhruva-tīrtha—ay gumagawa nito para sa mga ninuno, sa loob ng pagitan ng labing-anim na araw.

Verse 106

सुतृप्ताः स्मो वयं शश्वद्यास्यामः परमां गतिम् ॥ एष एव प्रभावोऽत्र ध्रुवस्य कथितो मया

‘Kami’y ganap na nasiyahan, at magpakailanman ay mararating namin ang pinakamataas na kalagayan.’ Ito nga ang bisa rito ni Dhruva (at ng kaniyang tīrtha), gaya ng aking ipinahayag.

Verse 107

दृष्टो भवद्भिः सर्वं यदस्माकं सुदुरत्ययम् ॥ दुस्तरं तारितं पापं त्वत्प्रसादान्महामुने

Nakita at naunawaan ninyo ang lahat ng lubhang mahirap naming mapagtagumpayan. Ang kasalanang mahirap tawirin ay naitawid, sa pamamagitan ng inyong biyaya, O dakilang muni.

Verse 108

इति विश्राव्य वचनं राजानं स ऋषिं जनान् ॥ राजपुत्रीं तथा दासीं स्वां सुतां शिवमस्तु वः

Sa gayon, matapos ipahayag ang mga salita sa hari, sa rishi, at sa mga tao—pati sa prinsesa at sa aliping babae, ang sarili niyang anak na babae—ay sinabi niya: ‘Nawa’y maging mapalad kayo.’

Verse 109

आरुह्य वरयानं ते गताः स्वर्गं वृता सुरैः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ ततः स राजशार्दूलः सगणः परिवारकैः

Sumakay sila sa marangal na sasakyang panghimpapawid at nagtungo sa langit, napalilibutan ng mga diyos. Sinabi ni Śrī Varāha: Pagkaraan, yaong tigre sa mga hari, kasama ang kaniyang pangkat at mga tagapaglingkod, (…)

Verse 110

दृष्ट्वा तीर्थस्य माहात्म्यं प्रणम्य ऋषिसत्तमम् ॥ प्रविष्टो नगरीं रम्यां संस्मरन्नित्यमच्युतम्

Nang makita ang kadakilaan ng tīrtha at matapos yumukod sa pinakadakilang ṛṣi, pumasok siya sa marikit na lungsod, na laging inaalala si Acyuta (Viṣṇu).

Verse 111

एतत्ते कथितं भद्रे माहात्म्यं मथुराभवम् ॥ स्मरणाद्यस्य पापानि नश्यन्ते पूर्वजन्मनि

O marangal na giliw, naipahayag na sa iyo ang māhātmya na nagmula sa Mathurā; sa pag-alaala nito, ang mga kasalanan mula sa naunang kapanganakan ay napapawi.

Verse 112

एतत्त्वयानाव्रतिने न चाशुश्रूषये तथा ॥ कथनीयं महाभागे यश्च नार्चयते हरिम्

O mapalad, huwag mong ipahayag ito sa taong walang disiplina sa mga panata, ni sa hindi masikap sa paglilingkod; ni sa hindi sumasamba at nagpaparangal kay Hari.

Verse 113

तीर्थानां परमं तीर्थं धर्माणां धर्ममुत्तमम् ॥ ज्ञानानां परमं ज्ञानं लाभानां लाभ उत्तमः

Ito ang kataas-taasang tīrtha sa lahat ng tīrtha, ang pinakamataas na dharma sa lahat ng dharma; ang pinakadakilang kaalaman sa lahat ng kaalaman, at ang pinakadakilang pakinabang sa lahat ng pakinabang.

Verse 114

कथनीयं महाभागे पुण्यान्भागवतांसदा ॥ सूत उवाच ॥ एतच्छ्रुत्वा प्रभोर्वाक्यं धरणी विस्मयान्विता ।

Sinabi ni Sūta: “O marangal na ginang, ang mga mapagpalang deboto ng Bhagavat ay dapat laging ipahayag. Nang marinig ang mga salita ng Panginoon, si Dharaṇī (Inang Lupa) ay napuno ng pagkamangha.”

Verse 115

पप्रच्छ मुदिता देवी प्रतिमास्थापनं प्रति ।

Ang diyosa, nagalak, ay nagtanong hinggil sa pagtatatag ng isang imahen (pratimā-sthāpana).

Verse 116

तस्मिन्क्षणे न च कृतं व्रतं जप्यं विमोहनात् ॥ कृपया परिभूतस्य कौतुकॆन निरीक्षता ।

Sa sandaling iyon, dahil sa pagkalito, ni hindi naisagawa ang panata ni ang pagbigkas ng japa; at sa pag-uusisa ay tumingin siya sa isang napahiya, bagaman naroon ang habag.

Verse 117

सा चैकान्ते च दिवसे पानमांसरता सदा ॥ पुरुषेण सहासीना शय्यायां मदविह्वला ।

At siya, laging nahuhumaling sa pag-inom at karne, ay nakaupo kasama ang isang lalaki sa lihim na pag-iisa sa araw, sa isang higaan, nalulunod sa kalasingan.

Verse 118

उवाच ते तदा विप्रोऽभवत्सन्तानजाः स्त्रियः ॥ आनीतास्तव पुष्ट्यार्थं यथेच्छसि तथा कुरु ॥ १०९ ॥ अगस्त्य उवाच ॥ स्नात्वैषा ध्रुवतीर्थे तु ब्रह्मणोक्तक्रमेण च ॥ करोतु तर्पणं चास्मिन्पूर्वोक्तविधिना त्वियम् ।

Pagkaraan ay sinabi ng brāhmaṇa sa iyo: “Ang mga babaeng isinilang sa iyong angkan ay dinala para sa iyong kasaganaan; gawin mo ang nais mo.” Sinabi ni Agastya: “Pagkaligo niya sa Dhruva-tīrtha at pagsunod sa paraang itinuro ni Brahmā, hayaang magsagawa siya rito ng tarpaṇa ayon sa naunang itinakdang pamamaraan.”

Verse 119

पितॄणां मुक्तिदं चान्यन्न भूतं न भविष्यति ॥ आषाढ्याः पञ्चमे पक्षे प्रतिपत्प्रभृतित्वथ ।

Wala nang iba pang nagkaroon, ni magkakaroon, na nagbibigay ng mokṣa sa mga ninuno gaya nito. Pagkaraan, sa buwan ng Āṣāḍha, sa ikalimang pakṣa, mula sa pratipat (unang araw ng buwan)…

Verse 120

पठति श्रद्धया युक्तो ब्राह्मणानां च सन्निधौ ॥ स पितॄंस्तर्पयेत्सर्वानभिगम्य गयाशिरे ।

Kung ang isang tao ay bumibigkas nito na may pananampalataya, at sa harap ng mga brāhmaṇa, kung gayon—pagkaraang magtungo sa Gayāśiras—dapat niyang bigyang-kasiyahan ang lahat ng ninuno sa pamamagitan ng tarpaṇa.

Verse 121

वेपथुः कोटराक्षश्च पृष्ठलग्नलघूदरः ॥ ऊरुचर्मास्थिरुक् त्रस्तो जृम्भमाणो भृशं कृशः ।

Nanginginig, hukot ang mga mata, at maliit ang tiyan na halos dumikit sa likod; nakalaylay ang balat sa mga hita, dinadapuan ng sakit sa mga buto, takót, paulit-ulit na humihikab—lubhang payat na payat.

Verse 122

ते स्वधापूजितैः पुत्रैर्गच्छन्ति परमां गतिम् ॥ अद्य राज्ञस्तु पितरश्चन्द्रसेनस्य पूजिताः ।

Sila, na pinararangalan ng mga anak sa handog na svadhā, ay nakakamit ang pinakamataas na kalagayan. Ngayon nga, ang mga ninuno ni Haring Candrasena ay pinarangalan.

Verse 123

स्थिताः एतावदेवं तु कालं यास्यामहेऽम्बुधौ ॥ नरके त्वप्रतिष्ठे तु निराशाः स्वेन कर्मणा ।

“Nanatili kami nang gayon sa loob lamang ng gayong panahon; pagkatapos ay tatawid kami sa mga tubig. Ngunit sa di-matatag na impiyerno, sila’y walang pag-asa—dahil sa sarili nilang mga gawa.”

Verse 124

पित्रे प्रथमतॊ दद्यान्मात्रे दद्यादथाचरन् ॥ गोत्रं माता नाम देवी तृप्यत्वेवं स्वदोच्चरन् ॥

Dapat munang ialay ang handog sa ama; pagkaraan ay sa ina, ayon sa wastong gawi. Binibigkas ang gotra at sinasabi: “Ina—na ang pangalan ay Devī—nawa’y masiyahan,” at saka inuusal ang “svadhā”; sa gayon nagaganap ang ritwal.

Verse 125

वार्यपि श्रद्धया दत्तं तदानन्त्याय कल्पते ॥ श्रद्धया ब्राह्मणेनैव यथा श्राद्धविधिक्रिया ॥

Kahit tubig man, kapag inialay nang may pananampalataya, nagiging karapat-dapat sa walang-hanggang gantimpala. At ang ritong Śrāddha ay dapat isagawa ng isang brāhmaṇa na may pananampalataya, ayon sa itinakdang pamamaraan.

Verse 126

सीतावाक्यप्रतुṣ्टेन तस्यै प्रादाद्वरं विभुः ॥ अशुचीनि गृहाण्येव तथा श्राद्धहवींषि च ॥

Nalugod ang Panginoon sa mga salita ni Sītā, kaya ipinagkaloob Niya sa kanya ang isang biyaya: (pahintulot) maging sa mga bahay na marumi, at gayundin sa mga handog ng Śrāddha.

Verse 127

मौनव्रतधरा यान्ति पुनः प्राप्यार्थहेतवे ॥ एवमेतन्महाप्राज्ञ यन्मां त्वां परिपृच्छसि ॥

Yaong mga nagtatangan ng panatang katahimikan ay nagpapatuloy (sa kanilang landas), at muling nakakamit ang kanilang layon bilang sanhi ng ninanais. Ganyan nga ito, O lubhang marunong, ayon sa itinatanong mo sa akin.

Verse 128

किं तद्वद यथाकार्यं येन सिद्धं भवेदिदम् ॥ त्रिकालज्ञ उवाच ॥ या सा ते राजमहीषी तामानय वराननाम् ॥

“Ano iyon? Sabihin mo kung ano ang dapat gawin upang ito’y maganap.” Ang nakaaalam ng tatlong panahon ay nagsabi: “Dalhin mo rito ang iyong reyna—yaong may magandang mukha.”