Adhyaya 18: The Origin of Fire and the Liturgical Names of Agni

Verse 1

प्रजापाल उवाच । कथमग्नेः समुत्पत्तिरश्विनोर्वा महामुने । गौर्याः गणपतेर्वापि नागानां वा गुहस्य च ॥ १८.१ ॥

Wika ni Prajāpāla: “O dakilang muni, paano nagmula si Agni? At paano rin ang kambal na Aśvin? At paano rin lumitaw si Gaṇapati mula kay Gaurī, gayundin ang mga Nāga at si Guha (Skanda)?”

Verse 2

आदित्यचन्द्रमातॄणां दुर्गायाः वा दिशां तथा । धनदस्य च विष्णोर्वा धर्मस्य परमेष्ठिनः ॥ १८.२ ॥

“—tungkol kay Āditya (Araw), Candra (Buwan), sa mga Mātṛ (mga Ina-Diyosa), o kay Durgā; gayundin tungkol sa mga direksiyon; at tungkol kay Dhanada (Kubera), o kay Viṣṇu, kay Dharma, at kay Parameṣṭhin (Brahmā).”

Verse 3

शम्भोर्वापि पितॄणां च तथा चन्द्रमसो मुने । शरीरदेवता ह्येताः कथं मूर्त्तित्वमागताः ॥ १८.३ ॥

“At tungkol din kay Śambhu (Śiva), sa mga Pitṛ (mga ninuno), at gayundin sa Buwan, O muni—ang mga ito’y mga diyos na may kaugnayan sa katawan; paano sila nagkamit ng anyong may katawan?”

Verse 4

किं च तासां मुने भोज्यं का वा संज्ञा तिथिश्च का । यस्याम् यष्टास्त्वमी पुंसां फलं यच्छन्त्यनामयम् । एतन्मे सरहस्यं तु मुने त्वं वक्तुमर्हसि ॥ १८.४ ॥

“At higit pa, O muni: ano ang nararapat na handog na pagkain (bhojya) para sa mga pagtalima na iyon? Ano ang tawag sa mga ito, at alin ang kaugnay na tithi (araw sa kalendaryong lunar)? Saang tithi, kapag isinagawa ng mga tao ang mga ito, sila’y pinagkakalooban ng bungang walang karamdaman? Ito—kasama ang lihim na diwa—O muni, nararapat mong ipaliwanag sa akin.”

Verse 5

महातपा उवाच । योगसाध्यः स्वरूपेण आत्मा नारायणात्मकः । सर्वज्ञः क्रीडतस्तस्य भोगेच्छा चात्मनात्मनि । क्षोभितेऽभून्महाभूते एतच्छब्दं तदद्भुतम् ॥ १८.५ ॥

Sinabi ni Mahātapā: “Sa likas nitong anyo, ang Sarili (Ātman) na natatamo sa pamamagitan ng yoga ay may diwang Nārāyaṇa. Bagaman ganap na nakaaalam, kapag ito’y nakikilahok sa banal na paglalaro (līlā), sumisibol sa loob ng Sarili—tungkol sa sarili—ang pagnanais na makaranas ng pagdama (bhoga). Nang yumanig ang dakilang sangkap (mahābhūta), lumitaw ang kamangha-manghang pagbigkas na ‘etac’.”

Verse 6

तमप्यप्रीतिमत्तोयं विकारं समरोचयत् । विकुर्वतस्तस्य तदा महानग्निः समुत्थितः । कोटिज्वालापरीवारः शब्दवान् दहनात्मकः ॥ १८.६ ॥

Maging ang tubig na iyon, bagaman hindi nalulugod, ay pumayag sa isang pagbabago. Nang isinasagawa ang pagbabagong iyon, sumiklab ang isang dakilang apoy—napalilibutan ng di-mabilang na liyab, umuugong ang tunog, at taglay ang likas na pagliyab at pagkatupok.

Verse 7

असावप्यतितेजस्वी विकारं समरोचयत् । विकुर्वतो बभौ वह्नेर्वायुः परमदारुणः । तस्मादपि विकारस्थादाकाशं समपद्यत ॥ १८.७ ॥

Ang prinsipyong iyon man, na lubhang maningning, ay naghayag ng isang pagbabago. Habang ang apoy ay sumasailalim sa pagbabago, sumibol ang isang hangin na sukdulang mabangis; at mula sa nabagong kalagayang iyon, nagmula ang kalawakan (ākāśa).

Verse 8

तच्छब्दलक्षणं व्योम स च वायुः प्रतापवान् । तच्च तेजोऽम्भसा युक्तं श्लिष्टमन्योन्यतस्तदा ॥ १८.८ ॥

Nang magkagayon, lumitaw ang vyoman, ang kalawakan na may tatak na tunog; at lumitaw rin ang makapangyarihang hangin. Pagkaraan, ang apoy na kaisa ng tubig ay naging magkakaugnay at magkakadikit sa isa’t isa sa panahong iyon.

Verse 9

तेजसा शोषितं तोयं वायुना उग्रगामिना । बाधितेन तथा व्योम्ना मार्गे दत्ते तु तत्क्षणात् ॥ १८.९ ॥

Ang tubig ay natuyo dahil sa init, at itinaboy ng hangin na humahagibis sa mabagsik na lakas; at gayundin ay itinulak pasulong ng lawak ng kalangitan—kaya sa mismong sandaling iyon ay naitakda ito sa kanyang landas.

Verse 10

पिण्डीभूतं तथा सर्वं काठिन्यं समपद्यत । सेयं पृथ्वी महाभाग तेषां वृद्धतरा अभवत् ॥ १८.१० ॥

Kaya ang lahat ay nagsama-sama at naging isang buo, at sumapit ang katigasan. Ito mismo ang Daigdig—O marangal na isa—na naging higit na malaki (mas lumawak) kaysa sa kanila.

Verse 11

चतुर्णां योगकाठिन्यादेकैकगुणवृद्धितः । पृथ्वी पञ्चगुणा ज्ञेया तेऽप्येतस्यां व्यवस्थिताः ॥ १८.११ ॥

Dahil sa pagkapal at pagsisiksik na nalilikha ng pagsasanib ng apat na elemento, at sapagkat ang bawat kasunod ay may dagdag na isang katangian, ang Daigdig ay dapat maunawaang nagtataglay ng limang katangian; at ang mga iyon ay nakalagay rin sa loob nito.

Verse 12

स च काठिन्यकं कुर्वन् ब्रह्माण्डं समपद्यत । तस्मिन् नारायणो देवश्चतुर्मूर्तिश्चतुर्भुजः ॥ १८.१२ ॥

At habang nililikha ang pagkapal na iyon, ito’y naging kosmikong itlog (brahmāṇḍa). Sa loob nito ay naroon si Nārāyaṇa, ang banal na Diyos—may apat na anyo at apat na bisig.

Verse 13

प्राजापत्येन रूपेण सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः । चिन्तयन् नाधिगच्छेत सृष्टिं लोकपितामहः ॥ १८.१३ ॥

Taglay ang anyong Prajāpati at nagnanais lumikha ng sari-saring nilalang, ang Lokapitāmaha—bagaman nagmumuni—ay hindi nakaabot sa (malinaw na paraan ng) paglikha.

Verse 14

ततोऽस्य सुमहान् कोपो जज्ञे परमदारुणः । तस्मात् कोपात् सहस्रार्चिरुत्तस्थौ दहनात्मकः ॥ १८.१४ ॥

Pagkaraan, sumiklab sa kanya ang isang napakalaki at lubhang mabagsik na galit. Mula sa galit na iyon ay sumibol ang isang puwersang tulad ng apoy, na may sanlibong liyab, na umaangat na may likas na pagliyab at pagdila ng apoy.

Verse 15

स तं दिधक्षुर्ब्रह्माणं ब्रह्मणोक्तस्तदा नृप । हव्यं कव्यं वहस्वेति ततोऽसौ हव्यवाहनः ॥ १८.१५ ॥

Nagnanais sunugin si Brahmā, siya noon ay sinabihan ni Brahmā: “Dalhin mo ang havya, ang handog para sa mga deva, at ang kavya, ang alay para sa mga ninuno.” Kaya mula noon, O hari, siya’y naging Havyavāhana, ang tagapagdala ng mga handog.

Verse 16

ब्रह्माणं क्षुधितः प्रायात् किं करोमि प्रसादि माम् । स ब्रह्मा प्रत्युवाचाथ त्रिधा तृप्तिमवाप्स्यसि ॥ १८.१६ ॥

Nang siya’y pinahirapan ng gutom, lumapit siya kay Brahmā at nagsabi, “Ano ang dapat kong gawin? Maawa ka sa akin.” At sumagot si Brahmā, “Makakamtan mo ang kasiyahan sa tatlong paraan.”

Verse 17

दत्तासु दक्षिणास्वादौ तृप्तिर्भूत्वा यतोऽमरान् । नयसे दक्षिणाभागं दक्षिणाग्निस्ततोऽभवत् ॥ १८.१७ ॥

Nang unang ibinigay ang dakṣiṇā (handog na bayad sa sakripisyo), sumibol ang kasiyahan sapagkat napalugod ang mga walang-kamatayan (mga deva). At yamang ikaw ang nag-aakay sa “bahaging timog” (dakṣiṇā-bhāga), mula roon ay nagkaroon ng “apoy sa timog” (dakṣiṇāgni).

Verse 18

आ समन्ताद्धुतं किञ्चिद् यत् त्रिलोके विभावसो । तद् वहस्व सुरार्थाय ततस्त्वं हव्यवाहनः ॥ १८.१८ ॥

O Vibhāvasu (Agni), anuman ang inihandog mula sa lahat ng panig sa tatlong daigdig, dalhin mo iyon para sa kapakinabangan ng mga deva; kaya ikaw ang Havyavāhana, tagapagdala ng mga handog.

Verse 19

गृहं शरीरमित्युक्तं तत्पतिस्त्वं यतोऽधुना । अतो वै गार्हपत्यस्त्वं भव सर्वगतो विभो ॥ १८.१९ ॥

“Ang katawan ay tinawag na ‘bahay’; at yamang ikaw ngayon ang panginoon nito, kaya tunay na maging ikaw ang Gārhapatya—O makapangyarihang lumalaganap sa lahat.”

Verse 20

विश्वान् नरान् हुतो येन नयसे सद्गतिं प्रभो । अतो वैश्वानरो नाम तव वाक्यं भविष्यति ॥ १८.२० ॥

O Panginoon, sapagkat sa kapangyarihang iyon ay inaakay mo ang lahat ng tao—na nag-aalay ng handog sa iyo—tungo sa mabuting hantungan; kaya ang pangalang “Vaiśvānara” ang magiging itinatag mong pangalan.

Verse 21

द्रविणं बलमित्युक्तं धनं च द्रविणं यतः । ददाति तद् भवानेव द्रविणोदास्ततोऽभवत् ॥ १८.२१ ॥

Ang “Draviṇa” ay sinasabing “lakas,” at ang kayamanan ay tinatawag ding “draviṇa” dahil dito. Ngunit Ikaw lamang ang tunay na nagbibigay nito; kaya siya’y naging walang pagkapit at di na nahumaling sa yaman.

Verse 22

तनुं पास्यतनुं पासि येन त्वं सर्वदा विभो । ततस्तनूनपान्नाम तव वत्स भविष्यति ॥ १८.२२ ॥

Pinangangalagaan Mo ang katawan—oo, ang mismong pag-iral ng may katawan—kaya Ikaw ay laging Panginoong sumasaklaw sa lahat. Kaya ang Iyong anak ay tatawaging Tanūnapāt.

Verse 23

भवान् जातानि वै वेद अजातानि च येन वै । अतस्ते नाम भवतु जातवेदा इति प्रभो ॥ १८.२३ ॥

O Panginoon, yamang tunay Mong nalalaman ang mga isinilang at maging ang hindi pa isinilang, kaya nawa’y ang Iyong pangalan ay maging Jātavedā.

Verse 24

नाराः सामान्यतः पुंसो विशेषेण द्विजातयः । ते शंसन्ति यतस्त्वां तु नाराशंसस्ततो भव ॥ १८.२४ ॥

Ang mga tao sa pangkalahatan—lalo na ang mga dvija, ang “dalawang ulit na isinilang”—ay pumupuri sa Iyo; kaya dahil sila’y nag-aawit ng papuri sa Iyo, makilala Ka bilang Nārāśaṁsa.

Verse 25

अगस् तिरोभवेन्नित्यं निःशब्दो निश्चयात्मकः । अगस्त्वं सर्वगत्वाच्च तेनाग्निस्त्वं भविष्यसि ॥ १८.२५ ॥

Ang “Agas” ay sinasabing yaong laging naglalaho (nakatatago), walang tunog, at may likas na katiyakan. At dahil taglay Mo ang kalagayang “Agast” sa pagiging sumasaklaw sa lahat, kaya Ikaw ay magiging Agni, ang banal na apoy.

Verse 26

ध्मा प्रपूरणशब्दो य इध्मा नाम प्रकीर्त्यते । पूरितस्यागतिर्येन तेनैध्मस्त्वं भविष्यसि ॥ १८.२६ ॥

Ang “Dhmā” ay tunog na nagpapahiwatig ng “pagpupuno,” at ipinahahayag sa pangalang “Idhmā.” Sapagkat sa pamamagitan mo dumarating ang bagay na napuno na, kaya ikaw ay tatawaging Idhmā.

Verse 27

याज्यान्येतानि नामानि तव पुत्र महामखे । यजन्तस्त्वां नराः कामैस्तर्पयिष्यन्त्यसंशयम् ॥ १८.२७ ॥

O anak, tagaganap ng dakilang paghahandog: ang mga pangalang ito sa iyo ay karapat-dapat tawagin sa ritwal. Ang mga taong sasamba sa iyo ay, sa pamamagitan ng kanilang mga minimithing layon, magpapasaya at magpapalugod sa iyo—walang alinlangan.