Adhyaya 17: King Prajāpāla’s Visit to Sage Mahātapā’s Hermitage and the Doctrinal Praise of Nārāyaṇa

Verse 1

धरण्युवाच । ये ते मणौ तदा देव उत्पन्ना नरपुङ्गवाः । तेषां वरो भगवता दत्तस्त्रेतायुगे किल ॥ १७.१ ॥

Wika ni Dharaṇī (Daigdig): “O diyos, yaong mga pinakadakila sa mga tao na noon ay isinilang sa Maṇau—tunay ngang pinagkalooban sila ng Bhagavān ng isang biyaya sa panahon ng Tretā-yuga.”

Verse 2

राजानो भवितारो वै कथं तेषां समुद्भवः । किं च चक्रुर्हि ते कर्म पृथङ् नामानि शंस मे ॥ १७.२ ॥

“Tunay nga, ang mga haring darating—paano sila nagmula? At anong mga gawa (karma) ang kanilang ginawa? Isalaysay mo rin sa akin ang kani-kanilang natatanging mga pangalan.”

Verse 3

श्रीवराह उवाच । सुप्रभो मणिजो यस्तु राजा नाम्ना महामनाः । तस्योत्पत्तिं वरारोहे शृणु त्वं भूतधारिणि ॥ १७.३ ॥

Wika ni Śrī Varāha: “May isang haring dakila ang kalooban na nagngangalang Suprabha, na isinilang mula kay Maṇija. O ikaw na may marikit na balakang, tagapagdala ng mga nilalang, makinig habang isinasalaysay ko ang kanyang pinagmulan.”

Verse 4

आसीद् राजा महाबाहुरादौ कृतयुगे पुरा । श्रुतकीर्तिरिति ख्यातस्त्रैलोक्ये बलवत्तरः ॥ १७.४ ॥

Noong unang panahon, sa sinaunang Kṛta Yuga, may isang haring makapangyarihan ang mga bisig, na kilala sa pangalang Śrutakīrti, ang pinakamatatag sa tatlong daigdig.

Verse 5

तस्य पुत्रत्वमापेदे सुप्रभो मणिजो धरे । प्रजापालेति वै नाम्ना श्रुतकीर्तिर्महाबलः ॥ १७.५ ॥

O Dharā (Inang-Lupa), si Maṇija—na tinatawag ding Suprabha—ay naging anak niya; at siya, bantog sa karangalan at dakila ang lakas, ay tunay na tinawag sa pangalang “Prajāpāla.”

Verse 6

सैकस्मिंश्चिद् दिने प्रायाद् विपिनं श्वापदाकुलम् । तत्रापश्यदृषेर्धन्यं महदाश्रममण्डलम् ॥ १७.६ ॥

Pagkaraan, sa isang araw, nagtungo siya sa gubat na hitik sa mababangis na hayop. Doon niya nasilayan ang mapalad at malawak na pook ng āśrama ng isang ṛṣi.

Verse 7

तस्मिन् महातपा नाम ऋषिः परधार्मिकः । तपस्तेपे निराहारो जपन् ब्रह्म सनातनम् ॥ १७.७ ॥

Doon ay may isang ṛṣi na nagngangalang Mahātapā, na lubos na nakatuon sa dharma. Nagsagawa siya ng matinding tapasya; walang pagkain, inuusal niya ang walang hanggang Brahman.

Verse 8

तत्रासौ पार्थिवः श्रीमान् प्रवेशाय मतिं तदा । चकार चाविशद् राजा प्रजापालो महातपाः ॥ १७.८ ॥

Doon, ang maringal na haring iyon ay nagpasiyang pumasok. At ang hari na si Prajāpāla—tagapangalaga ng mga nasasakupan, dakila sa tapasya—ay pumasok nga.

Verse 9

तस्मिन् वराश्रमपदे वनवृक्षजात्या धराप्रसूतोजितमार्गजुष्टाः । लतागृहाः इन्दुरविप्रकाशिनो नायासितज्ञाः कुलभृङ्गराजाः ॥ १७.९ ॥

Sa dakilang pook ng āśrama, sa mga landas na hitik sa mga punong isinilang mula sa lupa, ang mga bubuyog na wari’y mga hari ng marangal na lahi ay nanahan sa mga bahay na hinabi ng baging; kumikislap sa liwanag ng buwan at araw, at hindi nakaaalam ng pagod.

Verse 10

सुरक्तपद्मोदरकोमलाग्र-नखाङ्गुलीभिः प्रसृतैः सुराणाम् । वराङ्गनाभिः पदपङ्क्तिमुच्चै-र्विहाय भूमिं त्वपि वृत्रशत्रोः ॥ १७.१० ॥

Sa pamamagitan ng kanilang mga daliri at mga daliri sa paa—na ang dulo ng mga kuko ay malambot na gaya ng loob ng malalim na pulang lotus—ang mga dalagang makalangit ay nag-unat at nag-iwan sa lupa ng isang mataas na hanay ng mga bakas ng paa, maging sa nasasakupan ng Pumuksa kay Vṛtra.

Verse 11

क्वचित् समीपे तमतीव हृष्टैर् नानाद्विजैः षट्छृरणैश्च मत्तैः । वासद्भिरुच्चैर्विविधप्रमाणाः शाखाः सुपुष्पाः समयोगयुक्ताः ॥ १७.११ ॥

Sa isang lugar na malapit, naroon ang maraming ibon na labis ang galak, at mayroon ding mga nilalang na tila lasing na may “anim na sungay” (mahirap ang pagbasa), na naninirahan sa kaitaasan. Doon, ang mga sanga na iba-iba ang sukat, hitik sa mga bulaklak, ay pinagdugtong sa isang maayos at magkakatugmang pagsasanib.

Verse 12

कदम्बनीपार्जुनशिलाशाल-लतागृहस्थैर्मधुरस्वरेण । जुष्टं विहङ्गैः सुजनप्रयोगा निराकुला कार्यधृतिर्यथास्थैः ॥ १७.१२ ॥

Dinadalaw ito ng mga ibon na may matatamis na huni, sa gitna ng mga punong kadamba, nīpa at arjuna, kasama ang mabatong mga gubat ng śāla at mga silungang nababalutan ng baging. Doon, sa pamamagitan ng asal ng mabubuting tao, ang kakayahang gampanan ang mga gawain ay nananatiling hindi nababagabag at matatag, na wari’y likás na naitatag.

Verse 13

मखाग्निधूमैरुदिताग्निहोमै- स्ततः समन्तात् गृहमेदिभिर्द्विजैः । सिंहैरिवाधर्म्मकरी विदारितः स तीक्ष्णदंष्ट्रैर्वरमत्तकेसरैः ॥ १७.१३ ॥

Pinaligiran siya sa lahat ng panig ng mga dwija na may sambahayan—na ang mga apoy ng paghahandog ay umaangat sa usok at ang mga ritong agnihotra ay nagliliyab. Ang tagapagpasimula ng adharma ay napunit na parang biktima ng leon, ng mga leon na may matutulis na pangil at maningning na kiling na wari’y lasing sa lakas.

Verse 14

एवं स राजा विविधानुपायान् वराश्रमे प्रेक्षमाणो विवेश । तस्मिन् प्रविष्टे तु स तीव्रतेजा महातपाः पुण्यकृतां प्रधानः । दृष्टो यथा भानुरनन्तभानुः कौश्यासने ब्रह्मविदां प्रधानः ॥ १७.१४ ॥

Kaya nga, ang hari, matapos pagmasdan ang iba’t ibang paraan at kalagayan, ay pumasok sa dakilang ashram. Pagkapasok niya, nakita niya ang isang dakilang asceta na nagliliyab sa tejas—pinakamataas sa mga gumagawa ng kabutihan—na tulad ng araw na may walang-hanggang liwanag, nakaupo sa upuang damong kuśa, ang pangunahing kabilang sa mga nakakakilala sa Brahman.

Verse 15

दृष्ट्वा स राजा विजयी मृगाणां मतिं विसस्मार मुनेः प्रसङ्गात् । चकार धर्मं प्रति मानसं सोऽनुत्तमं प्राप्य नृपो मुनिं सः ॥ १७.१५ ॥

Nang makita iyon, ang haring nagtagumpay ay nalimot ang balak niya tungkol sa mga usa dahil sa pakikisama niya sa pantas. Nang makamit niya ang pantas na walang kapantay, iniharap ng hari ang isip sa dharma.

Verse 16

स मुनिस्तं नृपं दृष्ट्वा प्रजापालमकल्मषम् । अभ्यागतक्रियां चक्रे आसनस्वागतादिभिः ॥ १७.१६ ॥

Nang makita ng pantas ang hari—tagapangalaga ng bayan at walang dungis—isinagawa niya ang kaugalian ng pagtanggap sa panauhin, simula sa pag-aalay ng upuan at pagbati ng pagsalubong.

Verse 17

ततः कृतासनो राजा प्रणम्य ऋषिपुङ्गवम् । पप्रच्छ वसुधे प्रश्नमिमं परमदुर्लभम् ॥ १७.१७ ॥

Pagkaraan, ang hari, matapos maupo, ay yumukod at nagpatirapa sa pinakadakila sa mga rishi, at nagtanong (O Vasudhā) ng tanong na lubhang bihira.

Verse 18

भगवन् दुःखसंसारमग्नैः पुम्भिस्तितीर्षुभिः । यत्कार्यं तन्ममाचक्ष्व प्रणते शंसितव्रत ॥ १७.१८ ॥

O Mapalad na Panginoon, para sa mga taong nalulubog sa samsara na puno ng dalamhati at nagnanais tumawid lampas dito—ano ang dapat gawin? Ipaalam mo sa akin na nagpapatirapa, O ikaw na pinupuri ang mga panata.

Verse 19

महातपा उवाच । संसारार्णवमज्जमानमनुजैः पोतः स्थिरोऽतिध्रुवः कार्यः पूजनदानहोमविविधैर्यज्ञैः समं ध्यानैः । कीलैः कीलितमोक्षभिः सुरभटैरूर्ध्वं महारज्जुभिः प्राणाद्यैरधुना कुरुष्व नृपते पोतं त्रिलोकेश्वरम् ॥ १७.१९ ॥

Sinabi ni Mahātapā: “Para sa mga taong lumulubog sa karagatan ng samsara, dapat likhain ang isang ‘bangka’ na matatag at lubhang matibay sa pamamagitan ng pagsamba, pagbibigay, mga handog na homa, at sari-saring yajña, kalakip ang pagninilay. Ikabit ito sa ‘pako’ ng kalayaan, itaas sa pamamagitan ng ‘malalaking lubid’—simula sa mga disiplina ng prāṇa—at ngayon, O hari, gawin mong ang bangkang iyon ang naghaharing paraan upang matawid ang tatlong daigdig.”

Verse 20

नारायणं नरकहरं सुरेशं भक्त्या नमस्कुर्वति यो नृपीष । स वीतशोकः परमं विशोकं प्राप्नोति विष्णोः पदमव्ययं तत् ॥ १७.२० ॥

O panginoon ng mga hari, sinumang may debosyon na yumuyuk at nagbibigay-galang kay Nārāyaṇa—tagapag-alis ng impiyerno at Panginoon ng mga diyos—ay napapalaya sa dalamhati at nakakamit ang di-nasisirang kalagayan ni Viṣṇu, ang kataas-taasang kalagayang walang pighati.

Verse 21

नृप उवाच । भगवन् सर्वधर्मज्ञ कथं विष्णुः सनातनः । पूज्यते मोक्षमिच्छद्भिः पुरुषैर्वद तत्त्वतः ॥ १७.२१ ॥

Sinabi ng hari: “O Bhagavān, nakaaalam ng lahat ng dharma, paano sasambahin ang walang-hanggang Viṣṇu ng mga taong nagnanais ng mokṣa (kalayaan)? Ipaliwanag mo ayon sa katotohanan at sa pinakapundasyon nito.”

Verse 22

महातपा उवाच । शृणु राजन् महाप्राज्ञ यथा विष्णुः प्रसीदति । पुरुषाणां तथा स्त्रीणां सर्वयोगीश्वरॊ हरिः ॥ १७.२२ ॥

Sinabi ni Mahātapā: “Makinig, O haring dakila ang karunungan, sa paraan kung paano nagiging mapagpala si Viṣṇu—si Hari, ang Panginoon ng lahat ng landas ng yoga—sa mga lalaki gayundin sa mga babae.”

Verse 23

सर्वे देवाः सपितरो ब्रह्माद्याश्चाण्डमध्यगाः । विष्णोः सकाशादुत्पन्ना इतीयं वैदिकी श्रुतिः ॥ १७.२३ ॥

Ang lahat ng mga diyos, kasama ang mga Pitṛ (mga ninunong ama), at si Brahmā at ang iba pa na nananahan sa loob ng kosmikong itlog, ay sinasabing nagmula sa presensya ni Viṣṇu—ganito ang ipinahahayag ng Vedic śruti, ang kapahintulutang pahayag.

Verse 24

अग्निस्तथाश्विनौ गौरी गजवक्त्रभुजङ्गमाः । कार्तिकेयस्तथादित्यो मातरो दुर्गया सह ॥ १७.२४ ॥

Si Agni, ang kambal na Aśvin, si Gaurī, ang mga nilalang-na-ahas (Nāga) na kaugnay ng May Mukhang Elepante (Gaṇeśa), si Kārttikeya, si Āditya, at ang mga Ina (Mātṛkā) kasama si Durgā.

Verse 25

दिशो धनपतिर् विष्णुर् यमो रुद्रः शशी तथा । पितरश्चेति संभूताः प्राधान्येन जगत्पतेः ॥ १७.२५ ॥

Ang mga diyos na namamahala sa mga direksiyon, si Dhanapati (Kubera), si Viṣṇu, si Yama, si Rudra, gayundin ang Buwan, at ang mga Pitṛ—ang mga ito’y lumitaw bilang pangunahing pagpapakita ng Panginoon ng sanlibutan.

Verse 26

हिरण्यगर्भस्य तनौ सर्वं एव समुद्भवाः । पृथक्पृथक् ततो गर्वं वहमानाः समन्ततः ॥ १७.२६ ॥

Mula sa katawan ni Hiraṇyagarbha, tunay na lumitaw ang lahat ng nilalang; pagkaraan, bawat isa sa kani-kaniyang hiwalay na anyo, ay nagdala ng pagmamataas sa lahat ng dako.

Verse 27

अहं योग्यस्त्वहं याज्य इति तेषां स्वनो महान् । श्रूयते देवसमितौ सागरक्षुब्धसन्निभः ॥ १७.२७ ॥

“Ako ang karapat-dapat; ako ang nararapat pag-alayan ng ritwal”—gayon ang kanilang malakas na sigawan na naririnig sa kapulungan ng mga diyos, na wari’y ugong ng dagat na ginulong sa kaguluhan.

Verse 28

तेषां विवादमानानां वह्निरुत्थाय पार्थिव । उवाच मां यजस्वेति ध्यायध्वं मामिति ब्रुवन् ॥ १७.२८ ॥

Habang sila’y nagtatalo, O Hari, tumindig ang Apoy at nagsalita: “Sambahin ninyo ako,” at “Magnilay kayo sa akin,” gayon niya sila kinausap.

Verse 29

प्राजापत्यमिदं नूनं शरीरं मद्विनाकृतम् । विनाशमुपपद्येत यतो नाहं महानहम् ॥ १७.२९ ॥

Ang katawang ito ay tunay na nilikha ni Prajāpati; kung ito’y hinubog nang wala ako, ito’y hahantong sa pagkapuksa—sapagkat sa gayong kalagayan, hindi ako ang “dakilang aham,” ang prinsipyong nagpapanatili ng pagka-ako.

Verse 30

एवमुक्त्वा शरीरं तु त्यक्त्वा वह्निर्विनिर्ययौ । निर्गतेऽपि ततस्तस्मिंस्तच्छरीरं न शीऱ्यते ॥ १७.३० ॥

Pagkasabi nito, ang Apoy ay umalis, iniwan ang katawan. Kahit nakalabas na siya roon, ang katawang iyon ay hindi nabulok.

Verse 31

ततोऽश्विनौ मूर्तिमन्तौ प्राणापानौ शरीरगौ । आवां प्रधानावित्येवमूचतुर्याज्यसत्तमौ ॥ १७.३१ ॥

Pagkaraan, ang dalawang Aśvin—na nagkatawang-tao bilang mga hiningang-buhay na Prāṇa at Apāna na nananahan sa katawan—ay nagsabi: “Kami ang pinakapanguna,” O pinakamainam sa mga karapat-dapat sambahin.

Verse 32

एवमुक्त्वा शरीरं तु विहाय क्वचिदास्थितौ । तयोऽपि क्षयं कृत्वा क्षेत्री तत्पुरमास्थितः ॥ १७.३२ ॥

Pagkasabi nito, iniwan nila ang katawan at nanahan sa isang lugar. At matapos ding wakasan ang dalawa, ang Panginoon ng banal na pook (kṣetrī) ay nanirahan sa lungsod na iyon.

Verse 33

ततो वागब्रवीद् गौरी प्राधान्यं मयि संस्थितम् । सा अप्येवमुक्त्वा क्षेत्रात् तु निष्चक्राम बहिः शुभा ॥ १७.३३ ॥

Pagkatapos, nagsalita si Gaurī: “Sa akin nakatatag ang kataas-taasang pagkapanguna.” Pagkasabi nito, ang mapalad na iyon ay lumabas mula sa kṣetra, patungo sa labas.

Verse 34

तया विनापि तत्क्षेत्रं वागूनं व्यवतिष्ठत । ततो गणपतिर् वाक्यमाकाशाख्योऽब्रवीत् तदा ॥ १७.३४ ॥

Kahit wala siya, nanatiling matatag ang banal na pook na iyon bilang Vāgūna. Pagkaraan, sa sandaling iyon, nagsalita si Gaṇapati; at ang tinatawag na Ākāśākhya ay nagsalita rin.

Verse 35

न मया रहितं किञ्चिच्छरीरं स्थायि दूरतः । कालान्तरेत्येवमुक्त्वा सोऽपि निष्क्रम्य देहतः ॥ १७.३५ ॥

“Walang katawan na nananatiling malayo sa akin nang matagal.” Pagkasabi nito—“sa paglipas ng panahon”—siya man ay lumisan, iniwan ang katawan.

Verse 36

पृथग्भूतस्तथाप्येतच्चरीरं नाप्यनीनशत् । विनाकाशाख्यतत्त्वेन तथापि न विशीर्यते ॥ १७.३६ ॥

Bagaman ang katawang ito ay naging magkakahiwalay na sangkap, hindi pa rin ito napapawi; kahit wala ang prinsipyong tinatawag na ‘ākāśa’ (espasyo/eter), hindi pa rin ito nagkakalas.

Verse 37

सुषिरैस्तु विहीनं तु दृष्ट्वा क्षेत्रं व्यवस्थितम् । शरीरधातवः सर्वे ते ब्रूयुर्वाक्यमेव हि ॥ १७.३७ ॥

Ngunit kapag nakita nila ang ‘kṣetra’—ang katawan—na nasa wastong kalagayan ngunit wala ang mga butas at daanan, ang lahat ng dhātu (sangkap ng katawan) ay magsasalita nga ng iisang pahayag, na wari’y patotoo.

Verse 38

अस्माभिर्व्यतिरिक्तस्य न शरीरस्य धारणम् । भवतीत्येवमुक्त्वा ते जहुः सर्वे शरीरिणः ॥ १७.३८ ॥

Pagkasabi nila, “Para sa bagay na hiwalay sa amin, hindi nagaganap ang pagpapanatili ng katawan,” ang lahat ng may katawan ay saka iniwan ang kanilang katawan.

Verse 39

तैर्व्यपेतमपि क्षेत्रं पुरुषेण प्रपाल्यते । तं दृष्ट्वा त्वब्रवीत् स्कन्दः सोऽहङ्कारः प्रकीर्तितः ॥ १७.३९ ॥

Kahit iniwan na nila ang ‘kṣetra’ na iyon, ito’y pinananatili pa rin ng isang lalaki. Nang makita siya, sinabi ni Skanda: “Iyan ang tinatawag na ahaṅkāra—ang paglikha ng ‘ako’.”

Verse 40

मया विना शरीरस्य सम्भूतिरपि नेष्यते । एवमुक्त्वा शरीरात् तु सोऽभ्यपेतः पृथक् स्थितः ॥ १७.४० ॥

“Kung wala ako, kahit ang paglitaw ng katawan ay hindi kinikilalang maaari.” Pagkasabi nito, siya’y umurong mula sa katawan at nanatiling hiwalay.

Verse 41

तेनाक्षतेन तत्क्षेत्रं विना मुक्तवदास्थितम् । तं दृष्ट्वा कुपितो भानुः स आदित्यः प्रकीर्तितः ॥ १७.४१ ॥

Kung wala ang akṣata (bigas na buo), ang kṣetra (banal na pook) ay nanatiling tila pinagkaitan ng paglaya. Nang makita ito, nagalit si Bhānu—ang Araw; kaya siya’y ipinupuri bilang Āditya.

Verse 42

मया विना कथं क्षेत्रमिमं क्षणमपीष्यते । एवमुक्त्वा प्रयातः स तच्छरीरं न शीऱ्यते ॥ १७.४२ ॥

“Kung wala ako, paano mananatili ang banal na pook na ito kahit isang saglit?” Pagkasabi nito, siya’y umalis; ngunit ang katawan na iyon ay hindi nabulok.

Verse 43

ततः कामादिरुत्थाय गणो मातृविसंज्ञितः । न मया व्यतिरिक्तस्य शरीरस्य व्यवस्थितिः । एवमुक्त्वा स यातस्तु शरीरं तन्न शीryते ॥ १७.४३ ॥

Pagkaraan, tumindig ang pangkat (gaṇa) na tinatawag na “Ina,” na nagsisimula kay Kāma, at nagsabi: “Walang matatag na pananatili ang katawan kung hiwalay sa akin.” Pagkasabi nito, siya’y umalis; ngunit ang katawan na iyon ay hindi nabulok.

Verse 44

ततो माया अब्रवीत् कोपात् सा च दुर्गा प्रकीर्तिता । न मया अस्य विना भूतिरित्युक्त्वा अन्तर्दधे पुनः ॥ १७.४४ ॥

Pagkatapos, nagsalita si Māyā sa galit—siya rin ay pinupuri bilang Durgā. Pagkapahayag, “Kung wala ako, walang pagyabong para sa kanya,” siya’y muling naglaho.

Verse 45

ततो दिशः समुत्तस्थुरूचुश्छेदं वचो महत् । नास्माभी रहितं कार्यं भवतीति न संशयः । चतस्त्र आगताः काष्ठा अपयाताः क्षणात् तदा ॥ १७.४५ ॥

Pagkaraan nito, tumindig ang mga dako at nagsalita ng dakila at tiyak na pahayag: “Walang gawaing maisasakatuparan kung wala kami—walang pag-aalinlangan.” Sa sandaling iyon, ang apat na panig na dumating ay umalis agad.

Verse 46

ततो धनपतिर् वायुर् मय्यपेते क्व सम्भवः । शरीरस्येति सोऽप्येवम् उक्त्वा मूर्धानगोऽभवत् ॥ १७.४६ ॥

Pagkatapos, sinabi ni Dhanapati (Kubera): “Kapag ako’y lumisan, saan magmumula ang pag-iral ng katawan?” Pagkasabi nito, siya man ay umurong paitaas tungo sa bahagi ng ulo.

Verse 47

ततो विष्णुर्मनो ब्रूयान्नायं देहो मया विना । क्षणमप्युत्सहेत् स्थातुमित्युक्त्वाऽन्तर्दधे पुनः ॥ १७.४७ ॥

Pagkatapos, nagsalita si Viṣṇu: “Ang katawang ito’y hindi makatatagal kahit isang sandali kung wala Ako.” Pagkasabi nito, muli siyang naglaho.

Verse 48

ततो धर्मोऽब्रवीत् सर्वमिदं पालितवानहम् । इदानीमप्युपगते कथमेतद्भविष्यति ॥ १७.४८ ॥

Pagkatapos, sinabi ni Dharma: “Ako ang nag-ingat at nagpanatili sa lahat ng ito. Ngayon na dumating ang panahong ito, paano mangyayari ang bagay na ito?”

Verse 49

एवमुक्त्वा गतो धर्मस्तच्छरीरं न शीऱ्यते । ततो ब्रवीन्महादेवः अव्यक्तो भूतनायकः ॥ १७.४९ ॥

Pagkasabi nito, lumisan si Dharma; at ang katawang iyon ay hindi nabubulok. Pagkatapos, nagsalita si Mahādeva—ang di-nahahayag (avyakta), pinuno ng mga nilalang.

Verse 50

महत्त्संज्ञो मया हीनं शरीरं नो भवेद्यथा । एवमुक्त्वा गतः शम्भुस्तच्छरीरं न शीऱ्यते ॥ १७.५० ॥

“Upang ang katawan—na kilala bilang ‘dakila’—ay hindi mawalan sa akin,” wika ni Śambhu; matapos sabihin ito’y lumisan siya, at ang katawang iyon ay hindi napaparam.

Verse 51

तं दृष्ट्वा पितरश्चोचुस्तन्मात्रा यावदस्मभिः । प्रगतैरेभिरेतच्च शरीरं शीऱ्यते ध्रुवम् । एवमुक्त्वा तु ते देहं त्यक्त्वाऽन्तर्धानमागताः ॥ १७.५१ ॥

Nang makita siya, ang mga Pitṛ (mga ninunong ama) ay nanaghoy: “Hangga’t ganito lamang ang sukat ng aming pagsuporta; kapag kami’y nakaalis na, ang katawang ito’y tiyak na masisira.” Pagkasabi nito, iniwan nila ang katawan at naglaho sa paningin.

Verse 52

अग्निः प्राणोऽपानश्च आकाशं सर्वधातवः । क्षेत्रं तद्वदहंकारो भानुः कामादयो मया । काष्ठा वायुर्विष्णुर्धर्म शम्भुस्तथेन्द्रियार्थकाः ॥ १७.५२ ॥

“Apoy (Agni), ang hiningang-buhay na prāṇa at ang pababang hininga na apāna, ang eter at lahat ng sangkap; gayundin ang kṣetra (larangan), ang pagkamakasarili (ahaṅkāra), ang araw (bhānu), pagnanasa at iba pa—lahat ay sa pamamagitan ko; ang mga dako, ang hangin, si Viṣṇu, ang Dharma, si Śambhu, at gayundin ang mga bagay ng pandama.”

Verse 53

एतैर्मुक्तं तु तत्क्षेत्रं तत् तथैव व्यवस्थितम् । सोमेन पाल्यमानं तु पुरुषेणेन्दुरूपिणा ॥ १७.५३ ॥

Sa pamamagitan ng mga ito, ang banal na pook na iyon ay napalaya (sa kapighatian) at nanatiling gaya ng dati; at ito’y pinangangalagaan ni Soma—ng Puruṣa na may anyong Buwan.

Verse 54

एवं व्यवस्थिते सोमे षोडशात्मन्यथाक्षरे । प्राग्वत् तत्र गुणोपेतं क्षेत्रमुत्थाय बभ्रम ॥ १७.५४ ॥

Nang si Soma ay maitatag nang wasto—ayon sa prinsipyong pantig na may labing-anim na bahagi—kung gayon, gaya ng dati, ang banal na pook na may mga katangiang marangal ay bumangon at gumalaw roon.

Verse 55

प्रागवस्थं शरीरं तु दृष्ट्वा सर्वज्ञपालितम् । ताः क्षेत्रदेवताः सर्वा वैलक्षं भावमाश्रिताः ॥ १७.५५ ॥

Ngunit nang makita nila ang katawan sa dating kalagayan, na iningatan sa pangangalaga ng Nakaaalam ng Lahat, ang lahat ng mga diyos na tagapagbantay ng banal na pook ay napuno ng pagkamangha at pagkabalisa.

Verse 56

तमेवं तुष्टुवुः सर्वास्तं देवं परमेश्वरम् । स्वस्थानमीयिषुः सर्वास्तदा नृपतिसत्तम ॥ १७.५६ ॥

Kaya silang lahat ay nagpuri sa Diyos na iyon, ang Kataas-taasang Panginoon; at pagkaraan, silang lahat ay umuwi sa kani-kanilang tahanan, O pinakamainam sa mga hari.

Verse 57

त्वमग्निस्त्वं तथा प्राणस्त्वमपानः सरस्वती । त्वमाकाशं धनाध्यक्षस्त्वं शरीरस्य धातवः ॥ १७.५७ ॥

Ikaw si Agni (apoy), at gayundin ikaw ang Prāṇa (hiningang-buhay); ikaw ang Apāna (hiningang pababa) at si Sarasvatī. Ikaw ang Ākāśa (kalawakan/eter); ikaw ang tagapangasiwa ng yaman; ikaw ang mga dhātu, ang mga sangkap ng katawan.

Verse 58

अहङ्कारो भवान् देव त्वमादित्योऽष्टको गणः । त्वं माया पृथिवी दुर्गा त्वं दिशस्त्वं मरुत्पतिः ॥ १७.५८ ॥

O Diyos, ikaw ang ahaṅkāra (simulain ng pagkamakasarili); ikaw ang Āditya; ikaw ang Aṣṭaka at ang mga Gaṇa. Ikaw ang Māyā; ikaw ang Pṛthivī (Daigdig); ikaw si Durgā; ikaw ang mga direksiyon; at ikaw ang panginoon ng mga Marut (mga diyos ng hangin at bagyo).

Verse 59

त्वं विष्णुस्त्वं तथा धर्मस्त्वं जिष्णुस्त्वं पराजितः । अक्षरार्थस्वरूपेण परमेश्वरसंज्ञितः ॥ १७.५९ ॥

Ikaw si Viṣṇu; ikaw rin ang Dharma. Ikaw si Jiṣṇu (ang Mapagtagumpay); ikaw ang Hindi Madadaig. Sa anyo ng di-nasisirang kahulugan ng pantig (akṣara), ikaw ay tinatawag na Parameśvara, ang Kataas-taasang Panginoon.

Verse 60

अस्माभिरपयातैस्तु कथमेतद्भविष्यति । एवमत्र शरीरं तु त्यक्तमस्माभिरेव च ॥ १७.६० ॥

Ngunit kung kami ay uurong, paano ito mangyayari? At sa gayon, dito nga, ang katawan ay iniwan na rin ng aming mga sarili.

Verse 61

तत् परं भवता देव तदवस्थं प्रपाल्यते । स्थानभङ्गो न नः कार्यः स्वयं सृष्ट्वा प्रजापते ॥ १७.६१ ॥

Kaya nga, O Deva, nawa’y pangalagaan mo ang kalagayang iyon. Para sa amin, hindi dapat sirain ang aming naitatag na kalagayan—O Prajāpati—sapagkat ikaw mismo ang lumikha sa amin.

Verse 62

एवं स्तुतस्ततो देवस्तेषां तोषं परं ययौ । उवाच चैतान् क्रीडार्थं भवन्तोत्पादिता मया ॥ १७.६२ ॥

Sa gayong papuri, ang diyos ay nagkamit ng sukdulang kasiyahan sa kanila. At sinabi niya sa kanila: “Para sa banal na paglalaro (līlā), kayo’y iniluwal ko.”

Verse 63

कृतकृत्यस्य मे किं नु भवद्भिर्विप्रयोजनम् । तथापि दद्मि वो रूपे द्वे द्वे प्रत्येकशोऽधुना ॥ १७.६३ ॥

“Ngayong natupad na ang aking layon, ano pa ang paghihiwalay ko sa inyo? Gayunman, ngayon ay ipinagkakaloob ko sa bawat isa sa inyo ang tig-dalawang anyo.”

Verse 64

भूतकार्येष्वमूर्तेन देवलोके तु मूर्तिना । तिष्ठध्वमपि कालान्ते लयं त्वाविशत द्रुतम् ॥ १७.६४ ॥

Sa mga gawain ng mga sangkap (bhūta-kārya), siya’y nananatili sa anyong di-nahahayag; ngunit sa daigdig ng mga deva, sa anyong nahahayag. Kahit nanatili kayo nang gayon, sa wakas ng panahon, ang pagkalusaw (laya) ay mabilis na sumapit sa inyo.

Verse 65

शरीराणि पुनर्नैवं कर्त्तव्योऽहमिति क्वचित् । मूर्त्तीनां च तथा तुभ्यं दद्मि नामानि वोऽधुना ॥ १७.६५ ॥

Huwag nang muling hubugin ang mga katawan sa ganitong paraan saanman, na may pag-iisip na “Ako ang gumagawa.” At gayon din, ngayon ay ibinibigay ko sa iyo ang mga pangalan ng mga banal na anyong-anyo (mūrti).

Verse 66

अग्नेर्वैश्वानरो नाम प्राणापानौ तथाश्विनौ । भविष्यति तथा गौरी हिमशैलसुता तथा ॥ १७.६६ ॥

Sa Agni, ang pangalan ay Vaiśvānara; gayon din, ang Prāṇa at Apāna ay kinikilalang ang kambal na Aśvin. At ang Diyosa ay magiging Gaurī, na tinatawag ding anak na babae ng Bundok Himālaya.

Verse 67

पृथिव्यादिगणस्त्वेष गजवक्त्रो भविष्यति । शरीरधातवश्चेमे नानाभूतानि एव तु । अहंकारस्तथा स्कन्दः कार्त्तिकेयो भविष्यति ॥ १७.६७ ॥

Ang pangkat na nagsisimula sa Daigdig ay magiging Gajavaktra, ang may mukhang elepante. At ang mga sangkap ng katawan na ito ay tunay na magiging sari-saring nilalang. Gayon din, ang Ahaṃkāra (prinsipyo ng pagkamaka-ako) ay magiging Skanda—Kārttikeya.

Verse 68

भानुश्चादित्यरूपोऽसौ मूर्त्तामूर्त्त च चक्षुषी । कामाद्योऽयं गणो भूयो मातृरूपो भविष्यति ॥ १७.६८ ॥

Si Bhānu ay tunay na nasa anyo ni Āditya, ang Araw; at siya’y kapwa may anyo at walang anyo, at gumaganap bilang dalawang mata. Ang pangkat na nagsisimula kay Kāma, bukod dito, ay muling magiging nasa anyo ng mga Ina (Mātṛs).

Verse 69

शरीरमाया दुर्गैषा कारणान्ते भविष्यति । दश कन्या भविष्यन्ति काष्ठास्त्वेतास्तु वारुणाः ॥ १७.६९ ॥

Ang māyā ng katawan na ito, na mahirap maunawaan, ay lilitaw sa pagtatapos ng prosesong sanhi (kāraṇa). Sampung dalaga ang lilitaw; sila nga ang mga kāṣṭhā, mga hati ng panahon, na nauukol kay Varuṇa (sa larangang-tubig).

Verse 70

अयं वायुर्धनेशस्तु कारणान्ते भविष्यति । अयं मनो विष्णुनामा भविष्यति न संशयः ॥ १७.७० ॥

Ang Vāyu na ito, sa pagtatapos ng siklo ng sanhi, ay magiging si Dhaneśa. Ang Isip na ito ay magiging ang tinatawag na Viṣṇu—walang pag-aalinlangan.

Verse 71

धर्मोऽपि यमनामा च भविष्यति न संशयः । महत्तत्त्वं च भगवान् महादेवो भविष्यति ॥ १७.७१ ॥

Ang Dharma rin ay makikilala sa pangalang Yama—walang pag-aalinlangan. At ang Dakilang Prinsipyo (mahat-tattva) ay magiging ang Mapalad na Panginoong Mahādeva.

Verse 72

इन्द्रियार्थाश्च पितरो भविष्यन्ति न संशयः । अयं सोमः स्वयं भूत्वा यामित्रं सर्वदामराः ॥ १७.७२ ॥

Ang mga bagay na pinagtutuunan ng mga pandama ay tunay na magiging mga Pitṛ—walang pag-aalinlangan. Ang Somang ito, sa pagkapahayag ng sarili, ay nagiging kakampi ni Yama; at laging nasa hanay ng mga walang-kamatayan.

Verse 73

एवं वेदान्तपुरुषः प्रोक्तो नारायणात्मकः । स्वस्थाने देवताः सर्वा देवस्तु विरराम ह ॥ १७.७३ ॥

Sa gayon, ang ‘Tao ng Vedānta’ ay inilarawan na may kalikasan ni Nārāyaṇa. Ang lahat ng mga diyos ay nagbalik sa kani-kanilang tahanan, at ang diyos ay saka tumahimik at tumigil sa pagsasalita.

Verse 74

एवं प्रभावो देवोऽसौ वेदवेद्यो जनार्दनः । कथितो नृपते तुभ्यं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १७.७४ ॥

Sa gayon, O hari, naisalaysay na sa iyo si Janārdana, ang diyos na ang kalikasan ay nakikilala sa pamamagitan ng mga Veda. Ano pa ang nais mong marinig?