Adhyaya 16: The Account of Saramā: Indra’s Restoration after Loss of Sovereignty

Verse 1

धरण्युवाच । तदा दुर्वाससा शप्तो देवराजः शतक्रतुः । वसिष्यसि त्वं मर्त्येषु सुप्रतीकसुतेन तु ॥ १६.१ ॥

Sinabi ni Dharāṇī: “Noon, ang Devarāja Śatakratu (Indra) ay isinumpa ni Durvāsas: ‘Maninirahan ka sa mga mortal, tunay nga, sa pamamagitan ng anak ni Supratīka.’”

Verse 2

उत्सादितो दिवो मूढेत्येवमुक्तस्तु भूधर । इन्द्रो मर्त्यमुपागम्य सर्वदेवसमन्वितः ॥ १६.२ ॥

Sa gayong pananalita—“Ikaw ay ibinagsak mula sa langit, hangal!”—si Bhūdhara (ang bundok) [ay tinukoy/nakarinig]. Pagkaraan, bumaba si Indra sa daigdig ng mga mortal, kasama ang lahat ng mga diyos.

Verse 3

किं चकार च तस्मिंस्तु दुर्जये च निपातिते । परमेण्ठिना भगवता तेन योगविदुत्तमौ ॥ १६.३ ॥

At ano nga ba ang ginawa noon ng Mapalad na Parameṣṭhin, ang pinakadakilang nakaaalam ng yoga, nang ang mahirap daigin ay napabagsak doon?

Verse 4

स्वर्गे विद्युत्सुविद्युच्च तौ च किं चक्रतुस् तदा । एतन् मे संशयं देव कथयस्व प्रसादतः ॥ १६.४ ॥

Sa langit, sa gitna ng kidlat at maningning na mga silahis, ano nga ba ang ginawa ng dalawang iyon noon? O Deva, ipaliwanag mo ang aking pag-aalinlangan sa iyong mapagpalang biyaya.

Verse 5

श्रीवराह उवाच । दूर्जयेन जितो धात्री देवराजः शतक्रतुः । भारते हि तदा वर्षे वाराणस्यां तु पूर्वतः । आश्रित्य संस्थितो देवैः सह यक्षमहोरगैः ॥ १६.५ ॥

Sinabi ni Śrī Varāha: “O Dhātrī, Tagapagtaguyod! Si Indra—hari ng mga deva, ang Śatakratu na nagsasagawa ng sandaang ritwal—nang magapi ni Dūrjaya, noon sa Bhārata-varṣa ay nagkanlong at nanatili sa silangan ng Vārāṇasī, kasama ang mga deva, mga Yakṣa, at mga dakilang ahas.”

Verse 6

विद्युत्सुविद्युच्च तदा योगमास्थाय शोभने । दीर्घतापज्वरं वायुकर्मयोगेन संशृतौ ॥ लोकपालायितं कृत्स्नं चक्रतुयोगमायया ॥ १६.६ ॥

Pagkaraan, O maningning, pumasok sila sa marikit na kalagayang yogiko—gaya ng kidlat na patong sa kidlat—at sumandig sa disiplina ng hangin at gawa (karma), na nagbunga ng mahabang init na parang lagnat; at sa pamamagitan ng yogic māyā, ginawa nilang ang buong kaharian ay wari’y binabantayan ng mga Lokapāla, ang mga tagapangalaga ng daigdig.

Verse 7

तं दुर्जयं मृतं श्रुत्वा समुद्रान्तःस्थितं तदा । आनीय चतुरङ्गं तु देवान् प्रति विजग्मतुः ॥ १६.७ ॥

Nang marinig nila na ang Dūrjaya, ang mahirap daigin, ay namatay habang nasa kaloob-looban ng dagat, dinala nila ang hukbong apat na sangay (caturaṅga) at tumungo patungo sa mga deva.

Verse 8

आगत्य तौ तदा दैत्यौ महत्सैन्येन पर्वतम् । हिमवन्तं समाश्रित्य संस्थितौ तु बभूवतुः ॥ १६.८ ॥

Pagkaraan, dumating ang dalawang daitya na iyon na may malaking hukbo at, sumilong sa bundok na Himavant (Himalaya), ay nagkampo at pumuwesto roon.

Verse 9

देवा अपि महत्सैन्यं संहत्य कृतदंष्ट्रिताः । मन्त्रयाञ्चक्रुरव्यग्रा ऐन्द्रं पदमभीप्सवः ॥ १६.९ ॥

Maging ang mga diyos ay nagtipon ng malaking hukbo at pinatibay ang kanilang pasya na wari’y nakalitaw ang pangil; walang pagkalito silang nagpayuhan, nagnanais makamtan ang katayuan ni Indra (kapangyarihan).

Verse 10

अब्रवीत्तत्र देवानां गुरुराङ्गिरसो मुनिः । गोमेधेन यजघ्वं वै प्रथमेण तदन्तरम् ॥ १६.१० ॥

Doon, nagsalita ang pantas na si Āṅgirasa—guro ng mga diyos: “Tunay, isagawa ninyo ang handog na gomedha; unahin ang unang ritwal, at pagkatapos ay ang mga kasunod.”

Verse 11

यष्टव्यं क्रतुभिः सर्वैर् एकस्थितिर् अथामराः । उपदेशो मया दत्तः क्रियतां शीघ्रम् एष वै ॥ १६.११ ॥

“Dapat isagawa ang lahat ng kratu, ang lahat ng itinakdang handog; at pagkatapos, O mga walang-kamatayan, manatili kayong magkakasama sa iisang dako. Naibigay ko na ang tagubilin—gawin ito nang madali.”

Verse 12

एवमुक्तास्तदा देवाः गाः पशूंश्चानुकल्प्य ते । मुमुचुश्चरणार्थाय रक्षार्थं सरमां ददुः ॥ १६.१२ ॥

Nang masabihan nang gayon, maayos na inihanda ng mga diyos ang mga baka at iba pang hayop; at para sa kanilang paglalakad at pag-iingat, pinalaya nila ang mga ito at itinalaga si Saramā bilang tagapagbantay.

Verse 13

ताश्च गावो देवशून्या रक्ष्यमाणा धराधरे । तत्र जग्मुस्तदा गावश्चरन्त्यो यत्र तेऽसुराः ॥ १६.१३ ॥

At ang mga bakang iyon—na naiwan na walang banal na pag-iingat—ay binabantayan sa bundok na sumusuporta sa daigdig. Pagkaraan, ang mga baka ay gumala patungo sa pook na kinaroroonan ng mga Asura.

Verse 14

ते च गावस्तु ता दृष्ट्वा शुक्रं ऊचुः पुरोहितम् । पश्वर्थं देवगा ब्रह्मंश्चर्यन्ते रक्षमानया । देवशून्या सरमया वद किं क्रियतेऽधुना ॥ १६.१४ ॥

At ang mga baka, nang makita siya, ay nagsabi kay Śukra, ang pari ng angkan: “O Brahman, alang-alang sa kapakanan ng mga hayop, ang mga banal na baka ay gumagala sa ilalim ng kanyang pag-iingat. Sa Sarama na ito—na walang mga diyos—sabihin mo, ano ang dapat gawin ngayon?”

Verse 15

एवमुक्तस्तदा शुक्रः प्रत्युवाचासुरांस्तदा । एता गा ह्रियतां शीघ्रमसुरा मा विलम्बथ ॥ १६.१५ ॥

Nang masabi iyon, sumagot si Śukra sa mga Asura: “Dalhin agad ang mga bakang ito, O mga Asura; huwag mag-antala.”

Verse 16

एवमुक्तास्तदा दैत्या जह्रुस्ता गां यदृच्छया । हृतासु तासु सरमा मार्गमन्वेषणे रता ॥ १६.१६ ॥

Nang masabihan nang gayon, dinala ng mga Dāitya ang mga bakang iyon, na wari’y nagkataon lamang. Nang madala na ang mga iyon, si Saramā ay nagtuon sa paghahanap ng landas na dinaanan nila.

Verse 17

अपश्यत् सा दितेः पुत्रैर्नीता गावो धराधरे । दैत्यैरपि शुनी दृष्टा दृष्टमार्गा विशेषतः ॥ १६.१७ ॥

Nakita niya sa bundok na nagdadala sa daigdig ang mga baka na inaakay ng mga anak ni Diti. Maging ang mga Dāitya ay nakapansin sa isang asong babae—yaong masusing nakamasid at nakatukoy sa dinaanang landas.

Verse 18

दृष्ट्वा ते तां च साम्नैव सामपूर्वमिदं वचः । आसां गवां तु दुग्ध्वैव क्षीरं त्वं सरमे शुभे ॥ १६.१८ ॥

Nang siya’y makita, kinausap mo siya sa mapagpayapang paraan, na may banayad na panghihikayat: “Ngunit matapos gatasan ang mga bakang ito, O mapalad na Saramā, kunin mo ang gatas.”

Verse 19

पिबस्वैवमिति प्रोक्ता तस्यै तद्ददुरञ्जसा । दत्त्वा तु क्षीरपानं तु तस्यै ते दैत्यानायकाः ॥ १६.१९ ॥

Nang masabihan siya ng, “Uminom ka—ganyan,” agad nilang ibinigay iyon sa kanya; at matapos siyang painumin ng gatas, yaong mga pinuno ng mga Daitya ay ginawa iyon para sa kanya.

Verse 20

मा भद्रे देवराजाय गाश्चेमाः विनिवेदय । एवमुक्त्वा ततो दैत्या मुमुचुस्तां शुनीं वने ॥ १६.२० ॥

“O mabait na giliw, huwag mong isumbong ang mga bakang ito sa hari ng mga diyos.” Pagkasabi nito, pinalaya ng mga Daitya ang asong babae sa gubat.

Verse 21

तैर्मुक्ता सा सुरांस्तूर्णं जगाम खलु वेपती । नमश्चक्रे च देवेन्द्रं सरमा सुरसत्तमम् ॥ १६.२१ ॥

Nang siya’y palayain nila, siya’y nanginginig at dali-daling nagtungo sa mga diyos; at si Saramā ay nagbigay-pugay kay Indra, panginoon ng mga diyos, ang pinakadakila sa mga Sura.

Verse 22

तस्याश्च मरुतो देवा देवेन्द्रेण निरूपिताः । गूढं गच्छत रक्षार्थं देवशून्या महाबलाः ॥ १६.२२ ॥

At ang mga diyos na Marut, na itinalaga ni Devendra (Indra), ay nagsabi: “Pumaroon nang palihim para sa pag-iingat, sa pook na ngayo’y walang mga diyos, O mga makapangyarihan.”

Verse 23

इत्युक्तास्तेन सूक्ष्मेण वपुषा जग्मुरञ्जसा । तेऽप्यागम्य सुरेन्द्राय नमश्चक्रुर्धराधरे ॥ १६.२३ ॥

Nang sila’y masabihan niya sa kaniyang maselang anyo, sila’y umalis nang mabilis; at pagdating, sila man ay nag-alay ng pagpupugay sa Panginoon ng mga diyos sa bundok na tagapasan ng daigdig.

Verse 24

तां देवराजः पप्रच्छ क्व गावः सरमेऽभवन् । एवमुक्ता तु सरमा न जानामीति चाब्रवीत् ॥ १६.२४ ॥

Tinanong siya ng Hari ng mga diyos (Indra): “Saramā, saan napunta ang mga baka?” Nang masabihan nang gayon, sumagot si Saramā: “Hindi ko nalalaman,” at gayon ang kaniyang sinabi.

Verse 25

तत इन्द्रो रुषा युक्तो यज्ञार्थमुपकल्पिताः । गावः क्व चेति मरुतः प्रोवाचेदं शुनी कथम् ॥ १६.२५ ॥

Pagkaraan, si Indra na napuspos ng poot ay nagsalita sa mga Marut: “Nasaan ang mga bakang inihanda para sa handog na yajña? Paano nangyari ito, O Śunī?”

Verse 26

एवमुक्तास्तु मरुतो देवेन्द्रेण धराधरे । कथयामासुरव्यग्राः कर्म्म तत् सरमाकृतम् ॥ १६.२६ ॥

Nang sila’y masabihan ni Devendra (Indra) sa bundok na tagapasan ng lupa, ang mga Marut—na ngayo’y hindi na nababagabag—ay nagsimulang magsalaysay ng gawang iyon, nang maikli ayon sa pagkakaganap ni Saramā.

Verse 27

तत इन्द्रः समुत्थाय पदा संताडयच्छुनीम् । क्रोधेन महताविष्टो देवेन्द्रः पाकशासनः ॥ १६.२७ ॥

Pagkaraan, tumindig si Indra at sinipa ng kaniyang paa ang asong babae (Śunī); ang Panginoon ng mga diyos—si Pākaśāsana—ay nilamon ng matinding poot.

Verse 28

क्षीरं पीतं त्वया मूढे गावस्ताश्चासुरैर्हृताः । एवमुक्त्वा पदा तेन ताडिता सरमा धरे ॥ १६.२८ ॥

“Nainom mo na ang gatas, ikaw na mangmang; at ang mga baka ring iyon ay tinangay ng mga asura.” Pagkasabi nito, O Dharā (Daigdig), si Sāramā ay sinipa niya ng kanyang paa.

Verse 29

तस्येन्द्रपादघातेन क्षीरं वक्त्रात् प्रसुस्रुवे । स्रवता तेन पयसा सा शुनी यत्र गा भवन् । जगाम तत्र देवेन्द्रः सहसैन्यस्तदा धरे ॥ १६.२९ ॥

Sa hampas ng paa ni Indra, umagos ang gatas mula sa bibig nito. Dahil sa umaagos na gatas, ang asong babae ay naging baka roon; at pagkatapos, O Dharā (Daigdig), si Devendra ay nagtungo sa pook na iyon kasama ang kanyang hukbo.

Verse 30

गत्वा चापश्यद् देवेन्द्रस्ताः गा दैत्यैरुपाहृताः । पालनां चक्रुर्ये दैत्याः बलिनो भृशम् । ते सैन्यैर्निहताः सद्यस्तत्यजुर्गाः स्वमूर्त्तिभिः ॥ १६.३० ॥

Pagdating doon, nakita ni Devendra ang mga bakang iyon na dinala (ninakaw at inihalayhay) ng mga Daitya. Ang mga Daitya, na lubhang makapangyarihan, ay nagbabantay sa kanila sa pamamagitan ng dahas. Ngunit nang mapatay sila ng hukbo, agad nilang iniwan ang mga baka, na iniwan din ang sarili nilang mga katawan.

Verse 31

सामन्तैश्च सुरेन्द्रोऽथ वृितः परमहर्षितैः । ताश्च लब्ध्वा महेन्द्रस्तु मुदा परमया युतः ॥ १६.३१ ॥

Pagkaraan, ang panginoon ng mga diyos (Indra) ay napalibutan ng mga pinunong lubhang nagagalak. At nang makamtan niya ang mga iyon, si Mahendra ay napuspos ng sukdulang kagalakan.

Verse 32

चकार यज्ञान् विविधान् सहस्रानपि स प्रभुः । क्रियमाणैस्ततो यज्ञैर्ववृद्धेन्द्रस्य तद् बलम् ॥ १६.३२ ॥

Ang Panginoong iyon ay nagsagawa ng sari-saring yajña, maging isang libo man. At habang isinasagawa ang mga paghahandog na iyon, ang kapangyarihan ni Indra ay lumago dahil dito.

Verse 33

वर्द्धितेन बलेनेन्द्रो देवसैन्यमुवाच ह । सन्नह्यन्तां सुराः शीघ्रं दैत्यानां वधकर्मणि ॥ १६.३३ ॥

Si Indra, na pinalakas ang kapangyarihan, ay nagsalita sa hukbo ng mga deva: “Magmadali kayong magsandata, mga Sura, para sa gawain ng paglipol sa mga Daitya.”

Verse 34

एवमुक्तास्ततो देवाः सन्नद्धास्तत्क्षणेऽभवन् । असुराणामभावाय जग्मुर्देवाः सवासवाः ॥ १६.३४ ॥

Nang masabihan nang gayon, agad na nagsandata at naghanda ang mga deva; at ang mga deva—kasama si Vāsava (Indra)—ay lumakad upang pawiin at lipulin ang mga asura.

Verse 35

गत्वा तु युयुधुस् तूर्णं विजिग्युस् त्वासुरीं चमूम् । जिताश्च देवैरसुरा हतशेषा धराधरे । ममज्जुः सागरजले भयत्रस्ता विचेतसः ॥ १६.३५ ॥

Pagdating nila, mabilis silang nakipaglaban at dinaig ang hukbong asuri. Natalo ng mga deva ang mga asura; yaong mga nalabi matapos ang pagpatay, sa matinding takot at pagkalito, ay sumisid sa tubig ng karagatan sa lupa-bundok (dharādhara).

Verse 36

देवराजोऽपि त्रिदिवं लोकपालैः समं धरे । आरुह्य बुभुजे प्राग्वत् स देवो देवराट् प्रभुः ॥ १६.३६ ॥

O Dharā (Daigdig), ang hari ng mga deva, kasama ang mga tagapangalaga ng mga daigdig (Lokapāla), ay umakyat sa Tridiva (kalangitan) at nagtamasa gaya ng dati; ang diyos na iyon, ang naghaharing panginoon ng mga deva, ay nanatiling tagapamahala.

Verse 37

य एनं शृणुयान्नित्यं सारमाख्यानमुत्तमम् । स गोमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥ १६.३७ ॥

Ang sinumang palagiang nakikinig sa dakila at pinakapayak na salaysay na ito ay nagkakamit ng bunga ng sakripisyong gomedha.

Verse 38

भ्रष्टराज्यश्च यो राजा श्रिणोतीदं समाहितः । स देवेन्द्र इव स्वर्गं राज्यं स्वं लभते नरः ॥ १६.३८ ॥

Ang haring nawalan ng kaharian, kung makikinig sa aral na ito nang may taimtim na pagtuon—ang taong iyon ay muling makakamtan ang sariling paghahari, gaya ng pag-abot sa langit na tulad ni Indra, panginoon ng mga diyos.