Adhyaya 158
Varaha PuranaAdhyaya 15843 Shlokas

Adhyaya 158: The Manifestation and Sanctifying Power of the Mathurā Tīrtha

Mathurātīrthaprādurbhāvaḥ

Tīrtha-māhātmya (Sacred Geography & Ritual-Manual)

Inilalarawan ni Varāha kay Pṛthivī ang pambihirang kabanalan ng Mathurā bilang sarili niyang sagradong maṇḍala: ang pagligo roon ay nag-aalis ng kasalanan at ang kṣetra’y higit sa ibang pook na mapagpala. Ipinaliwanag niya na ang mga manlalakbay na makakita kay Keśava—lalo na sa anyong “natutulog at nagigising”—ay nagkakamit ng mokṣa at nakaiiwas sa muling pagsilang. Itinatakda ang mga gawaing ritwal: pagligo sa Kālinḍī/Yamunā, pradakṣiṇā (pag-ikot), pag-aalay ng ilawan, at pagtatayo ng tirahan, at inihahambing ang gantimpala sa mga maharlikang yajña at mga pagkamit sa langit. Tinanong ni Pṛthivī kung paano napangangalagaan ang kṣetra laban sa mga mapanggulo; sumagot si Varāha na ang mga dikpāla at si Śiva ang nagbabantay sa mga direksiyon at sa gitna. Binanggit din ang pana-panahong hiwaga ng tubig sa Vimalaudaka-kuṇḍa, na nagpapakita sa tīrtha bilang maayos at tagapangalaga ng Daigdig na sagradong tanawin.

Primary Speakers

VarāhaPṛthivī

Key Concepts

kṣetra-maṇḍala and tīrtha-māhātmya (sacred territoriality and merit)pradakṣiṇā, snāna, dīpa-dāna as ritual technologies of purificationdikpāla-rakṣā (cosmic guardianship of sacred ecology)seasonal/limnological stability of kuṇḍas as a sign of sacred environmental ordermokṣa and jīvanmukti framed through place-based devotion to Keśava/Nārāyaṇa

Shlokas in Adhyaya 158

Verse 1

अथ मथुरातीर्थप्रादुर्भावः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ विंशतिर्योजनानां तु माथुरं मम मण्डलम् ॥ यत्रतत्र नरः स्नातो मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥

Ngayon ang pagpapakita ng banal na pook-paglalakbay ng Mathurā. Si Śrī Varāha ay nagsabi: “Ang aking nasasakupan sa Mathurā ay umaabot sa dalawampung yojana. Saanman maligo ang tao sa loob nito, napapalaya siya sa lahat ng kasalanan at dungis.”

Verse 2

वर्षाकाले तु स्थातव्यं यच्च स्थानं तु हर्षदम् ॥ पुण्यात्पुण्यतरं चैव माथुरे मम मण्डले ॥

Sa panahon ng tag-ulan ay nararapat na manahan (doon); at alinmang pook na nagbibigay-galak—sa loob ng aking nasasakupan sa Mathurā—ay higit pang mapagpala kaysa karaniwang kabutihan.

Verse 3

सप्तद्वीपेषु तीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च ॥ मथुरायां गमिष्यन्ति प्रसुप्ते तु सदा मयि ॥

Ang mga banal na tīrtha at mga mapagpalang dambana sa pitong dvīpa (mga kontinente) ay darating sa Mathurā, kapag ako’y laging nananatiling nakahimlay (doon).

Verse 4

सुप्तोत्थितं तु दृष्ट्वा मां मथुरायां वसुन्धरे ॥ ते नराः मां प्रपश्यन्ति सर्वकालं न संशयः ॥

O Vasundharā, nang makita nila ako sa Mathurā na tila nagising mula sa pagkakatulog, ang mga taong iyon ay lagi akong namamasdan sa lahat ng panahon—walang alinlangan.

Verse 5

सुप्तोत्थितं तु वसुधे दृष्ट्वा मे मुखपङ्कजम् ॥ सप्तजन्मकृतं पापं तत्क्षणादेव मुञ्चति ॥

O Vasudhā, nang makita ang aking mukhang tulad ng lotus habang ako’y bumabangon mula sa pagkakatulog, sa mismong sandaling iyon ay napapalaya ang tao mula sa kasalanang naipon sa pitong kapanganakan.

Verse 6

मथुरावासिनो लोकाः सर्वे ते मुक्तिभाजनाः ॥ मथुरां समनुप्राप्य दृष्ट्वा देवं तु केशवम् ॥

Ang lahat ng taong naninirahan sa Mathurā ay karapat-dapat sa kalayaan; pagdating sa Mathurā at pagkakita sa diyos na si Keśava—

Verse 7

स्नात्वा पुनस्तु कालिन्द्यां मम लोके महीयते ॥ स तत्फलमवाप्नोति राजसूयाश्वमेधयोः ॥

At muling maligo sa Kālindī, ang tao’y pinararangalan sa aking daigdig; natatamo niya ang bunga na kaugnay ng mga ritwal na Rājasūya at Aśvamedha.

Verse 8

प्रदक्षिणीकृतो येन मथुरायां तु केशवः ॥ प्रदक्षिणीकृता तेन सप्तद्वीपा वसुन्धरा ॥

Sinumang magsagawa ng pradakṣiṇā sa Keśava sa Mathurā, para sa taong iyon ay para na ring napalibutan sa pradakṣiṇā ang Daigdig kasama ang pitong kontinente nito.

Verse 9

घृतपूर्णेन पात्रेण समग्रेण च वाससा ॥ केशवस्याग्रतो दत्त्वा दीपकं तु वसुन्धरे ॥

O Vasundharā, matapos ilagay sa harap ni Keśava ang isang ilawan—kasama ang sisidlang puspos ng ghee at isang kasuotang buo at walang sira—

Verse 10

सर्वकामसमृद्धं तदप्सरोगणसेवितम् ॥ रम्यमालासमाकीर्णं भोगाढ्यं सर्वकामिकम् ॥

Ang (kahariang) yaon ay sagana sa lahat ng ninanais na kabutihan, pinaglilingkuran ng mga pangkat ng apsarā, nababalutan ng maririkit na kuwintas ng bulaklak, hitik sa mga kaluguran, at nagkakaloob ng lahat ng minimithing layon.

Verse 11

समारोहति वै नित्यं प्रभामण्डलमण्डितम् ॥ ये देवा ये च गन्धर्वाः सिद्धाश्चारणपन्नगाः ॥

Doón ay patuloy na umaakyat ang isa, pinalalamutian ng bilog ng liwanag—doón naroroon ang mga deva, ang mga gandharva, ang mga siddha, ang mga cāraṇa, at ang mga pannaga, ang mga nilalang na ahas.

Verse 12

तं स्पृहन्ति सदा देवि पुण्यमस्ति कृतं भुवि ॥ यदि कालान्तरे पुण्यं हीयतेऽस्य पुरा कृतम् ॥

O Devī, lagi nilang minimithi ang kalagayang yaon, sapagkat ang kabutihang-karmiko ay naisagawa sa lupa. Kung sa paglipas ng panahon ay humina ang dating naipong puṇya ng taong ito—

Verse 13

सतां पुण्यगृहे देवि जायते मानवो हि सः ॥ धरण्युवाच ॥ क्षेत्रं हि रक्षते देव कस्त्विदं पापनाशनम् ॥

O Devī, ang taong yaon ay tunay na isinisilang bilang tao sa marangal at mapuṇyang sambahayan ng mga banal. Sinabi ni Dharaṇī: O Deva, sino ang nag-iingat sa banal na pook—at sino (o ano) ito na pumupuksa sa kasalanan?

Verse 14

पशुभूतपिशाचैश्च रक्षोभूतविनायकैः ॥ एवमादिभिराकृष्टं तत्क्षेत्रं फलदं भवेत् ॥

Bagaman sinasalakay at hinihila pababa ng mga nilalang na gaya ng hayop, ng mga piśāca, rākṣasa, bhūta, at vināyaka, ang banal na pook na yaon ay nagiging tagapagkaloob pa rin ng bunga ng dharma (puṇya).

Verse 15

श्रीवराह उवाच ॥ मत्क्षेत्रं ते न पश्यन्ति मत्प्रभावात्कदाचन ॥ न विकुर्वन्ति ते दृष्ट्वा मत्पराणां हि देहिनाम् ॥

Sinabi ni Śrī Varāha: Sa lakas ng aking kapangyarihan, kailanma’y hindi nila nakikita ang aking banal na kṣetra; at kahit makita nila ang mga nilalang na may katawan na tapat sa akin, hindi nila ginugulo ang mga iyon.

Verse 16

रक्षार्थं हि मया दत्ता दिक्पालास्तु वरानने ॥ लोकपालास्तु चत्वारस्तीर्थं रक्षन्ति ये सदा ॥

Para sa pag-iingat, O marikit ang mukha, itinalaga ko ang mga tagapagbantay ng mga direksiyon; at ang apat na tagapagbantay ng daigdig ay laging nagbabantay sa banal na tīrtha.

Verse 17

पूर्वां रक्षति इन्द्रस्तु यमो रक्षति दक्षिणाम् ॥ पश्चिमां रक्षते नित्यं वरुणः पाशभृत्स्वयम् ॥

Si Indra ang nagbabantay sa silangan; si Yama ang nagbabantay sa timog; at si Varuṇa mismo, tagapagdala ng lubid (pāśa), ang laging nagbabantay sa kanluran.

Verse 18

उत्तरां वै कुबेरस्तु महाबलपराक्रमः ॥ मध्यं तु रक्षते नित्यं शिवो देव उमापतिः ॥

Si Kubera, na may dakilang lakas at tapang, ang nagbabantay sa hilaga; at sa gitna naman, si Śiva—ang diyos, panginoon ni Umā—ang patuloy na nagbabantay.

Verse 19

मथुरायां महाभागे कुण्डे च विमलोदके ॥ गम्भीरे सर्वदा देवि तिष्ठते च चतुर्भुजः ॥

O mapalad na dakila, sa Mathurā—sa lawa ng Vimalodaka, malalim at laging dalisay—O diyosa, nananahan palagi ang Apat-na-Braso.

Verse 20

तत्र मुञ्चेत यः प्राणान् स्नानं कृत्वा वसुन्धरे ॥ वैष्णवं लोकमासाद्य क्रीडते स सुखादिव ॥

O Vasundharā, sinumang magbitiw ng buhay doon matapos maligo, makararating sa daigdig ng Vaiṣṇava at mamumuhay sa ligaya, na wari’y nasa kaligayahan.

Verse 21

तत्रैव तु सदाश्चर्यं कथ्यमानं मया शृणु ॥ यदुच्यते वै सुश्रोणि कुण्डे तु विमलोदके ॥

At doon din, pakinggan mo ang walang hanggang kababalaghan na isinasalaysay ko: yaong tunay na sinasabi tungkol sa lawa ng Vimalodaka, O marikit ang balakang.

Verse 22

हेमन्ते तु भवेच्छोष्णं शीतलं ग्रीष्मके भवेत् ॥ तेजसा मम सुश्रोणि तुषारतदृशोपमम् ॥

Sa taglamig ito’y nagiging mainit, at sa tag-init nama’y nagiging malamig; sa aking ningning, O marikit ang balakang, ito’y kahawig ng anyo ng hamog o yelo.

Verse 23

न वर्ध्धते च वर्षासु ग्रीष्मे चापि न हीयते ॥ एतच्च महदाश्चर्यं तस्मिन्कुण्डे परं मम ॥

Hindi ito lumalago sa panahon ng ulan, ni hindi rin nababawasan kahit sa tag-init; at ang dakilang kababalaghang ito sa lawang yaon ay lubos na dahil sa akin.

Verse 24

पदे पदे तीर्थफलम् मथुरायां वसुंधरे॥ तत्र तत्र नरः स्नातो मुच्यते सर्वपातकैः॥

O Vasundharā, sa Mathurā ang bunga ng mga tīrtha ay nasa bawat hakbang; saanman maligo ang tao roon, napapalaya siya sa lahat ng kasalanan.

Verse 25

वर्षासु स्थूलतीर्थेषु स्नातव्यं तु प्रयत्नतः॥ कूपे ह्रदे देवखाते गर्तेषु च नदीषु च॥

Sa panahon ng tag-ulan, dapat maligo nang maingat sa mga pangunahing/naaabot na tīrtha—sa balon, lawa, banal na hukay na imbakan ng tubig, mga lungga, at maging sa mga ilog.

Verse 26

प्रवाहेषु च दिव्येषु नदीनाṃ सङ्गमेषु च॥ वर्षासु सर्वतः स्नायाद्यदीच्छेत्परमां गतिम्॥

At sa mga banal na agos at sa mga tagpuan ng mga ilog din—sa tag-ulan, maligo sa abot ng makakaya sa iba’t ibang dako, kung ninanais ang pinakamataas na hantungan.

Verse 27

अस्ति क्षेत्रं परं दिव्यं मुचुकुन्दं तु नामतः॥ मुचुकुन्दः स्वपित्यत्र दानवासुरपातनः॥

May isang pinakamataas at banal na kṣetra na tinatawag na Muchukunda. Doon natutulog si Muchukunda, ang pumatay sa mga kaaway na Dānava at Asura.

Verse 28

इहजन्मकृतं पापमन्यजन्मकृतं च यत्॥ शीघ्रं नश्यति तत्सर्वं कीर्तनात्केशवस्य तु॥

Anumang kasalanang nagawa sa buhay na ito, at anumang nagawa sa ibang kapanganakan—lahat iyon ay mabilis na nawawala sa pag-awit ng papuri (kīrtana) kay Keśava.

Verse 29

किं तस्य बहुभिर्मन्त्रैर्भक्तिर्यस्य जनार्दने॥ नरके पच्यमानस्य गतिर्देवि जनार्दनः॥

Ano pa ang silbi ng maraming mantra sa taong ang debosyon ay nasa Janārdana? Sa niluluto sa impiyerno, O Devī, si Janārdana ang kanlungan at hantungan.

Verse 30

कृत्वा प्रदक्षिणं देवि विश्रामं कुरुते तु यः॥ नारायणसमीपे तु सोऽनन्तफलमश्नुते॥

O Devī, sinumang magsagawa ng pradakṣiṇa at pagkatapos ay magpahinga malapit kay Nārāyaṇa—tinatamasa niya ang walang-hanggang bunga ng kabutihan.

Verse 31

सुप्तोत्थितं हरिं दृष्ट्वा मथुरायां वसुंधरे॥ न तस्य पुनरावृत्तिर्जायते स चतुर्भुजः॥

O Vasundharā, matapos makita si Hari sa Mathurā na tila kagigising mula sa pagkakatulog, sa taong iyon ay wala nang muling pagbabalik; siya’y nagiging apat ang mga bisig.

Verse 32

कुमुदस्य तु मासस्य नवम्यां तु वसुंधरे॥ प्रदक्षिणीकृत्य भुवं सर्वपापैः प्रमुच्यते॥

O Vasundharā, sa ikasiyam na araw ng buwang tinatawag na Kumuda, matapos isagawa ang pradakṣiṇa sa lupa, ang tao’y napapalaya sa lahat ng kasalanan.

Verse 33

ब्रह्मघ्नश्च सुरापश्च गोग्घ्नो भग्नव्रतस्तथा॥ मथुरां तु परिक्रम्य पूतो भवति मानवः॥

Maging ang pumatay ng brahmin, ang umiinom ng nakalalasing, ang pumatay ng baka, at gayundin ang sumira ng mga panata—kapag inikot sa pradakṣiṇa ang Mathurā, ang tao’y nagiging dalisay.

Verse 34

अष्टम्यां प्राप्य मथुरां दन्तधावनपूर्वकम् ॥ ब्रह्मचर्येण तां रात्रीं कृतसंकल्पमानसः ॥

Pagdating sa Mathurā sa ikawalong araw ng tithi, matapos munang magsipilyo at maglinis ng ngipin, gugulin niya ang gabing iyon sa pagsunod sa brahmacarya, na may isip na matatag sa panata at layon.

Verse 35

धौतवस्त्रस्तु सुस्नातो मौनव्रतपरायणः ॥ प्रदक्षिणं तु कुर्वीत सर्वपातक नाशनम् ॥

Nakasuot ng nilabhang kasuotan, matapos maligo nang maigi, at nakatuon sa panata ng katahimikan, dapat niyang isagawa ang pradakṣiṇa (pag-ikot sa kanan), na sinasabing pumupuksa sa lahat ng kasalanan.

Verse 36

प्रदक्षिणां प्रकुर्वाणमन्यो यः स्पृशते नरः ॥ सर्वान् कामानवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा ॥

Kung may ibang taong humipo sa isang lalaki habang siya’y nagsasagawa ng pradakṣiṇa, ang taong iyon ay magkakamit ng lahat ng ninanais na layon; dito’y sinasabing hindi na kailangan ang karagdagang pag-uusisa.

Verse 37

देवस्याग्रे तु वसुधे कूपं तु विमलोदकम् ॥ पितरश्चाभिनन्दन्ति पानीयं पिण्डमेव च ॥

O Vasudhā, sa harap ng diyos ay may balon na may dalisay na tubig; at ang mga Pitṛ (mga Ninuno) ay nagagalak kapwa sa inuming tubig at sa handog na piṇḍa.

Verse 38

चतुḥसामुद्रिकं नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥ तत्र स्नातो नरो भद्रे देवैश्च सह मोदते ॥

May isang pook na tinatawag na ‘Catuḥsāmudrika’ na bantog sa tatlong daigdig; O mapalad na isa, ang taong naliligo roon ay nagagalak kasama ng mga diyos.

Verse 39

तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥

At kung doon niya binitiwan ang hininga ng buhay, siya’y tutungo sa aking daigdig.

Verse 40

पञ्चयोजनविस्तारमायामं पञ्च विस्तरम् ॥ दीपमालासमाकीर्णं विमानं लभते नरः ॥

Ang tao ay nagkakamit ng isang vimāna na may lawak na limang yojana at haba ring lima, na punô ng mga hanay ng mga lampara.

Verse 41

मथुरायां गृहं यस्तु प्रासादं कुरुते नरः ॥ चतुर्भुजस्तु विज्ञेयो जीवन्मुक्तो न संशयः ॥

Sa Mathurā, ang taong nagtatayo ng tahanan o mataas na prāsāda ay dapat kilalaning ‘may apat na bisig’ at pinalaya habang nabubuhay—walang pag-aalinlangan.

Verse 42

तत्र कुण्डे नरः स्नात्वा प्राप्नोत्यभिमतं जलम् ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥

Pagkaligo ng tao sa sagradong lawa roon, natatamo niya ang tubig na ninanais niya; at kung doon niya binitiwan ang hininga ng buhay, siya’y tutungo sa aking daigdig.

Verse 43

मथुरायां नरो गत्वा दृष्ट्वा देवं स्वयम्भुवम् ॥ प्रदक्षिणायां यत्पुण्यं तत्पुण्यं लभते नरः ॥

Ang taong pumunta sa Mathurā at makita ang sariling-nagpakitang Diyos ay nagkakamit ng anumang kabanalang dulot ng pradakṣiṇā; yaon mismong kabanalan ang kanyang natatamo.

Frequently Asked Questions

The text frames ethical transformation as place-based discipline: controlled conduct (snāna, pradakṣiṇā, dāna, brahmacarya, mauna) performed in a protected sacred landscape leads to purification and liberation. It also presents a governance model of sacred space—guardians assigned to directions—implying that maintaining order around a tīrtha is integral to its soteriological function.

Seasonal markers include varṣā-kāla (rainy season) with instructions to bathe diligently in various water sources and confluences/flows; hemanta (winter) and grīṣma (summer) are cited to describe the kuṇḍa’s unusual thermal behavior. A lunar timing is given: Kumuda-māsa navamī (ninth lunar day) for circumambulation that removes sins; additionally, a regimen is described for aṣṭamī (eighth lunar day) involving preparatory cleansing, brahmacarya for the night, and mauna with circumambulation.

Through Pṛthivī’s question about protection of the kṣetra and Varāha’s answer assigning dikpālas and Śiva as guardians, the chapter depicts sacred geography as an ordered, safeguarded environment. The description of the Vimalaudaka-kuṇḍa’s stable levels across seasons and its counter-seasonal temperature qualities functions as a narrative of regulated waterscape—an idealized model of terrestrial stability and stewardship within a ritually maintained landscape.

The chapter references Muchukunda (as associated with Muchukunda-kṣetra and described as a slayer of dānava/asura forces). It also names cosmological-administrative figures as guardians—Indra, Yama, Varuṇa, Kubera, and Śiva (Umāpati)—and centers devotion on Keśava/Nārāyaṇa/Janārdana as the focal deity of Mathurā.