Adhyaya 156: The Manifest Sacred Landscape of Mathurā: Merits of Vatsakrīḍanaka, Bhāṇḍīraka, Vṛndāvana, Keśītīrtha, and the Sūrya-Tīrthas
Mathurāprādurbhāvaḥ (Vatsakrīḍanaka–Bhāṇḍīraka–Vṛndāvana–Keśītīrtha–Sūryatīrtha Māhātmya)
Ancient-Geography (Tīrtha-māhātmya) and Ritual-Manual (snāna/dāna/homa phalaśruti)
Sa isang aral na pag-uusap kung saan nagsasalita si Varāha kay Pṛthivī, inilalarawan ang banal na heograpiya sa paligid ng Mathurā sa sunod-sunod na tīrtha at mga bunga ng ritwal. Una, binanggit ang Vatsakrīḍanaka na may palamuting raktaśilā at raktacandana; ang simpleng pagligo roon ay nagdudulot ng pag-abot sa Vāyuloka, at kung mamatay doon ay pag-akyat sa loka ni Varāha. Pagkatapos, ang Bhāṇḍīraka—na may mga punong śāla, tāla, tamāla, arjuna, iṅguda, pīluka, karīra at raktapuṣpaka—ay nagsasabing ang disiplinadong pagligo at pagkain ay nag-aalis ng kasalanan at nagbibigay ng Indraloka, at sa huli’y loka ni Varāha. Ang Vṛndāvana ay inihaharap bilang bihirang gubat na laruan ng mga baka at gopāla; ang isang gabing pananatili at pagligo sa kuṇḍa ay nagdudulot ng ligaya kasama ang gandharva at apsaras at pag-akyat pagkalipas ng kamatayan. Tumitindi ang papuri sa Keśītīrtha, kung saan bumagsak si Keśin at nagpapahinga si Hari: ang piṇḍadāna roon ay katumbas ng Gayā, at ang snāna/dāna/homa ay inihahambing sa Agniṣṭoma. Sa wakas, ipinakikilala ang mga Sūryatīrtha na kaugnay ng labindalawang Āditya at ng pangyayari kay Kāliya; hinihiling ng mga Āditya ang karapatang makinabang sa pagligo roon, at pinagtitibay ni Varāha na ang pagligo ay nagpapalaya sa demerito, at ang kamatayan sa pagitan ng Harideva at Kāliya ay nagdudulot ng apunarbhava (di na muling pagsilang).
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 156
Verse 1
अथ मथुराप्रादुर्भावः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ वत्सक्रीडनकं नाम तीर्थं वक्ष्ये परं मम ॥ तत्र रक्तशिलाबद्धं रक्तचन्दनभूषितम्
Ngayon, ang salaysay ng pagpapakita ng Mathurā. Sinabi ni Śrī Varāha: “Ipahahayag ko ang isang kataas-taasang tīrtha na akin, na tinatawag na Vatsakrīḍanaka. Doon ito’y nakabigkis sa pulang bato at pinalamutian ng pulang sandalwood.”
Verse 2
स्नानमात्रेण तत्रैव वायुलोकं व्रजेन्नरः ॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम लोके महीयते
Sa pagligo roon lamang, ang tao’y makararating sa daigdig ni Vāyu. At kung doon niya bibitawan ang hininga ng buhay, siya’y pararangalan sa aking daigdig.
Verse 3
पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ अस्ति भाण्डीरकं नाम यत्तीर्थं परमुत्तमम् ॥
Muli akong magpapaliwanag ng iba pa; makinig ka, O Vasundharā. May isang banal na tawiran na tinatawag na Bhāṇḍīraka, na itinuturing na pinakadakila sa mga tīrtha.
Verse 4
सालैस्तालैश्च तरुभिस्तमालैरर्जुनैस्तथा ॥ इङ्गुदैः पीलुकैश्चैव करीैरक्तपुष्पकैः ॥
Ito’y hitik sa mga punong śāla at tāla, gayundin sa tamāla at arjuna; may iṅguda at pīluka rin, at mga palumpong na karīra na may mapulang bulaklak.
Verse 5
तस्मिन्भाण्डीरके स्नातो नियतो नियताशनः ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तश्चेन्द्रलोकं स गच्छति ॥
Ang sinumang maligo sa Bhāṇḍīraka, na may disiplina at may pagpipigil sa pagkain, ay napapalaya sa lahat ng kasalanan at nakararating sa daigdig ni Indra.
Verse 6
तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम लोकं च गच्छति ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि क्षेत्रं वृन्दावनं मम ॥
Doon, kung magkagayon, iniiwan ng tao ang hininga ng buhay at nagtutungo sa aking daigdig. Muli akong magpapaliwanag ng isa pang banal na pook—ang aking kṣetra, ang Vṛndāvana.
Verse 7
तत्राहं क्रीडयिष्यामि गोभिर्गोपालकैः सह ॥ रम्यं च सुप्रतीतं च देवदानवदुर्लभम् ॥
Doon ako maglalaro kasama ng mga baka at ng mga pastol. Ito’y kaaya-aya at tanyag na tanyag—bihira itong makamtan maging ng mga deva at dānava.
Verse 8
तत्र कुण्डे महाभागे बहुगुल्मलतावृते ॥ तत्र स्नानं प्रकुर्वीत चैकरात्रोषितो नरः ॥
Doon, sa mapalad na lawa, na napalilibutan ng maraming palumpong at baging, nararapat na maligo roon ang tao matapos manirahan nang isang gabi.
Verse 9
गन्धर्वैरप्सरोभिश्च क्रीडमानः स मोदते ॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम लोकं च गच्छति ॥
Nakikipaglaro siya sa mga Gandharva at mga Apsaras at nagagalak; at pagkaraan, doon mismo, iniiwan niya ang hininga ng buhay at nagtutungo sa aking daigdig.
Verse 10
तीर्थं शतगुणं पुण्यं यत्र केशी निपातितः ॥ केश्यः शतगुणं पुण्यं यत्र विश्रमते हरिः ॥
Isang tīrtha ay sandaang ulit na mapagpala kung saan ibinagsak si Keśī. Sandaang ulit ding mapagpala ang Keśī-tīrtha kung saan nagpapahinga si Hari.
Verse 11
तस्माच्छतगुणं पुण्यं नात्र कार्या विचारणा ॥ तत्रापि च विशेषोऽस्ति केशितीर्थे वसुन्धरे ॥
Kaya nga ito’y sandaang ulit na mapagpala—hindi na kailangan ang pag-aalinlangan dito. At kahit sa mga iyon, may natatanging karangalan sa Keśī-tīrtha, O Vasundharā.
Verse 12
तस्मिन्पिण्डप्रदानेन गयातुल्य फलं भवेत् ॥ स्नाने दाने तथा होमे अग्निष्टोमफलं भवेत् ॥
Doon, sa pag-aalay ng piṇḍa, ang bunga ay sinasabing katulad ng sa Gayā. At sa pagligo, pagbibigay, at gayundin sa paghahandog sa apoy (homa), ang bunga ay sinasabing gaya ng sakripisyong Agniṣṭoma.
Verse 13
सूर्यतीर्थेषु वसुधे द्वादशादित्यसंज्ञके ॥ कालियो रमते तत्र कालिन्द्याः सलिले शुभे ॥
O Daigdig, sa mga sagradong tawiran ng Araw na tinatawag na “Labindalawang Āditya,” doon naglalaro si Kāliya sa mapalad na tubig ng Kāliṇdī (Yamunā).
Verse 14
आदित्या ऊचुः ॥ वरं ददासि नो देव वरार्हा यदि वा वयम् ॥ अस्मिंस्तीर्थवरे स्नानमस्माकं सम्प्रदीयताम् ॥
Nagsalita ang mga Āditya: O Diyos, ipagkaloob Mo sa amin ang isang biyaya—kung kami’y karapat-dapat. Sa dakilang tīrtha na ito, ipagkaloob sa amin ang wastong pagtalaga ng ritwal ng pagligo (bilang aming pagtalima/pribilehiyo).
Verse 15
आदित्यानां वचः श्रुत्वा क्रीडां कृत्वा वसुन्धरे ॥ स्नानमात्रेण तत्रैव मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥
O Daigdig, nang marinig ang mga salita ng mga Āditya at matapos maglaro roon, sa pagligo roon lamang ay napapalaya ang tao sa lahat ng dungis ng kasalanan.
Verse 16
अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥ उत्तरे हरिदेवस्य दक्षिणे कालियस्य तु ॥
At kung dito niya bibitawan ang hininga, siya’y tutungo sa aking daigdig; ang pook na ito’y nasa hilaga ng Harideva at nasa timog naman ng Kāliya.
Verse 17
कालियो दमितस्तत्र आदित्याḥ स्थापिताः मया ॥ वरं वृणुध्वं भद्रं वो यद्वो मनसि वर्त्तते ॥
Doon ay napasuko si Kāliya, at ang mga Āditya ay aking itinalaga. Pumili kayo ng biyaya—nawa’y maging mabuti sa inyo—anuman ang nasa inyong isipan.
Verse 18
अनयोर्देवयोर्मध्ये ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः ॥
Yaong mga namamatay sa pagitan ng dalawang diyos na ito ay nagiging ‘hindi na muling isisilang’ (di na sasailalim sa muling kapanganakan).
Verse 19
पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि महापातकनाशनम् ॥ तत्र वृन्दावने तीर्थे यत्र केशी निपातितः ॥
Muli kong ipahahayag ang isa pang salaysay—tagapagwasak ng malalaking kasalanan: doon, sa tīrtha sa Vṛndāvana kung saan ibinagsak si Keśī.
Frequently Asked Questions
The chapter frames sacred geography as a pedagogy of conduct: the text instructs that disciplined practice (snāna paired with niyama/niyatāśana, and optionally dāna/homa) aligns human behavior with a ritually ordered landscape. Its internal logic links moral purification (release from pāpa/kilbiṣa) to respectful engagement with specific terrestrial zones (tīrthas), implying that caring for and properly using designated natural spaces (groves, river waters, boundary sites) sustains a stable human–earth relationship.
No explicit tithi, nakṣatra, lunar phase, or seasonal timing is stated in the provided verses. The only time-bound practice specified is a vrata-like duration: “ekarātroṣitaḥ” (staying for one night) in Vṛndāvana in connection with bathing at the kuṇḍa.
Environmental balance is implied through sacralized place-management: Bhāṇḍīraka is characterized via a detailed grove-species list, treating vegetation as an identifying and valued feature of the tīrtha. The repeated emphasis on regulated behavior (niyama, controlled diet) and non-destructive ritual acts (snāna, dāna, homa) positions the landscape—rivers, groves, ponds, and boundary markers—as a protected infrastructure of meaning. The text thereby models an early ecological ethic where Earth (Pṛthivī) is taught through mapped sites that require disciplined, low-impact engagement.
The chapter references primarily mythic/cultic figures rather than human dynasties: Varāha and Pṛthivī as interlocutors; Hari (Viṣṇu) associated with Keśītīrtha; Keśin (the slain adversary marking the tīrtha); the twelve Ādityas (solar deities) requesting bathing rights; Gandharvas and Apsarases as post-ritual enjoyment figures; Kāliya (serpent figure) linked to the Kālimdī waters; and local divine markers Harideva and Kāliya used to define a liminal zone whose death-result is described as apunarbhava.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.