Varaha Purana - Adhyaya 156
Varaha PuranaAdhyaya 15619 Shlokas

Adhyaya 156: The Manifest Sacred Landscape of Mathurā: Merits of Vatsakrīḍanaka, Bhāṇḍīraka, Vṛndāvana, Keśītīrtha, and the Sūrya-Tīrthas

Mathurāprādurbhāvaḥ (Vatsakrīḍanaka-Bhāṇḍīraka-Vṛndāvana-Keśītīrtha-Sūryatīrtha Māhātmya)

Ancient-Geography (Tīrtha-māhātmya) and Ritual-Manual (snāna/dāna/homa phalaśruti)

Sa isang aral na pag-uusap kung saan nagsasalita si Varāha kay Pṛthivī, inilalarawan ang banal na heograpiya sa paligid ng Mathurā sa sunod-sunod na tīrtha at mga bunga ng ritwal. Una, binanggit ang Vatsakrīḍanaka na may palamuting raktaśilā at raktacandana; ang simpleng pagligo roon ay nagdudulot ng pag-abot sa Vāyuloka, at kung mamatay doon ay pag-akyat sa loka ni Varāha. Pagkatapos, ang Bhāṇḍīraka—na may mga punong śāla, tāla, tamāla, arjuna, iṅguda, pīluka, karīra at raktapuṣpaka—ay nagsasabing ang disiplinadong pagligo at pagkain ay nag-aalis ng kasalanan at nagbibigay ng Indraloka, at sa huli’y loka ni Varāha. Ang Vṛndāvana ay inihaharap bilang bihirang gubat na laruan ng mga baka at gopāla; ang isang gabing pananatili at pagligo sa kuṇḍa ay nagdudulot ng ligaya kasama ang gandharva at apsaras at pag-akyat pagkalipas ng kamatayan. Tumitindi ang papuri sa Keśītīrtha, kung saan bumagsak si Keśin at nagpapahinga si Hari: ang piṇḍadāna roon ay katumbas ng Gayā, at ang snāna/dāna/homa ay inihahambing sa Agniṣṭoma. Sa wakas, ipinakikilala ang mga Sūryatīrtha na kaugnay ng labindalawang Āditya at ng pangyayari kay Kāliya; hinihiling ng mga Āditya ang karapatang makinabang sa pagligo roon, at pinagtitibay ni Varāha na ang pagligo ay nagpapalaya sa demerito, at ang kamatayan sa pagitan ng Harideva at Kāliya ay nagdudulot ng apunarbhava (di na muling pagsilang).

Speakers

VarāhaPṛthivī

Key Concepts

tīrtha-māhātmya (sacred-place eulogy as ritual instruction)snāna (purificatory bathing) as soteriological practiceniyama/niyatāśana (regulated conduct and diet)phalaśruti (graded merit: Vāyuloka, Indraloka, Varāhaloka, apunarbhava)piṇḍadāna and ancestral rites (Gayā-tulya phala)homa and sacrifice equivalence (Agniṣṭoma-phala)sacred grove ecology (catalogue of tree species as landscape markers)solar theology (dvādaśāditya; Sūryatīrtha network)riverine sacredness (Kālimdī / Yamunā context; Kāliya episode)
Recitation with translationVaraha Purana Adhyaya 156

Shlokas in Adhyaya 156

Verse 1

अथ मथुराप्रादुर्भावः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ वत्सक्रीडनकं नाम तीर्थं वक्ष्ये परं मम ॥ तत्र रक्तशिलाबद्धं रक्तचन्दनभूषितम्

Ngayon, ang salaysay ng pagpapakita ng Mathurā. Sinabi ni Śrī Varāha: “Ipahahayag ko ang isang kataas-taasang tīrtha na akin, na tinatawag na Vatsakrīḍanaka. Doon ito’y nakabigkis sa pulang bato at pinalamutian ng pulang sandalwood.”

Verse 2

स्नानमात्रेण तत्रैव वायुलोकं व्रजेन्नरः ॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम लोके महीयते

Sa pagligo roon lamang, ang tao’y makararating sa daigdig ni Vāyu. At kung doon niya bibitawan ang hininga ng buhay, siya’y pararangalan sa aking daigdig.

Verse 3

पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ अस्ति भाण्डीरकं नाम यत्तीर्थं परमुत्तमम् ॥

Muli akong magpapaliwanag ng iba pa; makinig ka, O Vasundharā. May isang banal na tawiran na tinatawag na Bhāṇḍīraka, na itinuturing na pinakadakila sa mga tīrtha.

Verse 4

सालैस्तालैश्च तरुभिस्तमालैरर्जुनैस्तथा ॥ इङ्गुदैः पीलुकैश्चैव करीैरक्तपुष्पकैः ॥

Ito’y hitik sa mga punong śāla at tāla, gayundin sa tamāla at arjuna; may iṅguda at pīluka rin, at mga palumpong na karīra na may mapulang bulaklak.

Verse 5

तस्मिन्भाण्डीरके स्नातो नियतो नियताशनः ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तश्चेन्द्रलोकं स गच्छति ॥

Ang sinumang maligo sa Bhāṇḍīraka, na may disiplina at may pagpipigil sa pagkain, ay napapalaya sa lahat ng kasalanan at nakararating sa daigdig ni Indra.

Verse 6

तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम लोकं च गच्छति ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि क्षेत्रं वृन्दावनं मम ॥

Doon, kung magkagayon, iniiwan ng tao ang hininga ng buhay at nagtutungo sa aking daigdig. Muli akong magpapaliwanag ng isa pang banal na pook—ang aking kṣetra, ang Vṛndāvana.

Verse 7

तत्राहं क्रीडयिष्यामि गोभिर्गोपालकैः सह ॥ रम्यं च सुप्रतीतं च देवदानवदुर्लभम् ॥

Doon ako maglalaro kasama ng mga baka at ng mga pastol. Ito’y kaaya-aya at tanyag na tanyag—bihira itong makamtan maging ng mga deva at dānava.

Verse 8

तत्र कुण्डे महाभागे बहुगुल्मलतावृते ॥ तत्र स्नानं प्रकुर्वीत चैकरात्रोषितो नरः ॥

Doon, sa mapalad na lawa, na napalilibutan ng maraming palumpong at baging, nararapat na maligo roon ang tao matapos manirahan nang isang gabi.

Verse 9

गन्धर्वैरप्सरोभिश्च क्रीडमानः स मोदते ॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम लोकं च गच्छति ॥

Nakikipaglaro siya sa mga Gandharva at mga Apsaras at nagagalak; at pagkaraan, doon mismo, iniiwan niya ang hininga ng buhay at nagtutungo sa aking daigdig.

Verse 10

तीर्थं शतगुणं पुण्यं यत्र केशी निपातितः ॥ केश्यः शतगुणं पुण्यं यत्र विश्रमते हरिः ॥

Isang tīrtha ay sandaang ulit na mapagpala kung saan ibinagsak si Keśī. Sandaang ulit ding mapagpala ang Keśī-tīrtha kung saan nagpapahinga si Hari.

Verse 11

तस्माच्छतगुणं पुण्यं नात्र कार्या विचारणा ॥ तत्रापि च विशेषोऽस्ति केशितीर्थे वसुन्धरे ॥

Kaya nga ito’y sandaang ulit na mapagpala—hindi na kailangan ang pag-aalinlangan dito. At kahit sa mga iyon, may natatanging karangalan sa Keśī-tīrtha, O Vasundharā.

Verse 12

तस्मिन्पिण्डप्रदानेन गयातुल्य फलं भवेत् ॥ स्नाने दाने तथा होमे अग्निष्टोमफलं भवेत् ॥

Doon, sa pag-aalay ng piṇḍa, ang bunga ay sinasabing katulad ng sa Gayā. At sa pagligo, pagbibigay, at gayundin sa paghahandog sa apoy (homa), ang bunga ay sinasabing gaya ng sakripisyong Agniṣṭoma.

Verse 13

सूर्यतीर्थेषु वसुधे द्वादशादित्यसंज्ञके ॥ कालियो रमते तत्र कालिन्द्याः सलिले शुभे ॥

O Daigdig, sa mga sagradong tawiran ng Araw na tinatawag na “Labindalawang Āditya,” doon naglalaro si Kāliya sa mapalad na tubig ng Kāliṇdī (Yamunā).

Verse 14

आदित्या ऊचुः ॥ वरं ददासि नो देव वरार्हा यदि वा वयम् ॥ अस्मिंस्तीर्थवरे स्नानमस्माकं सम्प्रदीयताम् ॥

Nagsalita ang mga Āditya: O Diyos, ipagkaloob Mo sa amin ang isang biyaya—kung kami’y karapat-dapat. Sa dakilang tīrtha na ito, ipagkaloob sa amin ang wastong pagtalaga ng ritwal ng pagligo (bilang aming pagtalima/pribilehiyo).

Verse 15

आदित्यानां वचः श्रुत्वा क्रीडां कृत्वा वसुन्धरे ॥ स्नानमात्रेण तत्रैव मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥

O Daigdig, nang marinig ang mga salita ng mga Āditya at matapos maglaro roon, sa pagligo roon lamang ay napapalaya ang tao sa lahat ng dungis ng kasalanan.

Verse 16

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥ उत्तरे हरिदेवस्य दक्षिणे कालियस्य तु ॥

At kung dito niya bibitawan ang hininga, siya’y tutungo sa aking daigdig; ang pook na ito’y nasa hilaga ng Harideva at nasa timog naman ng Kāliya.

Verse 17

कालियो दमितस्तत्र आदित्याḥ स्थापिताः मया ॥ वरं वृणुध्वं भद्रं वो यद्वो मनसि वर्त्तते ॥

Doon ay napasuko si Kāliya, at ang mga Āditya ay aking itinalaga. Pumili kayo ng biyaya—nawa’y maging mabuti sa inyo—anuman ang nasa inyong isipan.

Verse 18

अनयोर्देवयोर्मध्ये ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः ॥

Yaong mga namamatay sa pagitan ng dalawang diyos na ito ay nagiging ‘hindi na muling isisilang’ (di na sasailalim sa muling kapanganakan).

Verse 19

पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि महापातकनाशनम् ॥ तत्र वृन्दावने तीर्थे यत्र केशी निपातितः ॥

Muli kong ipahahayag ang isa pang salaysay—tagapagwasak ng malalaking kasalanan: doon, sa tīrtha sa Vṛndāvana kung saan ibinagsak si Keśī.

Inside Adhyaya 156

How it unfolds

  1. Where it opens

    Varāha addresses Pṛthivī (Vasundharā) in a didactic mode, announcing a mapped revelation of Mathurā’s manifest sacred landscape through named tīrthas and their graded ritual fruits (phala).

  2. Central event

    A sequential tīrtha-māhātmya itinerary unfolds—Vatsakrīḍanaka, Bhāṇḍīraka, Vṛndāvana, Keśītīrtha, and the Sūrya-tīrthas—each defined by distinctive landscape markers (stones, sandal, groves, kuṇḍa, riverbank/boundaries) and paired with specific practices (snāna, niyama/niyatāśana, dāna, homa, piṇḍadāna) that yield escalating lokas and purifications.

  3. Climax resolution

    The narrative peaks at Keśītīrtha—sanctified by Keśin’s fall and Hari’s repose—where ancestral rites and sacrificial equivalences are maximized (piṇḍadāna = Gayā; snāna/dāna/homa = Agniṣṭoma). It then resolves into a cosmic-legal confirmation at the Sūrya-tīrthas: the twelve Ādityas request bathing-rights, Varāha grants them, and declares the tīrtha’s power to erase demerit and secure final non-return within a defined liminal zone.

  4. Closing phalashruti

    Liberation from pāpa/kilbiṣa by bathing at the Dvādaśāditya Sūrya-tīrthas, and apunarbhava (non-return) for one who dies in the interstitial sacred corridor bounded by Harideva to the north and Kāliya to the south.

Geographical context

Mathurā region; Vatsakrīḍanaka tīrtha; Bhāṇḍīraka tīrtha; Vṛndāvana kṣetra; a kuṇḍa in Vṛndāvana; Keśītīrtha (site of Keśin’s fall and Hari’s repose); Sūryatīrthas called Dvādaśāditya-saṃjñaka; Kālimdī (Yamunā) waters associated with Kāliya; boundary markers: “uttare Haridevasya, dakṣiṇe Kāliyasya” (a defined interstitial sacred zone).

Tirtha focus

  • Primary TirthaKeśītīrtha (as the climactic merit-center within the Mathurā circuit)
  • Associated RegionMathurā region (Braj / Yamunā-Kālimdī landscape)
  • Pilgrimage MeritA graded soteriological ladder tied to place: Vatsakrīḍanaka snāna grants Vāyuloka and death there yields Varāhaloka; Bhāṇḍīraka with regulated bathing/diet removes sin and yields Indraloka (ultimately Varāhaloka); Vṛndāvana one-night stay plus kuṇḍa-snāna grants gandharva–apsaras enjoyment and ascent; Keśītīrtha amplifies rites to Gayā/Agniṣṭoma equivalence; Sūrya-tīrthas erase demerit and death in the Harideva–Kāliya corridor yields apunarbhava.

Ritual instructions

  • Primary RitualSnāna (tīrtha-bathing) integrated with niyama/niyatāśana, and optionally dāna, homa, and piṇḍadāna at designated sites.
  • BenefitPurification from pāpa/kilbiṣa, attainment of higher lokas (Vāyu/Indra/Varāha), enhanced ancestral satisfaction through Gayā-equivalent piṇḍadāna, sacrifice-equivalent merit through Agniṣṭoma comparison, celestial enjoyment (gandharva–apsaras), and in the final boundary-zone, apunarbhava.

The narrative frame

  • VarāhaPṛthivī (Vasundharā) · Didactic, cartographic-sacral (place-by-place instruction) with escalating phalaśruti intensity toward a soteriological conclusion.

The emotional journey

  • Dominant RasaŚānta (devotional serenity oriented to purification and liberation)
  • Emotional ProgressionFrom instructive wonder at a revealed sacred map, to heightened reverence through increasingly potent tīrthas, culminating in awe and assurance as the text promises non-return within a divinely bounded zone.

Planning a pilgrimage

  • Visit FeasibilityHighly feasible as a modern Braj/Mathurā–Vṛndāvana circuit; several sites correspond to well-known pilgrimage nodes (Vṛndāvana, Keśī Ghāṭ/Keśītīrtha on the Yamunā). Some named micro-tīrthas may require local guidance and traditional mapping due to multiple identifications and layered toponymy.
  • Best SeasonOctober to March (cooler months for Braj yātrā and riverbank bathing)
  • Modern Location NameMathura–Vrindavan (Braj region, Uttar Pradesh); Keśītīrtha commonly associated with Keśī Ghāṭ on the Yamunā in Vrindavan
  • Related FestivalKārttika month observances in Vṛndāvana (Dāmodara/Kārttika dīpa traditions) and Holī in Braj (as a broader regional pilgrimage draw)

Frequently Asked Questions

The chapter frames sacred geography as a pedagogy of conduct: the text instructs that disciplined practice (snāna paired with niyama/niyatāśana, and optionally dāna/homa) aligns human behavior with a ritually ordered landscape. Its internal logic links moral purification (release from pāpa/kilbiṣa) to respectful engagement with specific terrestrial zones (tīrthas), implying that caring for and properly using designated natural spaces (groves, river waters, boundary sites) sustains a stable human–earth relationship.

No explicit tithi, nakṣatra, lunar phase, or seasonal timing is stated in the provided verses. The only time-bound practice specified is a vrata-like duration: “ekarātroṣitaḥ” (staying for one night) in Vṛndāvana in connection with bathing at the kuṇḍa.

Environmental balance is implied through sacralized place-management: Bhāṇḍīraka is characterized via a detailed grove-species list, treating vegetation as an identifying and valued feature of the tīrtha. The repeated emphasis on regulated behavior (niyama, controlled diet) and non-destructive ritual acts (snāna, dāna, homa) positions the landscape—rivers, groves, ponds, and boundary markers—as a protected infrastructure of meaning. The text thereby models an early ecological ethic where Earth (Pṛthivī) is taught through mapped sites that require disciplined, low-impact engagement.

The chapter references primarily mythic/cultic figures rather than human dynasties: Varāha and Pṛthivī as interlocutors; Hari (Viṣṇu) associated with Keśītīrtha; Keśin (the slain adversary marking the tīrtha); the twelve Ādityas (solar deities) requesting bathing rights; Gandharvas and Apsarases as post-ritual enjoyment figures; Kāliya (serpent figure) linked to the Kālimdī waters; and local divine markers Harideva and Kāliya used to define a liminal zone whose death-result is described as apunarbhava.

Ask anything about Adhyaya 156 of the Varaha Purana

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Varaha Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play