Adhyaya 152
Varaha PuranaAdhyaya 15270 Shlokas

Adhyaya 152: Praise of the Sacred Geography of Mathurā

Mathurātīrtha-praśaṃsā

Ancient-Geography

Sa kabanatang ito, sa isang aral na pag-uusap, si Pṛthivī (Daigdig) ay humihiling kay Varāha ng turo tungkol sa isang pambihira at pinakamataas na tīrtha na lampas sa Lohārgala. Ipinahayag ni Varāha ang walang kapantay na kadakilaan ng Mathurā at inihambing ang bisa nito sa Puṣkara, Naimiṣa, Vārāṇasī, at Prayāga, na nagsasabing ang araw-araw na gawa sa Mathurā ay nagbubunga ng mas pinalaking gantimpala. Inililista ang maraming pinangalanang tīrtha sa loob ng Mathurā-maṇḍala—kaugnay ng paliligo, śrāddha, dāna, at kaligtasang dulot ng pagpanaw sa lugar—kasama ang mga panahong tanda tulad ng Kārttika, saṃkrānti, at mga eklipse. Ang mga halimbawa nina Tiṃduka na barbero at nina Bali at Sūrya ay nagpapakita ng batas ng karma at ng pananaw na ang Yamunā at ang lupain ay nagiging banal na saligan ng pag-alaala, pagpipigil, at pag-aaruga sa pagpapatuloy ng mga ninuno.

Primary Speakers

VarāhaPṛthivī

Key Concepts

tīrtha-māhātmya (sacred-site efficacy)Mathurā-maṇḍala (regional sacred landscape)snāna (ritual bathing) and śrāddha (ancestral rites)puṇya-phala comparison across pilgrimage centersmokṣa through residence/death in a sanctified ecologyastronomical timing: saṃkrānti and grahaṇaethical causality via exempla (Tiṃduka; Bali)

Shlokas in Adhyaya 152

Verse 1

अथ मथुरातीर्थ प्रशंसा ॥ सूत उवाच ॥ श्रुत्वा देवस्य माहात्म्यं लोहर्गलनिवासिनः ॥ त्रैलोक्यनाथाधिपतेर्विस्मयं परमं गता ॥

Sinabi ni Sūta: Nang marinig nila ang kadakilaan ng Panginoong nananahan sa Lohārgala, napuspos sila ng sukdulang pagkamangha sa Kataas-taasang Hari ng tatlong daigdig.

Verse 2

धरन्युवाच ॥ पद्मपत्र विशालाक्ष लोकनाथ जगत्पते ॥ त्वत्प्रसादाच्च देवेश श्रुतं शास्त्रं महौजसम् ॥

Sinabi ng Daigdig: O may malalawak na matang gaya ng talulot ng lotus, O Panginoon ng sanlibutan at tagapangalaga ng mga nilalang—sa iyong biyaya, O Panginoon ng mga diyos, narinig ko ang makapangyarihang aral ng śāstra.

Verse 3

तव शिष्या च दासी च त्वामहं शरणङ्गता ॥ जगद्धाता जगज्ज्योतिर्जगत्प्रभुरतन्द्रितः ॥

Ako’y kapwa mong alagad at lingkod; sa iyo ako sumilong. Ikaw ang tagapagtaguyod ng daigdig, ang liwanag ng daigdig, ang mapagbantay na Panginoon ng daigdig.

Verse 4

तव सम्भावनाद्देव जातास्मि कनकोज्ज्वला ॥ अलङ्कृता च शस्ता च सर्वशास्त्रेण मानद ॥

Sa iyong mapagpala at marangal na pagtingin, O Panginoon, ako’y naging maningning na parang ginto; ako’y napalamutian at naging karapat-dapat sa pamamagitan ng lahat ng aral ng mga śāstra, O tagapagkaloob ng dangal.

Verse 5

जगद्धातुर्जगच्छास्त्रकृते न हि परिश्रमः ॥ त्वय्यायत्तं जगत्सर्वं यच्च किंचित्प्रवर्त्तते ॥

Sa tagapagtaguyod ng daigdig, walang pagod sa paglikha ng aral para sa sanlibutan; sa iyo nakasalalay ang buong sansinukob, at anumang bagay na kumikilos o nagaganap.

Verse 6

इति कृत्वा च मे देव त्वाह्लादो हृदि वर्त्तते ॥ लोहर्गलात् परं श्रेष्ठं गुह्यं परमदुर्लभम् ॥

Pagkasabi nito, O Panginoon, ang kagalakang ukol sa Iyo’y nananahan sa aking puso. Higit pa sa Lohārgala ay may lalong dakila—lihim at lubhang bihirang makamtan.

Verse 7

तीर्थं तद्वद कल्याणं तीर्थानामुत्तमोत्तमम् ॥ यदस्ति दुर्लभं तीर्थं तत्त्वं कथय मे प्रभो ॥

Ihayag mo sa akin, O Panginoon, ang mapalad na tīrtha—ang pinakadakila sa mga tīrtha. Yaong bihirang tīrtha, ipaliwanag mo sa akin ang tunay nitong diwa, O Prabhu.

Verse 8

श्रीवराह उवाच ॥ न विद्यते च पाताले नान्तरिक्षे न मानुषे ॥ समानं मथुराया हि प्रियं मम वसुन्धरे ॥

Sinabi ni Śrī Varāha: Sa Pātāla, ni sa kalangitan, ni sa daigdig ng tao, walang kapantay ang Mathurā; sapagkat mahal sa Akin ang Mathurā, O Daigdig.

Verse 9

सूत उवाच ॥ तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य प्रियं च वसुधा तदा ॥ प्रणम्य शिरसा देवी वराहं पुनरब्रवीत् ॥

Sinabi ni Sūta: Nang marinig ang kanyang mga salita, ang Vasudhā ay nalugod noon. Yumukod ang diyosa, at muling nagsalita kay Varāha.

Verse 10

श्रीवराह उवाच ॥ शृणु कार्त्स्न्येन वसुधे कथ्यमानं मयानघे ॥ मथुरेति च विख्यातं तस्मान्नास्ति परं मम ॥

Sinabi ni Śrī Varāha: Makinig nang buo, O Vasudhā, O walang dungis, sa aking ipinahahayag. Ang pook na tanyag na ‘Mathurā’—higit doon, wala nang mas mataas para sa Akin.

Verse 11

सा रम्या च सुशस्ता च जन्मभूमिस्तथा मम ॥ शृणु देवि यथा स्तौमि मथुरां पापहारिणीम्

Siya’y kaaya-aya at lubhang pinupuri—tunay na siya ang aking sariling lupang sinilangan. Makinig ka, O Diyosa, habang pinupuri ko ang Mathurā, tagapag-alis ng kasalanan.

Verse 12

तत्र वासी नरो याति मोक्षं नास्त्यत्र संशयः ॥ महामाघ्यां प्रयागे तु यत्फलं लभते नरः

Ang taong nananahan doon ay nakakamit ang mokṣa—walang alinlangan dito. At anumang bunga ang natatamo ng tao sa Prayāga sa dakilang pagtalima sa Māgha—

Verse 13

तत्फलं लभते देवि मथुरायां दिने दिने ॥ पूर्णे वर्षसहस्रं तु वाराणस्यां तु यत्फलम्

Ang gayong bunga, O Diyosa, ay natatamo sa Mathurā araw-araw. At ang bungang nakukuha sa Vārāṇasī matapos lamang ang ganap na sanlibong taon—

Verse 14

तत्फलं लभते देवि मथुरायां क्षणेन हि ॥ कार्त्तिक्यां चैव यत्पुण्यं पुष्करे तु वसुन्धरे

Ang gayong bunga, O Diyosa, ay natatamo sa Mathurā sa isang kisapmata. At anumang kabutihang-loob (puṇya) ang naipon sa Puṣkara sa buwan ng Kārttika, O Daigdig—

Verse 15

तत्फलं लभते देवि मथुरायां जितेन्द्रियः ॥ मथुरां तु परित्यज्य योऽन्यत्र कुरुते रतिम्

Ang gayong bunga, O Diyosa, ay natatamo sa Mathurā ng taong nagwagi sa mga pandama. Ngunit ang sinumang tumalikod sa Mathurā at doon sa iba ibinabaling ang kanyang pagnanasa—

Verse 16

मूढो भ्रमति संसारे मोहितो मम मायया ॥ यः शृणोति वरारोहे माथुरं मम मण्डलम्

Nalilinlang ng aking māyā, ang mangmang ay pagala-gala sa saṃsāra. Ngunit sinumang nakikinig, O marikit ang balakang, sa aking banal na saklaw ng Mathurā—

Verse 17

अन्येनोच्चारितं शश्वत्सोऽपि पापैः प्रमुच्यते ॥ पृथिव्यां यानि तीर्थानि आसमुद्रं सरांसि च

Kahit bigkasin ito nang palagian ng iba, siya man ay napapalaya sa mga kasalanan. Anumang mga banal na tīrtha sa lupa, at ang mga lawa hanggang sa karagatan—

Verse 18

मथुरायां प्रयान्त्यत्र सुप्ते चैव जनार्दने ॥ मथुरामण्डलं प्राप्य श्राद्धं कृत्वा यथाविधि

Dumarating sila rito sa Mathurā, maging kapag si Janārdana ay nasa pamamahinga. Pagdating sa saklaw ng Mathurā, at matapos isagawa ang śrāddha ayon sa tuntunin—

Verse 19

तेऽपि यान्ति परां सिद्धिं मत्प्रसादान्न संशयः ॥ कुब्जाम्रके सौकरवे मथुरायां विशेषतः

Sila man ay nakakamit ang pinakamataas na siddhi; sa aking biyaya, walang pag-aalinlangan. Lalo na sa Mathurā—sa Kubjāmraka at sa Saukarava—

Verse 20

विना सांख्येन योगेन मत्प्रसादान्न संशयः ॥ मथुरायां महापुर्यां ये वसन्ति शुचिव्रताः

Kahit walang Sāṃkhya at Yoga, sa aking biyaya, walang pag-aalinlangan. Yaong nananahan sa dakilang lungsod ng Mathurā, na tumutupad ng malilinis na panata—

Verse 21

बलिभिक्षाप्रदातारो देवास्ते नरविग्रहाः ॥ भविष्यामि वरारोहे द्वापरे युगसंस्थिते

Ang mga diyos na tagapagkaloob ng handog at limos ay magpapakita sa anyong-tao. O marikit ang balakang, ako’y mahahayag sa Dvāpara-yuga kapag ang yuga’y ganap na naitatag.

Verse 22

ययातिभूपवंशाच्च क्षत्रियः कुलवर्द्धनः ॥ भविष्यामि वरारोहे मथुरायां न संशयः

At mula sa angkan ni Haring Yayāti, bilang isang Kṣatriya na nagpapalago ng lahi—O marikit ang balakang—ako’y isisilang/magpapakita sa Mathurā, walang pag-aalinlangan.

Verse 23

मूर्तिं चतुर्विधां कृत्वा स्थास्यामि ऋषिभिः स्तुतः ॥ वत्सराणां शतं तत्र युद्धेषु कृतनिश्चयः

Pagkaraang likhain ang apat-na-uri na anyo, mananatili ako roon, pinupuri ng mga ṛṣi; at sa loob ng sandaang taon doon, matatag ang pasya sa mga digmaan.

Verse 24

एका चन्दनसङ्काशा द्वितीया कनकप्रभा ॥ अशोकसदृशा चान्या अन्या चोत्पलसन्निभा

Ang isa ay tulad ng sandalwood; ang ikalawa’y kumikislap na gaya ng ginto. Ang isa pa’y kahawig ng aśoka, at ang isa’y tulad ng bughaw na lotus.

Verse 25

तत्र गुह्यानि नामानि भविष्यन्ति मम प्रिये ॥ पुण्यानि च पवित्राणि संसारच्छेदनानि च

Doon, O minamahal, ang aking mga pangalan ay magiging lihim; at ang mga ito’y mapagpala at nagpapadalisay—at sinasabing pumuputol sa saṃsāra, ang pag-ikot ng pag-iral sa daigdig.

Verse 26

यत्राहं पातयिष्यामि द्वात्रिंशत्तु वसुन्धरे ॥ दैत्यान्घोरान्महाभागे कंसादीन् धर्मदूषकान्

Doon ko, O Daigdig, ibabagsak at wawasakin ang tatlumpu’t dalawang kakila-kilabot na Daitya—O mapalad—pasimuno si Kaṃsa, mga nagpaparumi sa dharma.

Verse 27

यमुना यत्र सुवहा नित्यं सन्निहिता ध्रुवम् ॥ वैवस्वतसुता रम्या यमुना यत्र विश्रुता

Doon dumadaloy nang mainam ang Yamunā, laging naroroon, tunay nga; doon ang Yamunā—kaibig-ibig na anak ni Vaivasvata (Yama)—ay bantog.

Verse 28

यमुना विश्रुता देवि नात्र कार्या विचारणा ॥ तत्र तीर्थानि गुह्यानि भविष्यन्ति ममानघे

Bantog ang Yamunā, O diyosa; dito’y di na kailangan ang pag-aalinlangan. Doon, O walang kasalanan, ang mga lihim na tīrtha (pook-paliguang banal) ay magiging akin.

Verse 29

येषु स्नाने नरो देवि मम लोके महीयते ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मपरायणः

Sa mga pook na yaon, O diyosa, sa pagligo roon ang tao’y pinararangalan sa aking daigdig; at kung dito’y iwan niya ang hininga ng buhay—nakatuon sa aking mga gawa at ritwal—(makakamit niya ang kalagayang iyon).

Verse 30

न जायते स मर्त्येषु जायते च चतुर्भुजः ॥ अविमुक्ते नरः स्नातो मुक्तिं प्राप्नोत्यसंशयम्

Hindi na siya muling isisilang sa mga mortal; at doon nahahayag ang Apat-na-Braso. Ang taong naligo sa Avimukta ay tiyak na nakakamit ang kalayaan (mokṣa), walang pag-aalinlangan.

Verse 31

तथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥ विश्रान्तिसंज्ञकं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥

At dito, ang sinumang magbitiw ng hininga ng buhay ay tutungo sa aking daigdig. Ito ang banal na tīrtha na tinatawag na Viśrānti, bantog sa tatlong daigdig.

Verse 32

यस्मिन्स्नातो नरो देवि मम लोकं प्रपद्यते ॥ सर्वतीर्थेषु यत्स्नानं सर्वतीर्थेषु यत्फलम् ॥

O Diyosa, ang taong maligo roon ay makaaabot sa aking daigdig. Anumang pagligo sa lahat ng mga tīrtha, at anumang bunga na nakukuha sa lahat ng mga tīrtha—

Verse 33

तत्फलं लभते देवि दृष्ट्वा देवं गतश्रमः ॥ न च यज्ञैर्न तपसा न ध्यानैर्न च संयमैः ॥

Yaong bunga, O Diyosa, ay nakakamit ng taong—napawi ang pagod—na nakakakita sa Diyos. At hindi (kasingdali) sa pamamagitan ng mga yajña, ni ng tapas, ni ng pagninilay, ni ng mga pagpipigil—

Verse 34

तत्फलं लभते स्नातो यथा विश्रान्तिसंज्ञके ॥ कालत्रयं तु वसुधे यः पश्यति गतश्रमः ॥

Yaong bunga ay nakakamit ng naligo, gaya ng sa pook na tinatawag na Viśrānti. At, O Lupa, sinumang—napawi ang pagod—makakita sa tatlong panahon (nakaraan, kasalukuyan, at hinaharap)…

Verse 35

कृत्वा प्रदक्षिणे द्वे तु विष्णुलोकं स गच्छति ॥ अस्ति चान्यत्परं गुह्यं सर्वसंसारमोक्षणम् ॥

Pagkaraang magsagawa ng dalawang pradakṣiṇā (pag-ikot na may paggalang), siya’y tutungo sa daigdig ni Viṣṇu. At may isa pang higit na lihim: ang paglaya mula sa buong ikot ng saṃsāra.

Verse 36

यस्मिन्स्नातो नरो देवि मम लोकं प्रपद्यते ॥ प्रयागं नाम तीर्थं तु देवानामपि दुर्लभम् ॥

O Diyosa, ang taong naligo roon ay nakaaabot sa aking daigdig. Ang Prayāga na tinatawag na tīrtha ay bihira at mahirap makamtan kahit ng mga diyos.

Verse 37

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोके स गच्छति ॥ तथा कनखलं नाम तीर्थं गुह्यं परं मम ॥

Ngayon, ang nagbitiw ng hininga ng buhay dito ay napupunta sa aking daigdig. Gayundin, narito ang tīrtha na tinatawag na Kanakhala—ang aking pinakamataas at lihim na banal na pook.

Verse 38

स्नानमात्रेण तत्रापि नाकपृष्ठे स मोदते ॥ अस्ति क्षेत्रं परं गुह्यं तिन्दुकं नाम नामतः ॥

Kahit sa pagligo lamang doon, siya’y nagagalak sa tuktok ng langit. Mayroon ding isang banal na pook, higit at lihim, na tinatawag sa pangalang Tinduka.

Verse 39

तस्मिन्स्नातो नरो देवि मम लोके महीयते ॥ अस्मिंस्तीर्थे पुरा वृत्तं तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥

O Diyosa, ang taong naligo sa pook na iyon ay pinararangalan sa aking daigdig. Sa tīrtha na ito, may naganap noong unang panahon—pakinggan mo iyon, O Daigdig.

Verse 40

पाञ्चालविषये देवि काम्पिल्यं च पुरोत्तमम् ॥ धनधान्यसमायुक्तं ब्रह्मदत्तेन पालितम् ॥

Sa lupain ng mga Pāñcāla, O Diyosa, naroon ang Kāmpilya, isang dakilang lungsod—hitik sa yaman at butil, at pinamunuan ni Brahmadatta.

Verse 41

तस्मिंस्तु वसते देवि तिन्दुको नाम नापितः॥ तस्मिंस्तु वसतस्तस्य नापितस्य पुरोत्तमे॥

O Diyosa, habang siya’y naninirahan doon, may isang barbero na nagngangalang Tinduka na tumira sa marangal na lungsod na yaon; at doon, habang nananahan ang barberong iyon…

Verse 42

कालेन महता तस्य कुटुम्बं च क्षयं गतम्॥ क्षीणे कुटुम्बे तु तदा सुभृशं दुःखपीडितः॥

Sa paglipas ng mahabang panahon, ang kanyang sambahayan ay napahamak at naglaho. Nang manghina ang pamilya, siya noon ay labis na pinahirapan ng dalamhati.

Verse 43

सर्वसङ्गं परित्यज्य सोऽगच्छन्मथुरां तदा॥ ब्राह्मणावसथे सोऽपि वसमानो वसुन्धरे॥

Tinalikuran ang lahat ng pagkakabit, siya noon ay nagtungo sa Mathurā. O Daigdig, siya man ay nanirahan doon, sa isang tuluyang kaugnay ng mga brāhmaṇa.

Verse 44

तस्य कर्मशतं कृत्वा स्नात्वैव यमुनां नदीम्॥ नित्यं स यमुनां स्नाति चिरकालं दृढव्रतः॥

Matapos gampanan ang sandaang gawain ng paglilingkod at ritwal na tungkulin, naligo siya sa ilog Yamunā. Matatag sa kanyang panata, araw-araw siyang naliligo sa Yamunā sa mahabang panahon.

Verse 45

ततः कालेन महता पञ्चत्वं समुपागतः॥ स च तीर्थप्रभावेण जातोऽसौ ब्राह्मणोत्तमः॥

Pagkaraan ng mahabang panahon, siya’y dumating sa kamatayan. At sa bisa ng kapangyarihan ng tīrtha na iyon, siya’y muling isinilang bilang isang dakilang brāhmaṇa.

Verse 46

तत्तीर्थस्य प्रभावेण जाता मुक्तिः सुदुर्लभा॥ ततः परं सूर्यतीर्थं सर्वपापप्रमोचनम्॥

Sa bisa ng yaong tīrtha, natamo ang mokṣa—na lubhang bihirang makamtan. Pagkaraan nito ay ang Sūryatīrtha, na nagpapalaya mula sa lahat ng kasalanan.

Verse 47

विरोचनेन बलिना सूर्यस्त्वाराधितः पुरा॥ भ्रष्टराज्येन हि तथा धनकामेन सुन्दरि॥

Noong una, sinamba si Sūrya ni Bali, ang anak ni Virocana. O marikit, nang mawalan siya ng kaharian at magnasa ng yaman, isinagawa niya ang pagsambang iyon.

Verse 48

ऊर्ध्वबाहुर्निराहारस्तताप परमं तपः॥ साग्रं संवत्सरं देवि ततः काममवाप्तवान्॥

Nakataas ang mga bisig at nag-ayuno, nagsagawa siya ng sukdulang tapas. Sa loob ng isang buong taon, O Diyosa, at pagkaraan ay natamo niya ang ninanais.

Verse 49

तस्य प्रसन्नो भगवान् द्युमणिः प्रत्यभाषत॥ किं कारणं बले ब्रूहि तपस्यसि महत्तपः॥

Nalugod sa kanya ang pinagpalang Dyumaṇi (ang Araw) at nagsalita: “Ano ang dahilan, O Bali? Bakit ka nagsasagawa ng gayong dakilang tapas?”

Verse 50

बलिरुवाच॥ भ्रष्टराज्योऽस्मि देवेश पाताले निवसाम्यहम्॥ वित्तेनापि विहीनस्य कुटुम्बभरणं कृतः॥

Sinabi ni Bali: “O Panginoon ng mga diyos, ako’y naalisan ng kaharian; sa Pātāla ako naninirahan. Kahit salat sa yaman, kinailangan kong tustusan ang aking sambahayan.”

Verse 51

मुकुटात्तस्य वै सूर्यॊ ददौ चिन्तामणिं ततः ॥ चिन्तामणिं समासाद्य पातालमगमद्बलिः ॥

Mula sa kaniyang korona, si Sūrya ay tunay na nagkaloob ng Cintāmaṇi, ang hiyas na tumutupad ng ninanais. Nang matamo ang Cintāmaṇi, si Bali ay bumaba sa Pātāla.

Verse 52

तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नातः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥

Ang taong naligo sa banal na tawiran na yaon ay napapalaya sa lahat ng kasalanan. At kung doon niya isuko ang hininga ng buhay, siya’y tutungo sa aking daigdig.

Verse 53

आदित्याहनि संक्रान्तौ ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः ॥ तस्मिन्स्नातो नरो देवि राजसूयफलं लभेत् ॥

Sa araw ng Linggo, sa panahon ng saṃkrānti (paglipat ng araw), at sa mga eklipse ng buwan o araw—kung ang tao’y maligo roon, O Diyosa, matatamo niya ang bunga ng handog na Rājasūya.

Verse 54

ध्रुवेण यत्र सन्तप्तं स्वेच्छया परमं तपः ॥ तत्र वै स्नानमात्रेण ध्रुवलोके महीयते ॥

Kung saan si Dhruva, sa sariling pasiya, ay nagsagawa ng sukdulang tapas (mahigpit na pagninilay at pag-aayuno)—doon, sa pagligo lamang, ang tao’y pinararangalan sa daigdig ni Dhruva.

Verse 55

पितॄंस्तारयते सर्वं पितृपक्षे विशेषतः ॥ दक्षिणे ध्रुवतीर्थस्य तीर्थराजं प्रकीर्तितम् ॥

Inililigtas nito ang lahat ng mga ninuno, lalo na sa Pitṛpakṣa, ang dalawang linggong ukol sa mga ninuno. Sa timog ng Dhruva-tīrtha ay ipinahahayag ang ‘hari ng mga banal na tawiran’.

Verse 56

तस्मिन् स्नाते नरो देवि मम लोकं प्रपद्यते ॥ तद्दक्षिणे महादेवि ऋषितीर्थं परं मम ॥

Kapag naligo roon ang tao, O Diyosa, mararating niya ang aking daigdig. Sa timog nito, O Dakilang Diyosa, naroon ang aking pinakamataas na Ṛṣi-tīrtha.

Verse 57

तत्र स्नातो नरो देवि ऋषिलोकं प्रपद्यते ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोके महीयते ॥

Ang taong naligo roon, O Diyosa, ay nakararating sa daigdig ng mga ṛṣi. At kung doon niya bitawan ang hininga ng buhay, siya’y pararangalan sa aking daigdig.

Verse 58

दक्षिणे ऋषितीर्थस्य मोक्षतीर्थं परं मम ॥ तत्र वै स्नानमात्रेण मोक्षमेव प्रपद्यते ॥

Sa timog ng Ṛṣi-tīrtha ay naroon ang aking pinakamataas na Mokṣa-tīrtha. Doon nga, sa pagligo lamang, natatamo ang mismong kalayaan (mokṣa).

Verse 59

तत्र वै कोटितीर्थं हि देवानामपि दुर्लभम् ॥ तत्र स्नानेन दानेन मम लोके महीयते ॥

Doon nga ay naroon ang Koṭi-tīrtha, na mahirap makamtan kahit ng mga diyos. Doon, sa pagligo at sa pagbibigay (dāna), siya’y pararangalan sa aking daigdig.

Verse 60

कोटितीर्थे नरः स्नात्वा सन्तर्प्य पितृदेवताः ॥ तारिताः पितरस्तेन तथैव प्रपितामहाः ॥

Sa Koṭi-tīrtha, matapos maligo at bigyang-kasiyahan ang mga diyos ng mga ninuno sa pamamagitan ng mga handog, sa gawaing iyon ay naliligtas ang kanyang mga ama, gayundin ang mga ama ng kanyang mga lolo sa tuhod.

Verse 61

कोटितीर्थे नरः स्नात्वा ब्रह्मलोके महीयते ॥ तत्रैव वायुतीर्थं तु पितॄणामपि दुर्लभम् ॥

Pagkaligo ng tao sa Koṭitīrtha, siya’y pinararangalan sa daigdig ni Brahmā. Doon din naroon ang Vāyutīrtha, isang banal na tawiran na sinasabing bihirang makamtan kahit ng mga pitṛ (ninuno).

Verse 62

पिण्डदानात्तु तत्रैव पितृलोके स गच्छति ॥ गया पिण्डप्रदानेन यत्फलं लभते नरः ॥ तत्फलं लभते देवि ज्येष्ठे दानान्न संशयः ॥

Sa pag-aalay ng mga piṇḍa doon din, siya’y napaparoon sa daigdig ng mga ninuno. Anumang bunga ang natatamo ng tao sa pag-aalay ng piṇḍa sa Gayā—yaon ding bunga, O Diyosa, ay natatamo sa buwan ng Jyeṣṭha sa pamamagitan ng pagbibigay (dāna); walang pag-aalinlangan dito.

Verse 63

द्वादशैतानि तीर्थानि देवानां दुर्लभानि च ॥ स्नानं दानं जपं होमं सहस्रगुणितं भवेत् ॥

Ang labindalawang banal na tīrtha na ito ay sinasabing bihirang makamtan kahit ng mga diyos. Ang pagligo, pagbibigay, pagbigkas ng japa, at paghahandog sa apoy na ginagawa roon ay nagiging sanlibong ulit ang bunga.

Verse 64

पृथिव्युवाच ॥ पुष्करं नैमिषं चैव पुरीं वाराणसीं तथा ॥ एतान् हित्वा महाभाग मथुरां किं प्रशंसति ॥

Sinabi ni Pṛthivī: “Ang Puṣkara, ang Naimiṣa, at ang lungsod ng Vārāṇasī—kung iiwan ang mga ito, O dakilang pinagpala, bakit pinupuri ang Mathurā?”

Verse 65

तृप्तिं प्रयान्ति पितरो यावत्स्थित्यग्रजन्मनः ॥ ये वसन्ति महाभागे मथुरामितरे जनाः ॥

Ang mga ninuno ay nagkakamit ng kasiyahan hangga’t nananatili ang pinakamatandang ninuno; kapag ang ibang mga tao ay naninirahan sa Mathurā, O marangal na isa.

Verse 66

गङ्गां प्राप्य प्रयागे या वेणीति प्रथिता भुवि ॥ गङ्गाशतगुणा पुण्या माठुरे मम मण्डले ॥

Yaong agos na, pagdating sa Prayāga, ay tanyag sa daigdig bilang Veṇī—sa aking nasasakupan ng Mathurā, ito’y sinasabing sandaang ulit na higit na mapagpala kaysa sa Gaṅgā.

Verse 67

यस्मिन् स्नातो नरो देवि अग्निष्टोमफलं लभेत् ॥ इन्द्रलोकं समासाद्य नरोऽसौ देवि मोदते ॥

Sa pagligo roon, O Diyosa, ang tao’y nakakamit ang bunga ng ritong Agniṣṭoma; pagdating sa daigdig ni Indra, ang taong iyon, O Diyosa, ay nagagalak.

Verse 68

तस्मिन् वरगृहे देवि ब्राह्मणो योगिनां वरः ॥ जातिस्मरो महाप्राज्ञो विष्णुभक्तो वसुन्धरे ॥

Sa yaong marangal na tahanan, O Diyosa, may isang Brāhmaṇa—pinakamataas sa mga yogin—na nakaaalaala ng mga dating kapanganakan, dakila ang talino, at deboto ni Viṣṇu, O Lupa.

Verse 69

तत्राथ मुञ्चते प्राणान् मम लोके महीयते ॥ ध्रुवतीर्थे तु वसुधे यः श्राद्धं कुरुते नरः ॥

Pagkaraan, sa pagbitaw ng hininga-buhay doon, ang tao’y pinararangalan sa aking daigdig. At sa Dhruva-tīrtha, O Lupa, ang taong nagsasagawa ng śrāddha…

Verse 70

येषां स्मरणमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ तीर्थानां चैव माहात्म्यं श्रुत्वा कामानवाप्नुयात् ॥

Na sa pag-alaala lamang ay napapalaya mula sa lahat ng kasalanan; at sa pakikinig sa kadakilaan ng mga banal na tawiran, maaaring makamtan ang ninanais na mga layon.

Frequently Asked Questions

The text presents sacred geography as an ethical pedagogy: disciplined conduct (jitendriya, śucivrata), remembrance, and low-impact ritual acts (snāna, dāna, śrāddha) performed within a defined landscape (Mathurā-maṇḍala) are described as intensifying moral outcomes (puṇya) and supporting liberation (mokṣa). The narrative logic ties human behavior to place-based responsibility, where rivers and tīrthas function as structured environments for self-regulation and ancestral continuity.

The chapter explicitly references Kārttikā (as a high-merit ritual season), Adityāhāni (Sunday), saṃkrānti (solar transition), and grahaṇa of Candra and Sūrya (lunar/solar eclipses) as times when bathing at specified tīrthas yields heightened results (e.g., rājasūya- or agniṣṭoma-phala analogies).

By centering Pṛthivī as the questioner and presenting Mathurā’s landscape—especially the Yamunā river system—as a network of tīrthas, the text frames terrestrial features as moral infrastructures that sustain social memory (pitṛ-tarpaṇa, śrāddha) and personal discipline. The implied stewardship theme is that the sanctity and efficacy of rites depend on maintaining the integrity of rivers, bathing sites, and groves/fields that constitute the Mathurā-maṇḍala.

The narrative references Yayāti’s royal lineage (as the future kṣatriya embodiment in Dvāpara), Kaṃsa (as a dharma-dūṣaka adversary), Bali (Virocana’s son) in relation to Sūrya worship and the cintāmaṇi episode, Dhruva as an ascetic exemplar linked to Dhruva-tīrtha, and a local social figure Tiṃduka (a nāpita) whose rebirth as a brāhmaṇa is attributed to tīrtha-prabhāva; it also mentions Brahmadatta as ruler of Kāmpilya in Pāñcāla.