Adhyaya 15: Gauramukha’s Recollection and the Hymn to Hari at Prabhāsa

Verse 1

श्रीवराह उवाच । एवं श्राद्धविधिं श्रुत्वा मार्कण्डेयान्महामुनिः । तदा गौरमुखो देव किमूर्ध्वं कृतवान्विभो ॥ १५.१ ॥

Wika ni Śrī Varāha: “Nang marinig ang paraan ng Śrāddha, ang dakilang muni ay nagtanong kay Mārkaṇḍeya: ‘Pagkaraan niyon, O diyos na may maliwanag na mukha, ano ang ginawa mo pa, O makapangyarihan?’”

Verse 2

एतच्छ्रुत्वा तदा धात्री पितृऋतन्त्रं महामुनिः । संस्मारितो जन्मशतं मार्कण्डेयेन धीमता ॥ १५.२ ॥

Nang marinig iyon noon, sa loob ng aral na ukol sa mga ninuno (pitṛ-tantra), ang dakilang muni ay pinagunita ng marunong na si Mārkaṇḍeya ang sandaang kapanganakan.

Verse 3

धरण्युवाच । भगवन् गौरमुखः कोऽसौ अन्यजन्मनि कः स्मृतः । कथं च स्मृतवान् स्मृत्वा किं चकार च सत्तमः ॥ १५.३ ॥

Sinabi ni Dharaṇī (Daigdig): “O Mapalad na Panginoon, sino ang taong yaong may maliwanag na mukha? Sa ibang kapanganakan, bilang sino siya naalaala? At paano siya nakaalaala—pagkaalaala, ano ang ginawa ng pinakadakilang taong iyon?”

Verse 4

श्रीवराह उवाच । भृगुरासीत् स्वयं साक्षाद् अन्यस्मिन् ब्रह्मजन्मनि । तदन्वयात्मजस्त्वेष मार्कण्डेयो महामुनिः ॥ १५.४ ॥

Wika ni Śrī Varāha: “Sa ibang pagsilang ni Brahmā, si Bhṛgu mismo ay naroon nang hayagan. Mula sa angkang iyon isinilang ang isang ito—si Mārkaṇḍeya—bilang dakilang muni.”

Verse 5

पुत्रैस्तु बोधिताः यूयं सुगतिं प्राप्स्यथेति यत् । प्रागुक्तं ब्रह्मणा तेन मार्कण्डेयेन बोधितः ॥ १५.५ ॥

Ang naunang pahayag ni Brahmā—“makakamtan ninyo ang mabuting hantungan kapag naturuan kayo ng inyong mga anak”—iyan ang kanyang ipinahahayag dito, matapos siyang maturuan ni Mārkaṇḍeya.

Verse 6

सस्मार सर्वजन्मानि स्मृत्वा चैव तु यत्कृतम् । तच्छृणुष्व वरारोहे कथयामि समासतः ॥ १५.६ ॥

Naalaala niya ang lahat ng kanyang mga pagsilang, at nang maalala ang mga nagawa noon, sinabi niya: “Makinig ka, O marikit ang balakang; isasalaysay ko ito nang maikli.”

Verse 7

एवं श्राद्धविधानॆन द्वादशाब्दं ततः पितॄन् । इष्ट्वा पश्चाद्धरेः स्तोत्रं स मुनिस्तूपचक्रमे ॥ १५.७ ॥

Kaya nga, ayon sa itinakdang paraan ng śrāddha, matapos niyang isagawa ang mga handog para sa mga Pitṛ sa loob ng labindalawang taon, sinimulan ng muni ang isang stotra, himno ng pagpupuri kay Hari.

Verse 8

प्रभासं नाम यत्तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । तत्र दैत्यान्तकं देवं स्तोतुं गौरमुखः स्थितः ॥ १५.८ ॥

Ang tīrtha na tinatawag na Prabhāsa ay bantog sa tatlong daigdig. Doon, si Gauramukha ay tumindig upang maghandang magpuri sa diyos na Daityāntaka, ang pumatay sa mga Daitya.

Verse 9

गौरमुख उवाच । स्तोष्ये महेन्द्रं रिपुदर्पहं शिवं नारायणं ब्रह्मविदां प्रतिष्ठितम् । आदित्यचन्द्राश्वियुगस्थमाद्यं पुरातनं दैत्यहरं सदा हरिम् ॥ १५.९ ॥

Wika ni Gauramukha: “Aking pupurihin si Mahendra—ang pumupuksa sa kapalaluan ng mga kaaway—ang mapalad na Nārāyaṇa, na itinatag sa hanay ng mga nakakakilala sa Brahman; ang sinauna at unang Hari, na nasa mga siklo ng Araw, Buwan, at Aśvin, at laging tagapaglipol ng mga Daitya.”

Verse 10

चकार मात्स्यं वपुरात्मनो यः पुराकृतं वेदविनाशकाले । महामहीधृग्वपुरग्रपुच्छ-छटाहवार्च्छिः सुरशत्रुहाद्यः ॥ १५.१० ॥

Siya na noong sinaunang panahon ay nag-anyong Isda (Matsya) sa oras na nanganganib mapuksa ang mga Veda—siya ring tagapagpuksa sa mga kaaway ng mga diyos—ngayon ay may anyo ng dakilang Tagapag-angat ng Daigdig, nagniningning sa naglalagablab na liwanag ng nakausling buntot at mga matitigas na balahibong tila kiling.

Verse 11

तथाब्धिमन्थानकृते गिरिन्द्रं दधार यः कूर्म्मवपुः पुराणम् । हितेच्छया यः पुरुषः पुराणः प्रपातु मां दैत्यहरः सुरेशः ॥ १५.११ ॥

Nawa’y ang sinaunang Panginoon—na sa unang anyong Pagong (Kūrma) ay nagdala sa hari ng mga bundok para sa pag-ikot ng karagatan; na dahil sa mabuting layon ay ang unang Purusha; na pumupuksa sa mga Daitya at Panginoon ng mga diyos—ang siyang mag-ingat sa akin.

Verse 12

महावराहः सततं पृथिव्यास्तलातलं प्राविशद्यो महात्मा । यज्ञाङ्गसंज्ञः सुरसिद्धवन्द्यः स पातु मां दैत्यहरः पुराणः ॥ १५.१२ ॥

Nawa’y ang sinauna at dakilang Mahāvarāha—na palagiang pumapasok sa Talātala sa ilalim ng Daigdig; na kilala bilang mismong “bahagi ng yajña,” at sinasamba ng mga diyos at mga Siddha—ang magtanggol sa akin, ang tagapaglipol ng mga Daitya.

Verse 13

नृसिंहरूपी च भवत्यजस्त्रं युगे युगे योगिवरोग्रभीमः । करालवक्त्रः कनकाग्रवर्चा रत्नाशयोऽस्मानसुरान्तकोऽव्यात् ॥ १५.१३ ॥

Nawa’y ang tagapagpuksa ng mga Asura—na nag-aanyong Nṛsiṃha—ay walang patid na mag-ingat sa amin sa bawat panahon: ang pinakadakila sa mga yogin, mabagsik at kakila-kilabot, may nakapanghihilakbot na bibig, kumikislap na tila dalisay na ginto, at sisidlan ng mga hiyas.

Verse 14

बलिर्मखध्वंसकृते महात्मा स्वां गूढतां योगवपुःस्वरूपः । स दण्डकाश्ठाजिनलक्षणः पुनः क्षितिं च पदाक्रान्तवान् यः स पातु ॥ १५.१४ ॥

Nawa’y pag-ingatan tayo ng Dakilang Nilalang—yaong, upang wakasan ang paghahandog ni Bali, ay nag-anyong lihim na katawan ng yogin; at yaong may tanda ng tungkod, kasangkapang kahoy, at balat ng usa ng isang asceta, na minsan pang lumakad at tinahak ang daigdig sa pamamagitan ng Kanyang paa.

Verse 15

त्रिःसप्तकृत्वो जगतीं जिगाय जित्वा ददौ कश्यपाय प्रचण्डः । स जामदग्न्योऽभिजनस्य गोप्ता हिरण्यगर्भोऽसुरहा प्रपातु ॥ १५.१५ ॥

Ang mabagsik na iyon ay nagwagi sa daigdig nang dalawampu’t isang ulit; at matapos magtagumpay ay ipinagkaloob niya ito kay Kaśyapa. Nawa’y ingatan tayo ng inapo ni Jamadagni—tagapangalaga ng marangal na angkan, si Hiraṇyagarbha, tagapagpuksa ng mga asura.

Verse 16

चतुःप्रकारं च वपुर्य आद्यं हैरण्यगर्भप्रतिमानलक्ष्यम् । रामादिरूपैर्बहुरूपभेदश्चकार सोऽस्मानसुरान्तकोऽव्यात् ॥ १५.१६ ॥

At yaong sinaunang katawan na pinagmulan, na inilarawang apat ang anyo at may sukatan na maihahambing kay Hiraṇyagarbha—siya’y nagpakita ng maraming pagkakaibang anyo, na nagsisimula sa anyong Rāma. Nawa’y ang tagapagpuksa ng mga asura ang mag-ingat sa atin.

Verse 17

चाणूरकंसासुरदर्पभीतेर्भीतामराणामभयाय देवः । युगे युगे वासुदेवो बभूव कल्पे भवत्यद्भुतरूपकारी ॥ युगे युगे कल्किनाम्ना महात्मा वर्णस्थितिं कर्त्तुमनेकमूर्त्तिः ॥ १५.१७ ॥

Upang alisin ang takot na dulot ng kapalaluan ng mga kaaway gaya nina Cāṇūra, Kaṁsa, at ng mga asura, at upang bigyan ng walang-takot ang mga natitigilang deva, ang Diyos ay nagiging Vāsudeva sa bawat yuga; sa bawat kalpa ay nagpapakita Siya ng mga kagila-gilalas na anyo. Paulit-ulit, bilang ang dakilang-loob na tinatawag na Kalki, na may maraming pagpapakita, kumikilos Siya upang ibalik ang itinatag na kaayusan ng mga varṇa.

Verse 18

सनातनो ब्रह्ममयः पुराणो न यस्य रूपं सुरसिद्धदैत्याः । पश्यन्ति विज्ञानगतिं विहाय अथोप्यनेकानि समर्च्वयन्ति । मत्स्यादिरूपाणि चरणि सोऽव्यात् ॥ १५.१८ ॥

Siya’y walang hanggan, puspos ng Brahman, ang Sinauna; ang tunay Niyang anyo’y hindi nakikita ng mga deva, siddha, at daitya, sapagkat isinantabi nila ang landas ng mapanuring kaalaman; gayunman, sinasamba nila ang maraming pagpapakita. Nawa’y ingatan tayo Niya—yaong may mga anyong nagsisimula sa Matsya (Isda), at ang Kanyang mga paa ay iginagalang.

Verse 19

नमो नमस्ते पुरुषोत्तमाय पुनश्च भूयोऽपि नमो नमस्ते । नमः पुरस्तादथ पृष्ठतस्ते नयस्व मां मुक्तिपदं नमस्ते ॥ १५.१९ ॥

Pagpupugay, pagpupugay sa Iyo, O Puruṣottama; muli at muli, pagpupugay sa Iyo. Pagpupugay sa Iyo sa harap at gayundin sa likod; akayin Mo ako sa kalagayang paglaya (mukti)—pagpupugay sa Iyo.

Verse 20

एवं नमस्यतस्तस्य महर्षेर्भावितात्मनः । प्रत्यक्षतां गतो देवः स्वयं चक्रगदाधरः ॥ १५.२० ॥

Habang ang dakilang rishi na may disiplinadong diwa ay gayon na nag-aalay ng mapitagang pagpupugay, ang Diyos—Siya mismo na may hawak na cakra at gada—ay nagpakitang hayag sa harap niya.

Verse 21

तं दृष्ट्वा तस्य विज्ञानं निस्तरङ्गं स्वदेहतः । उत्तस्थौ सोऽपि तं लब्ध्वा तस्मिन् ब्रह्मणि शाश्वते । लयं जगाम देवात्मा त्वपुनर्भवसंज्ञिते ॥ १५.२१ ॥

Nang makita niya ang sariling kaalaman—payapa at walang alon—na sumisibol mula sa loob ng kanyang kalagayang may katawan, siya man ay tumindig; at nang makamtan iyon, ang may banal na kaluluwa ay nalusaw sa walang-hanggang Brahman, sa kalagayang tinatawag na “di na pagbabalik” (kalayaan sa muling pagsilang).