Adhyaya 146: The Greatness of Hṛṣīkeśa at Rurukṣetra: The Origin Narrative of Ruru and the Sacred Site

Verse 1

अथ रुरुक्षेत्रस्थहृषीकेशमाहात्म्यम् ॥ सूत उवाच ॥ शालग्रामस्य माहात्म्यं श्रुत्वा गुह्यं महौजसम् ॥ विस्मयं परमं गत्वा हृष्टा वचनमब्रवीत् ॥

Ngayon ay (nagsisimula) ang salaysay ng kadakilaan ni Hṛṣīkeśa na nasa Rurukṣetra. Sabi ni Sūta: Nang marinig ang lihim at makapangyarihang kadakilaan ng Śālagrāma, siya, nagagalak at lubos na namangha, ay nagsalita ng mga salitang ito.

Verse 2

धरण्युवाच ॥ अहो क्षेत्रस्य माहात्म्यं यत्त्वया भाषितं हरे ॥ एतच्छ्रुत्वा महाभाग जातास्मि विगतज्वरा ॥

Sinabi ni Dharā (Daigdig): “Aba, ang kadakilaan ng banal na pook na ito na iyong ipinahayag, O Hari! Nang marinig ko ito, O mapalad na dakila, ako’y naging malaya sa nag-aalab na pagdurusa.”

Verse 3

रुरुषण्डमिति प्रोक्तं यत्त्वया परमार्चितम् ॥ रुरुर्नाम कथं को वा आसीत्पूर्वं जनार्दन ॥

“Tinawag mo itong ‘Ruruṣaṇḍa’ at lubos mo itong pinarangalan. Ngunit paano ito naging ‘Ruru’ sa pangalan, at sino ba si Ruru noon, O Janārdana?”

Verse 4

यन्नाम्ना परमं क्षेत्रं हृषीकेश त्वयाश्रितम् ॥ कथयस्व जगन्नाथ यद्यनुग्राह्यता मयि ॥

Isalaysay mo sa akin, O Hṛṣīkeśa, sa kaninong pangalan nauugnay sa Iyo ang kataas-taasang banal na pook na ito. Ipaliwanag mo, O Panginoon ng sanlibutan, kung ako’y karapat-dapat tumanggap ng Iyong biyaya.

Verse 5

श्रीवराह उवाच ॥ आसीत्पुरा महाभागो देवदत्त इति द्विजः ॥ भृगुवंशे समुत्पन्नो वेदवेदाङ्गपारगः ॥

Sinabi ni Śrī Varāha: Noong unang panahon ay may isang dakilang Brahmin na nagngangalang Devadatta, isinilang sa angkan ni Bhṛgu, at ganap na bihasa sa mga Veda at sa mga pantulong na agham.

Verse 6

यज्ञविद्यासु कुशलो व्रतनिष्ठोऽतिथिप्रियः ॥ तत्राश्रमपदं पुण्यं पुण्यद्रुमलतान्वितम् ॥

Dalubhasa siya sa mga kaalamang pang-yajña, matatag sa mga panata, at mapagkalinga sa mga panauhin. Doon ay mayroon siyang banal na pook ng ashram, napapalamutian ng mga sagradong puno at baging.

Verse 7

शान्तैर्मृगगणैः कीर्णं कन्दमूलफलान्वितम् ॥ तत्र तीव्रं तपोऽतप्यद्देवदत्तो मुनीश्वरः ॥

Ito’y napupuno ng mapayapang kawan ng mga usa at sagana sa mga tuber, ugat, at bunga. Doon, si Devadatta—panginoon sa mga muni—ay nagsagawa ng matinding tapasya.

Verse 8

वर्षाणामयुतं साग्रं तत इन्द्रो व्यचिन्तयत् ॥ कामं वसन्तसहितं गन्धर्वान् स सखीन् पुनः ॥

Pagkaraan ng mahigit kaunti sa sampung libong taon, nabalisa si Indra at nag-isip-isip. Muli niyang ipinatawag si Kāma kasama si Vasantā, at ang mga Gandharva—ang kanyang mga kasamahan.

Verse 9

उवाच मधुरं वाक्यं क्षुब्धेन्द्रियमनाः प्रभुः ॥ अहो सखायः किञ्चिन्मे महत्कार्यमुपस्थितम् ॥

Ang Panginoon, na nayayanig ang mga pandama at isipan, ay nagsalita nang matamis: “O mga kaibigan, may isang dakilang gawain na sumapit sa akin.”

Verse 10

तदिन्द्रस्य वचः श्रुत्वा ते काममलयानिलाः ॥ प्रत्य्यूचुर्देवराजानमाज्ञापय निजं प्रियम् ॥

Nang marinig ang mga salita ni Indra, sila—si Kāma at ang simoy ng Malaya—ay sumagot sa hari ng mga deva: “Iutos mo ang iyong minamahal na nais.”

Verse 11

जितेन्द्रियस्यापि मनः कस्य संक्षोभयामहे ॥ कं वा सुतीव्रात्तपसो भ्रंशयामः सुपेशलम् ॥

“Kaninong isipan ang maaari nating guluhin, kahit siya’y nagwagi na sa mga pandama? O sino ang maipapahulog natin mula sa pag-aayuno at tapas—napakatindi at napakapino?”

Verse 12

आज्ञाप्रसादं ते लब्ध्वा वद शीघ्रं सुखी भव ॥ इत्युक्तः शतमन्युर्वै प्रत्युवाचाथ मानयन् ॥

“Yamang natamo mo ang aming mapagpalang pagsang-ayon sa iyong utos, magsalita ka agad—maging payapa.” Sa gayong pananalita, si Śatamanyu (Indra) ay sumagot, na may paggalang.

Verse 13

तदैव मे गता चिन्ता भवतां दर्शनं यदा ॥ जातमेवाखिलं कार्यं मम तच्छृणुताखिलाः ॥

“Noon ding sandali, napawi ang aking pag-aalala nang makamit ko ang inyong pagharap. Ang buong gawaing kailangan ko ay naganap na—pakinggan ninyo, kayong lahat, ang lahat nito.”

Verse 14

हिमशैले महारम्ये हृषीकेशाश्रितो मुनिः ॥ देवदत्त इति ख्यातस्तपस्यति महत्तपः ॥

Sa lubhang marikit na bundok na nababalutan ng niyebe, nananahan ang isang muni sa debosyon kay Hṛṣīkeśa; siya’y tanyag sa pangalang Devadatta at nagsasagawa ng dakilang pagtitika.

Verse 15

जिघृक्षुर्मे पदं नूनं तत्तपो विनिवर्त्यताम् ॥ इत्युक्तास्ते तदाज्ञां वै गृहीत्वा शिरसा द्रुतम् ॥

Tunay na ninanais niyang kamtin ang aking katayuan; kaya dapat pigilan ang pagtitikang iyon. Nang masabihan, agad nilang tinanggap ang utos na iyon, yumukod na may paggalang.

Verse 16

प्रस्थानाय मतिं चक्रुः कामदेवपुरःसराः ॥ प्रस्थाप्याग्रे वसन्तं च मलयानिलमेव च ॥

Pinamunuan ni Kāmadeva, nagpasya silang lumisan; at ipinadala muna sa unahan si Tagsibol at ang simoy ng Malaya bilang mga tagapagpauna.

Verse 17

ततः सुरपतिः शक्रः प्रम्लोचां नाम नामतः ॥ प्रशस्य प्रणयात्पूर्वं मानयन्निदमब्रवीत् ॥

Pagkaraan, si Śakra, panginoon ng mga diyos, ay tumawag sa kanya sa pangalan—Pramlocā—at unang nagpuri nang may pag-ibig; saka, sa paggalang, nagsalita ng ganito.

Verse 18

गच्छ स्वस्तिमती देवि विजयाय मुनेर्भुवि ॥ यत्राश्रमपदं तस्य देवदत्तस्य वै मुनेः ॥

“Humayo ka, mapalad na diyosa, upang magtagumpay laban sa muni sa lupa—doon sa pook-āśrama ng muning si Devadatta.”

Verse 19

तथा कुरुष्व भद्रं ते हृषीकेशसमीपतः ॥ इन्द्रस्याज्ञां समादाय ययौ तस्याश्रमं प्रति ॥

“Gawin mo nga ito; nawa’y maging mabuti sa iyo—sa piling ni Hṛṣīkeśa.” Nang tanggapin ang utos ni Indra, siya’y nagtungo sa āśrama ng ermitanyo.

Verse 20

समीपोपवने रम्ये नानाद्रुमलताकुले ॥ मधुरालापबहुले कोकिलानां कलाकुले ॥

Sa isang kaaya-ayang kalapit na kakahuyan, siksik sa sari-saring punò at baging, hitik sa matatamis na huni, at umaalingawngaw sa mga himig ng kokila,

Verse 21

रसालमञ्जरीव्याप्तरसामोदालिसंकुले ॥ गुंजन्मत्तालिसन्नादश्रुतिश्रुतिधरान्विते ॥

napupuno ng halimuyak ng mga bulaklak ng mangga, siksik sa mga pulutong na nalalasing sa tamis ng samyo, at sinasabayan ng ugong ng mga bubuyog—na wari’y tuluy-tuloy na malinaw na alingawngaw.

Verse 22

गन्धर्वगीतसम्मिश्रे मलयानिलशीतले ॥ सम्प्फुल्लपङ्कजवने सुनिर्मलजलाशये ॥

nahahalo sa awit ng mga Gandharva, pinalalamig ng simoy ng Malaya, may kakahuyan ng ganap na namumulaklak na mga lotus, at may imbakan ng tubig na lubhang malinaw,

Verse 23

मुनिप्रभावसन्त्यक्तक्रौर्यस्थलजलाशये ॥ मधुरामोद मधुरे चित्तक्षोभविधायिनि ॥

doon, sa bisa ng kabanalan ng muni, tinalikdan ang kalupitan—sa lupa man o sa tubig; banayad at matamis ang samyo, ngunit nakapagpapakilos ng pagkabalisa sa isipan.

Verse 24

प्रविश्य सा वरारोहा गीतं सुमधुरं जगौ ॥ यदा ध्यानादुपरतः समाधेर्विरताश्चिरात् ॥

Pagpasok niya, ang marikit na dalaga ay umawit ng isang napakatamis na awit. Nang siya’y huminto sa pagninilay—matagal nang tumigil sa samādhi—

Verse 25

गान्धर्वं प्रारभंस्ते तु गन्धर्वाः सुरसम्मताः ॥ तस्मिन्नेव क्षणे लब्ध्वा अवसरं पञ्च सायकः ॥

Pagkaraan, ang mga Gandharva, na sinang-ayunan ng mga diyos, ay nagsimulang tumugtog ng musikang Gandharva; sa sandaling iyon, nang makakita ng pagkakataon, kumilos ang May-limang Palaso (Kāma).

Verse 26

विचकर्ष धनुः पुष्पं सायकान् समयूयुजत् ॥ संलक्ष्य तं मुनिं शान्तं भाविदैवबलात्कृतम् ॥

Hinila niya ang busog na bulaklak at ikinabit ang mga palaso; minamasdan ang payapang muni, na dinala sa gayong kalagayan ng lakas ng nalalapit na tadhana,

Verse 27

श्रुत्वा तन्मधुरं गीतं पञ्चमालापसुन्दरम् ॥ क्षुब्धचित्तः समभवत्स मुनिः संशितव्रतः ॥

Nang marinig ang matamis na awit na iyon—marikit sa ikalimang himig—nabagabag ang kanyang isip, bagaman siya’y isang muni na may mahihigpit na panata.

Verse 28

विचचाराश्रमपदं पश्यन्सन्तुष्टमानसः ॥ दूराद्ददर्श तन्वङ्गीं क्रीडन्तीं कन्दुकेन ताम् ॥

Naglibot siya sa pook ng āśrama, tumitingin-tingin na may nasisiyahang loob; mula sa malayo, nakita niya ang payat-angking dalaga, na naglalaro ng bola.

Verse 29

दृष्ट्वैव तां तु चार्वङ्गीं विद्धः कामेन पत्रिणा ॥ तस्याः समीपमगमत्स्मयमानो महामुनिः ॥

Pagkakita pa lamang niya sa babaeng may magagandang sangkap, ang dakilang muni—tinamaan ni Kāma ng palasong may balahibo—ay lumapit sa kanya na may ngiti.

Verse 30

सापि दृष्ट्वा देवदत्तं सज्जन्ती हरिणेक्षणा ॥ कटाक्षयन्ती सहसा लज्जमाना विगूहति ॥

Siya man, nang makita si Devadatta, ay nahumaling sa kanya; ang babaeng may matang gaya ng usa ay palihim na tumingin sa gilid at, biglang nahiya, nagtangkang magtago.

Verse 31

करेण कन्दुकं घ्नन्ती चञ्चलाक्षी सुपेशला ॥ स्रंसता केशपासेन गलत्पुष्पेण राजता ॥

Sa kanyang kamay ay pinapalo niya ang bola; ang kanyang mga mata’y masigla at pabago-bago, at siya’y lubhang marikit; kumikislap siya sa naluluwag na buhok at sa mga bulaklak na nalalaglag.

Verse 32

मनो हरन्ती तस्यर्षेः ललितैर्विभ्रमोद्भवैः ॥ एतस्मिन्नन्तरे तस्या दक्षिणः पवनोऽहरत् ॥

Inaakit niya ang isip ng rishi sa pamamagitan ng mapaglaro at mariringal na kilos; sa sandaling iyon, isang banayad na hanging timog ang umihip at umangat (sa kanyang kasuotan).

Verse 33

वासः सूक्ष्मं गलन्नीवि काञ्चीदामगुणान्वितम् ॥ पुष्पबाणोऽप्यविध्यत्तं दृष्ट्वा अवसरमन्तिके ॥

Ang kanyang pinong kasuotan—na ang buhol sa baywang ay dumudulas at ang tali ng palamuting sinturon ay nakikita—nang makita ang pagkakataong malapit, maging ang May-palaso-ng-bulaklak (Kāma) ay muling tumama sa kanya.

Verse 34

सम्मोहितः स तु मुनिर्गत्वान्तिकमथाब्रवीत् ॥ का त्वं कस्यासि सुभगे वनेऽस्मिन्किञ्चिकीर्षसि ॥

Ngunit ang pantas, nalito, ay lumapit at nagsalita: “Sino ka, mapalad na dalaga? Kanino ka nabibilang? Ano ang nais mong gawin sa gubat na ito?”

Verse 35

मादृशान्किं मृगयसे बाहुपाशेन वा मृगान् ॥ बद्ध्वा गृहीत्वा वामोरु किं वाऽस्मान्कर्तुमिच्छसि ॥

“Ako bang tulad mo ang hinuhuli mo—o mga usa—sa silo ng iyong mga bisig? Pagkatali at pagkasakmal, O may magagandang hita, ano ang balak mong gawin sa amin?”

Verse 36

सर्वथाऽस्मांस्तवाधीनान् यद्यद्वा कारयिष्यति ॥ तत्तत्कुर्मो वयं नित्यं तदधीनाः स्म सर्वथा ॥

“Sa lahat ng paraan, kami’y nasa iyong kapangyarihan; anuman ang ipagawa mo sa amin—iyon at iyon ang aming gagawin palagi; sa lahat ng paraan, kami’y lubos na nakasalalay sa iyo.”

Verse 37

रममाणस्तया सार्द्धं भुञ्जन्भोगान्मनोरमान् ॥ तपःप्रभावोपनतान्दिवारात्रमतन्द्रितः ॥

Kasama niya, siya’y naglaro at nagsaya, tinatamasa ang kaaya-ayang kaluguran—yaong dinala ng bisa ng kanyang tapasya—nang walang patid, araw at gabi, na di-nagpapabaya.

Verse 38

बहूनहर्गणानेवं रममाणो यदृच्छया ॥ सुप्तोत्थित इवाकस्माद्विवकेन समन्वितः ॥

Sa gayon, sa loob ng maraming araw, siya’y nagpatuloy sa pagsasaya ayon sa pagkakataon; ngunit bigla—na wari’y nagising mula sa pagkakatulog—siya’y napuspos ng pag-unawa at paghimay.

Verse 39

निर्वेदं प्राप्तवान् सद्यस् ततो वाच भृशातुरः ॥ अहो भागवती माया ययाहं भृशमोहितः ॥

Pagdaka’y nakamtan niya ang paglayo sa pagnanasa; saka siya nagsalita, lubhang nababagabag: “Ay! ang banal na māyā ng Bhagavān—sa pamamagitan nito ako’y labis na nalinlang.”

Verse 40

जानन्नपि तपोभ्रंशं प्राप्तो दैवबलात्कृतः ॥ अग्निकुण्डसमा नारी घृतकुम्भसमः पुमान् ॥

Bagaman batid niya, dinala siya ng lakas ng tadhana sa pagbagsak mula sa pag-aayuno at tapas. “Ang babae’y tulad ng hukay ng apoy; ang lalaki’y tulad ng banga ng ghee.”

Verse 41

इति प्रवादो मूर्खाणां विचारान्महदन्तरम् ॥ घृतकुम्भोऽग्नियोगेन द्रवते न तु दर्शनात् ॥

Ganyan ang kasabihan ng mga hangal—malayong-malayo sa wastong pagninilay. Ang banga ng ghee’y natutunaw sa pagdikit sa apoy, hindi sa pagtingin lamang.

Verse 42

पुमांस्त्रीदर्शनादेव द्रवते यद्विमोहितः ॥ नापराधस्त्वतो नार्याः स्वयं यदजितेन्द्रियः ॥

Kung ang lalaki, nalinlang, ay ‘natutunaw’ sa pagtanaw pa lamang sa babae, hindi kasalanan ng babae iyon; sa kanya mismo ang sala, sapagkat hindi niya napagtagumpayan ang mga pandama.

Verse 43

इत्युक्त्वाऽसौ निवृत्तात्मा विससर्ज सुराङ्गनाम् ॥ प्रम्लोचा दैववशगो मनस्येतदचिन्तयत् ॥

Pagkasabi nito, siya—na ang loob ay tumalikod na sa tukso—ay pinauwi ang dalagang makalangit. Si Pramlocā, na nasa ilalim ng kapangyarihan ng tadhana, ay nagmuni-muni nang ganito sa kanyang isipan.

Verse 44

उपसर्गो महानत्र तपसो भ्रंशकारकः ॥ त्यक्त्वाश्रममिमं चान्यत्स्थानं गत्वा समाहितः ॥

May malaking panggugulo rito, na nagdudulot ng pagbagsak mula sa mahigpit na pag-aayuno at pagsasadhana. Iiwan ko ang asramang ito, tutungo sa ibang pook, at titipunin ko ang aking isip sa pagninilay.

Verse 45

तपस्तीव्रं समास्थाय शोषयिष्ये कलेवरम् ॥ इति निश्चित्य मनसा गत्वा भृग्वाश्रमं प्रति ॥

Nagpasya siya sa kanyang puso: “Isasagawa ko ang matinding tapas at papayatin, patutuyuin ang katawang ito.” Sa gayong pasiya, nagtungo siya patungo sa asrama ni Bhṛgu.

Verse 46

पश्यन्भृग्वाश्रमं रम्यमुत्तरं गतवान् शनैः ॥ गण्डक्याः पूर्वभागे तु विविक्तं विजनं शुभम् ॥

Nang makita niya ang kaaya-ayang asrama ni Bhṛgu, dahan-dahan siyang naglakad pahilaga. Sa silangang bahagi ng ilog Gaṇḍakī ay may isang liblib, walang tao, at mapalad na pook.

Verse 47

दृष्ट्वा तीरेषु विश्रान्तस्तपोभूमिमचिन्तयत् ॥ भृगुतुङ्गं समासाद्य शङ्कराराधने रतः ॥

Pagkatapos tumingin-tingin, nagpahinga siya sa mga pampang at pinag-isipan ang isang lupain para sa tapas. Nang marating niya ang Bhṛgu-tuṅga, naging masigasig siya sa pagsamba kay Śaṅkara.

Verse 48

अतप्यत तपो घोरं शिवदर्शनलालसः ॥ अथ दीर्घेण कालेन सन्तुष्टः स महेश्वरः ॥

Nagnanais na makita si Śiva, nagsagawa siya ng mabagsik na tapas. Pagkaraan ng mahabang panahon, nasiyahan sa kanya si Maheśvara.

Verse 49

रुरुरित्येव विख्याता पितुरेवाश्रमे स्थिता ॥ युवभिः प्रार्थ्यमानापि चित्ते कञ्चन नाध्यगात ॥

Nakilala siya sa pangalang “Rurū” at nanahan sa ashram ng kanyang ama; bagaman nililigawan ng mga kabataang lalaki, wala siyang tinanggap sa kanyang puso.

Verse 50

लिङ्गरूपधरः साक्षादुपर्यपि तथा ह्यधः ॥ तिर्यक् च जलधाराभिर्युक्तस्तत्तापशान्तिकृत् ॥

Hayag siya sa mismong anyo ng liṅga, naroroon sa itaas at gayundin sa ibaba, at maging sa magkabilang panig; kalakip ang mga agos ng tubig, pinapawi niya ang nag-aalab na init ng tapas.

Verse 51

उवाच च प्रसन्नात्मा मुने पश्य च मां शिवम् ॥ मामेवावेहि विष्णुं त्वं मा पश्यस्वान्तरं मम ॥

At siya, may payapang loob, ay nagsalita: “O Muni, masdan mo ako bilang Śiva; tunay na kilalanin mo akong si Viṣṇu—huwag mong makita sa akin ang anumang pagkakahiwalay.”

Verse 52

पूर्वमन्तरभावेन दृष्टवानसि यन्मम ॥ तेन विघ्नोऽभवद्येन गलितं त्वत्तपो महत् ॥

Sapagkat noon ay tiningnan mo ako na may pagkakaiba sa loob, kaya nagkaroon ng hadlang; dahil dito, ang iyong dakilang tapas ay nanghina at nabawasan.

Verse 53

आवामेकेन भावेन पश्यंस्त्वं सिद्धिमाप्स्यसि ॥ तपःप्रभावाल्लिङ्गानि प्रादुर्भूतानि यत्र वै ॥

Kung titingin ka sa amin sa iisang diwa, makakamtan mo ang siddhi; sapagkat sa lugar na yaon, sa bisa ng tapas, ang mga liṅga ay tunay na nagpakita.

Verse 54

समङ्गमिति विख्यातमेतत्स्थानं भविष्यति ॥ स्नात्वाऽत्र गण्डकीतीर्थे मम लिङ्गानि योऽर्च्चयेत् ॥

Ang pook na ito ay magiging tanyag bilang “Samaṅgama.” Pagkaligo rito sa banal na tawiran ng Gaṇḍakī, sinumang sumamba sa aking mga liṅga—

Verse 55

तस्य योगफलं सम्यग्भविष्यति न संशयः ॥ इति दत्त्वा वरं शम्भुस्तत्रैवान्तरधीयत ॥

—sa kanya, ang bunga ng pagsasanay sa yoga ay ganap na lilitaw, walang pag-aalinlangan. Sa gayon, matapos ipagkaloob ang biyaya, si Śambhu ay naglaho roon din.

Verse 56

प्रम्लोचापि मुनेर्गर्भं सम्प्राप्याश्रममन्तिकात् ॥ प्रसूतां कन्यकां त्यक्त्वा स्वर्गमेव जगाम ह ॥

Si Pramlocā rin, matapos maglihi sa pantas at makarating sa paligid ng āśrama, iniwan ang bagong-silang na dalaga at nagpunta sa langit na mag-isa.

Verse 57

पुनर्जातमिवात्मानं मन्यमाना शुचिस्मिता ॥ सापि कन्या मृगैस्तत्र रुरुभिर्वर्द्धिता सती ॥

Ng may dalisay na ngiti, inakala niyang ang sarili ay tila muling isinilang; at ang batang dalaga, mabuti at marangal, ay pinalaki roon ng mga usa—ng mga ruru-usa.

Verse 58

ततः सुनिश्चयं कृत्वा तपसे धृतमानसा ॥ चिन्तयन्ती जगन्नाथं भगवन्तं रमापतिम् ॥

Pagkaraan, matapos magpasiya nang matatag at patibayin ang isip para sa tapas (pag-austeridad), siya’y nagmuni-muni kay Jagannātha—ang Mapalad, ang Panginoon ni Ramā (Lakṣmī).

Verse 59

मासे सा प्रथमे बाला फलाहारपरायणा ॥ एकान्तरे दिनं प्राप्य द्वितीये त्रिदिनान्तरे ॥

Sa unang buwan, ang dalaga’y taimtim na namuhay sa pagkain ng mga prutas; sa ikalawa, kumain siya matapos ang isang araw na pagitan—at pagkaraan, sa pagitan ng tatlong araw.

Verse 60

तृतीये पञ्चमे दिने चतुर्थे सप्तमान्तरे ॥ पञ्चमे नवरात्रेण षष्ठे पञ्चदशाहके ॥

Sa ikatlong buwan, kumain siya sa ikalimang araw; sa ikaapat, matapos ang pitong araw na pagitan; sa ikalima, matapos ang siyam na gabi; sa ikaanim, matapos ang labinlimang araw.

Verse 61

मासेन सप्तमे चैव शीर्णपर्णाशनाष्टमे ॥ त्यक्त्वा तान्यपि सा बाला वाय्वाहारा बभूव ह ॥

Sa ikapitong buwan, minsan lamang siya kumain sa loob ng isang buwan; sa ikawalo, namuhay siya sa tuyong mga dahon. Tinalikuran pa niya ang mga iyon, at ang dalaga’y nabuhay na lamang sa hangin.

Verse 62

सैवं वर्षशतं स्थित्वा हरावेकार्गमानसा ॥ समाधिना समा भूत्वा स्थाणुवन्निश्चला अभवत् ॥

Sa gayon, nanatili siya nang sandaang taon na ang isip ay iisang-tuldok na nakatuon kay Hari; sa pamamagitan ng samādhi ay naging pantay at tumindig na di-kumikilos na parang haligi.

Verse 63

द्वन्द्वानि नाविदच्छापि आत्मभूतान्तरं विना ॥ परां काष्ठां समापन्ना प्रकाशमयकान्तिधृक् ॥

Hindi na niya namamalayan ang mga salungatang pares, ni ang anumang hiwalay sa naging mismong Sarili; narating niya ang sukdulang hangganan, taglay ang ningning na binubuo ng liwanag.

Verse 64

सन्निरुद्धेन्द्रियग्रामाः नाचक्षत बहिःस्थितम् ॥ तदा हृषीकाण्याविश्य संहृत्य स्वं हृदो बहिः ॥

Dahil lubos na napigil ang kalipunan ng kaniyang mga pandama, hindi niya namalayan ang nasa labas. Pagkaraan, pumasok Siya sa mga pandama at muling hinila ang mga iyon, inilalabas mula sa kaniyang puso.

Verse 65

स्थितोऽहं वसुधे देवि अक्ष्णोः प्रत्यक्षतां गतः ॥ हृषीकाणि नियम्याहं यतः प्रत्यक्षतां गतः ॥

“Naririto ako, O Vasudhā, mahal na diyosa—nahayag nang tuwiran sa harap ng iyong mga mata. Sapagkat aking pinigil at inayos ang mga pandama, kaya ako nahayag nang tuwiran.”

Verse 66

हृषीकेश इति ख्यातो नाम्ना तत्रैव संस्थितः ॥ सा मां यदैव नापश्यदुन्मील्य नयने ततः ॥

Doon siya nakilala sa pangalang “Hṛṣīkeśa,” at nanatili sa gayon ding pook. Nang hindi pa rin siya makita, saka niya binuksan ang kaniyang mga mata.

Verse 67

बहिः स्थितं च मां दृष्ट्वा प्रणनाम कृताञ्जलिः ॥ गद्गदस्वरसंयुक्ता अश्रुक्लिन्नविलोचना ॥

Nang makita niya akong nakatayo sa labas, siya’y nagpatirapa na magkadikit ang mga palad. Nanginginig ang tinig sa damdamin, at ang kaniyang mga mata’y basâ ng luha.

Verse 68

अयि बाले विशालाक्षि तुष्टोऽहं तपसस्तव ॥ वरं याचय मत्तस्त्वं यत्ते मनसि वर्तते ॥

“O dalagita, malalaking mata, nalulugod ako sa iyong mga pag-aayuno at pagsasadhana. Humingi ka sa akin ng biyaya—anuman ang nasa iyong isipan.”

Verse 69

अदेयमपि ते दद्मि यदन्येषां सुदुर्ल्लभम् ॥ इति श्रुत्वा प्रभोर्वाक्यं प्रणम्य च पुनः पुनः ॥

“Kahit yaong hindi dapat ipagkaloob, ibibigay ko sa iyo—isang bagay na lubhang bihira para sa iba.” Nang marinig ang mga salita ng Panginoon, siya’y yumukod nang paulit-ulit.

Verse 70

स्तुत्वा तं देवदेवेशं प्रबद्धकरसंपुटा ॥ ददासि चेद्वरं मह्यं देवदेव जगत्पते ॥

Pagkatapos purihin ang Devadeveśa, ang Panginoon ng mga diyos, na magkabigkis ang mga kamay sa paggalang, sinabi niya: “Kung ipagkakaloob mo sa akin ang isang biyaya, O Diyos ng mga diyos, Panginoon ng sanlibutan—”

Verse 71

रोमाञ्चिततनुश्चासीत्कदम्बमुकुलाकृतिः ॥ तथा भूतां तु तां दृष्ट्वा प्रावोचमहमाṅ्गनाम् ॥

Nangilabot ang kanyang katawan, na wari’y naging anyo ng usbong ng kadamba. Nang makita ko siyang gayon ang pagkakabago, nagsalita ako sa babaeng iyon.

Verse 72

अनेनैव स्वरूपेण भगवन्स्थातुमर्हसि ॥ स्थितोऽस्म्यत्रैव भद्रं ते अपरं वरयाशु मे ॥

“Sa ganitong anyo rin, O Mapalad na Panginoon, nararapat Kang manatili. Ako’y mananatili rito mismo—kapayapaan sa iyo; ipagkaloob mo sa akin ang isa pang biyaya, agad.”

Verse 73

यदि प्रसन्नो देवेश तदा मां कुरु पावनीम् ॥ मन्नाम्ना क्षेत्रमेतच्च ख्यातं भवतु नान्यथा ॥

“Kung Ikaw ay nalulugod, O Panginoon ng mga diyos, gawin Mo akong tagapagpadalisay. At nawa’y ang banal na pook na ito’y makilala sa aking pangalan—huwag nang iba.”

Verse 74

तामहं देवि सुभगे प्रावोचं पुनरेव हि ॥ तीर्थानां परमं तीर्थं तव देहो भवत्वयम् ॥

Muli kong sinabi sa kanya: “O mapalad na Ginang, nawa’y ang katawan mong ito ang maging pinakadakilang tīrtha sa lahat ng tīrtha.”

Verse 75

तव नाम्नां च विख्यातमेतत्क्षेत्रं भविष्यति ॥ तव तीर्थे कृतस्नानस्त्रिरात्रोपोषितो नरः ॥

At ang banal na pook na ito’y sasikat sa iyong pangalan. Ang lalaking naligo sa iyong tīrtha at nag-ayuno sa loob ng tatlong gabi—

Verse 76

विलोक्य मां भवेत्पूतो मम वाक्यान्न संशयः ॥ ब्रह्महत्यादि पापानि ज्ञात्वाऽज्ञात्वा कृतान्यपि ॥

Pagkakita sa akin, siya’y magiging dalisay—walang pag-aalinlangan sa aking salita. Kahit ang mga kasalanang gaya ng pagpatay sa brahmana, maging sinadya o di sinasadya—

Verse 77

सापि कालेन सञ्जाता तीर्थभूता तथाऽभवत् ॥ एतत्ते कथितं देवि रुरुमाहात्म्यमुत्तमम् ॥

Sa paglipas ng panahon, siya man ay nagkaroon, at gayon ay naging isang tīrtha. Ito ang isinalaysay ko sa iyo, O Ginang—ang dakilang māhātmya ni Ruru.

Verse 78

रुरुक्षेत्रस्य प्रभवमेतद्गुह्यं परं मम ॥

Ito ang pinagmulan ng Ruru-kṣetra—ang aking pinakamataas na lihim.

Verse 79

यास्यन्ति विलयं क्षिप्रमेवमेतन्न संशयः ॥ इति दत्त्वा वरांस्तस्यै तत्रैवान्तरहितः स्थितः

“Sila’y mabilis na mapapawi—walang alinlangan dito.” Pagkaloob niya ng mga biyaya sa kanya, nanatili siya roon at naging di-nakikita.

Verse 80

तस्य मे चिन्तयानस्य यूयमेव परा गतिः ॥ भवत्प्रसादात्स्वस्थोऽहं निर्भयस्तद्विचिन्त्यताम्

Habang ito’y aking pinagninilayan, kayo lamang ang aking pinakamataas na kanlungan. Sa inyong biyaya ako’y payapa at walang takot—pag-isipang mabuti ito.

Verse 81

ललितैः स्वैर्विलासैस्तं मोहयित्वा वशं कुरु ॥ यथा मत्प्रीतिरतुला त्वं मे कार्यकरी सदा

Sa iyong maririkit na sariling pang-akit at paglalaro, lituhin siya at pasukuin. Upang ang aking pag-ibig ay walang kapantay, at lagi mong maisakatuparan ang aking mga layon.

Verse 82

चकर्ष च धनुः कामः पुनःपुनरतन्द्रितः ॥ देवव्रतोऽपि स मुनिः क्षुब्धात्मा नियतोऽपि सन्

At si Kāma, walang kapaguran, ay paulit-ulit na hinila ang kanyang busog. Maging ang pantas na si Devavrata—bagaman disiplinado—ay nayanig ang kalooban.

Verse 83

अथ तां हसमानां च गृहीत्वा दक्षिणे करे ॥ समालिङ्ग्य विषज्जन्तीं रमयामास मोहितः

Pagkaraan, hinawakan niya ang nakangiting babae sa kanang kamay; niyakap niya ang kumakapit na babae, at siya man, nalinlang, ay nagpakasaya kasama niya.

Verse 84

गण्डकीसङ्गमे स्नात्वा सन्तर्प्य पितृर्देवताः ॥ विष्णुं शिवं च सम्पूज्य तपःस्थानं विचिन्तयन्

Pagkaligo sa tagpuan ng Gaṇḍakī, at matapos bigyang-kasiyahan ang mga ninuno at mga diyos sa mga handog, at matapos sambahin nang wasto si Viṣṇu at si Śiva, pinagmuni-munihan niya ang isang pook na angkop sa pag-aayuno at tapasya.

Verse 85

देवदत्तोऽपि स मुनिः सम्प्राप्य ज्ञानमुत्तमम् ॥ शिवोपदिष्टमार्गेण सायुज्यं परमं गतः

Ang pantas na si Devadatta man, matapos makamit ang pinakamataas na kaalaman, ay narating ang sukdulang kalagayan ng pakikiisa (sāyujya) sa landas na itinuro ni Śiva.

Verse 86

तत्तेजसा वृतं सर्वं तदा दृष्ट्वा वसुन्धरे ॥ अहं विस्मयमापन्नस्तस्याः प्रत्यक्षतां गतः

O Vasundharā, nang makita ko noon na ang lahat ay nababalot ng liwanag na yaon, ako’y napuno ng pagkamangha at naparoon sa kanyang hayag na harapan.

Verse 87

दुर्लभं ते वरं दद्मि तपसाहं प्रतोषितः ॥ इत्युक्त्वा मां प्रणम्याह रुरुः सा संशितव्रता

“Ipinagkakaloob ko sa iyo ang isang biyayang bihirang makamtan, sapagkat lubos akong nalugod sa iyong tapasya.” Pagkasabi nito, ang Ruru na matatag sa panata ay yumukod sa akin at nagsalita.