Adhyaya 125: The Cycle of Māyā (Illusory Causation and Perceptual Reversal)

Verse 1

अथ मायाचक्रम् ॥ सूत उवाच ॥ श्रुत्वा षडृतुकर्माणि पृथिवी संशितव्रता ॥ ततो नारायणं भूयः प्रत्युवाच वसुन्धरा ॥

Ngayon, ang ikot ng māyā. Sinabi ni Sūta: Nang marinig ang mga tungkulin ng anim na panahon, si Pṛthivī—matatag sa kanyang mga panata—ay muling nagsalita kay Nārāyaṇa bilang tugon, siya na si Vasundharā.

Verse 2

मङ्गल्याश्च पवित्राश्च ये त्वया समुदाहृताः ॥ मम लोकेषु विख्याता मनः प्रह्लादयन्ति ते ॥

Ang mga aral na iyong ipinahayag—mapalad at nagpapadalisay—ay tanyag sa aking mga kaharian; pinasasaya nila ang isipan.

Verse 3

श्रुत्वा त्वेतानि कर्माणि त्वन्मुखोक्तानि माधव ॥ जातास्मि निर्मला देव शशाङ्क इव शारदः ॥

Nang marinig ko ang mga gawang ito na binigkas mula sa iyong sariling bibig, O Mādhava, ako’y naging dalisay, O Diyos—gaya ng buwan sa taglagas.

Verse 4

एतन्मे परमं गुह्यं परं कौतूहलं तथा ॥ मम चैव हितार्थाय त्वं विष्णो वक्तुमर्हसि ॥

Ito ang aking pinakamataas na lihim at ang aking pinakadakilang pag-uusisa; at para sa aking kapakanan, O Viṣṇu, nararapat mong ipaliwanag ito.

Verse 5

यामेनां भाषसे देव मम मायेत्य नित्यशः ॥ का माया कीदृशी विष्णो किं वा मायेत्य चोच्यते ॥

Yaong palagi mong tinatawag, O Diyos, na ‘aking māyā’—ano ang māyā, ano ang anyo at kalikasan nito, O Viṣṇu, at sa anong diwa ito tinatawag na ‘māyā’?

Verse 6

ज्ञातुमिच्छामि मायार्थं रहस्यं परमुत्तमम् ॥ ततस्तस्य वचः श्रुत्वा विष्णुर्मायाकरण्डकः ॥

Nais kong maunawaan ang kahulugan ng māyā—ang lihim na ito na pinakamataas at pinakadakila. Pagkarinig sa kanyang mga salita, si Viṣṇu, ang naglalaman ng māyā na tila sa isang sisidlan, ay naghanda nang sumagot.

Verse 7

प्रत्युवाच तदा वाक्यं प्रहस्य तु वसुन्धराम् ॥ भूमे मा पृच्छ मायां मे यन्मां पृच्छसि सादरम् ॥

Pagkatapos ay sumagot siya, na nakangiti kay Vasundharā: “O Lupa, huwag mong itanong ang aking māyā—yaong bagay na itinatanong mo sa akin nang may taimtim na paggalang.”

Verse 8

वृथाक्लेशं किमर्थं त्वं प्राप्स्यते यद्विलोकनात् ॥ अद्यापि मां न जानन्ति रुद्रेन्द्राः सपितामहाः ॥

Bakit ka magtitiis ng walang saysay na pagod sa pagsisikap na makita iyon? Hanggang ngayon, maging ang mga Rudra at Indra—kasama ang Pitāmaha (Brahmā)—ay hindi pa ganap na nakakakilala sa akin.

Verse 9

मम मायां विशालाक्षि किं पुनस्त्वं वसुन्धरे ॥ पर्जन्यो वर्षते यत्र तज्जलेन प्रपूर्यते ॥

Ang aking māyā, O malalaking-mata—lalo pa kaya ikaw, O Vasundharā. Kung saan bumubuhos ang ulap-ulan, ang pook na iyon ay napupuno ng tubig nito.

Verse 10

अमायां न स दृश्येत मायैयं मम तत्त्वतः ॥ हेमन्ते सलिलं कूपे उष्णं भवति सुन्दरी ॥

Kung walang māyā, hindi iyon lilitaw; ito ang aking māyā sa katotohanan. Sa taglamig, ang tubig sa balon ay nagiging mainit, O marikit na babae.

Verse 11

भवेच्च शीतलं ग्रीष्मे मायैयं मम तत्त्वतः ॥ पश्चिमां दिशमास्थाय यदस्तं याति भास्करः ॥

At nagiging malamig sa tag-init—ito ang aking māyā sa katotohanan. Gayundin, patungong kanlurang dako ang Araw ay tumutungo sa paglubog nito.

Verse 12

उदेति पूर्वतः प्रातर्मायैयं मम सुन्दरी ॥ शोणितं चैव शुक्रं च उभे च प्राणिसंस्थिते ॥

Sa umaga, sumisikat ito sa silangan—ito ang aking māyā, O marikit. At ang dugo at ang semilya—kapwa nananahan sa mga nilalang na may buhay.

Verse 13

गर्भे च जायते जन्तुर्मायेयं मम सुन्दरी। जीवः प्रविश्य गर्भं तु सुखदुःखे च विन्दति॥

Sa sinapupunan ay isinisilang ang nilalang—ito ang Aking māyā, O marikit. Ang jīva, pagpasok sa sinapupunan, ay nakararanas ng ligaya at dusa.

Verse 14

जातश्च विस्मरेत्सर्वमेषा माया ममोत्तमा॥ आत्मकर्माश्रितो जीवो नष्टसंज्ञो गतस्पृहः॥

At pagkasilang, nalilimutan niya ang lahat—ito ang Aking kataas-taasang māyā. Ang jīva, na umaasa sa sariling karma, nawawalan ng malinaw na kamalayan at nawawalan ng pagnanasa.

Verse 15

कर्मणा नीयतेऽन्यत्र मायैषा मम चोत्तमा॥ शुक्रशोणितसंयोगाज्जायते मम जन्तवः॥

Dahil sa karma ay inaakay siya sa iba; ito rin ang Aking kataas-taasang māyā. Mula sa pagsasanib ng semilya at dugo, isinisilang ang Aking mga nilalang.

Verse 16

अङ्गुल्यश्चरणौ चैव भुजौ शीर्षं कटिस्तथा॥ पृष्ठं तथोदरं चैव दन्तौष्ठपुटनासिकम्॥

Mga daliri at mga paa, gayundin ang mga bisig; ang ulo at gayundin ang baywang; ang likod at ang tiyan; mga ngipin, mga labi, mga pisngi, at ang ilong—

Verse 17

कर्णौ नेत्रे कपालौ च ललाटं जिह्वया सह॥ एतया मायया युक्ता जायन्ते यदि जन्तवः॥

Mga tainga, mga mata, ang bungo at ang noo kasama ng dila—kapag ang mga nilalang ay napapailalim sa māyā na ito, sila ay isinisilang.

Verse 18

तस्यैव जीर्यते भुक्तमग्निना पीतमेव च॥ अधश्च स्रवते जन्तुरेषा माया ममोत्तमा॥

Sa nilalang ding yaon, ang kinain ay tinutunaw ng apoy (agni), gayundin ang ininom; at ang nilalang ay naglalabas sa ibaba—ito ang Aking kataas-taasang māyā.

Verse 19

सर्वर्तुषु निजाकारः स्थावरे जङ्गमे तथा॥ तत्त्वं न ज्ञायते तस्य मायैषा मम सुन्दरी॥

Sa lahat ng panahon, sa mga nilalang na di-nakikilos at sa mga gumagalaw, naroroon ang iisang likás na anyo; ngunit hindi nauunawaan ang katotohanan nito—ito ang Aking māyā, O marikit na giliw.

Verse 20

आपो दिव्यास्तथा भौमा आपो येषु प्रतिष्ठिताः॥ नद्यो वृद्धिं प्रयान्त्यत्र मायैषा मम सुन्दरी॥

Ang mga tubig ay makalangit at gayundin ay panlupa; kung saan nananatili ang mga tubig, doon lumalago ang mga ilog—ito ang Aking māyā, O marikit na giliw.

Verse 21

वृष्टौ बहूदकाः सर्वे पल्वलानि सरांसि च॥ ग्रीष्मे सर्वाणि शुष्यन्ति एतन्मायाबलं मम॥

Sa tag-ulan, ang lahat ng lawa, latian, at mga imbakan ng tubig ay sagana; sa tag-init, silang lahat ay natutuyo—ito ang lakas ng Aking māyā.

Verse 22

मायामेतामहं कृत्वा तोषयामि दिवौकसः॥ लोकाः सर्वे विजानन्ति देवा नित्यं मखाशिनः॥

Nilalang Ko ang māyā na ito at sa gayon ay pinasisiyahan Ko ang mga nananahan sa langit. Nalalaman ito ng lahat ng daigdig: ang mga deva ay laging tumatanggap ng handog na pangyajña.

Verse 23

हिमवच्छिखरान्मुक्ता नाम्ना मन्दाकिनी नदी ॥ गां गता सा भवेद्गङ्गा मायैषा मम कीर्तिता

Mula sa mga tuktok ng Himavat ay pinakawalan ang ilog na tinatawag na Mandākinī; pagdating nito sa lupa, ito’y nagiging Gaṅgā. Ito ang Aking māyā na ipinahayag Ko.

Verse 24

मेघा वहन्ति सलिलमुद्धृत्य लवणार्णवात् ॥ वर्षन्ति मधुरं लोके एतन्मायाबलं मम

Ang mga ulap ay nagdadala ng tubig, hinahango ito mula sa maalat na karagatan; at ibinubuhos nila sa daigdig bilang matamis na (sariwang) tubig—ito ang lakas ng Aking māyā.

Verse 25

रोगार्ता जन्तवः केचिद्भक्षयन्ति महौषधम् ॥ तस्य वीर्यं समाश्रित्य मायां तु विसृजाम्यहम्

May ilang nilalang na pinahihirapan ng karamdaman ang kumakain ng dakilang gamot; umaasa sa bisa nito, saka Ko inilalabas ang māyā bilang siyang nagpapasya.

Verse 26

औषधे दीयमानेऽपि जन्तुः पञ्चत्वमेति यत् ॥ निर्वीर्यमौषधं कृत्वा कालो भूत्वा हराम्यहम्

Kahit na ibinibigay ang gamot, ang nilalang ay maaari pa ring mamatay; ginagawa Kong walang bisa ang gamot, at nagiging Panahon, Ako ang kumukuha ng buhay.

Verse 27

प्रथमं जायते गर्भः पश्चात्संजायते पुमान् ॥ जायते मध्यमं रूपं ततोऽपि जरया युतः

Una, nabubuo ang sanggol sa sinapupunan; pagkatapos ay isinisilang ang tao. Lumilitaw ang gitnang yugto ng anyo, at pagkaraan ay muling napapailalim sa katandaan.

Verse 28

तत इन्द्रियनाशश्च एतन्मायाबलं मम ॥ यद्भूमौ विहितं बीजं तस्मात्तज्जायतेऽङ्कुरम्

Pagkatapos ay nagkakaroon ng pagkapuksa ng mga pandama—ito ang lakas ng Aking māyā. At ang binhing inilagak sa lupa, mula roon sumisibol ang usbong.

Verse 29

तत्रामृतं विसृजामि मायायोगेन भूरिशः ॥ लोक एवम् विजानाति गरुडो वहतेऽच्युतम्

Doon ay ibinubuhos Ko ang amṛta (ambrosia) sa pamamagitan ng yoga ng māyā, nang sagana; kaya nauunawaan ng daigdig: “Si Garuḍa ang nagdadala kay Acyuta.”

Verse 30

भूत्वा वेगेन गरुडो वहाम्यात्मानमात्मना ॥ या एता देवताः सर्वा यज्ञभागेन तोषिताः

Nagiging Garuḍa sa bilis, dinadala Ko ang Aking Sarili sa pamamagitan ng Aking Sarili. Yaong mga diyos—lahat sila—na nasisiyahan sa kanilang bahagi sa paghahandog…

Verse 31

मायामेतामहं कृत्वा यक्ष्यामि त्रिदिवौकसः ॥ सर्वोऽपि भजते लोके यष्टारं च बृहस्पतिम्

Pagkagawa Ko ng māyā na ito, magsasagawa Ako ng yajña para sa mga nananahan sa tatlong langit; at ang lahat sa daigdig ay sumasamba sa naghahandog—at kay Bṛhaspati rin.

Verse 32

मायामाङ्गिरसीं कृत्वा याजयामि दिवौकसः ॥ सर्वे लोका विजानन्ति वरुणः पाति सागरम्

Pagkagawa Ko ng māyā na Āṅgirasa, pinangungunahan Ko ang mga nananahan sa langit na magsagawa ng yajña; nalalaman ng lahat ng daigdig na si Varuṇa ang nagbabantay sa karagatan.

Verse 33

मायां तु वारुणीं कृत्वा रक्षामि च महार्णवम् ॥ सर्वे लोकाः विजानन्ति कुबेरोऽयं धनेश्वरः ॥

Sa pag-aangkin sa māyā na kaugnay ni Varuṇa, aking binabantayan ang dakilang karagatan. Kaya nalalaman ng lahat ng daigdig: ‘Ito si Kubera, ang panginoon ng kayamanan.’

Verse 34

कुबेरमायामादाय अहं रक्षामि तद्धनम् ॥ एवं लोकाः विजानन्ति वृत्रः शक्रेण सूदितः ॥

Taglay ang māyā ni Kubera, aking iniingatan ang kayamanang iyon. Kaya nalalaman ng mga daigdig: ‘Si Vṛtra ay pinaslang ni Śakra (Indra).’

Verse 35

शाक्रीं मायां समास्थाय मया वृत्रो निषूदितः ॥ एवं लोकाः विजानन्ति आदित्यश्च ध्रुवो महान् ॥

Sa pag-aangkin sa māyā na kaugnay ni Śakra, pinaslang ko si Vṛtra. Kaya nalalaman ng mga daigdig: ‘Si Āditya (Araw) ay siya ring dakila at matatag—si Dhruva.’

Verse 36

मेरुं मायामयं कृत्वा वहाम्यादित्यमेव च ॥ एवमाभाषते लोको जलं वा नश्यतेऽखिलम् ॥

Ginawa kong anyong-māyā ang Meru, at aking binubuhat maging ang Āditya (Araw). Kaya sinasabi ng mga tao: ‘Kung hindi, mapapawi ang lahat ng tubig.’

Verse 37

यदीदं भाषते लोकः कुत्रैतत्तिष्ठते जलम् ॥ देवा अपि न जानन्ति अमृतं कुत्र तिष्ठति ॥

Kung ganito ang sinasabi ng mga tao—‘Saan nga ba nananatili ang tubig na ito?’—maging ang mga deva ay hindi nalalaman kung saan nananahan ang amṛta (nektar ng walang-kamatayan).

Verse 38

मम मायानियोगेन तिष्ठति ह्यौषधं वने ॥ लोको ह्येवं विजानाति राजा पालयते प्रजाः ॥

Sa pamamahala ng aking māyā, nananatili nga ang halamang-gamot sa gubat. Kaya nauunawaan ng mga tao: “Iniingatan ng hari ang mga nasasakupan.”

Verse 39

राजमायामहं कृत्वा पालयामि वसुन्धराम् ॥ ये तु वै द्वादशादित्या उदेष्यन्ति युगक्षये ॥

Taglay ang maharlikang māyā, aking pinangangalagaan ang Daigdig. At yaong labindalawang Āditya na sisikat sa wakas ng isang yuga—

Verse 40

प्रविश्य तानहं भूमे मायां लोके सृजाम्यहम् ॥ सूर्यश्च चांशुना भूमे सदा लोकेषु पच्यते ॥

Pumasok sa kanila, O Daigdig, aking inilalaganap ang māyā sa sanlibutan. At ang Araw, sa pamamagitan ng mga sinag nito, ay laging ‘niluluto’ ang Daigdig sa mga daigdig.

Verse 41

मायामंशुमयीं कृत्वा पूरयाम्यखिलं जगत् ॥ वर्षन्ते यत्र संवर्त्ता धारैर्मुसलसन्निभैः ॥

Ginawa kong ang māyā ay anyong binubuo ng mga sinag, aking pinupuno at nilalaganap ang buong sanlibutan. Doon, ang mga ulang pangwakas ng daigdig ay bumubuhos sa mga agos na tila mga pamukpok.

Verse 42

मायां सांवर्त्तकीं गृहीत्वा पूरयाम्यखिलं जगत् ॥ यत्स्वपामि वरारोहे शेषस्योपरि धारिणि ॥

Taglay ang māyā na ukol sa pagkalusaw, aking pinupuno at nilalaganap ang buong sanlibutan—kapag ako’y natutulog, O marikit ang balakang, sa ibabaw ni Śeṣa, O tagapagdala (ng daigdig).

Verse 43

अनन्तमायया चाहं धारयामि स्वपामि च ॥ वराहमायामादाय भूमे जानासि किं न वै ॥

Sa pamamagitan ng walang-hanggang māyā, aking pinananatili ang sanlibutan at ako rin ay natutulog. Taglay ang māyā ng Baboy-ramo (anyong Varāha), O Inang Lupa, hindi mo ba ito nauunawaan?

Verse 44

देवा यत्र निलीयन्ते सा माया मम कीर्तिता ॥ त्वं चापि वैष्णवीं मायां कृत्वा जानासि किं न तत् ॥

Yaong pinagtataguan ng mga diyos—iyon ang ipinahahayag na Aking māyā. At ikaw man, nang akuin mo ang Vaiṣṇavī māyā, hindi mo ba nalalaman iyon?

Verse 45

धारितासि च सुष्रोणि वारान् सप्तदशैव तु ॥ माया तु मम देवीयं कृत्वा ह्येकार्णवां महीम् ॥

At ikaw, O marikit ang balakang, ay iningatan at inialalay sa labingpitong pagkakataon nga—samantalang ang Aking banal na māyā, na ginawang iisang karagatan ang lupa (sa pagkalusaw)…

Verse 46

तेऽपि मायां न जानन्ति मम मायाविमोहिताः ॥ अथो पितृगणाश्चापि य एते सूर्यवर्चसः ॥

Kahit sila man ay hindi nakauunawa sa māyā na ito, sapagkat sila’y nalilinlang ng Aking māyā. Gayundin ang mga pangkat ng mga Pitṛ—yaong may ningning na tulad ng araw…

Verse 47

मायां पितृमयीं ह्येतां गृह्णामीति च तत्त्वतः ॥ किन्तु त्वयैव सुष्रोणि अन्यच्च शृणु सुन्दरी ॥

‘Tinatanggap ko ang māyā na ito na binubuo ng mga Pitṛ,’—ganyan ang sinasabi sa diwa ng katotohanan. Ngunit ikaw mismo, O marikit ang balakang—makinig pa sa iba, O kagandahan.

Verse 48

ऋषिर्मायानुसारेण स्त्रिया योनिं प्रवेशितः ॥ ततो विष्णोर्वचः श्रुत्वा श्रोतुकामा वसुन्धरा ॥

Isang rishi, ayon sa māyā, ay ipinasok sa sinapupunan ng isang babae. Pagkarinig ni Vasundharā (Daigdig) sa mga salita ni Viṣṇu, siya’y nagnasang makinig pa.

Verse 49

कराभ्यामञ्जलिं कृत्वा वाक्यमेतत्तदब्रवीत् ॥ किं तेन ऋषिमुख्येन कृतं कर्म सुदुष्करम् ॥

Pagkatapos mag-anjali nang may paggalang gamit ang dalawang kamay, sinabi niya ang mga salitang ito: “Anong napakahirap na gawa ang ginawa ng pinakadakilang rishi?”

Verse 50

स्त्रीत्वं चैव पुनः प्राप्तं स्त्रीयोनिं चैव प्रापितः ॥ एतन्मे सर्वमाख्याहि परं कौतूहलं मम ॥

At kung paanong muling natamo ang pagkababae, at kung paanong siya’y naparating sa sinapupunan ng babae—isalaysay mo sa akin ang lahat. Dakila ang aking pag-uusisa.

Verse 51

तस्य ब्राह्मणमुख्यस्य स्त्रीत्वे यत्कर्म पापकम् ॥ ततो मह्या वचः श्रुत्वा हृष्टतुष्टमना हरिः ॥

(Isalaysay) kung anong makasalanang gawa ang naging sanhi sa pagkababae ng pinakadakilang brāhmaṇa. Nang marinig ni Hari ang aking mga salita, siya’y nagalak at nasiyahan ang loob.

Verse 52

मधुरं वाक्यमादाय प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥ शृणु तत्त्वेन मे देवि धर्माख्याने च सुन्दरी ॥

Sa pagbigkas ng matatamis na salita, sumagot siya kay Vasundharā: “Makinig ka nang ayon sa katotohanan, O diyosa; at sa pagpapaliwanag ng dharma, O marikit.”

Verse 53

माया मम विशालाक्षि रोहिणी लोमहर्षिणी ॥ मायाया मम योगेन सोमशर्मा च कर्षितः

Ang aking māyā, O malalaking-mata—si Rohiṇī na nagpapakilabot—sa pamamagitan ng disiplina (yoga) ng aking māyā, maging si Somaśarman ay nahila at napasailalim sa kapangyarihan nito.

Verse 54

गतो गतिरनेकाश्च उत्तमाधममध्यमाः ॥ ब्राह्मणत्वं पुनः प्राप्तो मम मायाप्रचोदितः

Dumaan siya sa maraming kapalaran—mataas, mababa, at katamtaman—at pagkaraan ay muling nakamit ang kalagayan ng isang brāhmaṇa, na itinulak ng aking māyā.

Verse 55

ममैवाराधनपरो मम कर्मपरायणः ॥ नित्यं चिन्तयते भूमे मम मूर्तिं मनोरमाम्

Siya’y tanging sa aking pagsamba nakatuon, sa mga gawa para sa akin nakatalaga; at araw-araw, O Daigdig, pinagninilayan niya ang aking kaaya-ayang anyo.

Verse 56

अयं दीर्घेण कालेन तस्य तुष्टोऽस्मि सुन्दरी ॥ तपसा कर्मणा भक्त्या अनन्यमनसा स्तुतः

Pagkaraan ng mahabang panahon, O marikit, ako’y nasiyahan sa kanya—pinupuri sa pamamagitan ng pag-aayuno at pagsasadhana, ng mga gawa, ng debosyon, at ng di-nahahating isipan.

Verse 57

ततस्तस्य मया देवि दत्त्वा दर्शनमुत्तमम् ॥ वरेण छन्दितो विप्र तपस्तुष्टोऽस्मि ते द्विज

Pagkatapos, O diyosa, pagkaloob ko sa kanya ang pinakamataas na pangitain, hinikayat ko ang brāhmaṇa sa pamamagitan ng isang biyaya: “O vipra, O dalawang-beses-isinilang, nasiyahan ako sa iyong mga pag-aayuno at pagsasadhana.”

Verse 58

वरं वरय भद्रं ते तव यद्धृदि वर्त्तते ॥ रत्नानि काञ्चनं गावस्तथा राज्यमकण्टकम्

Pumili ka ng isang biyaya—kapayapaan sa iyo—anuman ang nananahan sa iyong puso: mga hiyas, ginto, mga baka, at gayundin isang kahariang walang hadlang.

Verse 59

अथवेच्छसि तं स्वर्गं यत्र सौख्यं वराङ्गनाः ॥ धनरत्नं समृद्धं हि हेमभाण्डविभूषितम्

O kung nais mo ang langit na yaon, na doo’y may ligaya at mariringal na dalaga; doon ay sagana ang yaman at mga hiyas, pinalalamutian ng mga sisidlang ginto.

Verse 60

यत्र सर्वा दिव्यरूपा भवन्त्यप्सरसः पराः ॥ ददामि ते वरं विप्र यावत्ते चित्तचिन्तितम् ॥ ततो मम वचः श्रुत्वा स च ब्राह्मणपुङ्गवः ॥ शिरसा पतितो भूमौ मामुवाच प्रियं वचः

Doon, kung saan ang lahat ng apsaras ay may anyong banal at dakila—doon kita pagkakalooban ng biyaya, O vipra, hanggang sa abot ng ninanais ng iyong isip. Nang marinig ang aking salita, ang dakilang brāhmaṇa ay nagpatirapa sa lupa, ulo’y nakayuko sa paggalang, at nagsalita sa akin ng kaaya-ayang mga salita.

Verse 61

अथ नो कुप्यसे देव वरं समनुयाचते ॥ यत्त्वया भाषितं देव मम देयं यदृच्छया

Kaya ngayon, O deva, huwag kang magalit habang siya’y taimtim na humihingi ng biyaya: “Anuman ang iyong sinabi, O deva, iyon ay ipagkaloob sa akin—kusang-loob, ayon sa iyong kalooban.”

Verse 62

न चाहं काञ्चनं गावो न च स्त्रीराज्यमेव च ॥ स्वर्गं वाप्सरसो वापि ऐश्वर्यं न मनोहरम्

At hindi ko hinahangad ang ginto, ni mga baka, ni ang mga babae at paghahari; ni ang langit, ni ang mga apsaras—ni ang kapangyarihang kaakit-akit lamang.

Verse 63

ततस्तस्य वचः श्रुत्वा समयात् तत्र भाषितः ॥ किं मायया ते विप्रेन्द्र अकार्यं पृच्छसे द्विज ॥

Nang marinig niya ang kaniyang mga salita, nagsalita siya roon sa takdang sandali: “O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, bakit, sa ilalim ng impluwensiya ng māyā, itinatanong mo ang hindi nararapat gawin, O dalawang-beses-isinilang?”

Verse 64

देवा अपि न जानन्ति विष्णुमायाविमोहिताः ॥ ततो मम वचः श्रुत्वा स च ब्राह्मणपुङ्गवः ॥

“Maging ang mga diyos ay hindi nakauunawa, sapagkat nalilinlang sila ng māyā ni Viṣṇu.” Nang marinig ang aking mga salita, yaong marangal na brāhmaṇa…

Verse 65

उवाच मधुरं वाक्यं मायया च प्रचोदितः ॥ यदि तुष्टोऽसि मे देव कर्मणा तपसा अथवा ॥

Udyok ng māyā, nagsalita siya ng matatamis na pananalita: “O Panginoon, kung ikaw ay nalulugod sa akin—sa aking mga gawa o sa aking pag-aayuno at pagninilay—kung gayon…”

Verse 66

तव देव प्रसादेन ममैवं दीयतां वरः ॥ ततस्तु स मया प्रोक्तस्तपस्वी ब्राह्मणस्तथा ॥

“Sa iyong biyaya, O Panginoon, ipagkaloob sa akin ang gayong biyaya.” Pagkaraan, ang mapag-asetang brāhmaṇa ay aking kinausap nang naaayon.

Verse 67

गच्छ कुब्जाम्रके गङ्गास्नातो मायां तु गच्छसि ॥ ममैव वचनं श्रुत्वा कृत्वा चैव प्रदक्षिणम् ॥ कुब्जाम्रके देवि विप्रो मम मायाभिलाषुकः ॥ ततः कुण्डी त्रिदण्डी च मातृभाण्डं च यत्नतः ॥

“Pumaroon ka sa Kubjāmraka; matapos maligo sa Gaṅgā, tunay na papasok ka sa māyā.” Nang marinig ang aking utos at makapagpradakṣiṇa (pag-ikot na may paggalang), ang brāhmaṇa—nagnanais ng aking māyā—ay nagtungo sa Kubjāmraka, O diyosa. Pagkaraan, maingat niyang inilapag ang kaniyang banga ng tubig, ang tatlong-tungkod (tridaṇḍa), at ang kaniyang mangkok at mga kasangkapan sa pamamalimos.

Verse 68

स्थापयित्वा यथान्यायं तीर्थमाराधयद्यथा ॥ ततो ह्यवतारद्गङ्गां विधिदृष्टेन कर्मणा ॥

Matapos ayusin ang mga gamit ayon sa wastong tuntunin, sinamba niya ang banal na tawiran (tīrtha) gaya ng itinakda. Pagkaraan, tunay ngang lumusong siya sa Gaṅgā, isinasagawa ang ritwal ayon sa paraang pinahihintulutan ng vidhi.

Verse 69

अवगाह्य ततो गङ्गां सर्वगात्रे च क्लेदिते ॥ तावन्निषादसदने तस्त्रीगर्भे गतोऽभवत् ॥

Pagkalubog niya sa Gaṅgā, nang mabasa ang buo niyang katawan, sa mismong sandaling iyon ay napasok siya sa sinapupunan ng isang babaeng Niṣāda, sa isang tahanang Niṣāda.

Verse 70

हृदयेऽचिन्तयत्तत्र गर्भक्लेशेन पीडितः ॥ अहो कष्टं मया किंस्वित्कर्म वा दुष्कृतं कृतम् ॥

Dahil sa pighati ng pagdadalantao, nagmuni-muni siya roon sa kanyang puso: “Ay, anong hirap! Anong gawa—anong masamang gawa—ang nagawa ko?”

Verse 71

योऽहं निषादगर्भेऽस्मिन्पीडास्ति मलसङ्कुले ॥ अस्थ्नां त्रिशतसङ्कीर्णे नवद्वाराभिसंवृते ॥

“Ako na nasa sinapupunang Niṣāda na ito ay pinahihirapan sa gitna ng karumihan—sa isang katawan na siksik sa tatlong daang buto, at nakasara sa siyam na pintuan.”

Verse 72

पुरीषमूत्रसङ्कीर्णे मांसशोणितकर्दमे ॥ दुर्गन्धे दुःसहे चैव वातिकश्लेष्मपत्तिके ॥

“Nahahaluan ng dumi at ihi, isang putik ng laman at dugo—mabaho, di-matiis, at pinahihirapan ng mga karamdaman ng hangin at plema…”

Verse 73

बहुरोगसमाकीर्णे बहुदुःखतमाकुले ॥ अलं किं तेन शोक्तेन दुःखान्यनुभवामि च

Sa kalagayang ito na punô ng sari-saring karamdaman at ginugulo ng matinding pagdurusa—sapat na; ano pa ang silbi ng pagdadalamhati roon? Ako man ay muling dumaranas ng mga pighati.

Verse 74

कुतो विष्णुः कुतो वाहं कुतो गङ्गाजलानि च ॥ गर्भसंसारनिष्क्रान्तः पश्चादाप्यामि तां क्रियाम्

“Nasaan si Viṣṇu, at nasaan ako? Nasaan din ang mga tubig ng Gaṅgā?” Pagkalabas mula sa pag-iral na nakagapos sa sinapupunan, pagkaraan ay muli ko ring natatamo ang gayong ritwal.

Verse 75

एवं चिन्तयमानस्तु शीघ्रं गर्भाद्विनिःसृतः ॥ भूम्यां तु पततस्तस्य नष्टं यत्पूर्वचिन्तितम्

Habang ganyan ang kanyang pagninilay, mabilis siyang lumabas mula sa sinapupunan; ngunit nang siya’y bumagsak sa lupa, nawala sa alaala ang dating pinag-isipan.

Verse 76

अजायत ततः कन्या निषादस्य गृहे तदा ॥ धनधान्यसमृद्धस्य ब्राह्मणो वर्त्तते स च

Pagkaraan, isang dalaga ang isinilang noon sa bahay ng isang Niṣāda; at doon din ay may isang brāhmaṇa na sagana sa yaman at sa butil.

Verse 77

न च संज्ञायते किञ्चिद्विष्णुमायाविमोहिता ॥ अथ दीर्घस्य कालस्य कृतोद्वाहा यशस्विनी

Wala siyang naunawaan ni anuman, sapagkat nilinlang siya ng māyā ni Viṣṇu. Pagkaraan ng mahabang panahon, ang marangal at tanyag na babae ay naikasal.

Verse 78

पुत्रान्दुहितरश्चैव जनयामास मायया ॥ भक्ष्याभक्ष्यं च खादेत पेयापेयं च तत्पिबेत्

Sa pamamagitan ng māyā ay nagsilang siya ng mga anak na lalaki at babae; kinakain niya ang dapat at di-dapat kainin, at iniinom ang dapat at di-dapat inumin.

Verse 79

जीवानि चैव सततं घातितानि ततस्ततः ॥ कार्याकार्यं न जानीते वाच्यावाच्यं तथैति च

At ang mga nilalang na may buhay ay patuloy na pinapatay dito at doon; hindi niya nalalaman ang dapat gawin at di-dapat gawin, ni ang dapat sabihin at di-dapat sabihin.

Verse 80

घटं गृहीत्वा विड्लिप्तवस्त्रक्षालनकारणात् ॥ तीरे निक्षिप्य वस्त्रं स घटं च विनिधाय हि

Kumuha siya ng palayok ng tubig upang labhan ang kasuotang nadungisan ng dumi; inilapag niya ang kasuotan sa pampang ng ilog at inilagay rin doon ang palayok.

Verse 81

स्नातुं गङ्गाजले स्थित्वा विगाहयति जाह्नवीम् ॥ प्रस्वेदघर्मसन्तप्तः स शिरःस्नानमीहते

Upang maligo, tumayo siya sa tubig ng Gaṅgā at lumusong sa Jāhnavī; pinahihirapan ng pawis at init, ninanais niyang paliguan ang kanyang ulo.

Verse 82

जातस्तपोधनस्तत्र दण्डी कुण्डीधरः पुनः ॥ यत्र पश्यति विप्रोऽसौ मात्रां कुण्डीं त्रिदण्डकम्

Doon ay muling lumitaw ang isang asetang mayaman sa tapas, may dalang tungkod at palayok ng tubig; doon nakita ng brāhmaṇa ang ina, ang palayok, at ang tatlong-tungkod.

Verse 83

वस्त्रादि दर्शितं चैव यत्र संस्थापितं पुरा ॥ तत्तेन सर्वं सन्दृष्टं जाते ज्ञाने तु पूर्ववत् ॥

At ang mga kasuotan at iba pang bagay na minsang ipinakita—kung saan sila dating inilagay—ay muling nakilala niya; nang sumilang ang kaalaman, ang lahat ay nagpakita gaya ng dati.

Verse 84

विप्रेण ज्ञातुकामेन विष्णुमायां यथा पुरा ॥ तत उत्तरतस्तत्र गङ्गायां तु तपोधनः ॥

Gaya ng dati, ang isang brahmin na nagnanais maunawaan ang māyā ni Viṣṇu—pagkaraan, sa higit na hilaga roon sa Gaṅgā, naroon ang tapodhana, ang ascetic na may yaman ng pag-aayuno.

Verse 85

वासो गृह्णाति सव्रीडो योगं च परिचिन्तयन् ॥ उपविश्य च गङ्गायाः पुलिने समबालुके ॥

Dahil sa hiya, kinuha niya ang kanyang kasuotan; at habang pinagninilayan ang yoga, siya’y umupo sa mabuhanging pampang ng Gaṅgā.

Verse 86

ततो विन्दति चात्मानं तपसा यत्तदा कृतम् ॥ मया किं कर्म पापेन कृतं निन्द्यं सुदुष्करम् ॥

Pagkaraan, natagpuan niyang muli ang sarili bilang hinubog ng pag-aayunong ginawa niya noon, at nagmuni: “Anong kapintasan at napakabigat na gawa ang nagawa ko dahil sa kasalanan?”

Verse 87

एवं निन्दति चात्मानं धिक्कुर्वन् साधुदूषितम् ॥ आचारो वा परिभ्रष्टो येनाहं प्रापितस्त्विमाम् ॥

Sa gayon ay sinisi niya ang sarili, tinutuligsa ang pagdungis sa nararapat, at nagsabi: “Ang aking asal ba ang nalihis, kaya ako napadpad sa ganitong kalagayan?”

Verse 88

निषादस्य कुले जातो भक्ष्याभक्ष्याश्च भक्षिताः ॥ जीवाश्च घातिताः सर्वे जलस्थलदिवौकसः ॥

Ipinanganak ako sa angkan ng Niṣāda; kinain ko ang dapat at di-dapat kainin; at pinatay ang lahat ng nilalang—yaong nasa tubig, sa lupa, at sa himpapawid.

Verse 89

वेश्मन्यभोज्यभोज्यं च भुक्तं चैव न संशयः ॥ पुत्रा दुहितरश्चैव निषादाज्जनिता मया ॥

Sa tahanan, kinain ko kapwa ang di-dapat kainin at ang maaaring kainin—walang pag-aalinlangan; at nagkaanak ako ng mga lalaki at babae mula sa isang Niṣāda [na babae].

Verse 90

ततः किंचापराधं वा केन वा तद्विचिन्तये ॥ येनाहं प्रापितो ह्येनां नैषादीमीदृशीं दशाम् ॥

Kung gayon, anong kasalanan ito—o kanino—ang dapat kong pag-isipan, na siyang nagdala sa akin sa ganitong kalagayang tulad ng Niṣāda?

Verse 91

एतस्मिन्नन्तरे भूमे निषादः क्रोधमूर्च्छितः ॥ पुत्रैः परिवृतस्तत्र मायातीर्थमुपागतः ॥

Samantala, O Lupa, isang Niṣāda na nilamon ng galit ang dumating doon sa Māyā-tīrtha, napaliligiran ng kanyang mga anak na lalaki.

Verse 92

ततो मृगयते भार्यां भक्तियुक्तां शुभेक्षणाम् ॥ परिपृच्छति चैकेकं तप्यमानं तपोधनम् ॥

Pagkaraan, hinanap niya ang kanyang asawa—puspos ng debosyon at may mapalad na anyo—at isa-isa niyang tinanong ang ascetic na nagsasagawa ng matinding tapas, ang ‘mayaman sa pag-aayuno’.

Verse 93

क्व गतासि प्रियेऽस्माकं त्यक्त्वा पुत्रान् गृहे च माम् ॥ बाला दुहिता रोदिति क्षुधार्त्ता स्तनपायिनी ॥

Saan ka nagtungo, minamahal, iniwan mo ang aming mga anak, ang tahanan, at ako? Ang aming munting anak na babae ay umiiyak—pinahihirapan ng gutom, sumususo pa sa dibdib.

Verse 94

किं नु पश्यथ भार्यां मे गङ्गातीरमुपागता ॥ घटमादाय हस्तेन आगता जलकारणात् ॥

Nakita ba ninyo ang aking asawa na nagtungo sa pampang ng Gaṅgā? Dumating siyang may dalang banga sa kamay, sapagkat nagpunta upang sumalok ng tubig.

Verse 95

तत्रैव च नराः सर्वे मायातीर्थमुपागताः ॥ पश्यन्तेऽत्र परिव्राजं कुम्भं चैव यथास्थितम् ॥

Doon nga, ang lahat ng tao ay nagtungo sa Māyā-tīrtha; at nakita nila roon ang naglalakbay na asceta, at gayundin ang banga, na nakalagay pa rin sa kinalalagyan nito.

Verse 96

ततो दुःखेन संतप्तः अपश्यंश्च स्वकां प्रियाम् ॥ दृष्ट्वा पटं च कुम्भं च करुणं पर्यवेदयेत् ॥ इदं वासश्च कुम्भश्च नदीकूले च तिष्ठति ॥ न चापि दृश्यते भार्या मम गङ्गामुपागता ॥

Pagkaraan, sa tindi ng dalamhati at hindi makita ang kanyang minamahal, nang makita niya ang damit at ang banga ay nanaghoy siya nang kaawa-awa: “Narito sa pampang ng ilog ang damit at ang banga, ngunit ang aking asawa—na nagtungo sa Gaṅgā—ay hindi man lamang makita.”

Verse 97

न चाप्रियं मया अस्युक्ता कदाचिदपि वाचकम् ॥ स्वप्नेऽपि नोक्तपूर्वासि कदाचिदपि चाप्रियम् ॥

At kailanman ay hindi ako nagsalita sa kanya ng salitang masakit; at ikaw man ay hindi kailanman nagsabi noon ng anumang di-mabuti—kahit sa panaginip man, kailanman.

Verse 98

अथवापि पिशाचेन भक्षिताऽऽ भूतराक्षसैः ॥ आकृष्टा किं नु रोगेण गङ्गातीरं समाश्रिता ॥

O kaya ba’y nilamon siya ng isang piśāca, o ng mga bhūta at rākṣasa? O hinila siya ng isang karamdaman, matapos sumilong sa pampang ng Gaṅgā?

Verse 99

किं कृतं दुष्कृतं पूर्वं मया कर्म सुसङ्कटम् ॥ येन मत्पुरतो भार्याप्यदृष्टा विगतिं गता ॥

Anong mabigat na kasalanan, anong mapanganib na gawa, ang nagawa ko noon—na dahil dito ang aking asawa, kahit sa harap ko, ay napahamak at naglaho sa paningin?

Verse 100

एहि मे सुभगे कान्ते मम चित्तानुवर्त्तिनि ॥ पश्यैतान् बालकान् भीतान् क्लिश्यमानानितस्ततः ॥

Halika sa akin, mapalad na minamahal, ikaw na sumusunod sa tibok ng aking puso. Masdan ang maliliit na anak na ito—takot at nagdurusa—pagala-gala rito’t roon.

Verse 101

मां पश्य त्वं वरारोहे त्रिपुत्रानतिबालकान् ॥ चतस्रो दुहितॄः पश्य सर्वाश्च मम मानदे ॥

Tumingin ka sa akin, O marikit ang balakang; masdan ang tatlong anak na lalaki—napakaliit pa. Masdan din ang apat na anak na babae—lahat sila, O tagapagbigay mo sa akin ng dangal.

Verse 102

मम पुत्रा रुदन्त्येते बालकास्तव लालसा ॥ नित्यं च दारिका रक्ष मम दुष्कृतकारिणः ॥

Ang mga batang ito—ang aking mga anak na lalaki—ay umiiyak, sabik na sabik sa iyo. At lagi mong ingatan ang munting dalaga; sapagkat ako’y gumawa ng kasalanan.

Verse 103

कामं मां क्षुधितं चैव ज्ञास्यसे त्वं पिपासितम् ॥ एवमुक्ता च कल्याणि मम मुक्त्या व्यवस्थिताः ॥

“Tunay na masusumpungan mo akong nagugutom, at makikilala mo rin akong nauuhaw.” Sa gayong pananalita, O mapalad, siya’y tumindig na matatag sa aking paglaya.

Verse 104

एवं विलपमानस्य निषादस्य त्वितस्ततः ॥ सव्रीडं भाषते विप्रो निषादं गच्छ नास्ति सा ॥

Habang ang Niṣāda ay humahagulgol nang gayon, doon at dito, ang brāhmaṇa, nahihiya, ay nagsalita sa Niṣāda: “Umalis ka—wala siya rito.”

Verse 105

सुखं योगं च ते नीत्वा सा गता ह्यनिवृत्तये ॥ तं रुदन्तं तथा दृष्ट्वा कारुण्येन परिप्लुतः ॥

“Inakay ka niya tungo sa kaginhawahan at sa disiplina ng yoga; siya’y umalis na—tunay, sa kalagayang di na pagbabalikan.” Nang makita siyang umiiyak, siya’y napuno ng habag.

Verse 106

एते न त्यजनीया स्ते कदाचिदपि पुत्रकाः ॥ परिव्राजवचः श्रुत्वा निषादस्तस्य सन्निधौ ॥

“Huwag ninyong pababayaan ang mga ito—kahit kailan, mga anak.” Nang marinig ang mga salita ng naglalakbay na ascetic, nanatili ang Niṣāda sa kanyang piling.

Verse 107

उवाच मधुरं वाक्यं दुःखशोकपरिप्लुतः ॥ अहो मुनिवरश्रेष्ठ अहो धर्मभृतां वर ॥

Nalunod sa dalamhati at pagdadalamhati, nagsalita siya ng matatamis na salita: “Ah—pinakamainam sa mga dakilang muni! Ah—pinakamataas sa mga tagapagdala ng dharma!”

Verse 108

सान्त्वितोऽस्मि त्वया विप्र वचनैर्मधुराक्षरैः ॥

Ako’y napayapa at naaliw sa iyo, O brāhmaṇa, sa mga salitang may banayad na mga pantig.

Verse 109

निषादस्य वचः श्रुत्वा स मुनिः संशितव्रतः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं दुःखशोकपरिप्लुतः ॥

Nang marinig ang mga salita ng Niṣāda, ang pantas na yaon—matatag sa kanyang mga panata—ay nagsalita ng banayad, bagaman nilulunod ng dalamhati at lungkot.

Verse 110

मा रोदीर्वच्मि भद्रं ते तवाहं सा प्रियाऽभवत् ॥ गङ्गातीरे समासाद्य मुनिर्जातोऽस्महं तथा ॥

“Huwag kang umiyak,” wika ko; pagpapala sa iyo. “Ako ang naging minamahal mo; at nang marating ko ang pampang ng Gaṅgā, ako man ay naging isang pantas.”

Verse 111

देशो निर्जलतां याति एषा माया मम प्रिये । सोमो यत्क्षीयते पक्षे पक्षे वापि च वर्द्धते ॥

“Ang isang lupain ay nagiging tigang at walang tubig—ito ang aking māyā, aking mahal. Gaya ng buwan na kumukupas sa kalahating buwan at muling lumalaki sa bawat kalahating buwan.”

Verse 112

पेया-पेयं च मे पीतं विक्रीताश्चाप्यविक्रेयाः ॥ अगम्यागमनं चैव वाच्यावाच्यं न रक्षितम् ॥

“Nainom ko ang dapat inumin at ang di dapat inumin; naipagbili ko maging ang di dapat ipagbili. Nilapitan ko ang di dapat lapitan; at hindi ko iningatan ang hangganan ng dapat sabihin at di dapat sabihin.”

Verse 113

अथ केनापि ग्राहेण स्नायमाना तपस्विनी ॥ गृहीता तोयमध्ये तु जिह्वालोडेन चाबला ॥

Pagkatapos, habang naliligo ang babaeng mapag-aske, siya’y sinunggaban ng isang buwaya; sa gitna ng tubig, ang walang magawa ay hinila at inikot ng malakas na hatak ng dila nito.

Verse 114

निषादं भाषते तत्र गच्छ किं परिक्लिश्यसे ॥ बालांस्तान्परिरक्षस्व आहारैर्विविधैरपि ॥

Doon ay kinausap niya ang Niṣāda: “Umalis ka—bakit mo pinahihirapan ang sarili mo? Ingatan mo rin ang mga batang iyon, at pakainin sila ng iba’t ibang pagkain.”

Verse 115

स तेन चोदितो ह्येवं निषादो नावगच्छति ॥ मधुरं स्वरमादाय प्रत्युवाच द्विजोत्तमम् ॥

Sa gayong pag-uudyok, hindi naunawaan ng Niṣāda; kaya, sa pagkuha ng banayad na tinig, siya’y sumagot sa pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang (brāhmaṇa).

Verse 116

अहं मायाप्रलोभेन गङ्गातीरमुपागतः ॥ दण्डं कुण्डीं च वस्त्रं च तीरे संस्थाप्य यत्ननः ॥ ततः स्नानविधानेन निमग्नस्तज्जलेऽमले ॥

Ako, na naakit ng māyā at pagkalito, ay naparoon sa pampang ng Gaṅgā. Maingat kong inilapag sa dalampasigan ang aking tungkod, ang banga ng tubig, at ang aking kasuotan; saka ako lumubog sa dalisay na tubig na iyon ayon sa tuntunin ng pagligo.

Verse 117

ततो विप्रवचः श्रुत्वा तूष्णीमासीन् मुनिस्तदा ॥ ब्राह्मणानुगतं स्थानमात्मनात्मानुसंस्थितः ॥

Pagkarinig sa mga salita ng brāhmaṇa, ang muni ay naupo noon nang tahimik. Nanatili siyang nakapirmi sa sarili, sa isang pook na pinaglilingkuran at sinasamahan ng mga brāhmaṇa.

Verse 118

किं मया विकृतं कर्म सेवमानेन माधव ॥ तपश्च तप्यमानेन किं मया विकृतं कृतम् ॥

Anong maling gawa ang nagawa ko, O Mādhava, habang ako’y naglilingkod? At habang nagsasagawa ako ng pag-aayuno at pagninilay, anong baluktot na gawa ang aking nagawa?

Verse 119

त्वया न तत्कृतं किंचिच्छुभं वाशुभमेव वा ॥ सर्वं मायामयं तत्र विस्मयात्परितप्यसे ॥

Wala kang tunay na nagawa roon—mabuti man o masama. Ang lahat sa kalagayang iyon ay binubuo ng māyā; gayunman, sa pagkamangha, ikaw ay nagdadalamhati.

Verse 120

धन्वी तूणी शरी खड्गी मायाबलपराक्रमः ॥ मां च पश्यति वै नित्यं मायाबलसुसंस्थितम् ॥

May busog, lalagyan ng palaso, mga palaso, at tabak—makapangyarihan sa lakas ng māyā—palagi niya akong nakikita rin, na nakatatag sa puwersa ng māyā.

Verse 121

शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश्च पञ्चमः ॥ अन्नात्प्रवर्तते जन्तुरेषा माया मम प्रिया ॥

Tunog, haplos, anyo, lasa, at amoy bilang ikalima: mula sa pagkain umuusad ang nilalang; ito ang aking māyā, na mahal sa akin.

Verse 122

पुनश्च पत्रादियुतमेतन्मायाबलं मम ॥ एकबीजात्प्रकीर्णाद्वै जायन्ते तानि भूरिशः ॥

At muli, ang aking lakas ng māyā na may mga dahon at iba pa ay lumalaganap: mula sa iisang binhi, kapag naikalat, nagsisilang ang mga anyong iyon nang sagana.

Verse 123

वडवामुखमास्थाय पिबामि तदहं जलम् ॥ वायुं मायामयं कृत्वा मेघेषु विसृजाम्यहम्

Sa pag-aangkin ng anyo ng “bungangang mukhang-kabayong-dagat,” iniinom ko ang tubig na iyon; at, ginawang sasakyan ng māyā ang hangin, aking pinakakawalan ito sa mga ulap.

Verse 124

मम मायाबलं ह्येतद्येन तिष्ठाम्यहं जले ॥ प्रजापतिं च रुद्रं च सृजामि च वहामि च

Ito nga ang aking lakas ng māyā, na dahil dito ako nananatili sa mga tubig; at nililikha ko si Prajāpati at si Rudra, at sila rin ay aking tinataguyod at binubuhat.

Verse 125

यथा ब्राह्मणमुख्येन प्राप्ता स्त्रियोनिरेव च ॥ न तस्य विकृतं कर्म अपराधो न विद्यते

Gaya ng sa isang pinakamarangal na brāhmaṇa, maaaring mangyari ang pagdating sa kapanganakang babae; gayon din, para sa kanya ang gawa ay hindi itinuturing na baluktot, at walang kasalanang natatagpuan.

Verse 126

तथा स्वर्गसहस्राणामेकं चापि न रोचते ॥ ज्ञातुमिच्छामि ते मायां यया क्रीडसि माधव

Gayon din, kahit isa man sa libu-libong langit ay hindi nakalulugod sa akin. Nais kong malaman ang iyong māyā na siyang iyong nilalaro, O Mādhava.

Verse 127

योऽहं निषादगर्भेऽस्मिन्वसामि नरकेषु च ॥ धिक् तपो धिक् च मे कर्म धिक् फलं धिक् च जीवितम्

Ako—na nananahan sa sinapupunan ng Niṣāda at maging sa mga impiyerno—kahihiyan sa pagtitika, kahihiyan sa aking mga gawa; kahihiyan sa bunga nito, at kahihiyan sa buhay mismo.

Verse 128

गम्यागम्यं न जानाति मायाजालेन मोहितः ॥ पञ्चाशद्वर्षके काले मया ख्यातः स ब्राह्मणः

Nalilinlang ng lambat ng māyā, hindi niya nalalaman ang dapat lapitan at ang di dapat lapitan. Sa loob ng limampung taon, kinilala ko siya bilang isang brāhmaṇa.

Verse 129

परिव्राजवचः श्रुत्वा निषादो विगतज्वरः ॥ श्लक्ष्णं वचनमादाय प्रत्युवाच द्विजोत्तमम्

Nang marinig ang mga salita ng naglalakbay na asceta, ang Niṣāda—na napawi ang pagkabalisa—ay nag-anyo ng banayad na pananalita at sumagot sa pinakadakila sa mga dalawang-ulit-ipinanganak.

Verse 130

किमिदं भाषसे विप्र अव्यक्तं यत्कदाचन ॥ न भावं वा यद्धटितं स्त्रियः पुंस्त्वं सदैव हि

Ano itong sinasabi mo, O vipra—malabo at kung minsan ay di-maunawaan? O wala bang matatag na kalagayan, yamang ang kababaihan ay nagiging pagkalalaki nang paulit-ulit nga?

Verse 131

निषादस्य वचः श्रुत्वा ब्राह्मणो दुःखमूर्च्छितः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं गङ्गातीरे च धीवरम्

Nang marinig ang salita ng Niṣāda, ang brāhmaṇa—nahimatay sa dalamhati—ay nagsalita ng matatamis na wika sa mangingisda sa pampang ng Gaṅgā.

Verse 132

शीघ्रं गच्छ स्वकं देशमेतान् गृह्य स्वबालकान् ॥ सर्वेषां च यथासंख्यं स्नेहः कर्त्तव्य एव च

Magmadali kang bumalik sa sarili mong lupain, isama mo ang mga ito—ang sarili mong mga anak. At sa kanilang lahat, ayon sa nararapat na pagkakasunod, dapat ngang ipakita ang pagmamahal at pag-aaruga.

Verse 133

किं त्वया दुष्कृतं कर्म कृतं पूर्वं पुरातनम् ॥ मम यद्भाषसे चैव स्त्रीत्वं प्राप्तोऽसि तत्कथम्

Anong sinaunang masamang gawa ang nagawa mo noon pa man? Sapagkat ngayon ay nagsasalita ka sa akin—paano ka napasa kalagayan ng pagkababae?

Verse 134

केन दोषेण प्राप्तस्त्वं स्त्रीत्वं भूत्वा पुमान् पुनः ॥ पुंस्त्वं चैव कथं प्राप्त एतदाचक्ष्व पृच्छतः

Sa anong kasalanan ka napasa pagkababae, at pagkaraan ay muling naging lalaki? At paano mo muling natamo ang pagkalalaki? Ipaalam mo ito sa akin na nagtatanong.

Verse 135

एवं तस्य वचः श्रुत्वा स ऋषिः संहितव्रतः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं मायातीर्थजलेचरम्

Nang marinig ang kanyang mga salita, ang pantas na iyon—mahigpit sa mga panatang asal—ay nagsalita ng matatamis na wika sa nilalang na gumagalaw sa mga tubig ng Māyā-tīrtha.

Verse 136

निषाद शृणु तत्त्वेन मत्कथां च प्रजल्पतः ॥ न मया दुष्कृतं किंचित्कृतं कुत्रापि तत्त्वतः

Niṣāda, makinig ka nang may katotohanan habang isinasalaysay ko ang aking pangyayari: sa tunay na diwa, wala akong nagawang anumang masamang gawa saanman.

Verse 137

एकभक्तं मयाचारें अभक्ष्यं चैव वर्जितम् ॥ स मयाराधितो देवो लोकनाथो जनार्दनः ॥ कर्मभिर्बहुभिश्चैव मया दर्शनकाङ्क्षिणा

Sa aking pamumuhay ay sinunod ko ang pag-aayunong isang kainan at iniwasan ang mga pagkaing ipinagbabawal. Sa gayon ay sinamba ko ang Diyos na si Janārdana, ang Panginoon ng daigdig—sa maraming gawaing debosyon—na naghahangad makita Siya.

Verse 138

अथ दीर्घेण कालेन मया दृष्टो जनार्द्दनः ॥ वरेण छन्दयामास बहुधा मायया ततः

Pagkaraan ng mahabang panahon, nasilayan ko si Janārdana. Pagkatapos, sa pamamagitan ng māyā sa maraming paraan, sinikap niya akong akitin sa pamamagitan ng isang biyaya.

Verse 139

मया नाभीप्सितस्तस्माद्दीयमानो वरस्ततः ॥ मायां मे दर्शय विभो विष्णो प्रणतवत्सल

Kaya hindi ko ninasa ang biyayang iniaalok sa akin. “Ipakita mo sa akin ang iyong māyā, O makapangyarihang Viṣṇu, mapagmahal sa mga yumuyukod.”

Verse 140

ततो मां भाषते विष्णुर्मायां दृष्ट्वा ह्यलं द्विज ॥ मया पुनः पुनश्चोक्तो मम प्रीत्या प्रदर्शय

Pagkatapos ay nagsalita sa akin si Viṣṇu: “Nakita mo na ang māyā; sapat na iyan, O dalawang-ulit-na-isinilang.” Ngunit paulit-ulit kong sinabi: “Ipakita mo, dahil sa iyong pag-ibig sa akin.”

Verse 141

ततोऽहं तेन चाप्युक्तस्तर्हि द्रक्षत्यलं भवान् ॥ गच्छ कुब्जाम्रके गङ्गां स्नात्वेत्यन्तर्हितोऽभवत्

Pagkatapos ay sinabi rin niya sa akin: “Kung gayon, makakakita ka ng sapat. Pumaroon ka sa Gaṅgā sa Kubjāmraka; maligo roon…”—at siya’y naglaho sa paningin.

Verse 142

न तत्र किंचिज्जानामि किमिदं किं प्रवर्त्तते ॥ निषादीगर्भसम्भूतस्तव पत्न्यभवं ततः

Doon ay wala akong naunawaan—ano ito, ano ang nangyayari? Pagkatapos, ipinanganak mula sa sinapupunan ng isang babaeng Niṣādī, ako’y naging iyong asawa.

Verse 143

केनचित्कारणेणात्र प्रविष्टो जाह्नवीजले ॥ स्नात्वाऽपश्यं पूर्ववच्छ तावज्जातो ऋषिस्त्वहम् ॥

Sa ilang dahilan, pumasok ako rito sa mga tubig ng Jāhnavī (Gaṅgā). Pagkaligo, nakita kong gaya pa rin ng dati ang aking sarili; at sa mismong sandaling iyon ay naging isang ṛṣi ako.

Verse 144

निषाद पश्य कुण्डीं च मात्रां वस्त्रं यथा पुरा ॥ पञ्चाशद्वर्षदेशीयो जातोऽस्मि त्वद्गृहे वसन् ॥ दण्डवस्त्रादि यत्किञ्चिन्न जीर्णं गङ्गया हृतम् ॥

Niṣāda, tingnan mo—narito ang banga ng tubig, ang sisidlang panukat, at ang kasuotan, gaya ng dati. Habang naninirahan ako sa iyong bahay, ako’y naging yaong may limampung taon (ibig sabihi’y limampung taon ang lumipas para sa akin). Anumang tungkod, damit, at iba pa—anumang hindi pa lubos na naluma—ay inanod at kinuha ng Gaṅgā.

Verse 145

एवं तेन ततश्चोक्ता निषादोऽदृश्यतां गतः ॥ ये च ते बालकास्तत्र तेषां कश्चिन्न दृश्यते ॥

Pagkasabi niya nang gayon, ang Niṣāda ay naglaho at nawala sa paningin. At yaong mga batang naroon—ni isa sa kanila ay hindi na makita.

Verse 146

स ततो ब्राह्मणो देवि तपस्तपति निश्चितम् ॥ ऊर्ध्वश्वासोर्ध्वबाहुश्च वायुभक्षपरायणः ॥

Pagkaraan nito, O Devī, ang brāhmaṇa ay nagsagawa ng tapas na may matibay na pasiya—humihinga nang paitaas, nakataas ang mga bisig, at nakatuon sa pamumuhay sa hangin lamang.

Verse 147

तस्य प्रतिष्ठमानस्य अपराह्णं तु जायते ॥ ततः प्रमुच्यते तोयं देवि कृत्वा यथोचितम् ॥

Habang siya’y nananatiling matatag sa kanyang tindig, sumapit ang hapon. Pagkatapos, O Devī, ang tubig ay pinakawalan, matapos maisagawa ang nararapat ayon sa kaugalian.

Verse 148

कर्मण्यानि च पुष्पाणि आहृत्य श्रद्धयान्वितः ॥ अर्चयित्वा यथान्यायं वीरासनमुपागतः ॥

Naghandog siya ng mga bulaklak na angkop sa ritwal, taglay ang taimtim na pananampalataya; sumamba siya ayon sa wastong tuntunin at saka umupo sa pusturang vīrāsana.

Verse 149

वृतस्तु ब्राह्मणैर्मुख्यैर्गङ्गास्नानेषु वै द्विजः ॥ ऊचुस्ततो द्विजास्तत्र तपस्विनमनिन्दितम् ॥

Napapaligiran ng mga pangunahing brāhmaṇa sa mga pook-paliguang Gaṅgā, ang dalawang-ulit-na-isinilang; noon ay nagsalita roon ang mga brāhmaṇa sa walang-dungis na asceta.

Verse 150

पूर्वाह्णे स्थापयित्वात्र मात्रां कुण्डीं त्रिदण्डकम् ॥ इतो गतोऽसि ब्रह्मेन्द्र स्थापयित्वा तु धीवरान् ॥ विस्मृतं किं त्वया स्थानं कथं शीघ्रं न चागतः ॥

“Noong umaga, inilapag mo rito ang panukat, ang banga ng tubig, at ang tatluhang tungkod. Mula rito’y umalis ka, O brahmendra, matapos italaga ang mga mangingisda sa kanilang puwesto. Nakalimutan mo ba ang pook? Bakit hindi ka agad nagbalik?”

Verse 151

एतस्मिन्नन्तरे देवि स च ब्राह्मणपुङ्गवः ॥ अद्य पञ्चाशद्वर्षाणि अमावास्याद्य चैव हि ॥

Sa pagitan nito, O Devī, sinabi ng pinakadakilang brāhmaṇa: “Ngayon ay limampung taon na; at ngayon din nga ang araw ng amāvāsyā, ang bagong buwan.”

Verse 152

कथमेवतावतङ्कालं मामूचुर्ब्राह्मणाश्च किम् ॥ पूर्वाह्ने स्थापयित्वा त्वं स्वां मात्रां चापराह्णिके ॥ कथं कालेऽनुसम्प्राप्तः किमेतदिति भाषते ॥

“Paano nasabi sa akin ng mga brāhmaṇa na ganoon na katagal ang lumipas? Inilapag mo ang sarili mong panukat noong umaga, at (bumalik) sa hapon—paano ka dumating sa tamang oras? Ano ito?”—gayong wika niya.

Verse 153

एतस्मिन्नन्तरे देवि ब्राह्मणाय ततो मया ॥ दर्शयित्वा निजं रूपं तमवोचमिदं धरे

Samantala, O Diyosa, ipinakita ko sa brāhmaṇa ang aking sariling anyo at sinabi ko sa kanya ang mga salitang ito, O Dhara (Ina-Lupa).

Verse 154

किमिदं भ्रान्तरूपोऽसि किं वा त्वं दृष्टवानसि ॥ पश्यामि त्वां व्यग्रमिव सावधानो भव स्वयम्

“Ano ito—nalilito ka ba? O may nakita ka? Nakikita kitang tila balisa; maging maingat at panatagin mo ang iyong sarili.”

Verse 155

एवमुक्तः स तु मया भूमौ कृत्वा शिरः स्वकम् ॥ उवाच दुःखितो दीनो निःश्वस्य च मुहुर्मुहुः

Nang masabi ko ito, inilapat niya ang kanyang ulo sa lupa; at sa dalamhati at pagkalugmok, nagsalita siya—humihinga nang malalim nang paulit-ulit.

Verse 156

अहो देव द्विजा एते मां वदन्ति जगद्गुरो ॥ पूर्वाह्ने स्थापयित्वा त्वं वस्त्रं दण्डकमण्डलू ॥ आगतोऽस्यपराह्ने किं स्थलṃ विस्मृतवानसि

“Ay, Panginoon—tinatawag ako ng mga brāhmaṇa na ‘guro ng sanlibutan.’ Noong umaga, iniwan mo ang iyong kasuotan, tungkod, at kamandalu; at hapon ka na bumalik. Nakalimutan mo ba ang lugar?”

Verse 157

अहं व्याधस्य वै भूत्वा भार्या च व्याधयोनिजा ॥ पञ्चाशद्वर्षपर्यन्तं तत्र स्थित्वा ततः किल

“Ako’y naging isang mangangaso, at kumuha ng asawa na isinilang sa angkan ng mangangaso; at namuhay roon sa loob ng limampung taon—pagkaraan nga…”

Verse 158

तस्माच्चैव त्रयः पुत्रास्तिस्रश्चापि च कन्यकाः ॥ जातान्येवमपत्यानि दुष्टकर्मकृतस्तथा

Mula sa (pagsasamang) iyon ay nagkaroon ng tatlong anak na lalaki at tatlong anak na babae—mga supling na isinilang nang gayon, ayon sa taong gumawa ng masasamang gawa.

Verse 159

स्नातुं कदाचिद्गङ्गायां गतोऽहं तीरभूमिगः ॥ स्थापयित्वाद्य स्वं वस्त्रं मग्नः स्नास्यन् जलेऽमले ॥ उन्मज्य स्वयं पुनश्चैव प्राप्तो रूपं मुनिस्तुतम्

Minsan, upang maligo, nagtungo ako sa Gaṅgā at narating ang pampang. Pagkapatong ko ng aking kasuotan, lumubog ako, naligo sa dalisay na tubig. Pag-ahon kong muli sa sarili ko, nabawi ko ang anyong pinupuri ng mga muni.

Verse 160

भक्षितं किमकर्मण्यं सेवमानेन चाच्युत ॥ व्यभिचारश्च मे तत्र को जातस्तव अर्चने

Ano, O Acyuta, ang di-karapat-dapat na aking nakain habang ako’y naglilingkod? At anong paglihis ang naganap sa akin doon sa pagsamba ko sa iyo?

Verse 161

एतदाचक्ष तत्त्वेन येनाहं नरकं गतः ॥ एतच्चिन्ताव्याकुलोऽहं निबोध भगवन्मम

Ipaliwanag mo ito sa akin nang ayon sa katotohanan—ang dahilan kung bakit ako napunta sa impiyerno. Nababalisa ako sa pag-aalalang ito; unawain mo ang aking kalagayan, O Bhagavan.

Verse 162

मायालुब्धेन हि मया पूर्वं विज्ञापितो ह्यसि ॥ नान्यत्स्मरामि पापं च नरके येन पातितः

Noon, ako na nabitag sa māyā at pagkalito ang lumapit at nagsumamo sa iyo. Wala akong naaalalang ibang kasalanan na siyang nagbagsak sa akin sa impiyerno.

Verse 163

ततस्तस्य वचः श्रुत्वा कारुण्यपरिदेवितम् ॥ उक्तवानस्मि तं विप्रं दुःखसंतप्तमानसम्

Pagkarinig ko sa kanyang mga salita, na binigkas sa mahabaging panaghoy, kinausap ko ang brāhmaṇa na ang isipan ay sinusunog ng dalamhati.

Verse 164

मा दुःखं कुरु विप्रेन्द्र आत्मदोषसमुद्भवम् ॥ विकर्म न कृतं किञ्चिदपि मे विप्र पूजने ॥ येन दुःखमनुप्राप्तं तिर्यग्योनिं च वै गतः

Huwag kang magdalamhati, O pinakadakila sa mga brāhmaṇa; ang pagdurusang ito’y bunga ng sariling pagkukulang. Sa aking pagsamba, O brāhmaṇa, wala kang nagawang anumang masamang gawa—na magdudulot sana ng hirap at pagkapanganak sa sinapupunan ng hayop.

Verse 165

उक्तमेव मया पूर्वं शृणु ब्राह्मणपुङ्गव ॥ वरान् वरय भो ब्रह्मन् त्वं मायां वृतवानसि

Ito rin ang sinabi ko noon; makinig ka, O bantog na brāhmaṇa. Pumili ka ng mga biyaya, O brāhmaṇa; pinili mong masilayan ang māyā.

Verse 166

ददामि दिव्यभोगान्वै भौमान्वापि तवेप्सितम् ॥ तांस्तु नेच्छसि मायाया दर्शनं वृतवानसि

Ipinagkakaloob ko sa iyo ang makalangit na mga kaluguran, o maging ang makalupang nais mo. Ngunit hindi mo iyon hinangad; ang pinili mo ay ang pagtanaw sa māyā.

Verse 167

दृष्टा तु वैष्णवी माया या त्वया ब्राह्मणेप्सिता ॥ न गतो दिवसश्रेष्ठ नापराह्णेऽपि कुत्रचित् ॥ वर्षाणि चैव पञ्चाशान्निषादस्य गृहेऽपि न

Ang Vaiṣṇavī Māyā na iyong ninasa, O brāhmaṇa, ay tunay ngang nakita mo na. O pinakamainam sa mga araw, hindi ka nagpunta saanman, kahit sa isang hapon man lamang; ni hindi rin lumipas ang limampung taon sa bahay ng Niṣāda.

Verse 168

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व द्विजोत्तम ॥ या एषा वैष्णवी माया त्वया ब्राह्मण ईप्सिता

At may sasabihin pa ako sa iyo—makinig ka, O pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang. Ang Vaiṣṇavī Māyā na ito na iyong minimithi, O brāhmaṇa—

Verse 169

यत्त्वया दुष्कृतं कर्म व्यभिचारश्च तत्र वै ॥ अर्च्चनं च न ते भ्रष्टं तपश्चैव न नाशितम्

Bagaman may nagawa kang masamang gawa at may pagkukulang sa asal sa bagay na iyon, hindi napahamak ang iyong pagsamba, at hindi nawasak ang iyong pag-aayuno at pagninilay.

Verse 170

भवान्तरे कृतं यच्च येनेदं प्राप्तवान्महत् ॥ दुःखं तच्च तवाख्यास्ये शृणु ब्राह्मणसत्तम

Ipapaliwanag ko sa iyo—makinig, O pinakadakila sa mga brāhmaṇa—ang matinding pagdurusang iyong tinamo dahil sa ginawa sa ibang pag-iral.

Verse 171

मम भक्ताः द्विजाः शुद्धा यत्त्वया नाभिवादिताः ॥ तत्पापादीदृशो भोगस्तव जातो हि दुःखदः

Sapagkat hindi mo binati nang may paggalang ang aking malilinis na debotong dalawang-ulit na isinilang, mula sa kasalanang iyon ay sumapit sa iyo ang ganitong karanasan—tunay na nagbubunga ng pagdurusa.

Verse 172

ये च भागवताः शुद्धास्ते नूनं मम मूर्त्तयः ॥ तान्विप्रान्ये नमस्यन्ति ते मामेव नमस्यते ॥ विदितोऽस्मीह विप्रेन्द्र तैरहं नात्र संशयः

Ang mga dalisay na bhāgavata, ang mga deboto, ay tunay na wari’y aking mga anyo. Yaong mga yumuyuko sa mga brāhmaṇang iyon ay sa akin lamang yumuyuko. Nakikilala ako rito, O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, sa pamamagitan nila—dito’y walang pag-aalinlangan.

Verse 173

मम दर्शनकामाः ये ते मे भक्ताः द्विजास्तथा ॥ शुद्धा भागवताः पूज्या द्रष्टव्याः सर्वदा नृभिः ॥

Yaong nagnanais na makita Ako—ang gayong mga dvija ay Aking mga deboto. Ang mga dalisay na Bhāgavata, mga deboto ng Panginoon, ay karapat-dapat sambahin at laging hanapin at dalawin ng mga tao.

Verse 174

विशेषेण कलौ ब्रह्मन् द्विजरूपो ह्यवस्थितः ॥ तस्माद् ब्राह्मणभक्ता ये ते मद्भक्ता न संशयः ॥

Lalo na sa Panahong Kali, O Brahman, ang Panginoon ay nananatili sa anyo ng dvija. Kaya yaong may debosyon sa mga brāhmaṇa ay Aking mga deboto—walang alinlangan dito.

Verse 175

यो मां प्राप्तमिहेच्छेत यस्यावाच्यं न विद्यते ॥ अनन्यमानसो भूत्वा मद्भक्तेषु नियोजयेत् ॥

Sinumang nagnanais na marating Ako rito—yaong walang dapat bigkasing di-nararapat—ay maging iisang-layon ang isip at italaga ang sarili sa Aking mga deboto.

Verse 176

गच्छ ब्राह्मण सिद्धोऽसि यदा प्राणान् विमोक्ष्यसि ॥ तदा आगन्तासि मत्स्थानं श्वेतद्वीपं न संशयः ॥

Humayo ka, O brāhmaṇa—ikaw ay ganap na. Kapag pinalaya mo ang iyong mga hininga-buhay, saka ka darating sa Aking tahanan, ang Śvetadvīpa; walang alinlangan.

Verse 177

एवमुक्त्वा वरारोहे तत्रैवान्तरहितोऽभवम् ॥ सोऽपि द्विजस्तनुं त्यक्त्वा मायातीर्थे यशस्विनि ॥ कृत्वा सुदुष्करं कर्म श्वेतद्वीपमुपागतः ॥

Pagkasabi nito, O marikit ang balakang, ako’y naglaho roon din. At ang dvija ring iyon, O dakila, matapos iwan ang katawan sa Māyā-tīrtha at maisagawa ang lubhang mahirap na gawain, ay nakarating sa Śvetadvīpa.

Verse 178

मायया किं तव धरे न मायां ज्ञातुमर्हसि ॥ मम मायां न जानन्ति देवदानवराक्षसाः ॥

Ano ang pakialam mo sa māyā, O Tagapagdala ng daigdig? Hindi ka nararapat na makaalam ng māyā. Maging ang mga deva, dānava, at rākṣasa ay hindi nakakikilala sa aking māyā.

Verse 179

एतत्ते कथितं भूमे मायाख्यानं महौजसम् ॥ मायाचक्रमिति ख्यातं सर्वपुण्यसुखावहम् ॥

Ito’y naipahayag sa iyo, O Lupa: ang makapangyarihang salaysay hinggil sa māyā. Ito’y kilala bilang “Māyā-cakra,” na sinasabing nagdudulot ng lahat ng kabutihang-loob at kaligayahan.

Verse 180

आख्यानानां महाख्यानं तपसां च परन्तपः ॥ पुण्यानां परमं पुण्यं गतीनां च परा गतिः ॥

Sa mga salaysay, ito ang dakilang salaysay; sa mga pagtitika, yaong sumusunog sa kasamaan, O Manunugpo. Sa mga kabutihan, ito ang pinakamataas na kabutihan; sa mga hantungan, ang sukdulang hantungan.

Verse 181

नित्यं पठेद्यो भक्तेषु अभक्तेषु न कीर्तयेत् ॥ मा पठेन्नीचमध्येषु मा पठेच्छास्त्रदूषके ॥

Dapat itong bigkasin araw-araw sa piling ng mga deboto; huwag itong ipahayag sa mga di-mananampalataya. Huwag itong basahin sa gitna ng hamak; huwag itong bigkasin sa naninira sa mga śāstra.

Verse 182

अग्रतः पृच्छता शूद्रमद्भक्तेषु तथाग्रतः ॥ पठते शोभते विप्रो न तु ये शास्त्रदूषकाः ॥

Kapag nasa unahan ang isang śūdra na nagtatanong, at gayundin kapag nasa unahan ang aking mga deboto, ang brāhmaṇa na bumibigkas ay nagiging marangal at kagalang-galang; ngunit hindi yaong mga naninira sa mga śāstra.

Verse 183

कल्यमुत्थाय यो भूमे पठते च दृढव्रतः ॥ तेन द्वादश वर्षाणि ममाग्रे पठितं भवेत् ॥

O Bhūmi, ang sinumang bumangon sa bukang-liwayway at bigkasing may matatag na panata ang himnong ito—sa gawang iyon, para bang nabigkas na niya ito sa harap ko sa loob ng labindalawang taon.

Verse 184

अथ पूर्णेन कालेन पुमान् पञ्चत्वमागतः ॥ मद्भक्तो जायते देवि वियोनिं न च गच्छति ॥

Pagkaraan, sa ganap na oras, kapag ang tao’y dumating sa kamatayan, O Devī, siya’y muling isisilang bilang aking deboto at hindi mapapasa isang di-mapalad na sinapupunan.

Verse 185

य एवँ शृणुयान्नित्यं महाख्यानं वसुन्धरे ॥ न स जायेत मन्दात्मा वियोनिं नैव गच्छति ॥

O Vasundharā, ang sinumang araw-araw na nakikinig sa dakilang salaysay na ito sa ganitong paraan ay hindi isisilang na mahina ang diwa, ni mapapasa di-mapalad na sinapupunan.

Verse 186

एतत्ते कथितं भद्रे त्वया यत्पूर्वमीप्सितम् ॥ मुच्यमाना वरारोहे किमन्यत्परिपृच्छसि ॥

O mapagpala at mahinhing babae, ang dati mong ninanais ay naipahayag na sa iyo. O marikit ang balakang, habang ikaw ay pinalalaya (sa iyong pasanin), ano pa ang iyong itinatanong?