Adhyaya 122: The Greatness of Kokāmukha (Sacred Site Eulogy and Salvific Narrative)

Verse 1

अथ कोकामुखमाहात्म्यम् ॥ वराह उवाच ॥ गुह्यानां परमं गुह्यं तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ तिर्यग्योनिगताश्चापि येन मुच्यन्ति किल्बिषात्

Ngayon ay (nagsisimula) ang Māhātmya ng Kokāmukha. Sinabi ni Varāha: “O Vasundharā, pakinggan mo ang pinakali lihim sa mga lihim—sa pamamagitan nito, kahit ang mga isinilang sa di-taong sinapupunan ay napapalaya sa dungis ng kasalanan (kilbiṣa).”

Verse 2

अष्टम्यां च चतुर्द्दश्यां मैथुनं यो न गच्छति ॥ भुक्त्वा परस्य चान्नानि यश्चैव न विकुत्सति

Yaong hindi nakikipagtalik sa ikawalong at ikalabing-apat (na araw ng buwan), at yaong, matapos kumain ng pagkain ng iba, ay hindi nagpapakita ng paghamak (sa pagkain o sa nagbigay).

Verse 3

बाल्ये वयस्यपि च यो मम नित्यमनुव्रतः ॥ येन केनापि सन्तुष्टो यो मातापितृपूजकः

Yaong sa pagkabata at maging sa kabataan ay laging tapat na sumusunod sa akin; yaong nasisiyahan sa anumang dumarating; at yaong sumasamba at gumagalang sa ina at ama.

Verse 4

आयासे जीवति न यः प्रविभागी गुणान्वितः ॥ दाता भोक्ता च कार्येषु स्वतन्त्रो नित्यसंयतः

Yaong hindi nabubuhay sa walang saysay na pagpapagal; makatarungang namamahagi, puspos ng mga kabutihan; nagbibigay at tumatanggap nang wasto sa mga tungkulin; kusang nagpapasya at laging may pagpipigil-sa-sarili.

Verse 5

विकर्म नाभिकुर्वीत कौमारव्रतसंस्थितः ॥ सर्वभूतदयायुक्तः सत्त्वेन च समन्वितः

Huwag siyang gumawa ng masamang gawa, matatag sa panatang brahmacarya; may habag sa lahat ng nilalang, at puspos ng kadalisayan at kaliwanagan (sattva).

Verse 6

मत्या च निःस्पृहःऽत्यन्तं परार्थेष्वस्पृहः सदा ॥ ईदृग्बुद्धिं समादाय मम लोकाय गच्छति ॥ इमं गुह्यं वरारोहे देवैरपि दुरासदम्

At sa isip, lubos na walang pagnanasa—laging hindi nag-iimbot sa pag-aari ng iba—taglay ang gayong pag-iisip, siya’y napaparoon sa aking daigdig. Ang lihim na ito, O marangal na babae, ay mahirap maabot kahit ng mga diyos.

Verse 7

तच्छृणुष्वानवद्याङ्गि कथ्यमानं मयाऽनघे ॥ जरायुजाण्डजोद्भिज्जस्वेदजानि कदाचन

Pakinggan mo ito, O walang kapintasan ang mga sangkap, O walang sala, habang isinasalaysay ko: tungkol sa mga nilalang na sinisilang sa sinapupunan, sa itlog, sa usbong mula sa lupa o halumigmig, at sa pawis—sa isang panahon.

Verse 8

ततः पूर्वोत्तरे पार्श्वे नित्यं यो हृदि तिष्ठति ॥ अस्थीनि दर्शयामास अवशिष्टानि यानि तु

Pagkaraan, sa hilagang-silangang panig—siya na laging nananahan sa puso—ipinakita niya ang mga butong naiwan, anuman yaon.

Verse 9

एतानि मम चास्थानि पूर्वदेहोद्भवानि च ॥ अहं पुराभवं मत्स्यः कोकेषु विचरन् जले

“Ito ang aking mga buto, na nagmula sa isang dating katawan. Noong unang panahon ako’y naging isda, na gumagala sa mga tubig ng Kokā.”

Verse 10

ये न हिंसन्ति भूतानि शुद्धात्मानो दयापराः ॥ यस्तु कोकामुखे देवि ध्रुवं प्राणान्परित्यजेत्

“Yaong hindi nananakit sa mga nilalang—malinis ang loob at nakatuon sa habag; datapwat sinumang, O Diyosa, sa bungad ng Kokā ay tiyak na magbubuwal at iiwan ang hininga ng buhay…”

Verse 11

मनसा न चलत्येव मम वल्लभतां व्रजेत् ॥ ततो विष्णुवचः श्रुत्वा सा मही संशितव्रता

“Ang hindi natitinag sa isip ay tunay na nakakamit ang pagiging minamahal ko. Pagdaka, nang marinig ang mga salita ni Viṣṇu, ang Daigdig—matatag sa kanyang panata—ay (sumagot/nagpatuloy).”

Verse 12

धरण्युवाच ॥ अहं शिष्या च दासी च भक्ता च त्वयि माधव

“Sinabi ni Dharāṇī: ‘Ako’y iyong alagad, at iyong lingkod, at iyong deboto rin, O Mādhava.’”

Verse 13

एवं मे परमं गुह्यं त्वद्भक्त्या वक्तुमर्हसि ॥ चक्रं वाराणसीं चैव अट्टहासं च नैमिषम्

“Kaya, dahil sa aking debosyon sa iyo, nararapat mong ipahayag sa akin ang pinakadakilang lihim—tungkol sa Cakra, at Vārāṇasī, at Aṭṭahāsa, at Naimiṣa.”

Verse 14

भद्रकर्णह्रदं चैव हित्वा कोकां प्रशंससि ॥ नगरं च द्विरण्डं च मुकुटं मण्डलेश्वरम्

“Iniwan mo ang Bhadrakarṇa-hrada, bakit pinupuri mo ang Kokā? Gayundin ang Nagara, ang Dviraṇḍa, ang Mukuṭa, at ang Maṇḍaleśvara…”

Verse 15

केदारं च ततो मुक्त्वा कि कोकां च प्रशंससि ॥ देवदारुवनं मुक्त्वा तथा जालेश्वरं विभुम्

“At matapos iwan ang Kedāra, bakit mo pinupuri ang Kokā? Iniwan ang Devadāruvana, at gayundin ang makapangyarihang Jāleśvara…”

Verse 16

दुर्गं महाबलं मुक्त्वा किं वै कोकां प्रशंससि ॥ गोकर्णं च ततो मुक्त्वा शुद्धजाल्मेश्वरं तथा

“Iniwan ang Durgā, ang dakila at makapangyarihan, bakit nga ba pinupuri mo ang Kokā? At matapos iwan ang Gokarṇa, gayundin ang Śuddhajālmeśvara…”

Verse 17

एकलिङ्गं ततो मुक्त्वा किं वा कोकां प्रशंससि ॥ एवं पृष्टस्तथा भक्त्या माधवश्च महाप्रभुः

“Iniwan ang Ekaliṅga, bakit mo pa rin pinupuri ang Kokā? Nang tanungin siya nang gayon, nang may debosyon, si Mādhava—ang dakilang Panginoon—(ay sumagot).”

Verse 18

वराहरूपी भगवान्प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ एवमेतन्महाभागे यन्मां त्वं भीरु भाषसे

“Ang Mapalad na Panginoon, sa anyong Varāha, ay sumagot kay Vasundharā: ‘Sinabi ni Śrī Varāha: Ganyan nga, O pinagpala—yaong sinasabi mo sa akin, O mahiyain.’”

Verse 19

कथयिष्यामि ते गुह्यं कोका येन विशिष्यते ॥ एते रुद्राश्रिताः क्षेत्रा ये त्वया परिकीर्तिताः

Isasalaysay ko sa iyo ang lihim kung paano natatangi ang Kokā. Ito ang mga banal na pook na nakaugnay kay Rudra na iyong naisaad.

Verse 20

एते पाशुपताश्चैषां कोका भागवतस्य ह ॥ तत्रान्यत्ते प्रवक्ष्यामि महाख्यानं वरानने

Sa mga ito, ang ilan ay Pāśupata; at tunay na ang Kokā ay nauukol sa tradisyong Bhāgavata. Doon ay isasalaysay ko pa sa iyo ang isa pang dakilang salaysay, O marikit ang mukha.

Verse 21

तत्राल्पेनाम्बुना युक्ते ह्रदे मत्स्यस्तु तिष्ठति ॥ दृष्ट्वा तं लुब्धकस्तूर्णं बडिशेनाजहार ह ॥ तस्य हस्ताच्च बलवान् मत्स्यस्तूर्णं विनिर्गतः ॥ अथ श्येनस्तु तं हर्त्तुं मन्त्रयित्वा नभश्चरः

Doon, sa isang lawa na may kaunting tubig lamang, nanatili ang isang isda. Nang makita ito, ang mangangaso ay agad na hinila ito palabas sa pamamagitan ng kawil. Ngunit ang malakas na isda ay biglang nakawala mula sa kanyang kamay. Pagkaraan, ang isang lawin—na lumilipad sa himpapawid—ay nagpasiyang agawin iyon at lumapit.

Verse 22

निपत्य तं गृहीत्वैव प्रोद्दीनस्त्वरयान्वितः ॥ अशक्तस्य ततो नेतुं मत्स्यः कोकामुखेऽपतत्

Sumugod pababa at sinunggaban iyon, ang lawin ay lumipad paitaas nang mabilis; ngunit dahil hindi na nito kayang dalhin pa, ang isda ay nahulog sa bunganga ng Kokā.

Verse 23

तत्क्षेत्रस्य प्रभावेण राजपुत्रोऽभवत्प्रभुः ॥ रूपवान् गुणवान् शुद्धः कुलेन वयसान्वितः

Sa bisa ng banal na pook na iyon, siya ay naging isang prinsipe at panginoon—marikit, may kagandahang-asal, dalisay, at pinagkalooban ng marangal na angkan at angkop na gulang.

Verse 24

अथ कालेन तस्यैव मृगव्याधस्य चाङ्गना ॥ गृहीत्वा चैव मांसानि गच्छन्ती याति तत्र वै

Pagkaraan ng panahon, ang asawa ng mangangaso ay kumuha ng ilang karne at, sa paglalakad, dumating nga sa mismong pook na iyon.

Verse 25

एका चिल्ली मांसलुब्धा तद्धस्तान्मांसगर्द्धिनी ॥ आगत्यागत्य तरसा हर्त्तुं समुपचक्रमे

Isang lawin na sakim sa karne, na nagnanais sa laman mula sa kaniyang kamay, ay paulit-ulit na lumapit at, sa pagmamadali, nagsimulang agawin iyon.

Verse 26

मृगव्याधा बलान्मांसं हर्तुकामां तु चिल्लिकाम् ॥ बाणेनैकेन संहत्य पातिता भुवि तत्क्षणात्

Ang mangangaso, nang makita ang lawin na nagbabalak na agawin ang karne sa lakas, ay tinamaan siya ng iisang palaso, at agad siyang bumagsak sa lupa.

Verse 27

आकाशात्पातिता भद्रे कोकायां मम सन्निधौ ॥ जाता चन्द्रपुरे रम्ये राजपुत्री यशस्विनी

Nahulog mula sa langit, O marangal na ginang, sa Kokā—sa aking kalapitan—siya’y isinilang sa kaaya-ayang Candrapura bilang isang bantog na prinsesa.

Verse 28

सा व्यवर्द्धत कन्या तु वयोरूपगुणान्विता ॥ चतुःषष्टिकलायुक्ता पुरुषं सा जुगुप्सति

Lumaki ang dalagang iyon na taglay ang kabataan, kagandahan, at mga kabutihang-asal. Sanay sa animnapu’t apat na sining, gayunman ay may pagkasuklam siya sa mga lalaki.

Verse 29

रूपवाङ्गुणवाञ्छूरो युद्धकार्यार्थनिश्चितः ॥ सौम्यश्च पुरुषश्चैव सा च नेति जुगुप्सति

Siya’y kagandahan, may kabutihan at tapang, matatag sa layon ng digmaan at tungkulin; maamo at tunay na lalaki—ngunit siya’y umurong, na nagsasabing, “Hindi.”

Verse 30

अथ केनचित्कालेन शक आनन्दपूरके ॥ सम्बन्धो जायते तयोर् मध्यमे वयसि स्थयोः

Pagkaraan ng ilang panahon, sa kapanahunan ng Śaka, sa gitna ng pagkapuno ng ligaya, sumibol ang ugnayan nilang dalawa, habang sila’y nasa kalagitnaan ng gulang.

Verse 31

तथा तु तौ समासाद्य परस्परम् अथ क्रमात् ॥ यथान्यायं स विप्रोक्तं विधिदृष्टेन कर्मणा

Sa gayon, nang sila’y magkalapit sa isa’t isa, unti-unti nilang isinagawa ang nararapat—gaya ng ipinahayag ng mga pantas—sa pamamagitan ng ritong pinahihintulutan ng tuntunin.

Verse 32

स वै तथा समं नित्यं सा च तेन समं शुभा ॥ अन्योन्यं रममाणौ तौ मुहूर्तमपि नोज्झतः

Tunay ngang siya’y laging nasa pagkakasundo, at siya namang mapalad ay gayon din na kasama niya; sa paglalambingan sa isa’t isa, hindi sila naghiwalay kahit sandali.

Verse 33

गच्छत्येवं बहुतरे काले चैवाप्यनिन्दिता ॥ समप्रेम्णा च संयुक्ता सौहृदेन च नायकम्

Sa paglipas ng mahabang panahon sa ganitong paraan, siya—walang kapintasan—ay nanatiling kaisa ng pinuno, na pinag-uugnay ng pantay na pag-ibig at ng pagkakaibigan.

Verse 34

राजपुत्रस्तस्तोऽप्यत्र शकानां नन्दवर्द्धनः ॥ तस्या जायते मध्याह्ने शिरोरुगतिपीडिनी

Dito rin, sa mga Śaka, may isang prinsipe na nagngangalang Nandavardhana; at sa kaniya, pagsapit ng tanghaling-tapat, sumiklab ang isang matinding pananakit ng ulo na nagpapahirap.

Verse 35

ये केचिद्भिषजस्तत्र गदेषु कुशलाः शुभे ॥ ते तत्रौषधयोगं च चक्रुस्तेनापि वेदना

Anumang mga manggagamot na naroon, bihasa sa mga karamdaman, O marikit—naghanda sila roon ng mga gamot at mga pamahid; gayunman, kahit dahil doon, hindi pa rin nawala ang kirot.

Verse 36

ननाश नैव संयातः कालो बहुतिथस्ततः ॥ न संबुध्यति चात्मानं विष्णुमायाविमोहितः

Hindi humupa ang karamdaman, at sa mahabang panahon ay hindi rin dumating ang pagwawakas; nalinlang ng māyā ni Viṣṇu, hindi niya muling nakilala ang sarili niyang kamalayan.

Verse 37

भजमाना विनीता च सौहृदाच्च विशेषतः ॥ एवं बहुगतः कालः कामभोगेषु सक्तयोः

Naglilingkod siya at mapagpakumbaba, at lalo na dahil sa pagkakaibigan; sa gayon, lumipas ang mahabang panahon para sa dalawa, na kapwa nahuhumaling sa mga kaligayahang dulot ng pagnanasa.

Verse 38

पूर्णे हि समये तत्तु उभयोश्च तदन्तरम् । तस्य कालः संवृतस्य योऽसौ पूर्वप्रतिस्तवः

Ngunit nang ganap na ang takdang panahon—at sa pagitan na nauukol sa kanilang dalawa—dumating ang oras ng kaniyang pagtatago, yaong naunang paunang hudyat ng mga susunod na pangyayari.

Verse 39

ततः सर्वानवद्याङ्गी भर्तारमिदमब्रवीत् ॥ किमिदं तव भद्रं ते वेदना जायते शिरॆ ॥

Pagkaraan, ang babaeng walang kapintasan ang mga sangkap ay nagsabi sa kaniyang asawa: “Ano ito, mahal ko? Warì’y may kirot na sumisibol sa iyong ulo.”

Verse 40

एतदाचक्ष्व तत्त्वेन यद्यहं च तव प्रिया ॥ बहवो भिषजश्चैव नानाशास्त्रविशारदाः ॥

“Ipahayag mo ito sa katotohanan, kung ako nga’y iyong minamahal. Marami ring manggagamot, bihasa sa sari-saring śāstra.”

Verse 41

कुर्वन्ति तव कर्माणि वेदना च न गच्छति ॥ एवं स प्रियया प्रोक्तस्तां प्रियां पुनरब्रवीत् ॥

“Ginagawa nila ang mga lunas para sa iyo, ngunit hindi nawawala ang kirot.” Nang masabi ito ng kaniyang minamahal, muli siyang nagsalita sa kaniya.

Verse 42

इदं किं विस्मृता भद्रे सर्वव्याधिसमन्वितम् ॥ यल्लब्धं मानुषत्वं च सुखदुःखसमन्वितम् ॥

Sinabi niya: “Mahal, nalimutan mo ba ito—na ang pagka-tao na natatamo ay kalakip ang lahat ng uri ng karamdaman, at kalakip din ang ligaya at pighati?”

Verse 43

संसारसागरारूढं नातिप्रष्टुं त्वमर्हसि ॥ तेनैवं भाषिता बाला श्रोतुकामा वरानना ॥

“Ang nakasakay na sa karagatan ng saṃsāra ay hindi nararapat magtanong nang labis.” Sa gayong pananalita, ang dalagang marikit ang mukha, sabik makinig, ay nanatiling nagnanais na makarinig pa.

Verse 44

ततः कदाचिच्छयने सुप्तौ तौ दम्पती किल ॥ गते बहुतिथे काले पुनः पप्रच्छ सा प्रियम् ॥

Pagkaraan, minsan, habang ang mag-asawa’y natutulog sa higaan, at lumipas na ang maraming araw, muli niyang tinanong ang kanyang minamahal.

Verse 45

कथयस्व तमेवार्थं यन्मया पूर्वपृच्छितम् ॥ किं मां न भाषसे नाथ साभिप्रायं वचस्तव ॥

“Isalaysay mo yaong bagay na dati ko nang itinatanong. Bakit hindi ka nagsasalita sa akin, aking panginoon? Ang iyong mga salita’y waring may nakatagong layon.”

Verse 46

गोप्यं वा किमचिदस्तीह किं गोपयसि मे पुरः ॥ अवश्यं चैव वक्तव्यं यद्यहं तव वल्लभा ॥

“May lihim ba rito na dapat itago? Bakit mo ito ikinukubli sa harap ko? Tiyak na dapat mong sabihin, kung ako’y iyong minamahal.”

Verse 47

इति निर्बन्धतः पृष्टः स शक्राधिपतिर्नृपः ॥ तां प्रियां प्रणयात्प्राह बहुमानपुरःसरम् ॥

Sa gayong mariing pagpupumilit, ang haring yaon—panginoon ng mga Śaka—ay nagsalita sa kanyang minamahal nang may pag-ibig, na may paggalang na nauuna sa kanyang mga salita.

Verse 48

मन्मातापितरौ गत्वा प्रसादय शुचिस्मिते ॥ मानार्हौ मानयित्वा तौ ययाहं जठरे धृतः ॥

“Pumaroon ka sa aking ina at ama at kamtin ang kanilang biyaya, O may dalisay na ngiti. Pagpugayan mo silang kapwa na karapat-dapat parangalan—silang nagdala sa akin sa sinapupunan.”

Verse 49

तयोराज्ञां पुरस्कृत्य मानयित्वा यथार्हतः ॥ अथ कोकामुखे गत्वा कथयिष्याम्यसंशयम् ॥

Iginagalang ko ang kanilang utos bilang pinakamahalaga at bibigyan sila ng nararapat na paggalang; pagkatapos ay tutungo ako sa Kokāmukha at isasalaysay ko ito nang walang pag-aalinlangan.

Verse 50

स्वपूर्वजन्मवृत्तं तु देवानामपि दुर्लभम् ॥ तत्र ते कथयिष्यामि सर्ववृत्तमनिन्दिते ॥

Isasalaysay ko sa iyo ang aking kasaysayan ng naunang kapanganakan—isang bagay na bihira kahit sa mga diyos; doon ko ikukuwento sa iyo ang buong pangyayari, O walang kapintasan.

Verse 51

ततः सा ह्यनवद्याङ्गी श्वश्रूश्वशुरयोः पुरः ॥ गत्वा गृहीत्वा चरणौ ततस्ताविदमब्रवीत् ॥

Pagkaraan, ang babaeng yaon na walang kapintasan ang mga sangkap ay lumapit sa harap ng kanyang biyenan na babae at lalaki; hinawakan niya ang kanilang mga paa at saka nagsalita ng mga salitang ito.

Verse 52

किञ्चिद्विज्ञप्तुकामास्मि तत्र वामवधी्यताम् ॥ भवदाज्ञां पुरस्कृत्य भवद्भ्यामनुमानितौ ॥

May munting pakiusap akong ihaharap—nawa’y pakinggan ninyo kayong dalawa. Itinatanghal ko ang inyong utos bilang pinakamahalaga; nawa’y ipagkaloob ninyo ang pahintulot sa aming dalawa.

Verse 53

पुण्ये कोकामुखे गन्तुमिच्छावस्तत्र वां गुरू ॥ कार्यगौरवभावेन न निषेध्यौ कथञ्चन ॥

Nais naming magtungo sa mapagpalang pook na tinatawag na Kokāmukha—doon, O iginagalang na mga nakatatanda. Dahil sa bigat ng layunin, huwag sana kaming hadlangan sa anumang paraan.

Verse 54

अद्य यावत्किमपि वां याचितं न मया क्वचित् ॥ पुरस्ताद्ध्यावयोस्तन्मे याचितं दातुमर्हतः ॥

Hanggang ngayon ay hindi pa ako kailanman humiling ng anuman sa inyong dalawa; kaya, ngayong nakatayo kami sa inyong harapan, ipagkaloob nawa ninyo ang kahilingang ito na aking inihaharap.

Verse 55

शिरावेधेनया युक्तः सदा तव सुतो ह्ययम् ॥ मध्याह्ने मृतकल्पो वै जायते ह्यचिकित्सकम् ॥

Ang anak ninyong ito ay laging pinahihirapan ng tumutusok na sakit sa ulo; pagsapit ng tanghali ay nagiging wari’y patay—tunay ngang hindi na magamot ang kanyang kalagayan.

Verse 56

सुखानि सर्वविषयान्विसृज्य परिपीडितः ॥ कोकामुखं विना कष्टं न निवृत्तं भविष्यति ॥

Tinalikuran niya ang lahat ng karaniwang ginhawa at mga pagkalugod ng pandama, at siya’y labis na pinahihirapan; kung wala si Kokāmukha, hindi magwawakas ang pagdurusang ito.

Verse 57

दम्पतिभ्यां हि मननं रोचतां सर्वथैव हि ॥ ततो वधूवचः श्रुत्वा शकानामधिपो नृपः ॥

Ang pagninilay at pagpapasya ay lubos na ikinasiya ng mag-asawa sa lahat ng paraan; at nang marinig ang mga salita ng nobya, ang hari—panginoon ng mga Śaka—ay (tumugon).

Verse 58

करेण स्वयमादाय वधूं पुत्रमुवाच ह ॥ किमिदं चिन्तितं वत्स कोकामुखगमं प्रति ॥

Hinawakan ng hari ang kamay ng nobya at sinabi sa kanyang anak: “Anak ko, ano itong binuo mong pasiya hinggil sa paglalakbay patungong Kokāmukha?”

Verse 59

हस्त्यश्वरथयानानि स्त्रियश्चाप्सरसोपमाः ॥ सर्वमेतत्तु सप्ताङ्गं कोशकोष्ठादिसंयुतम्

“Mga elepante, mga kabayo, mga karwahe at iba pang sasakyan, at mga babae na tulad ng mga apsaras—oo, ang lahat ng ito, kasama ang pitong sangkap ng kaharian, at may kalakip na kabang-yaman, mga bodega, at iba pa…”

Verse 60

शरणं वित्तयो राज्यं त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ मित्रं वरासनं चैव गृह्णीष्व सुतसत्तम

“Ang kanlungan, ang yaman, at ang kaharian—lahat ng iyon ay nakasalalay sa iyo. Tanggapin mo, O pinakamainam na anak, ang mga kaalyado at ang marangal na trono.”

Verse 61

त्वयि प्रतिष्ठिताः प्राणाः सन्तानं च तदुत्तरम् ॥ ततः पितुर्वचः श्रुत्वा राजपुत्रो यशस्विनि

“Sa iyo nakatatag ang aming mismong mga buhay, at ang angkan na susunod pa. Pagkaraan, nang marinig ang mga salita ng ama, ang maringal na prinsipe…”

Verse 62

पितुः पादौ गृहीत्वा च प्रोवाच विनयान्वितः ॥ अलं राज्येन कोशेन वाहनेन बलेन वा

“Hinawakan niya ang mga paa ng ama at nagsalita nang may kababaang-loob: ‘Sapat na ang kaharian, ang kabang-yaman, ang mga sasakyan, o maging ang lakas-militar.’”

Verse 63

गन्तुमिच्छामि तत्राहं तूर्णं कोकामुखं महत् ॥ शिरोवेदनया युक्तो यदि जीवाम्यहं पितः

“Nais kong pumaroon agad—sa dakilang Kokāmukha. Kung ako’y mabubuhay pa, ama, bagaman ako’y pinahihirapan ng sakit sa ulo…”

Verse 64

तदा राज्यं बलं कोशो ममैवैतन्न सशंयः ॥ तत्रैव गमनान्मह्यं वेदना नाशमेष्यति

Kung magkagayon, ang kaharian, ang hukbo, at ang kabang-yaman ay tunay na magiging akin—walang alinlangan. Sa pagparoon doon mismo, magwawakas ang aking pagdurusa.

Verse 65

पुत्रोक्तमवधार्यैव शकानामधिपो नृपः ॥ अनुजज्ञे ततः कोकां गच्छ पुत्र नमोऽस्तु ते

Matapos pag-isipang mabuti ang sinabi ng anak, ang hari—panginoon ng mga Śaka—ay nagbigay ng pahintulot: “Pumaroon ka sa Kokā, anak; sumasaiyo ang aking pagpupugay.”

Verse 66

अथ दीर्घेण कालेन प्राप्तः कोकामुखं त्विदम् ॥ तत्र गत्वा वरारोहा भर्त्तारमिदमब्रवीत् १७३॥ पूर्वपृष्टं मया यत्ते वक्ष्यामीति च मां प्रति ॥ कोकामुखे त्वयाप्युक्तं तदेतन्मम कथ्यताम्

Pagkaraan ng mahabang panahon, narating niya ang bungad na ito ng Kokāmukha. Pagdating doon, ang marikit ang balakang na ginang ay nagsabi sa kanyang asawa: “Ang dati kong itinanong sa iyo, at ang sinabi mong ‘ipapaliwanag ko sa iyo,’ at ang sinabi mo rin sa Kokāmukha—iyon ay ipahayag mo ngayon sa akin.”

Verse 67

निशम्येति प्रियाप्रोक्तं राजपुत्रो यशस्विनि ॥ प्रहस्याह भिया तां तु समालिङ्ग्य वसुन्धरे

Nang marinig ang sinabi ng kanyang minamahal, ang maringal na prinsipe ay nagsalita nang may ngiti; at niyakap niya ang natatakot na siya, O Vasundharā.

Verse 68

रजनी सम्प्रवृत्तेयं सुखं स्वापो विधीयताम् ॥ श्वः सर्वं कथयिष्यामि यत्ते मनसि वर्त्तते

Nagsimula na ang gabing ito; magpahinga at matulog nang payapa. Bukas ay sasabihin ko sa iyo ang lahat ng nasa iyong isipan.

Verse 69

व्याधेन निगृहीतोऽस्मि बडिशेन जलेचरः॥ तद्धस्तान्निर्गतस्तत्र बलेन पतितो भुवि

Ako, isang nilalang ng tubig, ay sinunggaban ng mangangaso sa pamamagitan ng kawil; nang makawala sa kaniyang kamay, napabagsak ako roon sa lupa dahil sa lakas.

Verse 70

प्रभातायां तु शर्वर्यां स्नातौ क्षौमविभूषितौ॥ प्रणम्य शिरसा विष्णुं हस्ते गृह्य ततः प्रियाम्

Pagsapit ng bukang-liwayway, nang magwakas ang gabi, sila’y naligo at nagayakan ng kasuotang lino; yumukod na may ulo kay Viṣṇu, saka niya hinawakan sa kamay ang kaniyang minamahal.

Verse 71

श्येनेनामिषलुब्धेन नखैर्विद्धोऽस्मि सुन्दरि॥ नीत आकाशमार्गेण तस्माच्च पतितोऽत्र वै

O marikit, tinusok ako ng mga kuko ng lawing sakim sa laman; dinala sa landas ng himpapawid, at mula roon ay tunay na nahulog ako rito.

Verse 72

एतत्ते कथितं भद्रे पूर्वपृष्टं च यत्त्वया॥ गच्छ सुन्दरि भद्रं ते यत्र ते वर्त्तते मनः

O mapalad na ginang, nasabi ko na sa iyo ang dati mong itinanong. Humayo ka, O marikit—nawa’y kabutihan ang mapasaiyo—kung saan man nahihilig ang iyong isip.

Verse 73

ततः साप्यनवद्याङ्गी रक्तपद्मशुभानना॥ करुणं स्वरमादाय भर्त्तारं पुनरब्रवीत्

Pagkaraan, siya—walang kapintasan ang mga sangkap, at ang mapalad na mukha’y gaya ng pulang lotus—sa mahabaging tinig ay muling nagsalita sa kaniyang asawa.

Verse 74

एतदर्थं मया भद्र गुह्यं नोक्तं तथा स्वकम्॥ अहं च यादृशी पूर्वमभवं तच्छृणुष्व मे

Dahil dito, O mabuting ginoo, hindi ko noon sinabi ang aking lihim. At kung ano ang aking naging pagkababae noon—pakinggan mo mula sa akin.

Verse 75

स्थापयित्वा मांसभारान्प्रियायाः सविधे स्वयम्॥ काष्ठान्यानयितुं यातः क्षुधितो मांसपाचने

Matapos niyang ilapag ang mga bigkis ng karne sa tabi ng kanyang minamahal, siya’y umalis upang magdala ng panggatong, gutom at nakatuon sa pagluluto ng karne.

Verse 76

क्षुत्पिपासापरिश्रान्ता चिल्ली गगनगामिनी॥ वृक्षोपरी समासीना भक्ष्यं चैव विचिन्वती

Pagod sa gutom at uhaw, ang ibong cillī na lumilipad sa himpapawid ay dumapo sa isang puno, at naghahanap ng makakain.

Verse 77

अथ कश्चिन्मृगव्याधो हत्वा वनचरान्बहून्॥ संगृह्य मांसभारान्वै तेन मार्गेण संगतः

Pagkaraan, may isang mangangaso ng usa na pumatay ng marami sa mga nilalang sa gubat; tinipon niya ang mga bigkis ng karne, at sa landas na iyon ay nasalubong niya siya.

Verse 78

प्रवृत्तोऽग्निमुपादाय तावदुड्डीय सत्वरम्॥ मांसपिण्डो मया विद्धो दृढैर्वज्रमयैर्नखैः

Nang siya’y umalis upang kumuha ng apoy, agad akong lumipad paitaas nang mabilis; at ang tipak ng karne ay tinamaan ko ng matitibay na kuko, na tila kidlat na matigas.

Verse 79

न च सक्तास्मि संहर्तुं मांसभारप्रपीडिता ॥ अशक्ता दूरगमने सविधे हि व्यवस्थिताः ॥

At hindi ko siya nagawang lipulin, sapagkat ako’y pinahirapan ng bigat ng laman. Hindi makalayo, nanatili ako sa malapit.

Verse 80

भक्षयित्वा ततो मांसं व्याधः संहृष्टमानसः ॥ अपश्यन्मांसपिण्डं तु मृगयामास पार्श्वतः ॥

Pagkaraan, nang makain ang laman, ang mangangaso—galak ang loob—ay nakakita ng isang tipak ng laman at nagsimulang maghanap sa paligid.

Verse 81

विद्धा बाणेन मां तत्र भक्षयन्तमिपातयत् ॥ ततोऽहं भ्रममाणा वै निश्चेष्टा गतजीविता ॥

Doon, tinamaan niya ako ng palaso at ibinagsak habang ako’y kumakain. Pagkaraan, ako’y nahilo at napahandusay—walang galaw, pumanaw ang buhay.

Verse 82

पतितास्म्यवशा भद्र कालतन्त्रे दुरासदे ॥ एतत्क्षेत्रप्रभावेण त्वकामापि नृपात्मजा ॥

Ako’y bumagsak na walang magawa, O mabuti, sa di-malalampasang gulong ng Panahon. Gayunman, sa bisa ng banal na pook na ito, kahit ako—bagaman ayaw—ay naging anak ng hari.

Verse 83

जातास्मि त्वत्प्रिया चापि स्मरन्ती पूर्वजन्म तत् ॥ एतानि पश्य चास्थीनि शेषाणि बहुकालतः ॥

Ako’y isinilang at naging iyong minamahal din, na inaalala ang dating kapanganakang iyon. At tingnan mo ang mga butong ito—mga nalabi na nanatili sa mahabang panahon.

Verse 84

गलितान्यल्पशेषाणि प्राणनाथ समीपतः ॥ एवं सा दर्शयित्वा तु भर्तारं पुनरब्रवीत् ॥

“Nabulok na—kaunting labi na lamang—na nakahimlay sa malapit, O panginoon ng aking buhay.” Kaya, matapos niyang ipakita iyon sa kanyang asawa, muli siyang nagsalita.

Verse 85

आनीतोऽसि मया भद्र स्थानं कोकामुखं प्रति ॥ एतत्क्षेत्रप्रभावेण तिर्यग्योनिगताऽपि ॥

“Dinala kita, O mabuti, sa pook na tinatawag na Kokāmukha. Sa bisa ng kapangyarihan ng banal na kṣetra na ito, kahit yaong napasok sa sinapupunan ng hayop…”

Verse 86

उत्तमे तु कुले जाता मानुषी जातिमाश्रिताः ॥ यं यं प्रवक्ष्यसे धर्मं विष्णुप्रोक्तं यशोधन ॥

“…ay isinisilang sa marangal na angkan, at umaabot sa kalagayang-tao. Anumang dharma ang iyong ipahahayag—na itinuro ni Viṣṇu, O Yaśodhana—”

Verse 87

तं तमेव करिष्यामि विष्णुलोके सुखावहम् ॥ ततस्तस्या वचः श्रुत्वा लब्धपूर्वस्मृतिर्नृपः ॥

“—iyon mismong dharma ang aking isasagawa, na nagdudulot ng kaligayahan sa daigdig ni Viṣṇu.” Nang marinig ang kanyang mga salita, ang hari ay muling nagbalik ng alaala ng dating buhay.

Verse 88

विस्मयं परमं गत्वा साधु साध्वित्यपूजयत् ॥ तस्मिन् क्षेत्रे च यत्कर्म कर्तव्यं धर्मसंहितम् ॥

Sa sukdulang pagkamangha, siya’y nagbigay-galang, na nagsasabing, “Mabuti, mabuti!” At kanyang pinag-isipan kung anong gawa, na naaayon sa dharma, ang dapat isagawa sa banal na pook na iyon.

Verse 89

तच्छ्रुत्वा कानिचिद्देवी स्वयं चक्रे पतिव्रता॥ अन्येऽपि सर्वे तच्छ्रुत्वा यस्य यद्रोचते प्रियम्॥

Nang marinig iyon, ang Diyosa—bilang tapat na pativrata sa asawa—ay siya mismo ang nagsagawa ng pagtalima. Ang iba rin, nang marinig, ay naghandog ng anumang minamahal at kaaya-aya sa bawat isa.

Verse 90

ददतुḥ परमप्रीतौ पात्रेभ्यश्च यथार्हतः॥ येऽन्ये तत्सार्थमासाद्य यातास्तेऽपि वसुन्धरे॥

Nagbigay sila, na may sukdulang kagalakan, sa mga karapat-dapat na tatanggap ayon sa nararapat. At yaong iba pa, O Vasundharā, na dumating doon para sa layuning iyon, ay umalis din matapos maganap ito.

Verse 91

ब्राह्मणेभ्यो ददुḥ स्वानि विष्णुभक्त्या यतव्रताḥ॥ तत्र स्थित्वा वरारोहे मम कर्मव्यवस्थितः॥

Pinipigil sa kanilang mga panata, ibinigay nila ang sarili nilang mga ari-arian sa mga brāhmaṇa dahil sa debosyon kay Viṣṇu. Nanatili roon, O marikit ang balakang, sila’y naitalaga ayon sa aking kaayusang karmiko.

Verse 92

तत्क्षेत्रस्य प्रभावेण श्वेतद्वीपमुपागताः॥ एवं स राजपुत्रोऽपि मम कर्मव्यवस्थितः॥

Sa bisa ng kabanalang iyon ng pook, narating nila ang Śvetadvīpa. Gayon din, ang prinsipe ring iyon ay naitalaga ayon sa aking kaayusang karmiko.

Verse 93

मुक्त्वा तु मानुषं भावं श्वेतद्वीपमुपागतः॥ सर्वे च पुरुषास्तत्र आत्मनात्मानुदर्शनात्॥

Tinalikuran niya ang kalagayang pantao at narating ang Śvetadvīpa. At ang lahat ng mga nilalang doon ay (nasa gayong kalagayan) sa pamamagitan ng pagtanaw ng Sarili ng Sarili mismo.

Verse 94

शुक्लाम्बरधरा दिव्यभूषणैश्च विभूषिताḥ॥ दीप्तिमन्तो महाकायाḥ सर्वे च शुभदर्शनाः॥

Nakasuot sila ng mapuputing kasuotan at pinalamutian ng mga banal na hiyas; nagliliwanag, may dakilang tindig, at pawang may mapalad na anyo.

Verse 95

स्त्रियोऽपि दिव्या यत्रत्या दिव्यभूषणभूषिताḥ॥ तेजसा दीप्तिमत्यश्च शुद्धसत्त्वविभूषिताḥ॥

Ang mga babae roon ay banal din, pinalamutian ng mga banal na hiyas; nagliliwanag sa karilagan at pinapatingkad ng dalisay na sattva (liwanag ng kamalayan).

Verse 96

मयि शुद्धं परं भावमारूढाः सत्यवर्च्चसः॥ एतत्ते कथितं देवि कोकामुखमनुत्तमम्॥

Umakyat sila sa dalisay at pinakamataas na damdamin ng debosyon sa akin, at nagningning sa katotohanan. Ito ang isinalaysay sa iyo, O diyosa: ang walang kapantay na salaysay ng Kokāmukha.

Verse 97

यत्र मत्स्यश्च चिल्ली च सकामा ये समागताः॥ केचिच्चान्द्रायणं कुर्युḥ केचिच्चैव जलाशनम्॥

Doon nagtitipon ang mga may pagnanasa—may handog na isda at cillī; ang ilan ay nagsasagawa ng panatang Cāndrāyaṇa, at ang ilan nama’y nabubuhay sa tubig lamang.

Verse 98

ते च विष्णुमयान्धर्मान्द्विजस्तांस्तान्त्समाचरेत्॥ बहुधान्यवरं रत्नं दम्पत्योऽथ यशस्विनि॥

At ang dalawang-ulit na isinilang (dvija) ay dapat magsagawa ng iba’t ibang dharma na puspos ng Viṣṇu. May mga kaloob na saganang butil at piling hiyas—na inihahandog ng mag-asawa; at saka, O marangal na ginang, nagpapatuloy ang salaysay.

Verse 99

कुर्वन्तो मम कर्माणि भाव्यं पञ्चत्वमागताः ॥ ततः क्षेत्रप्रभावेन मम कर्मप्रभावतः ॥

Sa pagsasagawa ng mga ritong iniutos ko, sa takdang panahon ay narating nila ang kalagayang ‘limang-bahagi’—ang kamatayan at paglusaw sa limang elemento. Pagkaraan, sa bisa ng banal na pook at sa bisa ng aking kautusan, nagpatuloy ang kanilang landas.

Verse 100

मम चैव प्रसादेन श्वेतद्वीपमुपागतः ॥ एवं स राजपुत्रोऽथ सर्वभूतगुणान्वितः ॥ ११२ ॥ भुक्त्वा तु मानुषं भावमूर्ध्वशाखोऽनुतिष्ठति ॥ योऽसौ परिजनस्तस्य मम कर्मव्यवस्थितः ॥ ११३ ॥ मानुषं भावमुत्सृज्य मम लोकमुपागतः ॥ सर्वशो द्युतिमांस्तत्र आत्मनानात्मदर्शनात् ॥

At tunay nga, sa aking biyaya, narating niya ang Śvetadvīpa. Sa gayon, ang prinsipe—taglay ang mga katangian ng lahat ng nilalang—pagkatapos maranasan ang kalagayang pantao, ay umuusad paitaas, gaya ng may “mga sanga na nakatuon sa itaas.” At ang kanyang kasamahan, na nakatatag sa aking kautusan, tinalikdan ang kalagayang pantao at dumating sa aking daigdig—nagniningning doon sa lahat ng paraan, sa pamamagitan ng pagtanaw sa sarili at sa di-sarili.

Verse 101

याश्च तत्र स्त्रियः काश्चित्सर्वाश्चोत्पलगन्धिनीः ॥ मायया मतिमन्मुक्ताः सर्वाश्चैव प्रियावृताः ॥

At ang sinumang mga babae roon—lahat ay mabango na gaya ng mga lotus—sa pamamagitan ng māyā ay napalaya, kasama ang kanilang mapanuring pag-iisip; at silang lahat ay napalibutan ng minamahal, na inilagak sa kalagayang pinagpala at inaaruga.

Verse 102

प्रसादान्मम सुश्रोणि श्वेतद्वीपमुपागताः ॥ एष धर्मश्च कीर्तिश्च शक्तिश्चैव महद्यशः ॥

Sa aking biyaya, O marikit ang balakang, narating nila ang Śvetadvīpa. Ito ang dharma, at ang karangalan, at ang kapangyarihan, at ang dakilang kabantugan.

Verse 103

कर्मणां परमं कर्म तपसां च महत्तपः ॥ आख्यानानां च परमं कृतीनां परमा कृतीः ॥

Sa mga gawa, ito ang kataas-taasang gawa; sa mga pag-aayuno at pagninilay, ang pinakadakilang tapas; sa mga salaysay, ang pinakadakilang salaysay; sa mga natupad na gawain, ang pinakamarangal na katuparan.

Verse 104

धर्माणां च परो धर्मस्तवार्थं कीर्तितो मया ॥ क्रोधनाय न तं दद्यान्मूर्खाय पिशुनाय च ॥

At sa lahat ng mga dharma, ito ang higit na dharma, ipinahayag ko para sa iyong kapakanan. Huwag itong ibigay sa taong madaling magalit, ni sa mangmang, ni sa mapanirang-puri.

Verse 105

अभक्ताय न तं दद्यादश्रद्धाय शठाय च ॥ दीक्षितायैव दातव्यं सुप्रपन्नाय नित्यशः ॥

Huwag itong ibigay sa walang debosyon, ni sa walang pananampalataya, ni sa mapanlinlang. Ibigay lamang sa may dikṣā (inisiyasyon), sa ganap na sumilong nang wasto—palagi.

Verse 106

सोऽपि मुच्येत पूतात्मा गर्भाद्योनिभवाद्भयात् ॥ एतत्ते कथितं भद्रे महाख्यानं महौजसम् ॥

Siya man ay mapapalaya—dalisay ang diwa—mula sa takot na nagmumula sa pagsilang sa sinapupunan at sa pag-iral na may katawan. Ito ang dakilang salaysay, puspos ng dakilang lakas, na isinalaysay ko sa iyo, O mapalad.

Verse 107

य एतेन विधानॆन गत्वा कोकामुखं महत् ॥ तेऽपि यान्ति परां सिद्धिं चिल्लीमत्स्यौ यथा पुरा ॥

Yaong, ayon sa itinakdang pamamaraang ito, ay nagtutungo sa dakilang Kokāmukha—sila man ay nakakamit ang pinakamataas na siddhi, gaya nina Cillī at Matsya na mga isda noong unang panahon.

Verse 108

वराहरूपिणं देवं प्रत्युवाच वसुन्धरा ॥

Sumagot si Vasundharā (ang Daigdig) sa Diyos na may anyong baboy-ramo (Varāha).

Verse 109

तत्तत्सर्वेऽपि कुर्वन्ति विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ तत्र तौ दम्पती द्रव्यमन्नं रत्नं द्विजेषु च

Lahat sila’y gumaganap ng kani-kanilang gawain ayon sa mga ritong itinakda ng batas. Doon, ang mag-asawa ay namamahagi ng yaman, pagkain, at mga hiyas sa mga dvija (mga dalawang-ulit na isinilang, dalubhasang pari).

Verse 110

तेऽपि कुर्वन्ति कर्माणि मम भक्ताः व्यवस्थिताः ॥ तेऽपि दीर्घेण कालेन अटमानाः इतस्ततः

Sila man—ang aking mga deboto, matatag sa disiplina—ay gumaganap ng mga itinakdang gawain. Gayunman, sa mahabang panahon, sila rin ay naglalagalag dito at doon.

Verse 111

पण्डिताय च दातव्यं यश्च शास्त्रविशारदः ॥ एतन्मरणकालेऽपि धारयेद्यः समाहितः

Ito’y dapat ibigay sa isang pantas, yaong bihasa sa mga śāstra. Sinumang may pagpipigil at pagninilay na nagtatangan ng aral na ito kahit sa oras ng kamatayan ay pinupuri.

Verse 112

कृतं कोकामुखे चैव मम क्षेत्रे हि सुन्दरि ॥ कश्चिल्लुब्धो मिषाहारश्चरन् वै कोक-मण्डले

Ito’y naganap sa Kokāmukha, tunay nga, sa loob ng aking banal na nasasakupan, O marikit. May isang mangangaso, namumuhay sa karne, na gumagala sa lupain ng Kokā.

Verse 113

रूपवाङ्गुणवाञ्छूरः युदकार्यार्थनिष्ठितः ॥ सौम्यं च पुरुषं चैव सर्वानभिजुगुप्सति

Siya’y may anyo at ganda, may kabutihang-asal, at matapang, nakatuon sa layunin ng kanyang gawain. Iginagalang din niya ang maamong at marangal na tao, at hindi niya hinahamak ang sinuman.

Verse 114

अयने गत एतेषां वृत्तं कौतूहलं भुवि ॥ अन्योऽन्यप्रीतियुक्तौ तु नान्योऽन्यं जहतुः क्वचित्

Habang nagpapatuloy ang takbo ng panahon, ang kanilang salaysay ay naging paksa ng pag-uusisa sa daigdig. Nakagapos sa pag-ibig na kapwa, ni minsan ay hindi nila iniwan ang isa’t isa.

Verse 115

मुच्यतां मानुषं भावं तां जातिं स्मर पौर्‌विकीम् ॥ अथ कौतूहलं भद्रे श्रवणे पूर्वजन्मनः

Isantabi ang kalagayang pantao; alalahanin mo ang dating kapanganakan. Pagkatapos, O mabuting ginang, may pag-uusisa sa pakikinig tungkol sa nakaraang buhay.

Verse 116

कदाचिन्नोक्तपूर्वं ते रहस्यं परमं महत् ॥ त्वरितं गन्तुमिच्छामि विष्णोस्तत्परमं पदम्

Noon, isang kataas-taasan at malalim na lihim ang naipahayag na sa iyo. Nais kong magtungo nang madali sa pinakamataas na tahanan ni Viṣṇu.

Verse 117

वणिजश्चैव पौराश्च वैश्याश्चापि वराङ्गनाः ॥ अनुजग्मू राजपुत्रं कोकामुखपथे स्थितम्

Ang mga mangangalakal at mga taga-lungsod, pati na ang mga Vaiśya—kasama ang mararangal na kababaihan—ay sumunod sa prinsipe na nakahimpil sa daang patungo sa Kokāmukha.

Verse 118

तेन तस्य प्रहारेण जाता शिरसि वेदना ॥ अहमेव विजानामि नान्यो जानाति मां विना

Dahil sa kanyang hampas, sumakit ang aking ulo. Ako lamang ang nakaaalam nito; walang ibang nakaaalam, maliban sa akin.

Verse 119

तावद्ददर्श मां तत्र खादन्तीं मांसपिण्डिकाम्॥ ततः स धनुरुद्यम्य सशरं च व्यकर्षत॥

Noon niya ako roon nakita, kumakain ng isang tipak ng laman; saka niya itinaas ang kaniyang busog at hinila ito, kasama ang palaso.