Adhyaya 115: The Arising of Diverse Dharmas: Devotional Observances and Varṇa-Based Duties

Verse 1

अथ विविधधर्मोत्पत्तिः ॥ ततो महीवचः श्रुत्वा देवो नारायणोऽब्रवीत् ॥ कथयिष्यामि ते देवि कर्म स्वर्गसुखावहम्

Ngayon (nagsisimula) ang paglitaw ng iba’t ibang dharma (mga gawi). Pagkarinig sa mga salita ni Mahī (Inang Lupa), nagsalita ang diyos na si Nārāyaṇa: “Isasalaysay ko sa iyo, O Diyosa, ang gawang nagdudulot ng kaligayahang kaugnay ng langit.”

Verse 2

यत्त्वया पृच्छ्यते देवि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ स्थितिं सत्तां तु मर्त्यानां भक्त्या ये च व्यवस्थिताः

Ang iyong itinatanong, O Diyosa—makinig, O Vasundharā. Ipahahayag ko ang kalagayan at paraan ng pag-iral ng mga mortal, at gayundin yaong mga matatag sa debosyon.

Verse 3

नाहं दानसहस्रेण नाहं यज्ञशतैरपि ॥ तुष्यामि न तु वित्तेन ये नराः स्वल्पचेतसः

Hindi ako nalulugod sa sanlibong handog, ni sa sandaang yajña; ni rin sa yaman—na hinahabol ng mga taong makitid ang pag-unawa.

Verse 4

एकचित्तं समाधाय यो मां जानाति माधवि ॥ नित्यं तुष्यामि तस्याहं पुरुषं बहुदोषकम्

Ang sinumang nagtipon ng isip sa iisang tuldok at nakakakilala sa akin, O Mādhavī—lagi akong nalulugod sa taong iyon, kahit marami siyang pagkukulang.

Verse 5

यच्च पृच्छसि मां भद्रे कर्म स्वर्गसुखावहम् ॥ तच्छृणुष्व वरारोहॆ गदतो मे शुचिस्मिते

At ang itinatanong mo sa akin, O mabuti at mapagkandiling isa—ang gawain na nagdudulot ng ligayang makalangit—pakinggan mo, O marikit ang balakang, habang ako’y nagsasalita, O may dalisay na ngiti.

Verse 6

ये नमस्यति मां नित्यं पुरुषा बहुचेतसः ॥ अर्द्धरात्रेऽन्धकारे च मध्याह्ने वापराह्णके

Yaong mga taong palagi akong sinasamba at yumuyukod sa akin—kahit maraming ligaw na iniisip—sa hatinggabi, sa dilim, sa katanghalian, o sa dapithapon ay ginagawa ito.

Verse 7

यस्य चित्तं न नश्येत मम भक्तिव्यवस्थितम् ॥ द्वादश्यामुपवासं तु यः कुर्यान्मम तत्परः ॥

Ang sinumang ang isip ay hindi nalilihis, matatag sa aking debosyon—kung siya, na lubos na nakatuon sa akin, ay magsagawa ng pag-aayuno sa Dvādaśī,

Verse 8

ते मामेव प्रपश्यन्ति मयि भक्तिपरायणाः ॥ लब्धचेतो गुणज्ञश्च नरो भक्तिव्यवस्थितः ॥

Yaong sa akin lamang nakatuon sa iisang bhakti ay ako lamang ang namamasdan; ang taong matatag sa debosyon ay may payapang isip at wastong kumikilala sa mga katangian.

Verse 9

इच्छया अपि भवेद्भद्रे स्वर्गे वसति सुन्दरि ॥ स्वल्पकेन न गम्यन्ते दुष्प्राप्योऽहं वरानने ॥

Kahit sa pagnanais lamang, O mapalad—O marikit—maaaring manahan sa langit; ngunit hindi ako naaabot sa mumunting paraan, sapagkat ako’y mahirap makamtan, O magandang mukha.

Verse 10

द्वादश्यामुपवासं तु ये च कुर्वन्ति ते नराः ॥ तेषामेव प्रपश्यन्ति मम भक्तिपरायणाः ॥

Ang mga taong tunay na nagsasagawa ng pag-aayuno sa Dvādaśī—yaong aking mga debotong lubos sa bhakti—sila lamang ang pinagkakalooban ng pagtanaw (sa akin).

Verse 11

कृत्वा चैवोपवासं प्रगृह्य चैव जलाञ्जलिम् ॥ नमो नारायणेत्युक्त्वा आदित्यं चावलोकयेत् ॥

At matapos isagawa ang pag-aayuno, at kumuha ng isang añjali na tubig, matapos bigkasin ang “Namo Nārāyaṇa,” dapat niyang titigan ang Araw.

Verse 12

यावन्तो बिन्दवः किञ्चित्पतन्त्येवाञ्जलेर्जलात् ॥ तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते ॥

Kung gaano karaming patak ang mahuhulog, kahit kaunti, mula sa tubig sa nakasahod na mga kamay—gayon ding libu-libong taon siyang pararangalan sa daigdig ng langit.

Verse 13

अथ चैव तु द्वादश्यां पुरुषा धर्मवादकाः ॥ विधिना च प्रयत्नेन ये मां कुर्वन्ति मानुषाः ॥

At higit pa, sa Dvādaśī, yaong mga tao—mga tagapagsalita ng dharma—na bilang mga tao ay sumasamba sa akin ayon sa wastong paraan at may pagsisikap,

Verse 14

पाण्डुरैश्चैव पुष्पैश्च मृष्टैर्धूपैस्तु धूपयेत् ॥ यो मे धारयते भूमौ तस्यापि शृणु या गतिः ॥

Dapat ding maghandog ng mapuputing bulaklak at magpausok ng mabangong insenso; at tungkol sa nagtatatag o sumusuporta sa akin (sa aking anyo o sagisag) sa lupa—pakinggan mo rin ang hantungan niya.

Verse 15

दत्त्वा शिरसि पुष्पाणि इमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥ हृदि कृत्वा तु मन्त्रांश्च शुक्लाम्बरधरो धरे ॥

Pagkalagay ng mga bulaklak sa ulo, bigkasin ang mantrang ito; at matapos ilagak ang mga mantra sa puso, na nakadamit ng puti, isagawa ang pagsamba.

Verse 16

सुमान्यः सुमना गृह्य प्रीयतां भगवान्हरिः ॥

Kumuha ng magagandang bulaklak, na may payapang isipan: “Nawa’y malugod ang Mapalad na Hari.”

Verse 17

नमोऽस्तु विष्णवे व्यक्ताव्यक्तगन्धिगन्धान्सुगन्धान्वा गृह्ण गृह्ण नमो भगवते विष्णवे ॥ अनेन मन्त्रेण गन्धं दद्यात् ॥ श्रुत्वा प्रत्यागतमाधारसवनं पतये भवं प्रविष्टं मे धूप धूपनं गृह्णातु मे भगवाञ्च्युतः ॥ अनेन मन्त्रेण धूपं दद्यात् ॥

Pagpupugay kay Viṣṇu—tanggapin, tanggapin ang mga halimuyak, maging hayag o di-hayag, mabango man o hindi; pagpupugay sa Mapalad na Panginoong Viṣṇu. Sa mantrang ito dapat ihandog ang pabango. Pagkarinig at pagbalik sa salalayan ng ritwal, nawa’y tanggapin ng Panginoong Acyuta ang aking insenso at ang pag-uusok na inihandog para sa Panginoon; sa mantrang ito dapat ihandog ang insenso.

Verse 18

श्रुत्वा चैवं च शास्त्राणि यो मामेव तु कारयेत् ॥ मम लोकं च गच्छेत जायेतैव चतुर्भुजः ॥

Sa gayon, matapos marinig ang mga turo ng mga śāstra, sinumang magpapatupad ng mga kautusang ito na ukol sa akin lamang—siya’y tutungo sa aking daigdig at tunay na isisilang na may apat na bisig.

Verse 19

श्यामाकं स्वस्तिकं चैव गोधूमं मुद्गकं तथा ॥ शालयस्तु यवाश्चैव तथा नीवारकाङ्गुकाः ॥

Ang śyāmāka na dawa, ang svastika-butil, trigo, at mudga (munggo); gayundin ang mga uri ng bigas, sebada, at pati ang nīvāra na ligaw na palay at mga butil na aṅguka.

Verse 20

एतानि यस्तु भुञ्जीत मम कर्मपरायणः ॥ शङ्खं चक्रं लाङ्गलं च मुसलं स च पश्यति ॥

Ngunit sinumang kumain ng mga butil na ito, na nakatuon sa mga gawang iniutos ko, siya’y nakakakita ng kabibe, ng cakra, ng araro, at ng pambayo.

Verse 21

ब्राह्मणस्य तु वक्ष्यामि शृणु कर्म वसुन्धरे ॥ यानि कर्माणि कुर्वीत मम भक्तिपरायणः ॥

Ngayon ay sasabihin ko ang mga tungkulin ng isang brāhmaṇa; makinig, O Vasundharā: ang mga gawaing dapat isagawa ng taong nakatuon sa debosyon sa akin.

Verse 22

षट्कर्मनिरतो भूत्वा अहङ्कारविवर्जितः ॥ लाभालाभं परित्यज्य भिक्षाहारो जितेन्द्रियः ॥

Nakatuon sa anim na tungkulin, walang pagmamataas; tinalikdan ang pag-aalala sa pakinabang at pagkalugi, namumuhay sa limos at pinipigil ang mga pandama.

Verse 23

मम कर्मसमायुक्तः पैशुन्येन विवर्जितः ॥ शास्त्रानुसारिमध्यस्थो नवृद्धशिशुचेतनः ॥

Nakaugnay sa mga gawang itinuro ko, malaya sa paninirang-puri; sumusunod sa mga śāstra at nananatiling patas—may malasakit sa bata at sa matanda.

Verse 24

एतद्वै ब्रह्मणः कर्म एकचित्तो जितेन्द्रियः ॥ इष्टापूर्तं च कुरुते स मामेति वसुन्धरे ॥

Ito nga ang tungkulin ng brāhmaṇa: iisang diwa at napipigil ang mga pandama; isinasagawa niya ang iṣṭa at pūrta—mga handog at gawaing pampubliko; at siya’y dumarating sa akin, O Vasundharā.

Verse 25

क्षत्रियाणां प्रवक्ष्यामि मम कर्मसु तिष्ठताम् ॥ यानि कर्माणि कुर्वीत क्षत्रियो मध्यसंस्थितः ॥

Ipahahayag ko ang mga tungkulin ng mga kṣatriya na nananatiling matatag sa mga gawang itinuro ko—kung anong mga gawa ang dapat gawin ng kṣatriya na nakatindig sa gitnang pagkapantay.

Verse 26

दानशूरश्च कर्मज्ञो यज्ञेषु कुशलः शुचिः ॥ मम कर्मसु मेधावी अहङ्कारविवर्जितः ॥

Matapang sa pagbibigay, marunong sa mga tungkulin, bihasa sa mga yajña at dalisay; matalino sa mga gawang itinuro ko at walang pagmamataas.

Verse 27

अल्पभाषी गुणज्ञश्च नित्यं भागवतप्रियः ॥ गुरुविद्योऽनसूयश्च निन्द्यकर्मविवर्जितः ॥

Kaunti lamang magsalita, nakikilala ang kabutihan, at laging umiibig sa mga deboto ng Bhagavat; sinanay sa paggalang sa guro at sa pag-aaral, walang inggit, at umiiwas sa mga gawaing kapintasan.

Verse 28

भजते मम यो नित्यं मम लोकाय गच्छति ॥ वैश्यानां तु प्रवक्ष्यामि मम कर्मसु तिष्ठताम् ॥

Ang sinumang sumasamba sa akin nang palagian ay napupunta sa aking daigdig. Ngayon ay ipaliliwanag ko ang mga tungkulin ng mga Vaiśya—yaong nananatiling matatag sa mga gawaing iniatas para sa akin.

Verse 29

यानि कर्माणि कुरुते मम भक्तिपथे स्थितः ॥ एतैर्गुणैः स्वधर्मेण लाभालाभविवर्जितः ॥

Anumang gawain ang kanyang gawin habang nakatatag sa landas ng debosyon sa akin—taglay ang mga katangiang ito at ang sariling dharma—siya’y nananatiling malaya sa pagkakapit sa pakinabang at kawalan ng pakinabang.

Verse 30

ऋतुकालाभिगामी च शान्तात्मा मोहवर्जितः ॥ शुचिर्दक्षो निराहारो मम कर्मरतः सदा ॥

Lumalapit siya sa pagsasamang mag-asawa lamang sa wastong panahon; payapa ang loob at walang pagkalito; siya’y malinis at mahusay, katamtaman sa pagkain, at laging masigasig sa mga gawaing iniatas para sa akin.

Verse 31

गुरुसम्पूजको नित्यं युक्तो भक्तानुवत्सलः ॥ वैश्योऽप्येवं सुसंयुक्तो यस्तु कर्माणि कारयेत् ॥

Laging sumasamba at nagpaparangal sa guro, may disiplina, at mapagmahal sa mga deboto—ang isang Vaiśya na gayong mahusay ang pagkakatatag ay nararapat ding magpasagawa ng mga itinakdang gawain.

Verse 32

तस्याहं न प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति ॥ अथ शूद्रस्य वक्ष्यामि कर्माणि शृणु माधवि ॥

Hindi ko siya pinababayaan, at hindi rin niya ako pinababayaan. Ngayon ay ilalarawan ko ang mga tungkulin ng Śūdra; makinig ka, O Mādhavī.

Verse 33

कर्माणि यानि कृत्वा ह शूद्रो मह्यं व्यवस्थितः ॥ दम्पती मम भक्तौ यो मम कर्म परायणौ ॥

Sa pagsasagawa ng alinmang tungkulin, ang Śūdra ay matatag na naitatatag sa akin. Ang mag-asawang tapat sa aking bhakti at nakatuon sa aking itinakdang mga gawa—

Verse 34

उभौ भागवतौ भक्तौ मद्भक्तौ कर्मनिष्ठितौ ॥ देशकालौ च वानीतौ रजसा तमसोज्झितौ ॥

Kapwa sila Bhagavata, mga bhakta—aking mga deboto—matatag sa kanilang tungkulin; at sa pagtalima sa lugar at panahon, sila’y wastong ginagabayan, na naihiwalay na sa rajas at tamas.

Verse 35

निरहङ्कारशुद्धात्मा आतिथेयो विनीतवान् ॥ श्रद्धधानोऽतिपूतात्मा लोभमोहविवर्जितः ॥

Walang pagkamakasarili at dalisay ang loob, mapagpatuloy at may pagkamagalang; may pananampalataya, lubhang dalisay ang pagkatao, at malaya sa kasakiman at pagkalito.

Verse 36

नमस्कारप्रियो नित्यं मम चिन्ताव्यवस्थितः ॥ शूद्रः कर्माणि मे देवि य एवं सममाचरेत् ॥

Laging umiibig sa magalang na pagpupugay, matatag na nakatuon sa pagninilay sa akin—O Devī, ang Śūdra na gumaganap ng aking mga tungkulin sa ganitong paraan, na may pantay na asal—

Verse 37

एवं कर्मगुणाश्चैव येन भक्त्या व्यवस्थितः ॥ सर्ववर्णाश्च मां देवि अपरं क्षत्रिये शृणु ॥

Sa gayon, sa pamamagitan ng mga katangiang nahahayag sa gawa, ang tao’y matatag na naitatag sa debosyon. At ang lahat ng mga uri ng lipunan, O Diyosa, ay maaaring sumunod dito; ngayon, pakinggan pa, O Kshatriya.

Verse 38

येन तत्प्राप्यते योगं तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ त्यक्त्वा लाभमलाभं च मोहं कामं च वर्जयेत् ॥

Pakinggan mo, O Vasundharā, ang paraan kung paano nakakamit ang yogang iyon: talikuran ang pakinabang at kawalan ng pakinabang, at iwasan ang pagkalito at pagnanasa.

Verse 39

न शीतं च न चोष्णे च लब्धालब्धं विचिन्तयेत् ॥ न तिक्तेनास्ति कटुना मधुराम्लैर्न लावणैः ॥

Huwag pag-isipan nang labis ang lamig o init, ni ang nakuha o hindi nakuha. Huwag magpaalipin sa pagkiling sa mapait, maanghang, matamis, maasim, o maalat.

Verse 40

न कषायैः स्पृहा यस्य प्राप्नुयात्सिद्धिमुत्तमाम् ॥ भार्या पुत्राः पिता माता उपभोगार्थसंयुतम् ॥

Ang taong walang pagnanasa kahit sa mapaklang (lasa o bagay) ay makakamit ang pinakamataas na katuparan. Gayunman, ang asawa, mga anak, ama at ina ay nakaugnay sa layunin ng pag-enjoy, kaya nagiging sanhi ng pagkakapit.

Verse 41

य एतान् हि परित्यज्य मम कर्मरतः सदा ॥ धृतिज्ञः कुशलश्चैव श्रद्धधानो धृतव्रतः ॥

Sapagkat ang taong tinalikuran ang mga ito at laging nakatuon sa gawa para sa akin—siya’y may pagkilatis sa katatagan, bihasa, may pananampalataya, at matibay sa mga panata.

Verse 42

तत्परो नित्यमुद्युक्तः अन्यकार्यजुगुप्सकः ॥ बाले वयसि कल्पश्च अल्पभोगी कुलान्वितः ॥

Nakatuon sa banal na layunin, laging masikap at umiiwas sa ibang gawain; mula pagkabata’y disiplinado, katamtaman sa pag-enjoy, at nakaugat sa marangal na angkan at pamayanan.

Verse 43

कारुण्यः सर्वसत्त्वानां प्रत्युत्थायी महाक्षमः ॥ काले मौनक्रियां कुर्याद्यावत्तत्कर्म कारयेत् ॥

Maawain sa lahat ng nilalang, handang tumindig upang maglingkod, at lubhang mapagpasensya; sa tamang panahon ay isagawa niya ang pagsasanay ng pananahimik, hangga’t dapat tuparin ang disiplinang iyon.

Verse 44

त्रिकालं च दिशो भागं सदा कर्मपथि स्थितः ॥ उपपन्नानभुञ्जानः कर्माण्यभोजनानि च ॥

Tinutupad ang tatlong takdang oras (ng araw) at ang mga bahagi ng mga direksiyon, laging nananatili sa landas ng disiplinadong gawa; hindi siya kumakain ng di-nararapat, at nagsasagawa rin ng mga gawain na may pag-iwas sa pagkain.

Verse 45

अनुष्ठानपरश्चैव मम पार्श्वे मनश्चरः ॥ काले मूत्रपुरीषाणि विसृज्य स्नानवत्सलः ॥

Masigasig sa mga pagtalima, at ang isip ay laging malapit sa akin (nakatuon sa guro o sa Diyos); sa tamang panahon ay ilabas niya ang ihi at dumi, at maging mapagmahal sa paliligo—mapag-ingat sa kalinisan.

Verse 46

पयसा यावकेनापि कदाचिद्वायुभक्षणः ॥ कदाचित्षष्ठकालेन क्वचिद्दृष्टमहाफलः ॥

Kung minsan ay nabubuhay sa gatas, o sa lugaw na gawa sa sebada; kung minsan ay tila sa hangin lamang nabubuhay (matinding pag-aayuno); kung minsan ay kumakain lamang sa ikaanim na pagitan—sa gayon, sa ilang pagkakataon ay nakikitang may dakilang bunga.

Verse 47

कदाचित्तु चतुर्थेन कदाचित्फलमेव च ॥ कदाचिद्दशमे भुञ्जेत्पक्षे मासे वसुन्धरे

Kung minsan ay kumain sa ikaapat na araw; kung minsan ay prutas lamang. Kung minsan ay kumain sa ikasampung araw—sa loob ng kalahating buwan o isang buwan, O Vasundharā (Ina ng Lupa).

Verse 48

य एतत्सप्त जन्मानि मम कर्माणि कुर्वते ॥ योगिनस्तान्प्रपश्यन्ति पूर्वोक्तान्कर्मसु स्थितान्

Sinumang nagsasagawa ng mga gawaing ito na akin sa loob ng pitong kapanganakan—nakikita ng mga yogin ang mga yaon, na nananatili sa mga gawaing naunang inilarawan.

Verse 49

यानि कर्माणि कुर्वन्तु मां प्रपश्यन्ति माधवि ॥ तानि ते कथयिष्यामि येन भक्त्या व्यवस्थिताः

Sasabihin ko sa iyo ang mga gawaing yaon na sa paggawa nito ay nakikita nila ako, O Mādhavī; sa pamamagitan ng mga iyon ay matatag silang naitatag sa debosyon.

Verse 50

एतत्ते कथितं देवि श्रेष्ठं चैव मम प्रियम् ॥ तव चैवं प्रियार्थाय मन्त्रपूजां सुखावहम्

Ito’y naipaliwanag sa iyo, O Devī—pinakamainam at mahal sa akin; at gayundin, alang-alang sa iyong ikalulugod, inilalarawan ko ang pagsamba sa mantra na nagdudulot ng kagalingan.

Verse 51

अभ्युत्थानादिकुशलः पैशुन्येन विवर्जितः ॥ एतैर्गुणैः समायुक्तो यो मां व्रजति क्षत्रियः

Sanay sa mga gawaing tulad ng pagbangon upang magbigay-galang at maglingkod, at malaya sa paninirang-puri—taglay ang mga katangiang ito, ang kṣatriya na lumalapit sa akin ay pinupuri.

Verse 52

त्यक्त्वा ऋषिसहस्राणि शूद्रमेव भजाम्यहम् ॥ चातुर्वर्ण्यस्य कर्माणि यत्त्वया परिपृच्छितम्

Isinantabi ko ang libu-libong rishi, ang isang śūdra lamang ang aking pinipili; at ngayo’y sasabihin ko ang mga tungkulin ng apat na varṇa, gaya ng iyong itinanong.

Verse 53

पुष्पे गन्धे च धूपे च मत्कर्मणि सदा रतः ॥ कदाचित्कन्दमूलानि फलानि च कदाचन

Laging nakatuon sa aking pagsamba sa pamamagitan ng mga bulaklak, halimuyak, at insenso; kung minsan ay kumakain ng mga ugat at tuber, at kung minsan nama’y mga bunga rin.