
Śrīvarāhāvatāraḥ Pṛthivyāś ca Praśnāḥ
Ritual-Manual and Ethical-Discourse (with Earth-preservation cosmology)
Sa Adhyāya 114, pinupuri ng mga rishi si Nārāyaṇa; saka nagsalita si Varāha kay Vasundharā (Pṛthivī), nangakong aalalayan at patatatagin siya kasama ang mga bundok, gubat, karagatan, ilog, at ang pitong pulo (saptadvīpa). Inilarawan ang napakalawak na anyo ni Varāha at ang pag-angat sa Daigdig sa kaliwang pangil bilang kosmikong gawa ng pag-iingat sa lupa. Pagkaraan, nagtatanong si Pṛthivī nang sunod-sunod tungkol sa mga salalayan ng ritwal (ādhāra), tamang panahon (kāla), mga ritong sandhyā, pagbabago ayon sa panahon, pag-anyaya at pagpapaalis (āvāhana-visarjana), mga handog tulad ng gandha, dhūpa, dīpa, naivedya, pag-aayuno, sukat ng arca (arcā-pramāṇa), kulay ng kasuotan, at wastong gamit at bunga ng madhuparka. Sinundan ito ng mga tanong tungkol sa “gati” o kalagayan pagkamatay para sa iba’t ibang vrata at mga kalagayan ng pagpanaw, kabilang ang pag-alaala at pagbigkas ng Pangalan ni Nārāyaṇa, na inilalarawan ang bhakti bilang etikal at ritwal na pamumuhay na nagtataguyod ng dharma at ng Daigdig.
Verse 1
अथ श्रीवराहावतारः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ संस्तूयमानो भगवान्मुनिभिर्मन्त्रवादिभिः ॥ तुष्टो नारायणो देवः केशवः परमो विभुः ॥
Ngayon ay (nagsisimula) ang salaysay ng mapalad na pagkakatawang-tao ni Varāha. Si Śrī Varāha ay nagsalita: Ang Mapalad na Panginoon, pinupuri ng mga muni—mga bihasa sa pagbigkas ng mantra—ay nalugod: si Nārāyaṇa, ang diyos na si Keśava, ang kataas-taasang Makapangyarihan.
Verse 2
ततो ध्यानं समास्थाय दिव्यं योग्यं च माधवः ॥ मधुरं स्वरमास्थाय प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥
Pagkatapos, si Mādhava, na pumasok sa isang banal at disiplinadong pagninilay, at sa pag-ampon ng banayad na tinig, ay sumagot kay Vasundharā (ang Daigdig).
Verse 3
तव देवि प्रियार्थाय भक्त्या यं त्वं व्यवस्थिताः ॥ कारयिष्यामि ते सर्वं यत्ते हृदि व्यवस्थितम् ॥
O Diyosa, alang-alang sa minamahal mo—yamang ikaw ay matatag na nakatindig sa debosyon—gagawin ko para sa iyo ang lahat ng nakapirmi sa iyong puso.
Verse 4
अहं त्वां धारयिष्यामि सशैलवनकाननाम् ॥ ससागरां ससरितं सप्तद्वीपसमन्विताम् ॥
Aking aalalayan ka—kasama ang iyong mga bundok, kagubatan at mga kakahuyan; kasama ang iyong mga karagatan at mga ilog; na may pitong dvīpa (mga kontinente).
Verse 5
एवमाश्वासयित्वा तु वसुधां स च माधवः ॥ रूपं संकल्पयामास वाराहं सुमहौजसम् ॥
Sa gayon, matapos niyang aliwin si Vasudhā (ang Daigdig), si Mādhava ay nag-isip at nag-anyong Varāha—ang dambuhalang baboy-ramo—na may sukdulang dakilang kapangyarihan.
Verse 6
षट् सहस्राणि चोच्छ्रायो विस्तारेण पुनस्त्रयः ॥ एवं नवसहस्राणि योजनानां विधाय च ॥
Ang kanyang taas ay anim na libong yojana, at ang lapad ay muli pang tatlong libo; sa gayon, ang sukat ay naging siyam na libong yojana, ayon sa paglalarawan.
Verse 7
वामया दंष्ट्रया गृह्य उज्जहार च मेदिनीम् ॥ सपर्वतवनाकारां सप्तद्वीपां सपत्तनाम् ॥
Hinawakan Niya ang Daigdig sa Kanyang kaliwang pangil at itinaas si Medinī—taglay ang anyo ng mga bundok at kagubatan, ang pitong dvīpa, at kasama ang kanyang mga lungsod at pamayanan.
Verse 8
नगा विलग्नाः पतिताः केचिद्विज्ञानसंश्रिताः ॥ शोभन्ते च विचित्राङ्गमेघाः सन्ध्यागमे यथा ॥
May ilang bundok na nakadikit at may ilang nahuhulog; yaong mga nakasalig sa kaalaman ay nagliliwanag—gaya ng mga ulap na sari-saring anyo sa pagdating ng dapithapon—habang itinataas ang Daigdig.
Verse 9
चन्द्रनिर्मलसङ्काशा वराहमुखसंस्थिताः ॥ शोभन्ते चक्रपाणेश्च मृणालं कर्दमे यथा ॥
Kasinglinaw ng buwan, at nakalagay sa mukha ni Varāha, sila’y nagniningning—gaya ng hibla ng lotus sa putik—sa Tagapagdala ng Chakra.
Verse 10
तस्यामेव तु कालस्य परिमाणं युगेषु च ॥ एकसप्ततिके कल्पे कर्दमोऽयं प्रजापतिः ॥
Sa gayong panahon din, at ayon sa sukat ng panahon sa mga yuga: sa ikapitumpu’t isang kalpa, ang Kardama na ito ang itinuturing na Prajāpati.
Verse 11
ततः पृथिव्या देवश्च भगवान्विष्णुरव्ययः ॥ अन्योन्याभिमताश्चैव वाराहे कल्प उत्तमे ॥
Pagkaraan, hinggil sa Daigdig, ang Diyos—si Bhagavān Viṣṇu, ang di-nagbabago—ay naging magkatuwang at magkasang-ayon sa kanya; gayon ito sa dakilang Varāha-kalpa.
Verse 12
सा गौः स्तुवति तं चैव पुराणं परमाव्ययम् ॥ योगेन परमेनैव शरणं चैव गच्छति
Pinupuri ng Baka (Daigdig) Siya at binibigkas din ang kataas-taasan at di-nagmamaliw na Purāṇa; at sa pamamagitan lamang ng pinakamataas na yoga, tunay ngang lumalapit siya upang magkanlong sa Kanya.
Verse 13
आधारः कीदृशो देव उपयोगश्च कीदृशः ॥ कालेकाले च देवेश कर्मणश्चापि कीदृशः
“O Diyos, anong uri ng saligan (batayan) ang kailangan, at anong uri ng wastong pamamaraan ang nararapat? At sa takdang mga panahon, O Panginoon ng mga diyos, anong uri ng gawaing-ritwal ang dapat isagawa?”
Verse 14
कीदृशी पश्चिमा सन्ध्या कीदृशी ह्यर्धबाह्यतः ॥ शेषाः समानास्त्वा देव ये तु कर्माणि कुर्वते
“Ano ang anyo ng kanlurang sandhyā (takipsilim sa gabi), at ano ang anyo nito hinggil sa ‘kalahating-panlabas’ na kalagayan? O Diyos, ang iba pang mga detalye ay katulad; (ipaliwanag mo) yaong mga nagsasagawa ng mga ritwal.”
Verse 15
किंनु संस्थापने देव आवाहनविसर्जने ॥ अगुरुं गन्धधूपं च प्रमाणं गृह्यते कथम्
“Kung gayon, O Diyos, sa pagtatatag (paglalagak) at sa pag-aanyaya at pagpapaalis—paano kinukuha ang wastong sukat para sa aguru, mga pabango, at insenso?”
Verse 16
कथं पाद्यं च गृह्णाति स्नापनालेपनानि च ॥ कथं दीपश्च दातव्यः कन्दमूलफलानि च
“Paano tinatanggap (ng diyos) ang pādya, ang tubig sa paghuhugas ng mga paa, at ang pagpapaligo at pagpapahid? At paano iaalay ang ilawan, at (paano iaalay) ang mga tuber, ugat, at mga bunga?”
Verse 17
आसनं शयनं चैव किङ्कर्म्मापि विधीयते ॥ कथं पूजादि कर्त्तव्यं प्राणास्तत्र च वै कति
Itinatakda rin ba ang upuan at higaan, at anong paglilingkod ng tagapaglingkod ang dapat gawin? Paano isasagawa ang pagsamba at iba pa, at ilan ang mga prāṇa (hininga/puwersang-buhay) na kinikilala roon?
Verse 18
पश्चिमापूर्वसन्ध्यायां किं पुण्यं चापि तत्र वै ॥ शरदि कीदृशं कर्म शिशिरे कर्म कीदृशम्
Sa mga sandhyā ng dapithapon at bukang-liwayway, anong kabutihang-loob (puṇya) ang tunay na nakukuha roon? At sa taglagas, anong uri ng ritwal ang nararapat, at sa taglamig, anong uri ng ritwal ang nararapat?
Verse 19
यानि तत्रोपभोग्यानि पुष्पाणि च फलानि च ॥ कर्मण्यास्ते अकर्मण्या ये च शास्त्रबहिष्कृताः
Alin sa mga bagay na iniaalay at tinatamasa roon—mga bulaklak at mga bunga—ang nararapat gamitin? Alin ang angkop sa gawaing-ritwal at alin ang di-angkop, kabilang ang mga ipinagbabawal o inaalis ng mga śāstra?
Verse 20
किं कर्मणा भोगवता तावद्गच्छति माधवम् ॥ कथं कर्म न चान्नेषु अतिगच्छति कीदृशम्
Sa anong uri ng gawaing-ritwal, na may kasamang bhoga (handog na tinatamasa), nakararating ang tao hanggang kay Mādhava? At paano hindi nagiging labis ang ritwal hinggil sa mga handog na pagkain; ano ang wastong hangganan?
Verse 21
अर्च्चायाः किं प्रमाणं तु स्थापनाṃ चापि कीदृशम् ॥ परिमाणं कथं देव उपवासश्च कीदृशः
Ano, kung gayon, ang wastong pamantayan o sukat ng arccā (banal na anyong-sinasamba), at anong uri ng pagtatatag (pratiṣṭhā) ang nararapat? Paano itinatakda ang mga sukat, O Diyos, at anong uri ng pag-aayuno (upavāsa) ang ipinag-uutos?
Verse 22
पीतकं शुक्लरक्तं वा कथं गृह्णाति वाससाम् ॥ तेषां तु कानि वस्त्राणि यैर्हितं प्रतिपद्यते
“Maging dilaw, puti, o pula—paano tinatanggap ang mga kasuotan? At alin sa mga kasuotang iyon ang nagdudulot ng nararapat na kapakinabangan?”
Verse 23
केषु लोकेषु गच्छन्ति मधुपर्कस्य भक्षणात् ॥ स्तवे परमकालेऽपि तव भक्तस्य माधव
“Sa aling mga daigdig sila napaparoon dahil sa pagkain ng madhuparka? At maging sa huling sandali, O Mādhava, ano ang kahihinatnan ng iyong deboto?”
Verse 24
किम्प्रमाणं तु दातव्यं मधुपर्कसमन्वितम् ॥ कानि मांसानि ते देव फलं शाकस्य कीदृशः
“Anong sukat ang dapat ibigay na kalakip ng madhuparka? Aling mga uri ng karne ang nararapat, O Deva, at ano ang bunga hinggil sa mga gulay?”
Verse 25
प्रापणेष्वपि युज्येत कर्म शास्त्रसमायुतम् ॥ आहूतस्य च मन्त्रेण आगते धर्मवत्सल
“Kahit sa mga bagay ng pagkuha o pagtanggap, ang gawa ay dapat isagawa ayon sa śāstra. At kapag ang inanyayahan ay dumarating sa pamamagitan ng isang mantra, O mapagmahal sa dharma…”
Verse 26
केन मन्त्रविधानॆन प्राशनं ते प्रदीयते ॥ व्रतस्य चोपचारेषु अर्च्चयित्वा यथाविधि
“Sa anong paraan ng mantra-vidhi inihahandog sa iyo ang paglahok sa pagkain? At sa mga paglilingkod na kaugnay ng panata, matapos sambahin ayon sa itinakdang paraan…”
Verse 27
केऽत्र भुञ्जन्ति तद्देव सर्वशुद्धिकरं परम् ॥ ये तु एकाशिनो देवमुपसर्पन्ति माधवम्
Sino rito, O Deva, ang nakikibahagi sa yaon—ang kataas-taasang daan ng ganap na paglilinis? At yaong mga kumakain lamang nang minsan at lumalapit sa Diyos na si Mādhava…
Verse 28
तेषां तु का गतिर्देव तव मार्गानुसारिणाम् ॥ व्रतं कृत्वा यथोक्तेन येऽभिगच्छन्ति माधवम्
Ano, O Deva, ang hantungan ng mga sumusunod sa iyong landas—yaong nagsagawa ng panata ayon sa itinakda at lumalapit kay Mādhava?
Verse 29
तेषां तु का गतिर्देव तव भक्तिं प्रकुर्वताम् ॥ कृच्छ्रसांतपने कृत्वा येऽभिगच्छन्ति माधवम्
Ano, O Deva, ang hantungan ng mga nagsasagawa ng debosyon sa iyo—yaong matapos isagawa ang pag-aayun na kṛcchra-sāṁtapana ay lumalapit kay Mādhava?
Verse 30
कां गतिं ते प्रपद्यन्ते तव कर्मपरायणाः ॥ वाय्वाहारं ततः कृत्वा कृष्णं समधिगच्छति
Sa anong hantungan dumarating ang mga nakatuon sa gawaing paglilingkod sa iyo? Pagkaraan, matapos isagawa ang ‘vāyvāhāra’ (pamumuhay sa hangin), natatamo ng isa si Kṛṣṇa.
Verse 31
तेषां तु का गतिः कृष्ण तव भक्तौ व्यवस्थिताः ॥ अक्षारलवणं कृत्वा येऽभिगच्छन्ति चाच्युतम्
Ano ang hantungan, O Kṛṣṇa, ng mga matatag sa debosyon sa iyo—yaong nagsagawa ng pagtalima na ‘akṣāra-lavaṇa’ at lumalapit kay Acyuta?
Verse 32
कां गतिं ते प्रपद्यन्ते तव कर्मानुसारिणः ॥ कृत्वा पयोव्रतं चैव येऽभिगच्छन्ति चाच्युतम् ॥
Anong hantungan ang mararating ng mga sumusunod sa Iyong mga kautusan, matapos isagawa ang payovrata (panatang gatas) at lumapit kay Acyuta?
Verse 33
ते कां गतिं प्रपद्यन्ते नरा ये व्रतक॑रिणः ॥ दत्त्वा गवाह्निकं चैव ये प्रपद्यन्ति माधवम् ॥
Anong hantungan ang mararating ng mga taong nagsasagawa ng mga panata, matapos maghandog ng gavāhnika at saka sumandig kay Mādhava?
Verse 34
कां गतिं ते प्रपद्यन्ते तव भक्त्या व्यवस्थिताः ॥ उञ्छवृत्तिं समास्थाय येऽभिगच्छन्ति माधवम् ॥
Anong hantungan ang mararating ng mga matatag sa debosyon sa Iyo, na namumuhay sa uñchavṛtti (pamumulot ng nalabi) at lumalapit kay Mādhava?
Verse 35
कां गतिं ते प्रपद्यन्ते नरा भिक्षोपजीविनः ॥ गृहस्थधर्मं कृत्वा वै येऽभिगच्छन्ति माधवम् ॥
Anong hantungan ang mararating ng mga taong nabubuhay sa limos, at—matapos tuparin ang tungkulin ng maybahay—lumalapit kay Mādhava?
Verse 36
काँल्लोकांस्ते प्रपद्यन्ते तव क्षेत्रेषु ये मृताः ॥ कृत्वा पञ्चातपं चैव माधवाय प्रयच्छति ॥
Sa aling mga daigdig napaparoon ang mga namamatay sa Iyong mga banal na pook? At ano naman ang hantungan ng nagsagawa ng pañcātapa (pagpapakasakit sa limang apoy) at inihahandog ang bunga nito kay Mādhava?
Verse 37
कां गतिं वै परायान्ति ये तु पञ्चातपे मृताः ॥ कण्ठशय्यां समासाद्य ये प्रपश्यन्ति चाच्युतम् ॥
Anong hantungan ang tunay na nararating ng mga namamatay habang nagsasagawa ng austeridad na pañcātapa? At yaong, matapos isagawa ang panatang kaṇṭhaśayyā, ay namamasdan si Acyuta?
Verse 38
तेषां तु का गतिर्देव कण्ठशय्यां समाश्रिताः ॥ आकाशशयनं कृत्वा ये प्रपद्यन्ति चाच्युतम् ॥
Ngunit ano ang hantungan, O Diyos, ng mga nagsagawa ng panatang kaṇṭhaśayyā? At yaong, matapos isagawa ang ākāśaśayana—ang pagtulog sa ilalim ng bukás na langit—ay sumasaklolo kay Acyuta?
Verse 39
तेषां तु का गतिः कृष्ण तव भक्तिपरायणाः ॥ गोव्रजे शयनं कृत्वा ये प्रपद्यन्ति केशवम् ॥
Ano, kung gayon, ang hantungan, O Kṛṣṇa, ng mga lubos na nakatuon sa iyong bhakti, na—ginawang pahingahan ang Govraja—ay sumasaklolo kay Keśava?
Verse 40
तेषां तु का गतिर्ब्रह्मंस्तव भक्तिपथे स्थिताः ॥ शाकाहारं ततः कृत्वा येऽभिगच्छन्ति चाच्युतम् ॥
Ano ang hantungan, O Brahman, ng mga nananatili sa landas ng debosyon sa iyo, at na—pagkaraan ay tumanggap ng śākāhāra, pagkain ng gulay—ay lumalapit kay Acyuta?
Verse 41
तेषां तु का गतिर्देव कणभक्षास्तु ये नराः ॥ पञ्चगव्यं ततः पीत्वा येऽभिगच्छन्ति माधवम् ॥
Ano ang hantungan, O Diyos, ng mga taong nabubuhay sa kaṇabhakṣa, pagkain ng butil-butil? At yaong, matapos uminom ng pañcagavya, ay lumalapit kay Mādhava?
Verse 42
तेषां तु का गतिर् देव ये नरा यावकाशिनः ॥ आहारं गोमयं कृत्वा येऽभिगच्छन्ति केशवम् ॥
O Panginoon, ano ang hantungan ng mga taong nabubuhay sa sebada, at yaong ginawang pagkain ang dumi ng baka at lumalapit kay Keśava?
Verse 43
नारायण गतिस्तेषां कीदृशोऽत्र विधिः स्मृतः ॥ सक्तुं वै भक्षयित्वा तु ये प्रपद्यन्ति चाच्युतम् ॥
Ang kanilang hantungan ay si Nārāyaṇa; anong tuntunin ang itinuturo rito? Yaong kumain ng saktu (harinang inihaw na butil) at sumisilong kay Acyuta.
Verse 44
तेषां तु का गतिर् देव तव कर्मपरायणाः ॥ शिरसा दीपकं कृत्वा येऽभिगच्छन्ति केशवम् ॥
O Panginoon, ano ang hantungan ng mga nakatuon sa iyong mga ritwal, na naglalagay ng lampara sa ulo at lumalapit kay Keśava?
Verse 45
ते गतिं कां प्रपद्यन्ते तव चिन्तापरायणाः ॥ अश्माशनं व्रतं कृत्वा ये प्रपद्यन्ति नित्यशः ॥
Anong hantungan ang nakakamtan ng mga nakatuon sa pagninilay sa iyo, at yaong nagsasagawa ng panatang kumain sa ibabaw ng bato (o kumain ng bato) at laging sumisilong sa iyo?
Verse 46
तेषां तु का गतिर् देव तव भक्तिपरायणाः ॥ भक्षयित्वा तु दूर्वां ये प्रपद्यन्ते मनीषिणः ॥
O Panginoon, ano ang hantungan ng mga nakatuon sa debosyon sa iyo—yaong mga mapagnilay na kumain ng dūrvā na damo at sumisilong sa iyo?
Verse 47
तेषां तु का गतिर् देव स्वधर्मगुणचारिणः ॥ जानुभ्यां प्रतिपद्यन्ते तव प्रीत्या च माधव ॥
O Panginoon, ano ang hantungan ng mga namumuhay ayon sa sariling dharma at mga kabutihang-asal, na lumalapit sa kanilang mga tuhod dahil sa pag-ibig sa Iyo, O Mādhava?
Verse 48
तेषां तु का गतिर् देव तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥ उत्तानशयनं कृत्वा धारयन्ति हि दीपिकाम् ॥
O Panginoon, ipahayag mo sa akin—na nagtatanong—ang hantungan ng mga yaong, nakahigang nakatihaya, ay tunay na humahawak ng munting lampara.
Verse 49
ते यान्ति कां गतिं देव कथ्यते या च शाश्वती ॥ जानुभ्यां दीपकं कृत्वा केशवाय प्रपद्यते ॥
O Panginoon, sa anong hantungan sila napaparoon—yaong sinasabing walang hanggan—ang mga yaong, sa kanilang mga tuhod na may handog na lampara, ay sumusuko kay Keśava?
Verse 50
तेषां तु का गतिर् देव कथ्यते चैव शाश्वती ॥ अवाङ्मुखस्तु भूत्वा वै यः प्रपद्येज्जनार्द्दनम् ॥
O Panginoon, ano ang hantungan—na sinasabing walang hanggan—ng taong yaong, nakadapa (nakaharap sa lupa), ay kumakalinga at sumisilong kay Janārdana?
Verse 51
भगवन् का गतिस्तस्य अवाक्शिरसि शायिनः ॥ पुत्रदारगृहं चैव मुक्त्वा योऽनुप्रपद्यते ॥
O Mapagpalang Panginoon, ano ang hantungan ng yaong nakahigang nakababa ang ulo, at tinalikuran ang anak, asawa, at tahanan, at sumunod na may pagkanlong (sa Iyo)?
Verse 52
का गतिस्तस्य सिद्धा तु कथयस्व सुरोत्तम ॥ भाषितोऽसि मया ह्येवं सर्वलोकसुखावहम्
“Isalaysay mo sa akin, O pinakadakila sa mga diyos: ano ang tiyak na hantungan ng ganap na nagtagumpay? Sapagkat ikaw ay aking kinausap nang ganito—isang aral na nagdudulot ng kapakanan sa lahat ng daigdig.”
Verse 53
गमनागमनं चैव त्वत्प्रसन्नेन माधव ॥ त्वं ज्ञाता त्वं पिता चैव सर्वधर्मविनिश्चयः
“Ang pag-alis at ang pagbabalik ay nakasalalay sa iyong mapagpalang kalooban, O Mādhava. Ikaw ang nakaaalam; ikaw rin ang Ama—ang nagpapasya sa lahat ng dharma.”
Verse 54
भस्माकुलेषु निक्षिप्य कथं चाग्नौ प्रपद्यते ॥ कां गतिं प्रतिपद्यन्ते त्वद्भक्ता जलमास्थिताः
“Kapag ang isang tao’y inilagay sa gitna ng bunton ng abo, paano siya papasok sa apoy (sa ritwal)? At anong hantungan ang nararating ng iyong mga deboto kapag sila’y pumasok sa mga tubig?”
Verse 55
त्वत्क्षेत्रसंस्थितो वापि तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥ स्मरण पुत्र ते कृष्ण यैस्तु नाम प्रकीर्त्यते
“O kung ang isa’y nananahan sa loob ng iyong banal na kṣetra, ipahayag mo iyon sa akin na nagtatanong. O Kṛṣṇa—O anak—ano ang bunga para sa mga yaong nagpapahayag ng iyong Pangalan sa pag-alaala?”
Verse 56
नमो नारायणेत्युक्त्वा तेषां वै का गतिर्भवेत् ॥ उद्यतेष्वपि शस्त्रेषु हन्यमाना रणे नराः
“Pagkasambit ng ‘Namo Nārāyaṇa’, ano nga ba ang magiging hantungan nila? Kahit nakataas na ang mga sandata, ang mga taong pinapatay sa digmaan…”
Verse 57
नामप्रकीर्तनात्तेषां कीदृशी तु गतिर्भवेत् ॥ अहं शिष्या च दासी च तव भक्त्या व्यवस्थिताः
Sa pagbigkas at pagpupuri sa kanilang Banal na Pangalan, anong uri ng hantungan ang sasapit sa kanila? Ako’y kapwa alagad at lingkod, na matatag sa debosyon sa Iyo.
Verse 58
रहस्यं धर्मसंयुक्तं तन्ममाचक्ष्व माधव ॥ एवं तत्परमं गुह्यं मम प्रीत्या जगद्गुरो
Ipahayag mo sa akin, O Mādhava, ang lihim na aral na kaugnay ng dharma. Gayon nga, ihayag mo ang pinakamataas na lubhang lihim para sa aking kagalakan, O guro ng sanlibutan.
Verse 59
एवं हि धार्यमाणा सा पृथिवी सागरान्विता ॥ वर्षाणां च सहस्रं हि वज्रदंष्ट्रेण साधुना
Sa gayon nga, ang Daigdig—na kasama ang mga karagatan—ay binubuhat; at sa loob ng isang libong taon, ng banal na may pangil na gaya ng kulog (vajra).
Verse 60
वसन्ते कीदृशं कर्म ग्रीष्मे किं कर्म कारयेत् ॥ प्रावृट्काले च किं कर्म वर्षान्ते किञ्च कारयेत्
Anong gawain ang nararapat gawin sa tagsibol? Anong gawain ang dapat ipagawa sa tag-init? At anong gawain sa panahon ng ulan, at ano ang dapat ipagawa sa pagtatapos ng mga pag-ulan?
Verse 61
कानि कर्म्माणि कुर्वीत तव भक्तस्य भोजनात् ॥ यस्तु तं प्रापणं देव न च दोषप्रसादिकम्
Aling mga gawain ang dapat gawin hinggil sa pagkain o pag-aalay ng pagkain para sa iyong deboto? Ngunit sinumang magsagawa ng yaong prāpaṇa, O Diyos, iyon ay hindi kaugnay ng kasalanan ni ng pagpapalubag-loob.
Verse 62
कां गतिं ते प्रपद्यन्ते तव कर्मपरायणाः ॥ तव क्षेत्रेषु वैकुण्ठ ये तु प्राणान्विमुञ्चते
Anong hantungan ang nararating ng mga nakatuon sa mga gawang iniaalay sa Iyo? At, O Vaikuṇṭha, ano naman ang sa mga nagbubuwal ng hininga ng buhay sa loob ng Iyong banal na mga pook?
Verse 63
तेषां तु का गतिर् देव शिरसा दीपधारणात् ॥ ये हि नित्यं पयः पीत्वा तव चिन्ताव्यवस्थिताः
Ngunit, O Diyos, ano ang hantungan nila dahil sa pagdadala ng ilawan sa ulo?—yaong mga, sa katotohanan, na palagiang umiinom ng gatas at nananatiling matatag sa pagninilay sa Iyo.
Verse 64
अतस्त्वयैव वक्तव्यो योगसाङ्ख्यविनिश्चयः ॥ त्वां भजंश्च गते जीवे मधुपर्कसमन्वितम्
Kaya Ikaw lamang ang dapat magpahayag ng tiyak na pasya hinggil sa Yoga at Sāṅkhya. At kapag lumisan ang buhay, ang sumasamba sa Iyo—na may kasamang (ritwal na) madhuparka—ay nagtatamo ng bunga na iyon.
Verse 65
केषु द्रव्येषु संयुक्तं मधुपर्कं प्रदीयते ॥ के तु कर्मगुणास्तस्य मधुपर्कस्य माधव
Sa anong mga sangkap pinagsasama ang handog na madhuparka upang ihandog? At ano ang mga bunga at katangiang ritwal ng madhuparka na iyon, O Mādhava?
The chapter frames dharma as a regulated system of conduct in which ritual correctness (timing, offerings, installation procedures, fasting disciplines) is inseparable from cosmic-terrestrial stability: Varāha’s act of bearing Pṛthivī models preservation, while Pṛthivī’s questions seek norms that sustain social-ritual order and its karmic consequences.
The text explicitly queries timing through sandhyā (especially the “paścimā sandhyā” and its relation to “pūrva-sandhyā”) and asks how practice should vary across seasons: śarad (autumn), śiśira (late winter), vasanta (spring), grīṣma (summer), prāvṛṭ (monsoon onset), and varṣānta (end of rains). It also alludes to kalpa/yuga computation and mentions the Varāha-kalpa and Kardama Prajāpati within a kalpa count.
Environmental balance is narrated through Varāha’s dhāraṇa of Earth: Pṛthivī is upheld together with mountains, forests, oceans, rivers, and the saptadvīpa configuration. The imagery presents terrestrial integrity as a protected system, and the subsequent ritual inquiries imply that correct human practice participates in maintaining that ordered world.
Kardama Prajāpati is referenced as a chronological marker within kalpa/yuga discussion. The opening also situates the episode among praising sages (muni) and mantra-specialists (mantravādin), indicating a learned ritual milieu rather than a royal genealogy.