
Dadhidhenudāna-māhātmya
Ritual-Manual (Dāna-vidhi and Phalaśruti)
Sa karaniwang tagpuan ng pagtuturo nina Varāha at Pṛthivī sa Varāha Purāṇa, inilalahad sa adhyāyang ito ang maikling vidhāna para sa dadhidhenudāna—ang pag-aalay ng “baka” na hinubog/kinakatawan sa gatas-asim (curd) at kaugnay na handog. Itinuturo ng tagapagsalita (Hotṛ) sa isang hari ang paghahanda ng dalisay na lugar: pagpapahid ng dumi ng baka, pag-aayos ng pinalamuting sukat sa lupa, paglalatag ng kuśa at balat ng itim na usa, at paglalagay ng palayok ng curd sa bunton ng pitong butil. Itinatakda rin ang gintong guya na may pinalamuting mukha, mga telang pantakip, bulaklak at pabango. Ipinagkakaloob ang dāna sa karapat-dapat na brāhmaṇa na kilala sa angkan, asal, at mga birtud gaya ng pagtitiis. May kasamang kaloob na panyapak at payong, pagbigkas ng mantra, pagpipigil sa pagkain at tatlong gabing pagtalima, at nagtatapos sa phalaśruti na nangangako ng dakilang hantungan pagkamatay para sa nagkakaloob, mga saksi, at mga bumibigkas.
Verse 1
अथ दधिधेनुदान माहात्म्यम् ॥ होतोवाच ॥ दधिधेनोर्महाराज विधानं शृणु सांप्रतम् ॥ अनुलिप्ते महीभागे गोमयेन नराधिप
Ngayon, ang kadakilaan ng kaloob na ‘dadhidhenu’ (baka ng namuong gatas). Sinabi ng Hotṛ: “O dakilang hari, pakinggan mo ngayon ang pamamaraan para sa dadhidhenu. O pinuno ng mga tao, sa isang bahagi ng lupa na pinahiran ng dumi ng baka…”
Verse 2
गोचर्ममात्रं तु पुनः पुष्पप्रकरशोभिते ॥ कुशैरास्तीर्य वसुधां कृष्णाजिनकुशोत्तरीम्
Muli, maghanda ng isang puwang na kasinlaki ng balat ng baka, na pinapaganda ng mga kumpol ng bulaklak; ikalat ang kuśa sa lupa, at ilagay ang balat ng itim na usa at kuśa sa ibabaw nito.
Verse 3
दधिकुम्भं तु संस्थाप्य सप्तधान्यचयोपरि ॥ चतुर्थांशेन वत्सं तु सौवर्णं मुखमण्डितम्
Ilagay ang palayok ng dahi (namuong gatas) sa ibabaw ng bunton ng pitong uri ng butil; at (humubog) ng isang guya—ginto, na pinalamutian ang mukha—na may sukat na isang-kapat (na bahagi).
Verse 4
आच्छाद्य वस्त्रयुग्मेन पुष्पगन्धैस्तु पूजिताम् ॥ ब्राह्मणाय कुलीनाय साधुवृत्ताय धीमते
Matapos takpan ang handog ng isang pares ng kasuotan at parangalan ito ng mga bulaklak at pabango, ialay ito sa isang Brāhmaṇa na marangal ang angkan, banal ang asal, at may malinaw na pag-unawa.
Verse 5
क्षमादिगुणयुक्ताय दद्यत्तां दधिधेनुकाम् ॥ पुच्छदेशोपविष्टस्तु मुद्रिकाकर्णभूषणैः
Ibigay ang ‘dahing-baka’ na yaon sa taong may pagtitimpi at mga kaugnay na kabutihan; at ito’y ihanda na may palamuti sa bahaging buntot, na may mga singsing at palamuting-hikaw.
Verse 6
पादुकोपानहौ छत्रं दत्त्वा मन्त्रिममं पठेत् ॥ दधिक्राव्णेति मन्त्रेण दद्याद्धेनुं सुपूजिताम्
Matapos magbigay ng sandalyas at sapatos, at isang payong, bigkasin ang mantrang ito; sa pamamagitan ng mantrang ‘dadhikrāvṇa…’, ibigay ang baka na nararapat na pinarangalan.
Verse 7
एवं दधिमयीं धेनुं दत्त्वा राजर्षिसत्तम ॥ एकाहारी दिनं तिष्ठेद्दध्ना च नृपनन्दन
Sa gayon, matapos maibigay ang bakang yari (bilang ritwal na handog) sa dahi, O pinakadakila sa mga rājarsi, manatili nang isang araw na iisang kain lamang—at ang pagkain ay may dahi rin, O kagalakan ng mga hari.
Verse 8
यजमानो वसेद्राजंस्त्रिरात्रं च द्विजोत्तमः ॥ दीयमानां प्रपश्यन्ति ते यान्ति परमं पदम्
Ang yajamāna (tagapagpatupad ng handog) ay manahan doon, O hari, sa loob ng tatlong gabi, gayundin ang pinakadakilang Brāhmaṇa; yaong mga nakasaksi sa pagbibigay nito ay makararaos sa pinakamataas na kalagayan.
Verse 9
य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वापि मानवः ॥ सोऽश्वमेधफलं प्राप्य विष्णुलोकं च गच्छति
Ang sinumang makinig nito nang may debosyon, o magpabigkas nito, ay nagkakamit ng bunga ng Aśvamedha at napaparoon sa daigdig ni Viṣṇu.
The text emphasizes regulated generosity (dāna) performed with ritual cleanliness, correct procedure, and careful selection of a worthy recipient. Ethical value is located in disciplined giving—material support directed to a learned and virtuous brāhmaṇa—combined with self-restraint (niyama) after the donation. The chapter frames merit as arising from both the act and its orderly, socially accountable execution.
No lunar tithi, nakṣatra, month, or seasonal timing is specified. The only temporal markers are observance-lengths: the donor maintains a one-day regulated intake (ekāhāra) and remains with curd-based restraint for that day, while the officiant/leading brāhmaṇa is described as observing a three-night period (trirātra).
Environmental balance is implied through the ritual’s Earth-facing materials and purification logic: gomaya (cow-dung plaster) and kuśa (sacred grass) prepare the ground (vasudhā), highlighting a model where the terrestrial surface is treated as a managed, purified substrate for human action. The ‘cow’ symbolism (dhenū) and the use of grains (saptadhānya) also link prosperity and moral order to agrarian/ecological cycles, aligning with the Varāha Purāṇa’s broader Pṛthivī-centered worldview even when Pṛthivī is not explicitly named in the verses.
No specific dynasties or named sages are cited. The chapter addresses a generalized royal figure (e.g., mahārāja, narādhipa, nṛpa-nandana, rājarṣi-sattama) and prescribes gifting to a ‘kulīna’ brāhmaṇa of good conduct and virtues. The only explicit role-title is Hotṛ, indicating a Vedic ritual function rather than an individualized historical person.