Adhyaya 10: The Threefold Division by the Guṇas, the Deities’ Attainment of Worship, and the Opening of the Durjaya Episode

Verse 1

श्रीवराह उवाच । एवं सृष्ट्वा जगत्सर्वं भगवान् लोकभावनः । विरराम ततः सृष्टिर्व्यवर्धत धरे तदा ॥ १०.१ ॥

Sinabi ni Śrī Varāha: “Sa gayon, matapos likhain ang buong sansinukob, ang Bhagavān—ang Tagapagtaguyod at Tagapagpabukal ng mga daigdig—ay tumigil sa gawaing paglikha. Pagkaraan nito, O Daigdig, ang paglikha ay patuloy na lumawak noon.”

Verse 2

वृद्धायामथ सृष्टौ तु सर्वे देवाः पुरातनम् । नारायणाख्यं पुरुषं यजन्तो विविधैर्मखैः ॥ १०.२ ॥

Nang lumawak na ang paglikha, ang lahat ng mga diyos, sa pamamagitan ng iba’t ibang handog at ritwal na yajña, ay sumamba sa sinaunang Purusha na tinatawag na Nārāyaṇa.

Verse 3

द्वीपेषु चैव सर्वेषु वर्षेषु च मखैर्हरिम् । देवाः सत्रैर्महद्भिस्ते यजन्तः श्रद्धयान्विताः । तोषयामासुरत्यर्थं स्वं पूज्यं कर्तुमीप्सवः ॥ १०.३ ॥

At tunay nga, sa lahat ng dvīpa at sa iba’t ibang varṣa, ang mga diyos—na may taglay na pananampalataya—ay sumamba kay Hari sa pamamagitan ng mga yajña at ng malalaking satra; at labis nilang pinasaya Siya, sapagkat ninanais nilang maitatag ang sarili nilang katayuang karapat-dapat parangalan.

Verse 4

एवं तोषयतां तेषां बहुवर्षसहस्रिकम् । काले देवस्तदा तुष्टः प्रत्यक्षत्वं जगाम ह ॥ १०.४ ॥

Sa gayon, habang patuloy nilang pinasasaya Siya sa loob ng maraming libong taon, sa takdang panahon ang diyos—na noon ay lubos na nasiyahan—ay tunay na nagpakita nang hayagan.

Verse 5

अनेकबाहूदरवक्त्रनेत्रो महागिरेः शृङ्गमिवोल्लिखंस्तदा । उवाच किं कार्यमथो सुरेशो ब्रूतां वरं देववरा वरं वः ॥ १०.५ ॥

Pagkatapos, ang Panginoon ng mga diyos—na may maraming bisig, malapad na tiyan, at mga mata at mukha sa sari-saring anyo—ay kumayod na wari’y kumikiskis sa tuktok ng isang dakilang bundok, at nagsabi: “Ano ang dapat gawin? Magsalita kayo, O pinakamainam sa mga diyos; pumili kayo ng isang biyaya—isang biyaya para sa inyo.”

Verse 6

देवा ऊचुः । जयस्व गोविन्द महानुभाव त्वया वयं नाथ वरेण देवाः । मनुष्यलोकेऽपि भवन्तमाद्यं विहाय नास्मान्भवते ह कश्चित् ॥ १०.६ ॥

Wika ng mga diyos: “Magtagumpay ka, Govinda, O dakilang kaluluwa. Sa pamamagitan mo—aming Panginoon, ang pinakadakila sa mga diyos—kami, ang mga diyos, ay pinananatili. Kahit sa daigdig ng tao, bukod sa iyo, ang Sinaunang Pinagmulan, tunay na wala nang sinumang nagiging tagapagtanggol para sa amin.”

Verse 7

रुद्रादित्या वसवो ये च साध्या विश्वेऽश्विनौ मरुतश्चोष्मपाश्च । सर्वे भवन्तं शरणं गताः स्म कुरुष्व पूज्यानिह विश्वमूर्ते ॥ १०.७ ॥

Ang mga Rudra, mga Āditya, mga Vasu at mga Sādhya; ang mga Viśvedevas, ang kambal na Aśvin, ang mga Marut at pati ang mga Uṣmapa—kaming lahat ay sumilong sa iyo. O Ikaw na ang anyo ay ang sansinukob, gawin mo kaming karapat-dapat sambahin at parangalan dito.

Verse 8

एवमुक्तस्तदा तैस्तु महायोगेश्वरो हरिः । करोमि सर्वान् वः पूज्यानित्युक्त्वाऽन्तरधीयत ॥ १०.८ ॥

Nang siya’y lapitan at kausapin nila nang gayon, si Hari—ang dakilang Panginoon ng kapangyarihang yogiko—ay nagsabi: “Gagawin ko kayong lahat na karapat-dapat parangalan.” Pagkasabi nito, siya’y naglaho sa paningin.

Verse 9

देवा अपि निजौकांसि गतवन्तः सनातनम् । स्तुवन्तः परमेशोऽपि त्रिविधं भावमास्थितः ॥ १०.९ ॥

Maging ang mga diyos ay bumalik sa kani-kanilang walang-hanggang tahanan. At habang sila’y nagpupuri, ang Kataas-taasang Panginoon man ay nagtaglay ng tatlong anyo ng kalagayan.

Verse 10

एवं त्रिधा जगद्धाता भूत्वा देवान् महेश्वरः । आराध्य सात्त्विकं राजं तामसं च त्रिधा स्थितम् ॥ १०.१० ॥

Sa gayon, ang Dakilang Panginoon—na naging tagapagpanatili ng sanlibutan sa tatlong paraan—ay pinarangalan at sinamba ang mga diyos na nakatatag sa tatlong kalagayan: sāttvika, rājasa, at tāmasa.

Verse 11

सात्त्विकेन पठेद्वेदान् यजेद्यज्ञेन देवताः । आत्मनोऽवयवो भूत्वा राजसेनापि केशवः ॥ १०.११ ॥

Sa sattvika na disposisyon, dapat bigkasin ang mga Veda; sa pamamagitan ng yajña (handog), dapat sambahin ang mga diyos. Maging si Keśava, sa pag-aangkin ng kalagayang tila isang sangkap ng Sarili (Ātman), ay kumikilos din sa paraang rājasa.

Verse 12

स कालरूपिणं रौद्रं प्रकृत्या शूलपाणिनम् । आत्मनो राजसीं मूर्तिं पूजयामास भक्तितः । तामसेनापि भावेन असुरेषु व्यवस्थितः ॥ १०.१२ ॥

Nakatatag sa mga Asura, taimtim niyang sinamba ang sarili niyang rājasa na anyo—nakapanghihilakbot, may anyo ng Panahon, at likás na may hawak na trisula—habang nakahanay rin sa tāmasa na damdamin.

Verse 13

एवं त्रिधा जगद्धाता भूत्वा देवान् महेश्वरः । आराधयामास ततो लोकोऽपि त्रिविधोऽभवत् ॥ १०.१३ ॥

Sa gayon, si Maheśvara, matapos maging tagapagtaguyod ng daigdig sa tatlong paraan, ay sumamba sa mga diyos; pagkaraan nito, ang sanlibutan man ay naging tatluhan.

Verse 14

ब्रह्मविष्णुमहेशानानाम्ना गृहीय व्यवस्थितः । स च नारायणो देवः कृते युगवरे प्रभुः ॥ १०.१४ ॥

Sa pag-angkin ng mga pangalang Brahmā, Viṣṇu, at Maheśa, nanatili siya sa maayos na pagpapakita. At ang mismong diyos na iyon—si Nārāyaṇa—ang kataas-taasang Panginoon sa marangal na Yuga ng Kṛta (Satya).

Verse 15

त्रेतायां रुद्ररूपस्तु द्वापरे यज्ञमूर्तिमान् । कलौ नारायणो देवो बहुरूपो व्यजायत ॥ १०.१५ ॥

Sa panahon ng Tretā, tunay na tinaglay niya ang anyo ni Rudra; sa Dvāpara, siya’y naging katawan ng yajña (ritwal na handog); at sa Kali, ang diyos na Nārāyaṇa ay isinilang sa maraming anyo.

Verse 16

तस्यादिकृत्ततो विष्णोश्चरितं भूरितेजसः । श्रृणुष्व सर्वं सुश्रोणि गदतो मम भामिनि ॥ १०.१६ ॥

Makinig ka nang buo, O babaeng may magandang balakang—O ginang na maningning—sa salaysay tungkol kay Viṣṇu na may dakilang ningning, mula pa sa pinakasimula, habang aking isinasalaysay.

Verse 17

आसीत्कृतयुगे राजा सुप्रतीको महाबलः । तस्य भार्याद्वयं चासीदविषिष्टं मनोरमम् ॥ १०.१७ ॥

Noong Kṛta Yuga ay may isang haring nagngangalang Supratīka, na may dakilang lakas. Mayroon siyang dalawang asawa, kapwa magkatulad sa mga katangian at kaaya-aya.

Verse 18

विद्युत्प्रभा कान्तिमती तयोरेते तु नामनी । तयोः पुत्रं समं राजा न लेभे यत्नवानपि ॥ १०.१८ ॥

Vidyutprabhā at Kāntimatī—iyan nga ang dalawang pangalan nila. Ngunit ang hari, kahit nagsikap nang husto, ay hindi nagkaroon ng isang anak na lalaki mula sa kanila.

Verse 19

यदा तदा मुनिश्रेष्ठमात्रेयं वीतकल्मषम् । तोषयामास विधिना चित्रकूटे नगोत्कमे ॥ १०.१९ ॥

Noon, ayon sa wastong ritwal, ay pinalugod niya si Ātreya—ang pinakadakila sa mga muni, dalisay at walang dungis—sa Citrakūṭa, ang pinakatanyag sa mga bundok.

Verse 20

सक ऋषिष्टोषितस्तेन दीर्घकालं वरार्थिना । वरं दिदित्सया यावदब्रवीदत्रिजो मुनिः ॥ १०.२० ॥

Kaya nga, sa mahabang panahon, nalugod sa kanya ang pantas na Saka—ang humihingi ng biyaya. At nang ibig niyang magbigay ng biyaya, nagsalita ang muni na anak ni Atri.

Verse 21

तावदिन्द्रोऽपि करिणा गतः पार्श्वेन तस्य ह । देवसैन्यैः परिवृतस्तूष्णीमेव महाबलः ॥ १०.२१ ॥

Samantala, lumapit din si Indra sa kanyang tabi, nakasakay sa elepante; napalilibutan ng mga hukbo ng mga diyos, nanatiling tahimik ang makapangyarihan.

Verse 22

तं दृष्ट्वा अन्तर्गतप्रीतिमप्रीतिं प्रीतवान् मुनिः । चुकोप देवराजाय शापमुग्रं ससर्ज ह ॥ १०.२२ ॥

Nang makita siya, ang pantas—bagaman waring nalulugod sa labas—naunawaan ang panloob na di-pagkalugod; nagalit siya sa hari ng mga diyos at nagbitiw ng mabagsik na sumpa.

Verse 23

यस्मात् त्वया ममावज्ञा कृता मूढ दिवसपते । ततस्त्वं चालितो राज्याद् अन्यलोके वसिष्यसि ॥ १०.२३ ॥

Sapagkat hinamak mo ako, O naliligaw na panginoon ng araw, kaya’t ikaw ay maaalis sa iyong paghahari at maninirahan sa ibang daigdig.

Verse 24

एवमुक्त्वाऽपि कोपेन सुरेशं तं च भूपतिम् । उवाच राजन् पुत्रस्ते भविता दृढविक्रमः ॥ १०.२४ ॥

Kahit nasabi na niya iyon, dahil sa galit ay nagsalita pa siya sa panginoon ng mga diyos at sa hari: “O hari, ang iyong anak ay magiging matatag ang kabayanihan.”

Verse 25

इन्द्ररूपोपमः श्रीमानुद्यच्छस्त्रः प्रतापवान् । विद्याप्रभावकर्मज्ञः क्रूरकर्मा भविष्यति । दुर्जयोऽतिबली राजा एवमुक्त्वा गतो मुनिः ॥ १०.२५ ॥

“Siya’y magiging marangal at maningning, kahawig ni Indra sa anyo—isang nagbubuhat ng sandata, puspos ng ningning at kapangyarihan; bihasa sa mga gawaing pinatitibay ng kaalaman, subalit nakatakdang gumawa ng mabibigat at malulupit na gawain. Isang haring napakalakas, mahirap daigin.” Pagkasabi nito, umalis ang pantas.

Verse 26

सोऽपि राजा सुप्रतीको भार्यायां गर्भमावहत् । विद्युत्प्रभायां धर्मज्ञः साऽपि काले त्वसूयत ॥ १०.२६ ॥

Ang haring Supratīka ay nagpasimulang magdalang-tao ang kanyang asawa na si Vidyutprabhā; siya na nakaaalam ng dharma ay nagsilang sa takdang panahon.

Verse 27

तस्य चेष्टेर् बलेनासौ मुनेः सौम्यो बभूव ह । वेदशास्त्रार्थविद्यायां पारगो धर्मवान् शुचिः ॥ १०.२८ ॥

Sa lakas ng disiplinadong pagsisikap ng pantas na iyon, siya ay tunay na naging maamo; ganap na bihasa sa kahulugan ng Veda at mga śāstra, matuwid sa dharma at dalisay.

Verse 28

या द्वितीया अभवत् पत्नी तस्य राज्ञो महात्मनः । नाम्ना कीर्त्तिमती धन्या तस्याः पुत्रो बभूव ह । नाम्ना सुद्युम्न इत्येवं वेदवेदाङ्गपारगः ॥ १०.२९ ॥

Ang ikalawang asawa ng dakilang-hiningang hari ay si Kīrtimatī, ang mapalad. Mula sa kanya ay isinilang ang isang anak na lalaki na nagngangalang Sudyumna, bihasa sa Veda at sa mga Vedāṅga.

Verse 29

अथ कालेन महता स राजा राजसत्तमः । सुप्रतीकः सुतं दृष्ट्वा दुर्जयं योग्यं अन्तिके ॥ १०.३० ॥

Pagkaraan ng mahabang panahon, ang haring Supratīka, ang pinakamahusay sa mga pinuno, ay nakita ang kanyang anak na si Durjaya na nasa kanyang tabi—di-madadaig at karapat-dapat.

Verse 30

आत्मनो वृद्धभावं च वाराणस्याधिपो बली । चिन्तयामास राज्यार्थं दुर्जयं प्रति भामिनि ॥ १०.३१ ॥

Ang makapangyarihang panginoon ng Vārāṇasī ay nagmuni-muni sa sarili niyang pagkatanda; O marikit na ginang, pinag-isipan niya ang usapin ng kaharian kaugnay ni Durjaya.

Verse 31

एवं सञ्चिन्त्य धर्मात्मा तस्य राज्यं ददौ नृपः । स्वयं च चित्रकूटाख्यं पर्वतं स जगाम ह ॥ १०.३२ ॥

Sa gayong pagninilay, ang haring may pusong maka-Dharma ay ipinagkaloob sa kanya ang kapangyarihan ng kaharian; at siya nama’y nagtungo sa bundok na tinatawag na Citrakūṭa.

Verse 32

दुर्जयोऽपि महद्राज्यं हस्त्यश्व रथवाजिभिः । संयोज्य चिन्तयामास राज्यवृद्धिं प्रति प्रभुः ॥ १०.३३ ॥

Bagaman mahirap lupigin ang dakilang kaharian, ang Panginoon, matapos tipunin ang isang malawak na kaharian na may mga elepante, kabayo, karwahe, at kabalyeriya, ay nagmuni-muni tungkol sa pagpapalawak ng kanyang nasasakupan.

Verse 33

एवं सञ्चिन्त्य मेधावी हस्त्यश्व रथपत्तिभिः । समेतां वाहिनीं कृत्वा उत्तरां दिशमाश्रितः । तस्य चोत्तरतो देशाः सर्वे सिद्धा महात्मनः ॥ १०.३४ ॥

Sa gayong pagninilay, ang marunong—matapos buuin ang nagkakaisang hukbo na binubuo ng mga elepante, kabayo, karwahe, at mga kawal na naglalakad—ay tumungo sa hilagang dako. At sa hilaga ng dakilang-kaluluwang iyon ay naroon ang mga lupain na pawang ganap at maunlad.

Verse 34

भारताख्यमिदं वर्षं साधयित्वा सुदुर्जयः । ततः किंपुरुषं नाम वर्षं तेनापि साधितम् ॥ १०.३५ ॥

Matapos mapasailalim ang lupaing ito na tinatawag na Bhārata—bagaman siya’y lubhang mahirap daigin—pagkaraan, ang rehiyong tinatawag na Kiṁpuruṣa-varṣa ay napasuko rin niya.

Verse 35

ततः परतरं चान्यद्धरिवर्षं जिगाय सः । रम्यं हिरण्मयं चापि कुरुभद्राश्वमेव च । इलावृतं मेरुमध्यमेतत्सर्वं जिगाय सः ॥ १०.३६ ॥

Pagkaraan, nilupig din niya ang isa pang lupain na tinatawag na Harivarṣa; gayundin ang Ramyaka, Hiraṇmaya, at ang Kurubhadrāśva. Nilupig niya ang lahat ng ito—ang Ilāvṛta na ang Bundok Meru ang nasa gitna.

Verse 36

जित्वा जम्ब्वाख्यमेतद्धि द्वीपं यावदसौ नृपः । जगाम देवराजानं जेतुं सर्वसुरान्वितम् ॥ १०.३७ ॥

Matapos masakop ang pulo na tinatawag na Jambu, ang haring iyon ay naglakbay upang pasukuin ang hari ng mga diyos—si Indra—na kasama ang lahat ng mga diyos.

Verse 37

मेरुपर्वतमारोह्य देवगन्धर्वदानवान् । गुह्यकान् किं नरान् दैत्यान्स्ततो ब्रह्मसुतो मुनिः । नारदो दुर्जयजयम् देवराजाय शंसत ॥ १०.३८ ॥

Pag-akyat sa Bundok Meru, ang pantas na si Nārada—anak ni Brahmā—ay nagsalita roon sa mga diyos, Gandharva, Dānava, Guhyaka, mga tao, at Daitya, at ipinahayag sa hari ng mga diyos ang balita ng “tagumpay ni Durjaya.”

Verse 38

तत इन्द्रस्त्वरायुक्तो लोकपालैः समन्वितः । जगाम दुर्जयं हन्तुं सोऽचिरेणास्त्रनिर्ज्जितम् । विहाय पर्वतं मेरुं मर्त्यलोकमिहागतः ॥ १०.३९ ॥

Pagkaraan nito, si Indra, nagmamadali at kasama ang mga tagapagbantay ng daigdig (Lokapāla), ay umalis upang patayin si Durjaya; subalit di naglaon si Durjaya ay napasuko ng mga sandata. Iniwan ang Bundok Meru, dumating siya rito sa daigdig ng tao (martyaloka).

Verse 39

पूर्वदेशे च देवेन्द्रो लोकपालैः समं प्रभुः । स्थितवांस्तस्य सुमहच्चरितं सम्भविष्यति ॥ १०.४० ॥

Sa silangang dako, ang panginoong si Indra, kasama ang mga Lokapāla, ay pumuwesto; mula roon ay lilitaw ang isang napakadakilang salaysay ng mga gawa.

Verse 40

दुर्जयश्च सुराञ्जित्वा यावत् प्रतिनिवर्तते । गन्धमादनपृष्ठे तु स्कन्धावारनिवेशनम् । कृत्वावस्थितसम्भारमागतं तापसौ तु तम ॥ १०.४१ ॥

Matapos daigin ang mga diyos, si Durjaya ay nagbalik. Sa mga dalisdis ng Gandhamādana ay nagtayo siya ng kampong militar; at nang maihanda ang mga suplay at kagamitan, dumating sa kanya ang magkaparis na asceta.

Verse 41

तावगतावथाब्रूतां राजन् दुर्ज्जय लोकपाः । निवारितास्त्वया सर्वं लोकपालैर्विना जगत् । न प्रवर्त्तत तस्मान् नौ देहि तत्पदमुत्तमम् ॥ १०.४२ ॥

Paglapit nila, sinabi ng mga Lokapāla: “O Haring Durjjaya, sapagkat pinigil mo kami, ang buong daigdig, kung wala ang mga tagapangalaga ng mga daigdig (Lokapāla), ay hindi gumagana. Kaya ipagkaloob mo sa amin ang pinakamataas na katayuang iyon.”

Verse 42

एवमुक्ते ततस्तौ तु दुर्ज्जयः प्राह धर्मवित् । कौ भवान्ताविति ततस्तावूचतुररिंदमौ । विद्युत्सुविद्युन्नामानावसुराविति मानद ॥ १०.४३ ॥

Nang masabi iyon, si Durjjaya—nakaaalam ng dharma—ay nagsalita sa dalawa: “Sino kayong dalawa?” Noon, ang dalawang manlulupig ng kaaway ay sumagot: “Kami ang mga asura na nagngangalang Vidyut at Suvidyut, O tagapagkaloob ng dangal.”

Verse 43

त्वया सम्प्रति चेच्छामो धर्म्यं सत्सु सुसंस्कृतौ । लोकपालमतं सर्वमावां कुर्म सुदुर्जय ॥ १०.४४ ॥

Ngayon, O mahirap daigin, nais naming kasama ka na tahakin ang matuwid na landas ayon sa dharma—na pinong-pinong sa mga banal—at ganap na isakatuparan ang payo ng mga tagapangalaga ng mga daigdig (Lokapāla).

Verse 44

एवमुक्ते दुर्ज्जयेन तौ स्वर्गे सन्निवेशितौ । लोकपालौ कृतौ सद्यस्ततोऽन्तर्धानं जग्मतुः ॥ १०.४५ ॥

Nang masabi ito ni Durjjaya, ang dalawa ay iniluklok sa langit; agad silang itinalaga bilang mga tagapangalaga ng mga daigdig (Lokapāla), at pagkaraan ay naglaho sa paningin.

Verse 45

तयोरपि महत्कर्म चरितं च धराधरे । भविष्यति महाराजो दुर्जयो मन्दरोपरि ॥ १०.४६ ॥

O Tagapagdala ng Daigdig (dharādhara), ang dakilang gawa at salaysay ng mga ginawa ng dalawang iyon ay magaganap din; at sa ibabaw ng Bundok Mandara ay lilitaw ang isang dakilang hari—mahirap daigin—na si Durjjaya.

Verse 46

धनदस्य वनं दिव्यं दृष्ट्वा नन्दनसन्निभम् । मुदा बभ्राम रम्येऽस्मिन् स यावद्राजसत्तमः ॥ १०.४७ ॥

Nang makita ang banal na gubat ni Dhanada (Kubera), na kahawig ng Nandana, ang pinakamainam na hari ay naglibot nang may galak sa marikit na pook na ito habang siya’y nananatili roon.

Verse 47

तावत्सुवर्णवृक्षाधः कन्याद्वयमपश्यत । अतीवरूपसम्पन्नमतीवाद्भुतदर्शनम् ॥ १०.४८ ॥

Pagkaraan, sa ilalim ng punong ginto, nakita niya ang dalawang dalaga—pinagkalooban ng pambihirang kagandahan at anyong lubhang kamangha-mangha.

Verse 48

दृष्ट्वा तु विस्मयाविष्टः क इमे शुभलोचने । एवं संचिन्त्य यावत् स क्षणमेकं व्यवस्थितः । तस्मिन्वने तावदुभौ तापसौ सोऽवलोकयत् ॥ १०.४९ ॥

Nang makita sila, napuno siya ng pagkamangha: “Sino ang dalawang ito, O may magagandang mata?” Sa pag-iisip nang gayon, tumigil siya nang isang saglit; at sa gubat na iyon ay namasdan niya ang dalawang asceta.

Verse 49

तौ दृष्ट्वा सहसा राजा ययौ प्रीत्या परां मुदम् । अवतीर्य द्विपात् तूर्णं नमश्चक्रे तयोः स्वयम् ॥ १०.५० ॥

Nang makita ang dalawang iyon, ang hari ay agad napuspos ng pag-ibig at sukdulang kagalakan; mabilis siyang bumaba mula sa elepante at siya mismo’y nagbigay-galang sa kanilang dalawa.

Verse 50

उपविष्टः स ताभ्यां तु कौशे दत्ते वरासने । पृष्टः कस्त्वं कुतश्चासि कस्य वा किमिह स्थितः ॥ १०.५१ ॥

Naupo siya sa marangal na upuang nababalutan ng seda na ibinigay ng dalawang iyon, at tinanong: “Sino ka? Saan ka nagmula? Kanino ka nabibilang? At sa anong layunin ka naririto?”

Verse 51

तौ प्रहस्याब्रवीद् राजा सुप्रतीकेतिविश्रुतः । तस्य पुत्रः समुत्पन्नो दुर्जयो नाम नामतः ॥ १०.५२ ॥

Pagkaraan, ang hari na tanyag sa pangalang Supratīka ay ngumiti at nagsalita. Sa kanya ay isinilang ang isang anak na lalaki, na ang ibinigay na pangalan ay Durjaya.

Verse 52

पृथिव्यां सर्वराजानो जिगीषन्निह सत्तमौ । आगतोऽस्मि ध्रुवं चैव स्मर्तव्योऽहं तपोधनौ ॥ भवन्तौ कौ समाख्यातं ममानुग्रहकाङ्क्षया ॥ १०.५३ ॥

“Sa ibabaw ng daigdig, ang lahat ng mga hari ay nagsisikap para sa pananakop. Ako’y dumating dito nang tunay at may katiyakan; at ako, O kayong dalawa na ang yaman ay pag-aayuno at pagninilay, ay dapat alalahanin. Sabihin ninyo: sino kayong dalawa—ipahayag—yamang hinahangad ninyo ang aking biyaya.”

Verse 53

तापसावूचतुः । आवां हेतृप्रहेत्राख्यौ मनोः स्वायम्भुवः सुतौ । आवां देवविनाशाय गतौ स्वो मेरुपर्वतम् ॥ १०.५४ ॥

Sumagot ang mga ascetic: “Kami dalawa, na kilala bilang Hetṛ at Prahetṛ, ay mga anak ni Svāyambhuva Manu. Kami’y nagtungo sa Bundok Meru upang wasakin ang mga diyos.”

Verse 54

तत्रावयोर्महासैन्यं गजाश्वरथसंकुलम् । जिगाय सर्वदेवानां शतशोऽथ सहस्रशः ॥ १०.५५ ॥

Doon, ang aming napakalaking hukbo—siksik ng mga elepante, kabayo, at mga karwaheng pandigma—ay nagapi ang mga hukbo ng lahat ng mga diyos, sa daan-daan at saka sa libu-libo.

Verse 55

ते च देवाः महत्सैन्यं दृष्ट्वा सर्वं निपातितम् । असुरैरुज्जहितप्राणं ततस्ते शरणं गताः ॥ १०.५६ ॥

At ang mga diyos na iyon, nang makita ang buong malaking hukbo na nabuwal—na ang mga buhay ay inagaw ng mga asura—ay lumapit upang humanap ng kanlungan (sa isang tagapagtanggol).

Verse 56

क्षीराब्धौ यत्र देवेशो हरिः शेते स्वयं प्रभुः । तत्र विज्ञापयामासुः सर्वे प्रणतिपूर्वकम् ॥ १०.५७ ॥

Sa Karagatan ng Gatas—kung saan si Hari, Panginoon ng mga diyos, ay nakahimlay bilang sariling makapangyarihang Panginoon—doon silang lahat ay nagharap ng pagsusumamo, matapos munang yumukod nang may paggalang.

Verse 57

देवदेव हरे सर्वं सैन्यं त्वसुरसत्तमैः । पराजितं परित्राहि भीतं विह्वल्लोचनम् ॥ १०.५८ ॥

O Diyos ng mga diyos, O Hari—ang buong hukbo namin ay natalo ng pinakabantog sa mga Asura. Iligtas at ingatan Mo kami; kami’y natatakot, at ang aming mga mata’y nanginginig sa sindak.

Verse 58

त्वया देवासुरे युद्धे पूर्वं त्राताः स्म केशव । सहस्रबाहोः क्रूरस्य समरे कालनेमिनः ॥ १०.५९ ॥

O Keśava, sa dating digmaan ng mga diyos at mga asura, kami’y iniligtas Mo—noong sa labanan ay hinarap ang malupit na Kālanemi na may sanlibong bisig.

Verse 59

इदानीमपि देवेश असुरौ देवकण्टकौ । हेतृप्रहेतृनामानौ बहुसैन्यपरिच्छदौ । तौ हत्वा त्राहि नः सर्वान् देवदेव जगत्पते ॥ १०.६० ॥

Ngayon din, O Panginoon ng mga diyos, may dalawang asura—mga tinik sa mga deva—na ang pangalan ay Hetṛ at Prahetṛ, na may napakalalaking hukbo. Patayin Mo sila at iligtas kaming lahat, O Diyos ng mga diyos, Panginoon ng daigdig.

Verse 60

एवमुक्तस्ततो देवो विष्णुर्नारायणः प्रभुः । अहं यास्यामि तौ हन्तुमित्युवाच जगत्पतिः ॥ १०.६१ ॥

Nang masabi ito sa Kanya, ang Panginoon—si Viṣṇu, Nārāyaṇa, ang Makapangyarihan—ay nagsalita bilang Panginoon ng sanlibutan: “Ako’y yayaon upang patayin ang dalawang iyon.”

Verse 61

एवमुक्तास्ततो देवा मेरुपर्वतसन्निधौ । प्रातस्थुस्तेऽथ मनसा चिन्तयन्तो जनार्दनम् ॥ १०.६२ ॥

Nang masabihan nang gayon, ang mga diyos sa paligid ng Bundok Meru ay umalis, habang sa isip ay taimtim na nagmumuni kay Janārdana.

Verse 62

तैः सञ्चिन्तितमात्रस्तु देवश्चक्रगदाधरः । आवयोः सैन्यमाविश्य एक एव महाबलः ॥ १०.६३ ॥

Ngunit nang sila’y mag-isip lamang tungkol sa Kanya, ang Banal na may tangan ng diskos at pamalo ay pumasok sa aming hukbo; Siya lamang, na may dakilang lakas, ang lumitaw.

Verse 63

एकधा दशधात्मानं शतधा च सहस्रधा । लक्षधा कोटिधा कृत्वा स्वभूत्याऽच जगत्पतिः ॥ १०.६४ ॥

Ang Panginoon ng sanlibutan, sa sariling likas na kapangyarihan, ay ginagawang isa, sampu, sandaan, at isang libo ang Kanyang sarili; at ginagawa ring isang daang libo at maging koṭi-koṭi sa maraming anyo.

Verse 64

एवं स्थिते देववरे अस्मत्सैन्ये महाबलः । यः कश्चिदसुरो राजन्नावयोर्बलमाश्रितः । स हतः पतितो भूमौ दृश्यते गतचेतनः ॥ १०.६५ ॥

Sa gayong kalagayan, O pinakadakila sa mga diyos, sa aming hukbo ay may isang makapangyarihang bayani. Sinumang asura, O hari, na umasa sa lakas ng alinman sa aming dalawa, ay nakikitang napatay, bumagsak sa lupa, at nawalan ng malay.

Verse 65

एवं तत् सहसा सैन्यं मायया विश्वमूर्तिना । निहतं साश्वकलिलं पत्तिद्विपसमाकुलम् ॥ १०.६६ ॥

Kaya nga, sa isang iglap, ang hukbong iyon ay napuksa sa māyā (kapangyarihang mapanlinlang at estratehiko) ng May Anyong Sansinukob; isang puwersang puno ng mga kabayo at kaguluhan, at siksik sa mga kawal na naglalakad at mga elepante.

Verse 66

चतुरङ्गं बलं सर्वं हत्वा देवो रथाङ्गधृक् । आवां शोषावथो दृष्ट्वा गतोऽन्तर्द्धानमीश्वरः ॥ १०.६७ ॥

Matapos patayin ng Diyos na may hawak ng diskong banal ang buong hukbong apat na sangay, at makita na kaming dalawa ay nangayayat, ang Panginoon ay umurong at naglaho sa di-nakikitang anyo.

Verse 67

अवयोरिदृशं कर्म दृष्टं देवस्य शार्ङ्गिणः । ततस्तमेव शरणं गतावाराधनाय वै ॥ १०.६८ ॥

Ang gayong gawa namin ay nasaksihan ng Diyos na si Śārṅgin, ang may hawak ng busog na Śārṅga. Kaya kami ay lumapit sa Kanya lamang bilang kanlungan, tunay na upang magsamba at magpahinuhod.

Verse 68

त्वं चास्मन्मित्रतनयः सुप्रतीकात्मजो नृप । इमे चावयोः कन्ये गृहाण मनुजेश्वर । हेतृकन्या सुकेशी तु मिश्रकेशी प्रहेतृणः ॥ १०.६९ ॥

At ikaw rin, O hari, ay anak ng aming kaibigan, anak ni Supratīka. Tanggapin mo ang dalawang dalagang ito na amin, O panginoon ng mga tao: si Sukeśī, anak na babae ni Hetṛ, at si Miśrakeśī, anak na babae ni Prahetṛ.

Verse 69

दुर्जयस्त्वेवमुक्तस्तु हेतॄणा ते उभे शुभे । कन्ये जग्राह धर्मेण भार्यार्थं मनुजेश्वरः ॥ १०.७० ॥

Si Durjaya, nang masabihan nang gayon ni Hetṛ, ay tinanggap ang dalawang mapalad na dalaga bilang mga asawa, ayon sa dharma, para sa pag-aasawa—siya, ang panginoon sa mga tao.

Verse 70

ते लब्ध्वा सहसा राजा मुदा परमया युतः । आजगाम स्वकं राष्ट्रं निजसैन्यसमावृतः ॥ १०.७१ ॥

Nang makamtan sila agad, ang hari—puspos ng pinakadakilang galak—ay nagbalik sa sariling kaharian, na napalilibutan ng kanyang sariling hukbo.

Verse 71

ततः कालेन महता तस्य पुत्रद्वयं बभौ । सुकेश्याः सुप्रभः पुत्रो मिश्रकेश्याः सुदर्शनः ॥ १०.७२ ॥

Pagkaraan ng mahabang panahon, nagkaroon siya ng dalawang anak na lalaki: si Suprabha ay anak ni Sukeśyā, at si Sudarśana ay anak ni Miśrakeśyā.

Verse 72

स राजा दुर्जयः श्रीमान् लब्ध्वा पुत्रद्वयं शुभम् । स्वयं कालान्तरे श्रीमान् जगामारण्यं अन्तिके ॥ १०.७३ ॥

Ang maringal na haring si Durjaya, matapos makamtan ang mapalad na dalawang anak na lalaki, ay nang lumaon—paglipas ng panahon—siya mismo’y nagtungo sa isang pag-urong sa gubat na malapit.

Verse 73

तत्रस्थो वनजातीर् हि बाधयन् वै भयंकराः । ददर्शारण्यामाश्रित्य मुनिं स्थितमकल्मषम् ॥ १०.७४ ॥

Doon, habang ang mga nakatatakot na nilalang na mula sa gubat ay tunay na nanggugulo, nakita niya ang isang muni—walang dungis at dalisay—na nananahan sa ilang.

Verse 74

तपस्यन्तं महाभागं नाम्ना गौरमुखं शुभम् । ऋषिवृन्दस्य गोप्तारं त्रातारं पापिनः स्वयम् ॥ १०.७५ ॥

Nasdan niya ang mapalad at banal na nagsasagawa ng tapas, na may pangalang Gauramukha—ang tagapangalaga ng kapulungan ng mga rishi, at tagapagligtas maging ng mga makasalanan.

Verse 75

तस्याश्रमे विमलजलाविलेमरुत्सुगन्धिवृक्षप्रवरे द्विजन्मनः । रराज जीमूत इवाम्बरान्महीमुपागतः प्रवरविमानवद्गृहः ॥ १०.७६ ॥

Sa ashram na iyon—tanyag sa dalisay na tubig, sa simoy na may halimuyak, at sa mahuhusay na punò—ang tahanan ng dvija (dalawang ulit na isinilang) ay nagningning, na wari’y ulap na bumaba mula sa langit tungo sa lupa, na tulad ng maringal na vimāna sa himpapawid.

Verse 76

ज्वलनमखाग्निप्रतिभाषिताम्बरः सुशुद्धसंवासितवेषकुट्टकः । शिष्यैः समुच्चारितसामनादकः सुरूपयोषिदृषिकन्याकाकुलः । इतीदृशोऽस्यावसाथो वराश्रमे सुपुष्पिताशेषतरुप्रसूनः ॥ १०.७७ ॥

Sa dakilang āśrama, ganito ang anyo ng kanyang tahanan: ang kanyang kasuotan ay kumikislap na wari’y sinisinagan ng apoy ng paghahandog; ang kasuutang pang-asceta ay lubos na nalinis sa pamamagitan ng disiplinadong paninirahan; umaalingawngaw ang mga awit na Sāman na malinaw na binibigkas ng mga alagad; napupuno ito ng magagandang babae at ng mga anak na dalaga ng mga rishi; at ang lahat ng punò ay namumulaklak nang sagana.

Verse 77

तस्याः पुत्रः समभवद् दुर्जयाख्यो महाबलः । जातकर्मादिसंस्कारं तस्य चक्रे मुनिः स्वयम् ॥ (दुर्वासा नाम तपसो तस्य देहमकल्मषः

Nagkaroon siya ng isang anak na lalaki na ipinangalanang Durjaya, na may dakilang lakas. Ang mismong muni ang nagsagawa para sa kanya ng ritwal sa kapanganakan (jātakarma) at iba pang mga saṃskāra—(ang asetikong nagngangalang Durvāsā), na ang katawan ay walang dungis dahil sa kanyang matinding pag-aayuno…