Adhyaya 13: The Structure of Jambudvipa: Nine Varshas, Navadvipa Bharata, Mountains, Rivers, and Peoples

Verse 1

इति श्रीवामनपुराणे द्वादशो ऽध्यायः सुकेशिरुवाच भवद्भिरुदिता घोरा पुष्करद्वीपसंस्थितिः जम्बूद्वीपस्य संस्थानं कथयन्तु महर्षयः

Sa gayon nagwakas ang ikalabindalawang kabanata ng Śrī Vāmana Purāṇa. Sinabi ni Sukeśi: “Inilarawan ninyo ang kakila-kilabot na kaayusan ng Puṣkaradvīpa. Ngayon, O mga dakilang rishi, ipaliwanag ninyo ang anyo at pagkakaayos ng Jambūdvīpa.”

Verse 2

ऋषय ऊचुः जम्बूद्वीपस्य संस्थानं कथ्यमानं निसामय नवभेदं सुविस्तीर्णं स्वर्गसोक्षफलप्रदम्

Sinabi ng mga rishi: “Makinig sa paglalarawan ng kaayusan ng Jambūdvīpa habang ito’y isinasalaysay—napakalawak, nahahati sa siyam na bahagi, at nagkakaloob ng mga bunga ng langit at ng mokṣa (paglaya).”

Verse 3

मध्ये त्विलावृतो वर्षो भद्रश्वः पूर्वतो ऽद्भुतः पूर्व उत्तरतश्चापि हिरण्यो राक्षसेश्वर

Sa gitna naroon ang lupain ng Ilāvṛta. Sa silangan ay ang kahanga-hangang Bhadrāśva. Sa hilagang-silangan ay ang Hiraṇya, panginoon ng mga Rākṣasa.

Verse 4

पूर्वदक्षिणतश्चापि किंनरो वर्ष उच्यते भारतो दक्षिणे प्रोक्तो हरिर्दक्षिणपशचिमे

Sa timog-silangan ay tinatawag na lupain ng Kiṃnara. Sa timog ay ipinahahayag na Bhārata. Sa timog-kanluran ay ang Hari (isang rehiyon o panig na may gayong pangalan).

Verse 5

पश्चिमे केकुमालश्च रम्यकः पश्चिमोत्तरे उत्तरे च कुरुर्वर्षः कल्पवृक्षसमावृतः

Sa kanluran ay ang Kekumāla, at sa hilagang-kanluran ay ang Ramyaka. Sa hilaga ay ang rehiyong Kuru-varṣa, na natatakpan ng mga kalpa-vṛkṣa, mga punong tumutupad ng hiling.

Verse 6

पुण्या रम्या नवैवैते वर्षाः शालकटङ्कट इलावृताद्या ये चाष्टौ वर्षं मुक्त्वैव भारतम्

O Śālakaṭaṅkaṭa, ang siyam na varṣa (mga rehiyon) na ito ay banal at kaaya-aya. Sa mga ito, walo—na nagsisimula sa Ilāvṛta—ang tinatawag na gayon, maliban lamang sa varṣang pinangalanang Bhārata.

Verse 7

न तेष्वस्ति युगावस्था जरामृत्युभयं न च तेषां स्वाभाविकी सिद्धिः सुखप्राया ह्यत्नतः विपर्ययो न तेष्वस्ति नोत्तमाधममध्यमाः

Sa mga varṣang iyon ay walang pag-ikot ng mga yuga, ni wala ring takot sa pagtanda at kamatayan. Ang kanilang mga siddhi o pagtatamo ay likás at kusang lumilitaw, at ang kaligayahan ay nangingibabaw nang hindi kailangan ng matinding pagsisikap. Wala roong pagbaligtad o pagbulusok, at wala ring paghahating gaya ng pinakamainam, pinakamasama, o panggitna sa mga tao.

Verse 8

यदेतद् भारतं वर्षं नवद्वीपं निसाचर सागरान्तरिताः सर्वे अगम्याश्च परस्परम्

Ang Bhārata-varṣa na ito ay binubuo ng siyam na pulo (navadvīpa), O Niśācara; ang lahat ay pinaghiwalay ng karagatan at hindi mapupuntahan ng isa’t isa.

Verse 9

इन्द्रीपः कसेरुमांस्ताम्रवर्णो गभस्तिमान् नागद्वीपः कटाहश्च सिंहलो वारुणस्तथा

Indrīpa, Kaserumān, Tāmravarṇa, Gabhastimān, Nāgadvīpa, Kaṭāha, Siṃhala, at gayundin ang Vāruṇa—ito ang mga dvīpa na binanggit sa pangalan.

Verse 10

अयं तु नवमस्तेषां द्वीपः सागरसंवृतः कुमाराख्यः परिख्यातो द्वीपो ऽयं दक्षिणोत्तरः

Ito ang ikasiyam sa mga dvīpa na yaon, na napaliligiran ng karagatan. Ang dvīpa na ito ay tanyag sa pangalang “Kumāra” at nakaunat sa ayos na timog–hilaga.

Verse 11

पूर्वे किराता यस्यान्ते पश्चिमे यवनाः स्थिताः आन्ध्रा दक्षिमते वीर तुरुष्कास्त्वपि चोत्तरे

Sa silangang dulo nito naroon ang mga Kirāta; sa kanlurang dulo naninirahan ang mga Yavana. Sa timog naroon ang mga Āndhra, O bayani, at sa hilaga rin ay ang mga Turuṣka.

Verse 12

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः सूद्राश्चान्तरवासिनः इज्यायुद्धवणिज्याद्यैः कर्मभिः कृतपावनाः

Ang mga Brahmana, Kshatriya, Vaishya, at Shudra—kasama ang mga naninirahan sa mga panloob na lupain—ay napadadalisay sa kani-kanilang gawain gaya ng yajña/pagsamba, pakikidigma, pangangalakal, at iba pa.

Verse 14

तेषां संव्यवहारश्च एभिः कर्मभिरिष्यते स्वर्गापवर्गप्राप्तिश्च पुण्यं पापं तथैव च / 13.13 महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमान् ऋक्षपर्वतः विन्ध्यश्च पारियात्रश्च सप्तात्र कुलपर्वताः

Ang kanilang pakikitungo at ugnayang panlipunan ay nararapat isagawa sa pamamagitan ng mga tungkuling ito mismo; at mula rito nagmumula ang pag-abot sa langit at paglaya, gayundin ang kabutihang-gawa at kasalanan.

Verse 15

तथान्ये शतसाहस्रा भूधरा मध्यवासिनाः विस्तारोच्छ्रायिणो रम्या विपुलाः शुभसानवः

Mahendra, Malaya, Sahya, Śuktimān, Bundok Ṛkṣa, Vindhya, at Pāriyātra—ang pitong ito ang mga Kulaparvata, ang mga pangunahing kabundukan.

Verse 16

कोलाहलः सवैभ्राजो मन्दरो दुर्दराचलः वातन्धमो वैद्युतश्च मैनाकः सरसस्तथा

Kabilang sa mga bundok na binabanggit ay: Kolāhala, Savaibhrāja, Mandara, Durdarācala, Vātandhama, Vaidyuta, Maināka, at gayundin ang Sarasa—mga bundok na itinatala.

Verse 17

तुङ्गप्रस्थो नागगिरिस्तथा गोवर्धनाचलः उज्जायनः पुष्पगिरिरर्बुदो रैवतस्तथा

Ang mga bundok na itinatala pa ay: Tuṅgaprastha, Nāgagiri, Govardhanācala, Ujjāyana, Puṣpagiri, Arbuda, at gayundin ang Raivata.

Verse 18

ऋष्यमूकः सगोमन्तश्चित्रकूटः कृतस्मरः श्रीपर्वतः कोङ्गणश्च शतशऽन्ये ऽपि पर्वताः

Binabanggit ang Ṛṣyamūka, (Su)gomanta, Citrakūṭa, Kṛtasmara, Śrīparvata, at Koṅgaṇa—at daan-daang iba pang bundok din.

Verse 19

तैर्विमिश्रा जनपदा म्लेच्छा आर्याश्च भागशः तैः पीयन्ते सरिच्छ्रेष्ठा यास्ताः सम्यङ् निशामयः

Dahil sa mga ilog na iyon, ang mga lupain ay nagkakahalo—bahagi ay mleccha at bahagi ay ārya. Sa pamamagitan nila, ang tubig ng pinakamahuhusay na ilog ay iniinom at tinatamasa. Makinig nang wasto kung alin-alin ang mga iyon.

Verse 20

सरस्वती पञ्चरूपा कालिन्दी सहिरण्वती शतद्रुश्चन्द्रिका नीला वितस्तैरावती कुहूः

Ang mga ilog na pinangalanan ay: Sarasvatī na may limang anyo; Kālindī; Sahiraṇvatī; Śatadru; Candrikā; Nīlā; Vitastā; Airāvatī; at Kuhū.

Verse 21

मधुरा हाररावी च उशीरा धातुकी रसा गोमती धूतपापा च बाहुदा सदृषद्वती

Ang Madhurā, Hārarāvī, Uśīrā, Dhātukī, Rasā, Gomatī, Dhūtapāpā, Bāhudā, at Sadṛṣadvatī.

Verse 22

निश्चिरा गण्डकी चित्रा कौशिकी च वधूसरा सरूश्च सलौहित्या हिमवत्पादनिःसृताः

Ang Niścirā, Gaṇḍakī, Citrā, Kauśikī, at Vadhūsarā; gayundin ang Sarū at Salauhityā—ay sinasabing lumilitaw mula sa paa ni Himavat (Himalaya).

Verse 23

वेदस्मृतिर्वेदसिनी वृत्रघ्नी सिन्धुरेव च पर्णाशा नन्दिनी चैव पावनी च मही तथा

Ang Vedasṃṛti, Vedasinī, Vṛtraghnī, at maging ang Sindhu; gayundin ang Parṇāśā, Nandinī, Pāvanī, at Mahī—ay mga ilog na binabanggit sa pagbilang na ito.

Verse 24

पारा चर्मण्वती लूपी विदिशा वेणुमत्यपि सिप्रा ह्यवन्ती च तथा पारियात्राश्रयाः स्मृताः

Ang Pārā, Carmaṇvatī, Lūpī, Vidishā, at Veṇumatī; gayundin ang Siprā at Avantī—ay inaalala bilang mga ilog na kaugnay ng hanay/rehiyong Pāriyātra.

Verse 25

शोणो महानदश्चैव नर्मदा सुरसा कृपा मन्दाकिनी दशार्णा च चित्रकूटापवाहिका

Ang mga ilog na Śoṇa at Mahānadā; gayundin ang Narmadā, Surasā, Kṛpā, Mandākinī, Daśārṇā, at ang ilog na dumadaloy mula sa (o malapit sa) Citrakūṭa—ay binabanggit dito.

Verse 26

चित्रोत्पला वै तमसा करमोदा पिशाचिका तथान्या पिप्पलश्रोणी विपाशा वञ्जुलावती

Nariyan din ang mga ilog na Citrotpalā, Tamasā, Karamodā, at Piśācikā; at iba pang mga ilog: Pippalaśroṇī, Vipāśā, at Vañjulāvatī.

Verse 27

सत्सन्तजा शुक्तिमती मञ्जिष्ठा कृत्तिसा वसुः ऋक्षपादप्रसूता च तथान्या बलवाहिनी

Binabanggit ang mga ilog na Satsantajā, Śuktimatī, Mañjiṣṭhā, Kṛttisā, Vasū; at gayundin ang Ṛkṣapādaprasūtā, at isa pang ilog na Balavāhinī.

Verse 28

शिवा पयोष्णी निर्विन्ध्या तापी सनिषधावती वेण वैतरणी चैव सिनीवाहुः कुमुद्वती

Ang mga ilog na Śivā, Payoṣṇī, Nirvindhyā, Tāpī, Saniṣadhāvatī; at gayundin ang Veṇā, Vaitaraṇī, Sinīvāhu, at Kumudvatī (ay mapalad).

Verse 29

तोया चैव महागैरी दुर्गन्धा वाशिलाः तथा विन्ध्यपादप्रसूताश्च नद्यः पुण्यजलाः शुभाः

At ang mga ilog na Toyā, Mahāgairī, Durgandhā, at gayundin ang Vāśilā—ang mga ilog na ito, na isinilang mula sa mga paa ng kabundukang Vindhya, ay may banal na tubig at mapalad.

Verse 30

गोदावरी भीमरथी कृष्णा वेणा सरस्वती तुङ्गभद्रा सुप्रयोगा वाह्या कावेरिरेव च

Ang Godāvarī, Bhīmarathī, Kṛṣṇā, Veṇā, Sarasvatī; Tuṅgabhadrā, Suprayogā, Vāhyā, at gayundin ang Kāverī—(ito ang) mga banal na ilog.

Verse 31

दुग्धोदा नलिनी रेव वारिसेना कलस्वना एतास्त्वपि महानद्यः सह्यपादविनिर्गताः

Ang Dugdhodā, Nalinī, Revā, Vārisenā, at Kalasvanā—ang mga ito rin ay mga dakilang ilog na nagmumula sa paanan ng Bundok Sahya.

Verse 32

कृतमाला ताम्रर्णी वढ्जुला चोत्पलावती सिनी चैव सुदामा च शुक्तिमत्प्रभवास्त्विमाः

Ang Kṛtamālā, Tāmrarṇī, Vaḍhjulā, at Utpalāvatī; at gayundin ang Sinī at Sudāmā—ang mga ito’y sinasabing nagmumula sa Śuktimat.

Verse 33

सर्वाः पुण्याः सरस्वत्यः पापप्रशमनास्तथा जगतो मातरः सर्वाः सर्वाः सागरयोषितः

Ang lahat (ng mga ilog na ito) ay banal—gaya ng mga Sarasvatī; at sila rin ang nagpapawi ng kasalanan. Lahat ay mga ina ng daigdig; lahat ay wari’y mga kabiyak ng karagatan.

Verse 34

अन्याः सहस्रशश्चात्र क्षुद्रनद्यो हि राक्षस सदाकालवहाश्चान्याः प्रवृट्कालवहास्तथा उदङ्मध्योद्भवा देशाः पिबन्ति स्वेच्छया शुभाः

“At dito’y may libu-libong iba pang maliliit na batis, O Rākṣasa. Ang ilan ay umaagos sa buong taon; ang iba nama’y sa panahon lamang ng tag-ulan. Ang mga mapalad na lupain na umuusbong sa hilaga at gitnang mga pook ay umiinom (ibig sabihi’y nadidiligan) ayon sa kanilang nais.”

Verse 35

मत्स्याः कुशट्टाः कुणिकुण्डलाश्च पाञ्जालकाश्याः सह कोसलाभिः

“Ang mga Matsya, Kuśaṭṭa, Kuṇikuṇḍala, Pāñjāla, at Kāśya—kasama ang mga Kosala.”

Verse 36

वृकाः शबरकौवीराः सभूलिङ्गा जनास्त्विमे शकाश्चैव समशका मध्यदेश्य जनास्त्विमे

“Ang mga taong ito ay ang Vṛka, ang Śabara, ang Kauvīra, kasama ang mga Bhūliṅga. At ang mga ito naman ay ang Śaka at ang Samaśaka—sila ang mga mamamayan ng Madhyadeśa, ang Gitnang Lupain.”

Verse 37

वाह्लीका वाटधानाश्च आभीराः कालतोयकाः अपरान्तास्तथा शूद्राः पह्लावाश्च सखेटकाः

“Kasama rin (dito) ang mga Vāhlīka, Vāṭadhāna, Ābhīra, at Kālatoyaka; gayundin ang mga Aparānta, Śūdra, Pahlava, at Sakheṭaka.”

Verse 38

गान्धारा यवनाश्चैव सिन्धुसौवीरमद्रकाः शातद्रवा ललित्थाश्च पारावतसमूषकाः

“Naroon din ang mga Gāndhāra at ang mga Yavana; ang mga Sindhu, Sauvīra, at Madraka; ang mga Śātadrava, Lalittha, at Pārāvata-samūṣaka.”

Verse 39

माठरोदकधाराश्चज कैकैया दशमास्तथा श्रत्रियाः प्रतिवैश्याश्च वैश्यशूद्रकुलानि च

“(Naroon) ang Māṭharodakadhāra, ang Kaikaiya, at gayundin ang Daśamā; ang Śratriya, ang Prativaiśya, at pati ang mga angkan ng mga Vaiśya at Śūdra.”

Verse 40

काम्बोजा दरदाश्चैव बर्बरा ह्यङ्गलौकिकाः चीनाश्चैव तुषाराश्च बहुधा बाह्यतोदराः

“(Naroon) ang Kāmboja at Darada; gayundin ang mga Barbara (mga dayuhan) at Aṅgalaukika; gayundin ang Cīna at Tuṣāra—maraming uri ng mga taong naninirahan sa labas (ng mga lupang sentral).”

Verse 41

आत्रेयाः सभरद्वाजाः प्रस्थलाश्च दशेरकाः लम्पकास्तावकारामाः शूलिकास्तङ्गणैः सहा

Ang mga Ātreya, kasama ang mga Bhāradvāja; ang mga Prasthala at mga Daśeraka; ang mga Lampaka, Tāvakārāma, at Śūlika, kasama rin ang mga Taṅgaṇa.

Verse 42

औरसाश्चालिमद्राश्च किरातानां च जातयः तामसाः क्रममासाश्च सुपार्श्वाः पुण्ड्रकास्तथा

Ang mga Aurasā at Alimadrā, at ang iba’t ibang lipi ng mga Kirāta; ang mga Tāmasa at Kramamāsa; gayundin ang mga Supārśva at Puṇḍraka.

Verse 43

कुलूताः कुहुका ऊर्णास्तूणीपादाः सुकुक्कुटाः माण्डव्या मालवीयाश्च उत्तरापथवासिनः

Ang mga Kulūta, Kuhuka, Ūrṇa, Tūṇīpāda, at Sukukkuṭa; ang mga Māṇḍavya at Mālavīya—sila ang mga naninirahan sa hilagang daan (Uttarāpatha).

Verse 44

अङ्गा वङ्गा मुद्गरवास्त्वन्तर्गिरिबहिर्गिराः तथा प्रवङ्गा वाङ्गेया मांसादा बलदन्तिकाः

Ang mga Aṅga, Vaṅga, at Mudgarava; yaong naninirahan sa mga bundok sa loob at sa mga bundok sa labas; gayundin ang mga Pravaṅga, Vāṅgeya, Māṃsāda, at Baladantika.

Verse 45

ब्रह्मोत्तरा प्राविजया भार्गवाः केशवर्राः प्रग्ज्योतिषाश्च शूद्रश्च विदेहास्ताम्रलिप्तकाः

Ang mga Brahmottara, Prāvijaya, Bhārgava, at Keśavara; ang mga Prāgjyotiṣa at Śūdra; ang mga Videha at Tāmraliptaka.

Verse 46

माला मगधगोनन्दाः प्राच्य नजपदास्त्विमे पुण्ड्राश्च केरलाश्चैव चौडाः कुल्याश्च राक्षस

Ito ang mga bayan/kaharian: ang Mālā, ang Magadha at ang mga Gonanda; ang Prācya at ang mga Najapada na ito; gayundin ang mga Puṇḍra at Kerala, ang Cauḍa, ang Kulya, at ang Rākṣasa.

Verse 47

जातुषा मूषिकादाश्च कुमारादा महाशकाः महाराष्ट्रा माहिषिकाः कालिङ्गाश्चैव सर्वशः

Kasama rin ang mga Jātuṣa, Mūṣikāda, Kumārāda, at ang dakilang Śaka; ang mga Mahārāṣṭra, Māhiṣika, at Kāliṅga—lahat ng mga ito sa kabuuan.

Verse 48

आभीराः सह नैषीका आरण्याः शबराश्च ये वलिन्ध्या विन्ध्यमौलेया वैदर्भा दण्डकैः सह

Ang mga Ābhīra kasama ang Naiṣīka; ang mga naninirahan sa gubat at ang mga Śabara; ang Valindhya, ang Vindhya-mauleyā, at ang Vaidarbha, kasama ang mga Daṇḍaka.

Verse 49

पौरिकः सौशिकाश्चैव अश्मका भोगवर्द्धनाः वैषिकाः कुन्दला अन्ध्रा उद्भिदा नलकारकाः दाक्षिणात्या जनपदास्त्विमे शालकटङ्कटः

Ito ang mga janapada sa timog: ang Paurika at Sauśika; ang Aśmaka at Bhogavarddhana; ang Vaiṣika, Kuṇḍala, Andhra, Udbhida, at Nalakāraka; at kasama rin ang Śālakaṭaṅkaṭa.

Verse 50

सूर्पारका कारिवना दुर्गास्तालीकटैः सह पुलीयाः ससिनीलाश्च तापसास्तामसास्तथा

Ang Sūrpāraka, Kārivanā, at ang mga Durga kasama ng Tālīkaṭa; gayundin ang Pulīya, Sasinīla, at kapwa ang mga Tāpasas at Tāmasas, na binabanggit bilang mga pangkat o lupain.

Verse 51

कारस्करास्तु रमिनो नासिक्यान्तरनर्मदाः भारकच्छाः समाहेयाः सह सारस्वतैरपि

Ang mga Kāraskara at ang mga Ramin; ang mga Nāsikya, ang mga Antar-Narmadā; ang mga Bhārakaccha at ang mga Samāheya—kasama rin ang mga Sārasvata (ay binanggit).

Verse 53

वात्सेयाश्च सुराष्ट्राश्च आवन्त्याश्चार्बुदैः सह इत्येते पश्चिमामाशां स्थिता जानपदा जनाः 13.52 कारुषाश्चैकलव्याश्च मेकलाश्चोत्कलैः सह उत्तमर्णा दशार्णाश्च भोजाः किङ्कवरैः सह

Ang mga Kāruṣa at mga Ekalavya; ang mga Mekala kasama ang mga Utkala; ang mga Uttamarṇa at mga Daśārṇa; at ang mga Bhoja kasama ang mga Kiṅkavara—ito ang mga janapada (mga lupain) na pinangalanan dito.

Verse 54

तोशला कोशलाश्चैव त्रैपुराश्चैल्लिकास्तथा तुरुसास्तुम्बराश्चैव वहनाः नैषधैः सह

Ang mga Tośala at Kośala; ang mga Traipura at gayundin ang mga Cailika; ang mga Turuṣa at mga Tumbara; at ang mga Vahana kasama ang mga Naiṣadha—ito ang mga janapada (mga lupain) na binanggit.

Verse 55

अनूपास्तुण्डिकेराश्च वीतहोत्रास्त्ववन्तयः सुकेशे वन्ध्यमूलस्थस्त्विमे जनपदाः स्मृताः

Ang mga Anūpa, mga Tuṇḍikera, mga Vītahotra, at mga Avantaya; yaong nasa Sukeśa at yaong naninirahan sa paanan ng Vindhya—ang mga ito ay inaalala bilang mga janapada (mga lupain).

Verse 56

अथो देशान् प्रवक्ष्यामः पर्वताश्रयिणस्तु ये निराहारा हंसमार्गाः कुपथास्तङ्गणाः खशाः

Ngayon ay ilalarawan ko ang mga rehiyon—yaong nananahan sa mga kanlungang-bundok: ang mga Nirāhāra, Haṃsamārga, Kupatha, Taṅgaṇa, at Khaśa.

Verse 57

कुथप्रावरणाश्चैव ऊर्णाः चपुण्याः सहूहुकाः त्रिगर्त्ताश्च किराताश्च तोमराः शिशिराद्रिकाः

Bukod pa rito, naroon ang mga Kuthaprāvaraṇa, ang mga Ūrṇa, ang mga Capuṇya, ang mga Sahūhuka, ang mga Trigartta, ang mga Kirāta, ang mga Tomara, at ang mga Śiśirādrika.

Verse 58

इमे तवोक्ता विषयाः सुविस्तराद् द्विपे कुमारे रजनीचरेश एतेषु देशेषु च देशधर्मान् संकीर्त्यमानाञ् शृणु तत्त्वातो हि

Ang mga lalawigang ito ay naipaliwanag na sa iyo nang malawakan sa Kumāra-dvīpa, O panginoon ng mga naglalagalag sa gabi. Ngayon, pakinggan mo sa katotohanan ang mga kaugaliang panrehiyon at mga batas (deśa-dharma) na isinasalaysay para sa mga lupang ito.