Verse 2
Yagyavalkya
तदेकॆ प्राजापत्यामेवेष्टिं कुर्वन्ति। अथ वा न कुर्यात्—आग्नेय्यामेव कुर्यात्। अग्निर्हि प्राणः। प्राणमेवैतया करोति। त्रैधातवीयामेव कुर्यात्। एतयैव त्रयो धातवो यदुत सत्त्वं रजस्तम इति। “अयं ते योनिरृत्विजो यतो जातो अरोचथाः। तं जानन्नग्न आरोहाथानो वर्धया रयिम्” इत्यनेन मन्त्रेणाग्निमाजिघ्रेत्। “एष वा अग्नेर्योनिर्यः प्राणं गच्छ स्वां योनिं गच्छ स्वाहा” इत्येवमेवैतदाह॥२॥
तत् । एके । प्राजापत्याम् । एव । इष्टिम् । कुर्वन्ति । अथ । वा । न । कुर्यात् । आग्नेय्याम् । एव । कुर्यात् । अग्निः । हि । प्राणः । प्राणम् । एव । एतया । करोति । त्रैधातवीयाम् । एव । कुर्यात् । एतया । एव । त्रयः । धातवः । यत्-उत । सत्त्वम् । रजः । तमः । इति । अयम् । ते । योनिः । ऋत्विजः । यतः । जातः । अरोचथाः । तम् । जानन् । अग्ने । आरोह । अथ । नः । वर्धय । रयिम् । इति । अनेन । मन्त्रेण । अग्निम् । आजिघ्रेत् । एषः । वा । अग्नेः । योनिः । यः । प्राणम् । गच्छ । स्वाम् । योनिम् । गच्छ । स्वाहा । इति । एवम् । एव । एतत् । आह ॥२॥
tad eke prājāpatyām eveṣṭiṃ kurvanti. atha vā na kuryāt—āgneyyām eva kuryāt. agnir hi prāṇaḥ. prāṇam evaitayā karoti. traidhātavīyām eva kuryāt. etayaiva trayo dhātavo yad uta sattvaṃ rajas tama iti. “ayaṃ te yonir ṛtvijo yato jāto arocathāḥ. taṃ jānann agna ārohāthāno vardhayā rayim” ity anena mantreṇāgnim ājighret. “eṣa vā agner yonir yaḥ prāṇaṃ gaccha svāṃ yoniṃ gaccha svāhā” ity evam evaitad āha.||2||
May ilan na gumagawa ng handog na para kay Prajāpati (iṣṭi) lamang. O maaari ring laktawan iyon at gawin na lamang ang handog kay Agni. Sapagkat si Agni ay tunay na prāṇa, ang hininga ng buhay; sa pamamagitan nito, itinatatag ang mismong prāṇa. Dapat gawin ang ritong Traidhātavīya lamang; sa ritong ito tinutugunan ang tatlong sangkap—sattva, rajas, at tamas. Sa mantrang: “Ito ang iyong sinapupunan, O mga pari, na pinagmulan ng iyong pagsilang at pagningning; sa pagkaalam nito, O Agni, umakyat ka rito; at palaguin ang aming yaman,” dapat langhapin ang apoy. At sabihin: “Ito nga ang sinapupunan ni Agni; O prāṇa, humayo, bumalik sa sarili mong pinagmulan—svāhā.” Ganito ang sinasabi.
Some perform precisely the Prajāpati-offering (iṣṭi). Or one may omit it and perform only the Agni-offering. For Agni indeed is the vital breath (prāṇa); by this one establishes (or ‘makes’) prāṇa itself. One should perform only the Traidhātavīya rite; by this, indeed, the three constituents—namely sattva, rajas, and tamas—are (ritually) addressed. With the mantra, “This is your womb, O priests, from which, when born, you shone forth; knowing that, O Agni, ascend it; then increase our wealth,” one should smell (inhale the scent of) the fire. (And one says:) “This indeed is Agni’s womb: O prāṇa, go; go to your own source—svāhā.” Thus, indeed, it is said.