
Ang kabanatang ito ay nasa anyong diyalogong may balangkas: si Sūta ang nagbubukas ng salaysay, at ipinaliliwanag ni Īśvara kay Pārvatī ang paglitaw ni Gaṅgā (Tripathagāminī) malapit sa Saṅgāleśvara sa Prabhāsa. Itinatanong ni Pārvatī ang dalawang kababalaghan: paano nakarating doon si Gaṅgā, at bakit may mga isdang may tatlong mata (trinetra-matsya). Isinalaysay ni Īśvara ang pinagmulan: ang mga rishi na nasangkot sa isang pangyayaring may sumpang kaugnay kay Mahādeva ay nagsisi at nagsagawa ng matinding tapas at pagsamba sa Saṅgāleśvara. Sa patuloy na debosyon, tumanggap sila ng tandang “tatlong mata” bilang nidarśana para sa daigdig. Nalugod si Śiva at ipinagkaloob ang kanilang hiling na dalhin si Gaṅgā para sa abhiṣeka; agad na nagpakita si Gaṅgā na may kasamang mga isda. Nang makita ng mga rishi, ang mga isda man ay pinagpala ring maging “tatlong mata” sa biyayang banal. Itinatakda rin ang ugnayan ng gawain at bunga: ang pagligo sa kuṇḍa ay nagdudulot ng paglaya mula sa limang mabibigat na kasalanan (pañca-pātaka). Sa araw ng amāvāsyā, ang sinumang maligo at magbigay ng ginto, baka, damit, at linga (sesame) sa isang brāhmaṇa ay sinasabing magiging “tatlong mata,” bilang sagisag ng grasya ni Śiva. Sa wakas, ang pakikinig sa salaysay na ito ay itinuturing na banal at nagbibigay ng ninanais na bunga.
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि गंगां त्रिपथगामिनीम् । संगालेशादथैशान्यां धनुषां सप्तके स्थिताम्
Wika ni Īśvara: “Pagkaraan nito, O Mahādevī, marapat na magtungo sa Gaṅgā na dumadaloy sa tatlong landas. Siya’y nasa hilagang-silangan ng Saṅgāleśa, sa layong pitong haba ng busog.”
Verse 2
तस्यां त्रिनेत्रा मत्स्याः स्युर्नित्यमांभसिकाः प्रिये । कलौयुगेऽपि दृश्यंते सत्यंसत्यं मयोदितम्
Sa ilog na iyon ay may mga isdang may tatlong mata, laging nananahan sa tubig, o minamahal. Kahit sa Panahon ng Kali ay nakikita pa rin—ito’y katotohanan, katotohanan, gaya ng aking ipinahayag.
Verse 3
तस्यां स्नात्वा महादेवि मुच्यते पञ्चपातकैः
O dakilang Diyosa, ang sinumang maligo roon ay mapapalaya mula sa limang mabibigat na kasalanan.
Verse 4
सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विस्मिता गिरिजा सती । उवाच तं द्विजश्रेष्ठाः प्रचलच्चंद्रशेखरम्
Wika ni Sūta: Nang marinig ang mga salitang iyon, si Satī—si Girijā—ay napuno ng pagkamangha. Pagkaraan, nagsalita siya sa Panginoong may gasuklay na buwan sa tuktok, ang pinakadakila sa mga “dalawang ulit na isinilang” sa kabanalan, na ang mga buhol na buhok ay gumagalaw.
Verse 5
पार्वत्युवाच । कथं तत्र समायाता गंगा त्रिपथगामिनी । कथं त्रिनेत्राः संजाता मत्स्या आंभसिकाः शिव
Sinabi ni Pārvatī: Paano nakarating doon si Gaṅgā, ang dumadaloy sa tatlong landas? At paano nagkaroon ng mga isdang may tatlong mata—mga nilalang ng tubig—o Śiva?
Verse 6
एतद्विस्तरतो ब्रूहि यद्यहं ते प्रिया विभो
Isalaysay mo ito nang lubos, O makapangyarihang Panginoon—kung tunay ngang ako’y mahal mo.
Verse 7
ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यदि पृच्छसि मां शुभे । आस्तिकाः श्रद्दधानाश्च भवंतीति मतिर्मम
Wika ni Īśvara: Makinig ka, O Diyosa; sapagkat nagtatanong ka sa akin, O mapalad, ipaliliwanag ko. Sa aking pagkaunawa, ikaw ay may pananampalataya at puspos ng pagtitiwala.
Verse 8
यदा शप्तो महादेवो ह्यज्ञानतिमिरावृतैः । ऋषिभिः कोपयुक्तैश्च कस्मिंश्चित्कारणांतरे
Noong minsan, dahil sa isang tiyak na dahilan, si Mahādeva ay isinumpa ng mga rishi na natakpan ng dilim ng kamangmangan at sinakmal ng galit.
Verse 9
तदा ते मुनयः सर्वे शप्तं ज्ञात्वा महेश्वरम् । निरानंदं जगत्सर्वं दृष्ट्वा चात्मानमेव च
Pagkaraan, ang lahat ng mga muni, nang mapagtantong si Maheśvara ay nasumpa, at nang makita nilang ang buong daigdig ay nawalan ng ligaya—kasama ang pagkilala sa sarili nilang pagkukulang—
Verse 10
आराध्य परमेशानं दधतं गजरूपकम् । उन्नतं स्थानमानीय सानंदं चक्रिरे द्विजाः
Pinasamba ng mga dvija si Parameśāna—na nag-anyong elepante—at dinala Siya sa isang dakilang kinalalagyan, kaya muling napuspos ng ligaya ang daigdig.
Verse 11
ततः प्रभृति सर्वे ते शिवद्रोहकरं परम् । आत्मानं मेनिरे नित्यं प्रसन्नेऽपि महेश्वरे
Mula noon, palagi nilang inisip na sila’y nakagawa ng mabigat na paglapastangan kay Śiva, kahit si Maheśvara ay naging mahabagin na.
Verse 12
महोदयान्महातीर्थं सर्व आगत्य सत्वरम् । तपस्तेपुर्महाघोरं संगालेश्वरसन्निधौ
Kaya silang lahat ay nagmadaling dumating sa dakilang banal na tawiran na tinatawag na Mahodayā at nagsagawa ng napakahigpit na pag-aayuno at pagninilay sa harap ni Saṅgāleśvara.
Verse 13
संगालेश्वरनामानं सर्वे पूज्य यथाविधि । भृगुरत्रिस्तथा मंकिः कश्यपः कण्व एव च
Lahat sila ay sumamba nang ayon sa wastong ritwal sa Panginoong tinatawag na Saṅgāleśvara—sina Bhṛgu, Atri, Maṅki, Kaśyapa, at Kaṇva rin.
Verse 14
गौतमः कौशिकश्चैव कुशिकश्च महातपाः । शूकरोऽथ भरद्वाजो भार्गविश्च महातपाः
Sina Gautama, Kauśika, at Kuśika—mga dakilang asceta—kasama sina Śūkara, Bharadvāja, at Bhārgavi, na pawang makapangyarihan sa tapa, (ay dumating din doon).
Verse 15
जातूकर्ण्यो वसिष्ठश्च सावर्णिश्च पराशरः । शांडिल्यश्च पुलस्त्यश्च वत्सश्चैव महातपाः
Sina Jātūkarṇya, Vasiṣṭha, Sāvarṇi, at Parāśara—kasama sina Śāṇḍilya, Pulastya, at Vatsa—pawang mga dakilang asceta (ay naroon).
Verse 16
एते चान्ये च बहवो ह्यसंख्याता महर्षयः
Ang mga ito—at marami pang iba—ay di-mabilang na mga dakilang rishi.
Verse 17
संगालेश्वरमासाद्य प्रभासे पापनाशने । तपः कुर्वंति सततं प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम्
Pagdating nila sa Saṅgāleśvara sa Prabhāsa—tagapuksa ng kasalanan—itinatag nila roon si Maheśvara (Śiva) at patuloy na nagsagawa ng mahigpit na pag-aayuno at pagninilay.
Verse 18
ततः कालेन महता ते सर्वे मुनिपुंगवाः । ध्यानात्त्रिलोचनस्यैव अदृष्टे तु महेश्वरे
Pagkaraan ng mahabang panahon, ang lahat ng dakilang mga muni—bagaman hindi pa nagpapakita si Maheśvara—sa pamamagitan ng pagninilay sa Panginoong Tatlong-Mata lamang ay nakamtan ang isang kagila-gilalas na kalagayan.
Verse 19
त्रिनेत्रत्वमनुप्राप्तास्तपोनिष्ठास्तपोधनाः । परस्परं वीक्षमाणास्त्रिनेत्रस्याभिशंकया
Matatag sa pag-aaskeza at sagana sa lakas ng tapas, nakamtan nila ang pagiging may tatlong mata; at sa pagtingin nila sa isa’t isa, nag-alinlangan sila kung ang bawat isa’y naging tulad ng Panginoong Tatlong-Mata.
Verse 20
स्तुवंति विविधैः स्तोत्रैर्मन्यमाना महेश्वरम् । ज्ञात्वा ध्यानेन देवस्य त्रिनेत्रत्वमुपागताः
Inakala nilang iyon ay biyaya ni Maheśvara, kaya pinuri nila Siya sa sari-saring mga himno; at sa pagkaunawa sa pamamagitan ng pagninilay sa Deva, natanto nilang nakamtan nila ang pagiging may tatlong mata.
Verse 21
चकुरुग्रं तपस्ते तु पूजां देवस्य शूलिनः । तेषु वै तप्यमानेषु कृपाविष्टो महेश्वरः
Tunay ngang nagsagawa sila ng mabagsik na pag-aaskeza at pagsamba sa Diyos na may hawak na trisula (Śiva); at habang sila’y nagtatapa, napuspos si Maheśvara ng habag para sa kanila.
Verse 22
उवाच तान्मुनीन्सर्वाञ्छृणुध्वं वरमुत्तमम् । प्रसन्नोऽहं मुनिश्रेष्ठास्तपसा पूजयापि च
Nagsalita si Maheśvara sa lahat ng mga muni: “Makinig kayo sa dakilang biyaya. O pinakamahuhusay na pantas, ako’y nalulugod—dahil sa inyong tapas (pagpapakasakit) at sa inyong pagsamba.”
Verse 23
ऋषय ऊचुः । यदि प्रसन्नो देवेश वरं नो दातुमर्हसि । गंगामानय वेगेन ह्यभिषेकाय नो हर
Sinabi ng mga ṛṣi: “Kung ikaw ay nalulugod, O Panginoon ng mga diyos, at marapat na magbigay sa amin ng biyaya—O Hara, dalhin mo nang mabilis ang Gaṅgā para sa aming abhiṣeka, ang banal na pagpapaligo.”
Verse 24
तस्यां कृताभिषेकास्तु तव द्रोहकरा वयम् । अज्ञानभावात्पूतत्वं यास्यामः पृथिवीतले
Pagkatapos naming tumanggap ng abhiṣeka sa banal na pook na iyon, kami—na nagkasala at nagtaksil sa iyo—dahil sa aming kamangmangan, ay darating sa kadalisayan dito sa ibabaw ng lupa.
Verse 25
ईश्वर उवाच । यूयं पवित्रकरणाः पावनानां च पावनाः । गंगां चैवानयिष्यामि युष्माकं चित्ततुष्टये
Sinabi ni Īśvara: “Kayo ang mga tagapaglikha ng kadalisayan—mga tagapaglinis kahit sa gitna ng mga tagapaglinis. At upang pasayahin ang inyong mga puso, dadalhin ko mismo ang Gaṅgā.”
Verse 26
पावित्र्याद्भवतां जातं त्रैनेत्र्यं मुनिसत्तमाः । एवमुक्त्वा ततः शंभुर्ध्यानस्तिमितलोचनः । सस्मार क्षणमात्रेण गंगां मीनकुलावृताम्
“O pinakamahuhusay na muni, mula sa inyong kadalisayan ay sumibol ang kalagayang ‘tatlong-mata.’” Pagkasabi nito, si Śambhu—ang mga mata’y payapa sa pagninilay—sa isang kisapmata ay inalaala ang Gaṅgā na napalilibutan ng mga kawan ng isda.
Verse 27
स्मृतमात्रा तदा देवी गंगा त्रिपथगामिनी । भित्वा भूमितलं प्राप्ता तत्र मीनकुलावृता
Sa mismong pag-alaala lamang, ang Diyosa na si Gaṅgā—na dumadaloy sa tatlong landas—ay bumutas sa ibabaw ng lupa at dumating doon, napalilibutan ng napakaraming isda.
Verse 28
ऋषिभिश्च यदा दृष्टा गंगा मीनयुता शुभा । दृष्टमात्रास्तु ते मत्स्यास्त्रिनेत्रत्वमुपागताः
At nang makita ng mga rishi ang mapalad na Gaṅgā na may kasamang mga isda, ang mga isdang iyon—sa mismong pagkakita lamang—ay nagkamit ng kalagayang may tatlong mata.
Verse 29
ईश्वर उवाच । युष्माकं दर्शनाद्विप्रास्त्रिनेत्रत्वमुपागताः । एतन्निदर्शनं सर्वं लोकानां च प्रदर्शनम्
Wika ni Īśvara: “O mga brāhmaṇa, sa pagtanaw lamang sa inyo ay nakamit nila ang pagiging may tatlong mata. Ito ang ganap na halimbawa, inihayag upang maging aral sa mga daigdig.”
Verse 30
ऋषय ऊचुः । अस्मिन्कुंडे महादेव मत्स्यानां संततिः सदा । त्रिनेत्रा त्वत्प्रसादेन भूयात्सर्वा युगेयुगे
Wika ng mga rishi: “O Mahādeva, sa lawang ito nawa’y laging magpatuloy ang lahi ng mga isda; at sa iyong biyaya, nawa’y maging tatlong-mata silang lahat sa bawat yugto.”
Verse 31
अस्मिन्कुंडे समागत्य नरः स्नानं करोति यः । ददाति हेम विप्राय गाश्च वस्त्रं तथा तिलान्
Sinumang dumating sa banal na lawaing ito at maligo rito, at maghandog ng ginto sa isang brāhmaṇa—kasama ang mga baka, kasuotan, at mga butil ng linga—
Verse 32
अमावास्यां विशेषेण त्रिनेत्रः स प्रजायताम् । एवं भविष्यतीत्युक्त्वा ह्यन्तर्धानं गतो हरः
Lalo na sa araw ng Amāvāsyā (bagong buwan), nawa’y ipanganak ang taong iyon na may tatlong mata. Pagkasabi ng “Gayon nga ang mangyayari,” si Hara ay naglaho sa paningin.
Verse 33
ब्राह्मणास्तुष्टिसंयुक्ता गताः सर्वे महोदयम्
At ang lahat ng mga brāhmaṇa, puspos ng kasiyahan, ay nagtungo sa dakilang pag-unlad—sa kasaganaan at pag-angat.
Verse 34
एतत्ते कथितं देवि गंगामाहात्म्यमुत्तमम् । श्रुतं पापप्रशमनं सर्वकामफलप्रदम्
O Diyosa, ganito ko naisalaysay sa iyo ang kataas-taasang kadakilaan ng Gaṅgā. Kapag ito’y napakinggan, napapawi ang mga kasalanan at ipinagkakaloob ang bunga ng lahat ng matuwid na hangarin.
Verse 304
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये संगालेश्वरसमीपवर्ति गंगामाहात्म्यवर्णनंनाम चतुरुत्तरत्रिशततमोऽध्यायः
Sa ganito, sa banal na Skanda Mahāpurāṇa—sa kalipunang may walumpu’t isang libong śloka—sa ikapitong Prabhāsa Khaṇḍa, sa unang bahagi na Prabhāsa-kṣetra Māhātmya, nagtatapos ang ika-304 na kabanata na pinamagatang “Paglalarawan ng Kadakilaan ng Gaṅgā na nasa malapit sa Saṅgāleśvara.”