
Ang kabanatang ito ay isang teolohikong pag-uusap nina Śiva at Devī na nakapaloob sa paglalakbay sa mga tīrtha. Itinuro ni Īśvara kay Devī ang Ilog Nyanku-matī at ang mga kaugnay na banal na pook: pagsasagawa ng Gayā-śrāddha sa dakilang tīrtha na Goṣpada, pagdarśana kay Varāha, pagpunta sa tahanan ni Hari, paggalang sa mga Ina (Mātṛs), at pagligo sa tagpuan ng ilog at dagat. Pagkaraan ay tumungo ang salaysay sa silangan, sa banal na āśrama ni Agastya, na tahasang inilalarawan bilang “tagapag-alis ng gutom” (kṣudhā-hara) at tagapagpawi ng kasalanan sa kaaya-ayang pampang ng Nyanku-matī. Nagtanong si Devī kung bakit napasuko si Vātāpi at ano ang nagpasiklab ng galit ni Agastya; isinalaysay ni Īśvara ang pangyayari kina Ilvala at Vātāpi: sa mapanlinlang na pag-anyaya at handaan, paulit-ulit nilang pinaslang ang mga brāhmaṇa, kaya humingi ang mga ito ng kanlungan kay Agastya. Sa Prabhāsa, hinarap ni Agastya ang mga asura, kinain si Vātāpi na inihanda sa anyong tupa, winasak ang paraan ng muling pagkabuhay, at ginawang abo si Ilvala. Ipinagkaloob niya sa mga brāhmaṇa ang nabawing pook na hitik sa yaman; kaya’t ang pangalan ng lugar ay iniuugnay sa pag-alis ng gutom. Sapagkat ang pagkain sa isang demonyo ay itinuturing na nagbubunga ng tiyak na karumihan, tinawag si Gaṅgā upang dalisayin si Agastya; doon siya naitatag at ang dambana ay tinawag na Gaṅgeśvara. Sa wakas, ipinahahayag ang bisa ng tīrtha: ang pagdarśana kay Gaṅgeśvara at ang pagsasagawa ng snāna, dāna, at japa ay nagpapalaya sa kasalanang mula sa “ipinagbabawal na pagkain,” sa pamamagitan ng lugar, ritwal, at banal na paggunita.
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि पुनर्न्यंकुमतीं नदीम् । तत्र कृत्वा गयाश्राद्धं गोष्पदे तीर्थ उत्तमे
Wika ni Īśvara: “Pagkaraan nito, O Dakilang Diyosa, dapat muling magtungo sa ilog na Nyaṅkumatī. Doon, sa dakilang banal na tawiran na tinatawag na Goṣpada, matapos isagawa ang ritong Gayā-śrāddha para sa mga ninuno, makakamit ang dakilang kabutihang-loob (puṇya).”
Verse 2
ततः पश्येद्वराहं तु तस्माद्धरिगृहं व्रजेत् । तत्र मातृस्तु संपूज्य स्नात्वा सागरसंगमे
Pagkatapos, dapat masilayan si Varāha; mula roon ay magtungo sa dambana ni Hari. Doon, matapos sambahin nang wasto ang mga Inang-Diyosa (Mātṛ) at maligo sa tagpuan ng dagat, nagkakamit ng kabanalan at kalinisan.
Verse 3
न्यंकुमत्यर्णवोपेते ततः पूर्वमनु व्रजेत् । अगस्तेराश्रमं दिव्यं क्षुधाहरमितिस्मृतम्
Pagkaraan, malapit sa pook na pinagtagpuan ng Nyaṅkumatī at ng karagatan, magpatuloy sa silangan at magtungo sa maningning na āśrama ni Agastya, na inaalala bilang “tagapag-alis ng gutom.”
Verse 4
यत्रेल्वलं च वातापिं संहृत्य भगवान्मुनिः । मुक्त्वाऽपद्भ्यो ब्राह्मणांश्च तेभ्यः स्थानं ततो ददौ
Doon, winasak ng pinagpalang muni sina Ilvala at Vātāpi; at matapos iligtas ang mga brāhmaṇa mula sa kapahamakan, ipinagkaloob niya sa kanila ang isang ligtas na tahanan.
Verse 5
अगस्त्याश्रममेतद्धि अगस्तिप्रियमुत्तमम् । न्यंकुमत्यास्तटे रम्ये सर्वपातकनाशने
Tunay nga, ito ang āśrama ni Agastya—pinakamainam at lubhang minamahal niya—sa marikit na pampang ng Nyaṅkumatī, ang ilog na pumupuksa sa lahat ng kasalanan.
Verse 6
देव्युवाच । अगस्तिनेह वातापिः किमर्थमुपशामितः । अत्र वै किंप्रभावश्च स दैत्यो ब्राह्मणांतकः । किमर्थं चोद्गतो मन्युरगस्तेस्तु महात्मनः
Wika ng Diyosa: “Bakit dito napasuko ni Agastya si Vātāpi? Anong natatanging kapangyarihan ang naririto, gayong ang asurang iyon ay mamamatay ng mga brāhmaṇa? At sa anong dahilan sumiklab ang poot sa dakilang-loob na si Agastya?”
Verse 7
ईश्वर उवाच । इल्वलो नाम दैत्येन्द्र आसीद्वै वरवर्णिनि । मणिमत्यां पुरा पुर्यां वातापिस्तस्य चानुजः
Wika ni Īśvara: “O marikit na babae, noong unang panahon ay may panginoon ng mga daitya na nagngangalang Ilvala sa lungsod na Maṇimatī; at si Vātāpi ang kaniyang nakababatang kapatid.”
Verse 8
स ब्राह्मणं तपोयुक्तमुवाच दितिनंदनः । पुत्र मे भगवन्नेकमिंद्रतुल्यं प्रयच्छतु
Pagkaraan, nagsalita ang anak ni Diti sa brāhmaṇang puspos ng tapa: “O kagalang-galang na Bhagavān, ipagkaloob mo sa akin ang iisang anak—na kapantay ni Indra.”
Verse 9
तस्मिन्स ब्राह्मणो नैच्छत्पुत्रं दातुं तथाविधम् । चुक्रोध दितिजस्तस्य ब्राह्मणस्य ततो भृशम्
Ngunit ayaw ng brāhmaṇa na ipagkaloob ang gayong anak. Kaya ang daitya ay nag-alab sa matinding galit laban sa brāhmaṇa.
Verse 10
प्रभासक्षेत्रमासाद्य स दैत्यः पापबुद्धिमान् । मेषरूपी च वातापिः कामरूपोऽभवत्क्षणात्
Pagdating sa banal na pook ng Prabhāsa, ang daityang may masamang isip—si Vātāpi, na nakapagpapalit-anyo ayon sa nais—ay agad naging anyong lalaking tupa.
Verse 11
संस्कृत्य भोजयेत्तत्र विप्रान्स च जिघांसति । समा ह्वयति तं वाचा गतं चैव ततः क्षयम्
Doon ay inihahanda niya ang alay at pinakakain ang mga Brahmin, ngunit balak niya silang patayin. Pagkatapos ay tatawagin niya ito pabalik sa pamamagitan ng mga salita, at ang biktima ay tunay na mapapahamak.
Verse 12
स पुनर्देहमास्थाय जीवन्स्म प्रत्यदृश्यत । ततो वातापिरपि तं छागं कृत्वा सुसंस्कृतम् । ब्राह्मणं भोजयित्वा तु पुनरेव समाह्वयत्
Siya, na muling kumuha ng katawan, ay nakitang buhay muli. Pagkatapos si Vatapi rin, na naging isang kambing na inihandang mabuti, at matapos pakainin ang Brahmin, ay muling tinawag pabalik.
Verse 13
स तस्य पार्श्वं निर्भिद्य ब्राह्मणस्य महात्मनः । वातापिः प्रहसंस्तत्र निश्चक्राम द्विजोदरात्
Hiniwa ang tagiliran ng dakilang Brahmin na iyon, si Vatapi—na tumatawa roon—ay biglang lumabas mula sa tiyan ng 'twice-born'.
Verse 14
एवं स ब्राह्मणान्देवि भोजयित्वा पुनःपुनः । विनिर्भिद्योदरं तेषामेवं हंति द्विजान्बहून्
Kaya, O Diyosa, matapos pakainin ang mga Brahmin nang paulit-ulit, kanyang pinupunit ang kanilang mga tiyan; sa ganitong paraan siya ay pumatay ng maraming 'twice-born'.
Verse 15
ततो वै ब्राह्मणाः सर्वे भयभीताः प्रदुद्रुवुः । अगस्तेराश्रमं जग्मुः कथयामासुरग्रतः
Pagkatapos ang lahat ng mga Brahmin, na takot na takot, ay tumakas. Pumunta sila sa ermita ni Agastya at iniulat ang lahat sa kanya nang direkta.
Verse 16
भगवञ्छृणु नो वाक्यमस्माकं तु भयावहम् । निमंत्रिताः स्म सर्वे वा इल्वलेन वयं प्रभो
O Pinagpala, dinggin Mo ang aming mga salita, sapagkat para sa amin ay punô ng pangamba. O Panginoon, kaming lahat ay inanyayahan ni Ilvala.
Verse 17
अस्माकं मृत्युरूपं तद्भोजनं नास्ति संशयः । तदस्मान्रक्ष भगवन्विषण्णागतचेतसः
Ang pagkaing iyon ay kamatayan mismo para sa amin—walang alinlangan. Kaya’t iligtas Mo kami, O Pinagpala, sapagkat kami’y dumating na lugmok ang loob sa dalamhati.
Verse 18
ततः प्रभासमासाद्य यत्र तौ दैत्यपुंगवौ । ब्रह्मघ्रौ पापनिरतौ ददर्श स महामुनिः
Pagkaraan, dumating ang dakilang muni sa Prabhāsa, ang banal na pook; at doon ay nakita niya ang dalawang pinuno ng mga Dānava, mga mamamatay ng mga brāhmaṇa, na laging nakatuon sa kasalanan.
Verse 19
वातापिं संस्कृतं दृष्ट्वा मेषरूपं महासुरम् । उवाच देहि मे भोज्यं बुभुक्षा मम वर्तते
Nang makita si Vātāpi na inihanda bilang pagkain, ang dakilang asura na nasa anyo ng tupa, sinabi niya: “Bigyan mo ako ng makakain; sumiklab ang gutom sa akin.”
Verse 20
इत्युक्तौ स्वागतं तत्र चक्राते मुनये तदा । भगवन्भोजनं तुभ्यं दास्येऽहं बहुविस्तरम् । कियन्मानस्तवाहारस्तावन्मानं पचाम्यहम्
Nang masabi niya iyon, sinalubong nila ang muni at tinanggap nang may paggalang. “O kagalang-galang, bibigyan kita ng masaganang handa. Gaano man kalaki ang sukat ng iyong gana, gayon din ang lulutuin ko.”
Verse 21
अगस्त्य उवाच । अन्नं पचस्व दैत्येन्द्र किंचित्तृप्तिर्भविष्यति । एवमस्त्विति दैत्येन्द्रः पक्वमाह महामुने
Wika ni Agastya: “Lutuin mo ang pagkain, O panginoon ng mga Daitya; darating din ang kaunting kasiyahan.” Sumagot ang pinunong Daitya, “Gayon na nga,” at sinabi sa dakilang muni, “Luto na.”
Verse 22
आस्यतामासनमिदं भुज्यतां स्वेच्छया मुने । इत्युक्तोऽघोरमंत्रं स जपन्कल्पांतकारकम् । धुर्यासनमथासाद्य निषसाद महामुनिः
“Maupo ka sa upuang ito, O muni; kumain ka ayon sa nais mo.” Sa gayong pananalita, ang dakilang muni—bumubulong ng Aghora-mantra, kapangyarihang pumupuksa maging sa wakas ng kalpa—ay lumapit sa marangal na luklukan at naupo.
Verse 23
तं पर्यवेषद्दैत्येंद्र इल्वलः प्रहसन्निव । शतहस्तप्रमाणेन राशिमन्नस्य सोऽकरोत्
Pagkaraan, si Ilvala, ang pinunong Daitya, ay naglingkod sa kanya na tila nakangiting nanunukso; at gumawa siya ng bunton ng pagkain na kasinlawak ng sukat na sandaang kamay.
Verse 24
ततो हष्टमनाऽगस्त्यः प्राग्रसत्कवलद्वयम् । रूपं कृत्वा महत्तद्वद्यद्वत्सागरशोषणे
Pagkatapos, si Agastya na may galak sa puso ay unang lumunok ng dalawang subo; taglay ang napakalaking anyo, gaya ng ginawa niya nang ininom niya ang karagatan hanggang matuyo.
Verse 25
समस्तमेव तद्भोज्यं वातापिं बुभुजे ततः । भुक्तवत्यसुरो ह्वानमकरोत्तस्य इल्वलः
Pagkaraan, kinain niya ang buong handa—pati si Vātāpi. Nang malamon na ang asura, si Ilvala ay sumigaw upang tawagin siya (na lumabas).
Verse 26
ततोऽसौ दत्तवानन्नमगस्त्यस्य महात्मनः । भस्मीचकार सर्वं स तदन्नं च सदानवम्
Pagkaraan, matapos maihandog ang pagkain sa dakilang-kaloobang Agastya, ginawa niyang abo ang lahat—ang pagkaing iyon at ang Dānava na nasa loob nito.
Verse 27
इल्वलं क्रोधमुष्ट्या तु भस्मीचक्रे महामुनिः । ततो हाहारवं कृत्वा सर्वे दैत्या ननंशिरे
Pagkatapos, ginawang abo ng dakilang muni si Ilvala sa isang suntok na puno ng poot. Noon, sumigaw ng “Ay, aba!”, at nagsitakas ang lahat ng Daitya.
Verse 28
ततोऽगस्त्यो महातेजा आहूय द्विजपुंगवान् । तत्स्थानं च ददौ तेभ्यो दैत्य्रानां द्रव्यपूरितम्
Pagkaraan, ang maningning na si Agastya ay tinawag ang mga pinakadakila sa mga dwija, at ipinagkaloob sa kanila ang pook na iyon—na punô ng kayamanan ng mga demonyo.
Verse 29
क्षुधा हृता ततो देवि तत्रागस्त्यस्य दानवैः । तेन क्षुधा हरंनाम स्थानमासीद्विजन्मनाम्
O Diyosa, doon ay inalis ng mga Dānava ang gutom ni Agastya; kaya ang pook na iyon ay nakilala sa mga dwija bilang “Kṣudhā-hara”—ang Tagapag-alis ng Gutom.
Verse 30
तस्य पश्चिमभागे तु नातिदूरे व्यवस्थितम् । गंगेश्वरमिति ख्यातं गंगया यत्प्रतिष्ठितम्
Sa kanlurang panig ng pook na iyon, hindi kalayuan, nakatindig ang dambanang tanyag na Gaṅgeśvara, na itinatag doon ng diyosang-ilog na Gaṅgā.
Verse 31
वातापिभक्षणेपूर्वमगस्त्येन महात्मना । दैत्यसंभक्षणोत्पन्नसर्वपातकशुद्धये । समाहूता महादेवि गंगापातकनाशिनी
Bago kainin ng dakilang kaluluwang si Agastya si Vātāpi, O Mahādevī, tinawag ang Gaṅgā—tagapaglipol ng kasalanan—upang linisin ang lahat ng pagkakasalang maaaring lumitaw sa pagkain ng isang daitya.
Verse 32
ततो देवि समा याता गंगा पातकनाशिनी । शुद्धिं चकार तस्यर्षेस्तत्र स्थाने स्थिताऽभवत्
Pagkaraan nito, O Diyosa, dumating ang Gaṅgā na tagapaglipol ng kasalanan; nilinis niya ang pantas na iyon at nanatiling nakatatag sa mismong pook na yaon.
Verse 33
अगस्त्यस्याऽश्रमे रम्ये नृणां पापभयापहे । तत्र गंगेश्वरं दृष्ट्वा अभक्ष्योद्भवपातकात् । मुच्यते नात्र संदेहः स्नानदानजपादिना
Sa kaaya-ayang āśrama ni Agastya na nag-aalis ng takot sa kasalanan ng mga tao, sa pagtanaw kay Gaṅgeśvara ay napapalaya ang isa mula sa kasalanang bunga ng ipinagbabawal na pagkain; walang pag-aalinlangan—lalo na sa pamamagitan ng banal na pagligo, kawanggawa, japa, at iba pa.
Verse 285
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमेप्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये न्यंकुमतीमाहात्म्येऽगस्त्याश्रमगंगेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चाशीत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
Sa gayon nagtatapos ang ika-285 kabanata, na pinamagatang “Paglalarawan ng Kadakilaan ni Gaṅgeśvara sa Āśrama ni Agastya,” sa loob ng Nyaṅkumatī Māhātmya, sa Prabhāsa-kṣetra Māhātmya, sa ikapitong aklat na Prabhāsa Khaṇḍa ng Śrī Skanda Mahāpurāṇa (81,000 taludtod).