Adhyaya 273
Nagsalita si Īśvara (Śiva) kay Devī at itinuro ang Śaṇḍa-tīrtha bilang isang walang kapantay na banal na pook na nagpapatahimik ng lahat ng kasalanan at nagbibigay ng ninanais na bunga. Isinalaysay niya ang pinagmulan: noong una, si Brahmā ay may limang ulo; sa isang pangyayari, pinutol ni Īśvara ang isang ulo, at ang dugo at mga kababalaghan ay nagpakabanal sa lugar, pati ang pagsibol ng malalaking punong palma na naalaala bilang isang kakahuyan ng palma. Dumikit sa kamay ni Īśvara ang bungo (kapāla), at kapwa siya at ang kanyang toro (Nandin) ay nagdilim ang anyo, kaya sila’y naglakbay-dambana dahil sa pangambang may paglabag. Walang pook na nakapag-alis ng bigat hanggang sa dumating siya sa Prabhāsa at masilayan ang Sarasvatī na nakaharap sa silangan. Nang maligo ang toro, agad itong pumuti; kasabay nito, napalaya si Īśvara sa kasalanan ng pagpatay (hatyā). Sa sandaling iyon, nahulog ang kapāla mula sa kanyang kamay at ang lugar ay naitatag bilang anyong Liṅga na Kapālamocana. Itinatakda rin ng kabanata ang pag-aalay ng śrāddha malapit kay Prācī Devī (Sarasvatī), na sinasabing lubos na makapagpapasaya sa mga ninuno; lalo na sa Kṛṣṇa-pakṣa Caturdaśī ng buwang Āśvayuja, kung isasagawa nang wasto, sa karapat-dapat na tatanggap, at may kaloob na pagkain, ginto, yogurt/curds, at kumot. Ipinaliliwanag ang pangalang Śaṇḍa-tīrtha mula sa pagbabagong-anyo ng toro.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि शंडतीर्थमनुत्तमम् । सर्वपापोपशमनं सर्वकामफलप्रदम्
Sinabi ni Īśvara: “Pagkaraan nito, O Mahādevī, marapat na magtungo sa walang kapantay na Śaṇḍatīrtha—na nagpapawi ng lahat ng kasalanan at nagbibigay ng bunga ng lahat ng minimithi.”
Verse 2
तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमनाः प्रिये । पुरा पंचशिरा आसीद्ब्रह्मा लोकपितामहः
Ipapaliwanag ko ang pinagmulan nito—makinig ka nang may buong atensyon, O mahal ko. Noong unang panahon, si Brahma, ang lolo ng mga mundo, ay may limang ulo.
Verse 3
शिरस्तस्य मया छिन्नं कस्मिंश्चित्कारणांतरे । तत्र गंधवती जाता ब्रह्मणः सा च शोणितैः
Sa hindi malamang dahilan, pinutol ko ang isa sa kanyang mga ulo. Mula sa gawaing iyon ay lumitaw ang isang masangsang na amoy, at naroon din ang dugo ni Brahma.
Verse 4
तत्रोद्गता महातालास्तेन तालवनं स्मृतम् । अथ करतले लग्नं कपालं ब्रह्मणो मम
Doon sumibol ang malalaking puno ng palmyra; kaya ito ay nakilala bilang Tālavana. Pagkatapos, ang bungo ni Brahma ay dumikit nang mahigpit sa palad ng aking kamay.
Verse 5
शरीरं कृष्णतां यातं मम चैव वृषस्य च । अथ तीर्थान्यनेकानि गतोहं पापशंकया
Ang aking katawan—at pati na rin ang sa aking toro—ay umitim. Pagkatapos, sa takot sa kasalanan, nagpunta ako sa maraming sagradong lugar.
Verse 6
न क्वचिद्व्रजते पापं ततः प्रभासमागतः । क्षेत्रे तत्र मया दृष्टा प्राची देवी सरस्वती
Ang kasalanan ay hindi naalis kahit saan pa man. Kaya naman pumunta ako sa Prabhāsa. Sa sagradong lugar na iyon, nakita ko ang diyosang si Sarasvatī, na nakaharap sa silangan.
Verse 7
तत्र मे वृषभः स्नातुं प्रविष्टो जलमध्यतः । तत्क्षणाच्छ्वेतता प्राप्तो मुक्तोहमपि हत्यया
Doon, ang aking toro ay pumasok sa gitna ng tubig upang maligo. Sa sandaling iyon ay muli siyang naging maputi, at ako man ay napalaya sa kasalanan ng pagpatay kay Brahmā.
Verse 8
करमध्ये च मे लग्नं कपालं पतितं तदा । कपालमोचनश्चासौ लिंगरूपी स्थितोऽभवत्
Pagkaraan, ang bungo na nakadikit sa gitna ng aking palad ay nalaglag noon din. Ang banal na pook na tinatawag na Kapālamocana ay naitatag doon sa anyo ng isang liṅga.
Verse 9
तत्रापि यो ददेच्छ्राद्धं प्राचीदेव्यास्तु संनिधौ । मातृकं पैतृकं चैव तृप्तं कुलशतं तथा
Sa lugar ding iyon, sinumang maghandog ng Śrāddha sa harap ng Diyosa Prācī, kapwa ang angkan sa ina at sa ama ay masisiyahan; tunay, isang daang salinlahi ng pamilya ang mapagagalak.
Verse 10
भवेच्च तस्य तृप्तिस्तु यावत्कल्पास्तु सप्ततिः । मास आश्वयुजे देवि कृष्णपक्षे चतुर्दशी । तत्र दद्यात्तु यः श्राद्धं दक्षिणामूर्तिमाश्रितः
Ang kanilang kasiyahan ay magtatagal hanggang pitumpung kalpa. O Diyosa, sa ika-labing-apat na araw ng madilim na kalahati ng buwan sa buwang Āśvayuja, sinumang maghandog ng Śrāddha roon, na kumakalinga kay Dakṣiṇāmūrti, ay makakamit ang bungang ito.
Verse 11
यथावित्तोपचारेण सुपात्रे च यथाविधि । यावद्युगसहस्रं तु तृप्ताः स्युस्ते पितामहाः
Sa pag-aalay ayon sa kaya, at sa wastong paraan sa karapat-dapat na tatanggap, ang mga ninuno ng tao ay mananatiling nasisiyahan sa loob ng isang libong yuga.
Verse 12
अन्नसुवर्णदानं च दधिकंबलमेव च । तत्र देयं विधानेन सर्वपापोपशुद्धये
Doon, ayon sa wastong alituntunin, dapat maghandog ng kaloob na pagkain at ginto, gayundin ng gatas-asim at mga kumot—upang ganap na luminis mula sa lahat ng kasalanan.
Verse 13
कृष्णरूपी वृषो देवि यदा श्वेतत्वमागतः । शंडतीर्थमितिख्यातं तेन त्रैलोक्यपूजितम्
O Diyosa, nang ang toro na dating may anyong itim ay nagkamit ng kaputian, ang pook na iyon ay sumikat bilang Śaṃḍatīrtha; dahil sa pangyayaring iyon, ito’y sinasamba sa tatlong daigdig.