Adhyaya 258
Isinalaysay ni Īśvara kay Devī ang pinagmulan ng isang tīrtha na nagwawasak ng kasalanan, na nasa timog ng pook na inaalala bilang Śaśāpāna. Matapos makuha ng mga deva ang amṛta mula sa paghalò sa karagatan, maraming patak nito ang bumagsak sa lupa. Isang kuneho (śaśaka), uhaw na uhaw, ang pumasok sa tubig; dahil ang imbakan ng tubig ay napuspos ng amṛta, ang kuneho ay naiuugnay sa banal na tubig at nagkamit ng pambihirang kalagayan. Nangamba ang mga deva na baka inumin ng mga tao ang nalaglag na amṛta at maging walang-kamatayan, kaya sila’y nag-usap nang may pag-aalala. Ang Buwan (Niśānātha/Candra), sugatan sa pag-atake ng mangangaso at hindi makagalaw, ay humiling ng amṛta; itinuro ng mga deva na uminom siya sa imbakan, sapagkat maraming amṛta ang nahulog doon. Uminom si Candra ng tubig “kasama ang kuneho,” naging masigla at maningning, at ang kuneho’y nanatiling nakikita bilang tanda ng pagdikit sa amṛta. Pagkaraan, hinukay ng mga deva ang tuyong palanggana hanggang muling sumibol ang tubig, at tinawag ang lugar na Śaśāpāna (“pag-inom kasama/sa pamamagitan ng kuneho”) sapagkat uminom si Candra ng tubig na kaugnay ng kuneho. Sa phalaśruti: ang mga debotong naliligo roon ay makakamit ang pinakamataas na hantungan na kaugnay ni Maheśvara; ang nagbibigay ng pagkain sa mga Brahmin ay tatanggap ng bunga ng lahat ng mga yajña. Sa bandang huli, dumarating si Sarasvatī kasama ang Vadavāgni upang lalo pang dalisayin ang tīrtha, at pinatitibay ang utos na maligo roon nang buong pagsisikap.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि शशापानमिति स्मृतम् । तस्यैव दक्षिणे तीर्थं सर्वपापप्रणाशनम्
Wika ni Īśvara: Pagkaraan nito, O dakilang Diyosa, marapat na magtungo sa pook na tinatawag na Śaśāpāna. Sa pinakatimog nito ay may banal na tīrtha na pumupuksa sa lahat ng kasalanan.
Verse 2
यस्मिन्स्नात्वा नरः सम्यङ्नापमृत्युभयं लभेत् । शृणु यस्मात्तदुत्पत्तिं वदतो मम वल्लभे
Ang sinumang maligo roon nang wasto ay hindi magkakamit ng takot sa kamatayang wala sa panahon. O minamahal, pakinggan mo mula sa akin ang pinagmulan ng tīrtha na iyon habang isinasalaysay ko.
Verse 3
मथित्वा सागरं देवा गृहीत्वाऽमृतमुत्तमम् । सत्वरास्तत्र ते गत्वा पपुश्चैव यथेप्सया
Matapos kiskisin ang karagatan, nakuha ng mga deva ang kataas-taasang amṛta. Nagmadali silang pumaroon at ininom iyon ayon sa kanilang nais.
Verse 4
पिबतां तत्र पीयूषं देवानां वरवर्णिनि । बिंदवः पतिता भूमौ शतशोथ सहस्रशः
Habang iniinom ng mga deva ang piyūṣa (nektar) doon, O marikit na ginang, may mga patak na bumagsak sa lupa—daan-daan, at maging libu-libo.
Verse 5
एतस्मिन्नेव काले तु शशकस्तत्र चागतः । प्रविष्टः सलिले तत्र तृषार्तो वरवर्णिनि
Sa mismong sandaling iyon, may isang kuneho ring dumating doon. Dahil sa matinding uhaw, pumasok ito sa tubig sa lugar na iyon, O marikit na ginang.
Verse 6
अमरत्वमनुप्राप्तो वर्द्धते सलिलालये । तं दृष्ट्वा त्रिदशाः सर्वे स्पर्द्धमाना मुहुर्मुहुः । ज्ञात्वामृतान्वितं तोयं मंत्रं चक्रुर्भयान्विताः
Nang makamtan ang kawalang-kamatayan, ito’y lalong umunlad sa tahanang yaong puno ng tubig. Nang makita iyon, ang lahat ng tatlumpung diyos ay paulit-ulit na nagselos at nakipagpaligsahan; nang matanto nilang ang tubig ay hinaluan ng amṛta, sila’y nangamba at bumuo ng isang mantra.
Verse 7
अमृतं पतितं भूमौ भक्षयिष्यंति मानवाः । ततोऽमर्त्त्या भविष्यंति नात्र कार्या विचारणा
“Ang amṛta na bumagsak sa lupa ay kakainin ng mga tao. Pagkaraan, sila’y magiging walang-kamatayan—dito’y hindi na kailangan ang pag-aalinlangan o pagninilay.”
Verse 8
तिर्यग्योन्यां समुत्पन्नः कृपणः शशको ह्ययम् । अस्माभिः स्पर्द्धते तस्मात्ततो भयमुपस्थितम्
“Ang abang na liyebre na ito’y isinilang sa sinapupunan ng hayop, ngunit nangangahas makipagpaligsahan sa amin. Kaya dahil sa kanya, sumapit sa amin ang takot.”
Verse 9
अथ प्राप्तो निशानाथो व्याधिना स परिप्लुतः । अब्रवीत्त्रिदशान्सर्वानमृतं मे प्रयच्छत
Pagkaraan, dumating ang Panginoon ng Gabi—ang Buwan—na nilulunod ng karamdaman, at sinabi sa lahat ng mga diyos: “Ipagkaloob ninyo sa akin ang amṛta.”
Verse 10
कृच्छ्रेण महता प्राप्तो नाहं शक्तो विसर्पितुम् । अथोचुस्त्रिदशाः सर्वे सर्वमस्माभिर्भक्षितम्
“Sa matinding paghihirap ako nakarating; hindi na ako makagalaw.” Pagkaraan, sumagot ang lahat ng mga diyos: “Nalipol na namin ang lahat; nakain na.”
Verse 11
विस्मृतस्त्वं निशानाथ चिरात्कस्मादिहागतः । कुरुष्व वचनं चंद्र अस्माकं तिमिरापह
O Panginoon ng Gabi, matagal kang nalimutan—bakit ka dumating dito matapos ang mahabang panahon? O Candra, tagapag-alis ng dilim, gawin mo ang aming hinihiling.
Verse 12
अस्मिञ्जलेऽमृतं भूरि पतितं पिबतां हि नः । तत्पिबस्व निशानाथ सर्वमेतज्जलाशयम्
Sa tubig na ito, bumagsak ang saganang amrita—hayaan mo kaming uminom nito. Kaya, O Panginoon ng Gabi, inumin mo ang buong imbakan ng tubig na ito.
Verse 13
अर्द्धं निपतितं चात्र सत्यमेतन्निशामय । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा शीतरश्मिस्त्वरान्वितः
At dito, tunay ngang kalahati nito ang bumagsak—alamin mong ito’y totoo. Nang marinig ang kanilang mga salita, ang Buwan na may malamig na sinag ay nagmadaling kumilos.
Verse 14
तृषार्तो वाऽपिबत्तोयं शशकेन समन्वितम् । अस्थिशेषं तु तत्तस्य कायं पीयूषभक्षणात्
Pinahihirapan ng uhaw, ininom niya ang tubig na iyon na kinaroroonan ng liyebre. Dahil sa paglamon sa amrita, ang katawan ng liyebre ay naging mga buto na lamang.
Verse 15
तत्क्षणात्पुष्टिमगमत्कांत्या परमया युतः । धातुषु क्षीयमाणेषु पुष्टो हि सुधया हि सः
Sa mismong sandaling iyon, nakamtan niya ang sigla, taglay ang sukdulang liwanag. Bagama’t humihina ang mga sangkap ng katawan, siya’y tunay na napalakas ng amrita.
Verse 16
स चापि शशकस्तस्य न मृतो जठरं गतः । अद्यापि दृश्यते तत्र देहे पीयूषभक्षणात्
At ang liyebre ring iyon, bagama’t pumasok sa kanyang tiyan, ay hindi namatay. Hanggang ngayon ay nakikita pa rin ito roon sa kanyang katawan, sapagkat nakalasa ito ng amrita, ang banal na nektar.
Verse 17
तत्क्षणात्तुष्टिमगमत्कांत्या परमया युतः । अब्रुवन्खन्यतामेतद्यथा भूयो जलं भवेत्
Sa mismong sandaling iyon, siya’y napuspos ng kasiyahan at nabalutan ng sukdulang liwanag. Sinabi nila: “Hukayin ito, upang muling sumibol ang tubig nang sagana.”
Verse 18
अस्माकं संगमादेतच्छुष्कं श्वभ्रं जलाशयम् । तद्युक्तं च कृतं कर्म नैतत्साधुविचेष्टितम्
“Dahil sa aming pagtitipon dito, ang tuyong hukay na ito’y naging imbakan ng tubig. Ngunit ang gawaing nagawa kaugnay nito ay hindi asal ng mga matuwid.”
Verse 19
ततोऽखनंश्च ते सर्वे यावत्तोयविनिर्गमः । अथाब्रुवंस्ततः सर्वे हर्षेण महतान्विताः
Pagkaraan, silang lahat ay nagpatuloy sa paghuhukay hanggang sa tuluyang sumirit ang tubig. Pagkatapos nito, taglay ang dakilang galak, silang lahat ay nagsalita.
Verse 20
यस्माच्छशेन संयुक्तं पीतमेतज्जलाशयम् । चंद्रेण हि शशापानं तस्मादेतद्भविष्यति
“Sapagkat ang imbakan ng tubig na ito’y nainom na kasama ng Liyebre (śaśa), at sapagkat ang Buwan na may tatak ng liyebre ay uminom din, kaya ito’y makikilala bilang ‘Śaśāpāna’.”
Verse 21
अत्रागत्य नरः स्नानं यः करिष्यति भक्तितः । स यास्यति परं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः
Sinumang dumating dito at maligo nang may debosyon ay makakamtan ang kataas-taasang tahanan—kung saan nananahan ang Panginoong Maheśvara (Śiva).
Verse 22
अत्रान्नं संप्रदास्यंति ब्राह्मणेभ्यः समा हिताः । सर्वयज्ञफलं तेषां भविष्यति न संशयः
Dito, ang mga may mabuting layon ay mag-aalay ng pagkain sa mga Brāhmaṇa; para sa kanila, lilitaw ang bunga ng lahat ng yajña—walang pag-aalinlangan.
Verse 23
अस्मिन्दृष्टे सुराः सर्वे दृष्टाः स्युः सर्वदेवताः । एवमुक्त्वा सुराः सर्वे जग्मुश्चैव सुरालयम्
“Kapag ito’y namasdan, para na ring namasdan ang lahat ng mga diyos—oo, ang lahat ng mga diyos.” Pagkasabi nito, ang lahat ng mga diyos ay nagtungo sa kanilang tahanang makalangit.
Verse 24
अथ कालेन महता प्राप्ता तत्र सरस्वती । वडवाग्निं समादाय तयानुप्लावितं पुनः
Pagkaraan ng mahabang panahon, dumating doon si Sarasvatī; taglay ang Vaḍavāgni, muli niyang binaha ang pook na iyon.
Verse 25
ततो मेध्यतरं जातं तीर्थं च वरवर्णिनि । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नानं समाचरेत्
“Pagkaraan nito, O marikit na ginang, ang tīrtha ay naging lalo pang nakapaglilinis. Kaya’t sa buong pagsisikap, dapat magsagawa ng paliligo roon.”