Adhyaya 257
Isinalaysay ni Īśvara kay Devī ang kasaysayan ni Ātreya, isang marunong na tao mula sa Saurāṣṭra, at ng tatlo niyang anak: Ekata, Dvita, at ang bunso, si Trita. Pagkamatay ni Ātreya, si Trita—mabuti ang asal at bihasa sa Veda—ang namuno at nagbalak magsagawa ng yajña, nag-anyaya ng mga pantas na pari at tumawag sa mga diyos. Upang makakuha ng dakṣiṇā, naglakbay siya patungong Prabhāsa kasama ang dalawang kuya upang mangalap ng mga baka; dahil sa kanyang karunungan, siya’y pinarangalan at binigyan ng mga handog. Sa daan, nainggit ang mga kuya at nagbalak ng masama. Lumitaw ang isang nakakatakot na tigre at nagkawatak-watak ang mga baka; malapit sa isang nakapanghihilakbot na tuyong balon, sinamantala nila ang pagkakataon at inihulog si Trita sa hukay na walang tubig, saka umalis dala ang kawan. Sa loob ng balon, hindi nawalan ng pag-asa si Trita; isinagawa niya ang “mānasa-yajña” (handog sa isip), nagbigkas ng mga sūkta at gumawa ng sagisag na sand-homa. Nalugod ang mga deva sa kanyang śraddhā, at inayos nilang punuin ni Sarasvatī ang balon ng tubig upang siya’y makalabas; mula noon tinawag ang lugar na Tritakūpa. Sa wakas, pinupuri ang pagligo sa tīrtha na ito nang may kalinisan, ang pitṛ-tarpaṇa, at ang pag-aalay ng linga (tila) na may kasamang ginto. Sinasabing mahal ito ng mga pitṛ, kabilang ang mga pangkat na Agniṣvātta at Barhiṣad; kahit ang pagtanaw lamang sa tīrtha ay nakapagpapalaya sa mga kasalanan hanggang sa wakas ng buhay, kaya hinihikayat ang mga manlalakbay na maligo roon para sa kanilang kapakanan.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि त्रितकूपमिति स्मृतम् । नंदादित्यस्य पूर्वेण योजनत्रितयेन तु
Wika ni Īśvara: “Pagkaraan nito, O Dakilang Diyosa, magtungo sa pook na tinatawag na Tritakūpa. Ito’y nasa silangan ng Nandāditya, sa layong tatlong yojana.”
Verse 2
पुरा बभूव राजेन्द्रः सौराष्ट्रविषये सुधीः । आत्रेय इति विख्यातो वेदवेदांगपारगः
Noong unang panahon, sa lupain ng Saurāṣṭra ay may isang haring marunong at matalino, tanyag sa pangalang Ātreya, bihasa sa mga Veda at sa mga Vedāṅga na mga sangay na pantulong.
Verse 3
तस्य पुत्रत्रयं जज्ञ ऋतुकालाभिगामिनः । एकतश्चद्वितश्चैव त्रितश्चैवेति भामिनि
Nagkaroon siya ng tatlong anak na lalaki, na tumutupad sa dharma ng paglapit sa asawa sa tamang panahon; ang kanilang mga pangalan ay Ekata, Dvita, at Trita, O marilag na ginang.
Verse 4
त्रितस्तेषां कनिष्ठोऽभूद्वेदवेदांगपारगः । सर्वैरेव गुणैर्युक्तो मूर्खो ज्येष्ठौ बभूवतुः
Sa kanila, si Trita—ang bunsong anak—ay naging dalubhasa sa mga Veda at Vedāṅga. Taglay niya ang lahat ng kabutihan, samantalang ang dalawang nakatatandang kapatid ay nanatiling mangmang.
Verse 5
कस्यचित्त्वथकालस्य आत्रेयो द्विज सत्तमः । तपः कृत्वा तु विपुलं कालधर्ममुपेयिवान्
Pagkaraan ng ilang panahon, si Ātreya—ang pinakadakila sa mga dwija—matapos magsagawa ng masaganang pag-aayuno at pagninilay (tapas), ay sumunod sa batas ng Panahon at pumanaw.
Verse 6
ततस्तेषां त्रितो राजा बभूव गुणवत्तरः । धुरमाकर्षयामास पुत्रोऽयं तस्य या पुरा
Pagkatapos nito, sa kanila ay si Trita ang naging hari, higit na dakila sa kabutihan. Pinasan niya ang bigat ng pananagutan at pamamahala—yaong anak na siya, gaya ng itinadhana mula pa noon.
Verse 7
तस्य बुद्धिः समुत्पन्ना कथं यज्ञं करोम्यहम् । सन्निमंत्र्य द्विजश्रेष्ठान्यज्ञकर्मस्वधिष्ठितान्
Noon ay sumibol sa kanya ang pag-iisip: “Paano ko maisasagawa ang yajña?” Matapos anyayahan nang wasto ang mga pinakadakilang brāhmaṇa, na matatag sa mga ritwal ng paghahandog, naghanda siyang magpatuloy sa gawain.
Verse 8
इन्द्रादींश्च सुरान्सर्वानावाह्य विधिपूर्वकम् । दक्षिणार्थं द्विजेन्द्राणां प्रभासं स जगाम ह । गृहीत्वा भ्रातरौ ज्येष्ठौ गवार्थं प्रस्थितो द्विजः
Matapos, ayon sa wastong ritwal, tawagin si Indra at ang lahat ng mga deva, tumungo siya sa Prabhāsa upang makakuha ng dakṣiṇā—handog na kabayaran—para sa mararangal na brāhmaṇa. Isinama niya ang dalawa niyang nakatatandang kapatid, at ang dwija ay umalis upang maghanap ng mga baka.
Verse 9
यस्य यस्य गृहे याति स त्रितो वेदपारगः । तत्र तत्र वरां पूजां लेभे गाश्चैव पुष्कलाः
Alinmang bahay na pasukan ni Trita, ang dalubhasa sa Veda, doon at doon siya tumanggap ng marangal na pagpupugay, at tumanggap din ng saganang mga baka.
Verse 10
एवं स गोधनं प्राप्य भ्रातृभ्यां सहितस्तदा । गृहाय प्रस्थितो देवि निर्वृतिं परमां गतः
Kaya nga, nang makamtan niya ang yaman na mga baka at kasama ang kanyang mga kapatid, siya’y naglakbay pauwi, O Diyosa, na narating ang pinakadakilang kapanatagan.
Verse 11
त्रितस्ताभ्यां पुरो याति पृष्ठतो भ्रातरौ च तौ । गोधनं चालयंतस्ते प्रभासं क्षेत्रमागताः
Si Trita ang nanguna, at ang dalawang kapatid ay sumunod sa likuran habang itinataboy ang kawan ng mga baka; sa gayon ay dumating sila sa banal na kṣetra ng Prabhāsa.
Verse 12
अथ तद्गोधनं दृष्ट्वा भूरि दानार्थमाहृतम् । भ्रातृभ्यां त्रितये चेति पापा मतिरजायत
Ngunit nang makita nila ang malaking kawan ng baka na dinala para sa layunin ng kawanggawa, isang makasalanang kaisipan ang sumibol sa dalawang magkapatid: "Ito ay para kay Trita at para sa atin (upang agawin)."
Verse 13
परस्परमूचतुस्तौ भ्रातरौ दुष्टचेतसौ । त्रितो यज्ञेषु कुशलो वेदेषु कुशलस्तथा
Pagkatapos, ang dalawang magkapatid na may masamang isipan ay nag-usap: "Si Trita ay bihasa sa mga sakripisyo, at gayundin sa mga Veda."
Verse 14
मान्यः पूज्यश्च सर्वत्र आवां मूर्खौ निरर्थकौ । एतद्धि गोधनं सर्वं त्रितो दास्यति सन्मखे
"Siya ay pinararangalan at sinasamba saanman, habang tayo ay mga hangal at walang halaga. Sa katunayan, ipamimigay ni Trita ang lahat ng kayamanang ito ng baka sa sakripisyo, sa harap mismo ng mga mabubuti."
Verse 15
अस्माकं पितृपर्यातो यदाप्तं तत्समं भवेत् । तस्मादत्रैव युक्तोऽस्य वधो वै त्रितयज्ञिनः
"Anuman ang naipamana sa atin sa pamamagitan ng ating mga ninuno ay magiging katumbas niyon (kung aagawin lamang natin ito). Kaya naman, dito mismo, ang pagpatay kay Trita—ang nagsasakripisyo—ay sadyang ang tamang gawin."
Verse 16
एवं तौ निश्चयं कृत्वा प्रस्थितौ भ्रातरावुभौ । त्रितस्तु पुरतो याति निर्विकल्प ऋजुः सुधीः
Matapos gawin ang kanilang desisyon, ang dalawang magkapatid ay umalis. Ngunit si Trita ay nauna sa kanila—kalmado, tapat, at matalino, malaya sa hinala.
Verse 17
अनु तत्र समुत्तस्थौ व्याघ्रो रौद्रतराकृतिः । व्यादितास्यो रवं देवि व्यनद्भैरवं ततः
Pagkatapos, sa likuran nila, tumindig ang isang tigre na lubhang mabangis ang anyo. Nakanganga ang panga, O Diyosa, nagpalabas ito ng nakapanghihilakbot at nakatatakot na ungol.
Verse 18
तस्य शब्देन ता गावो नष्टा जग्मुर्दिशो दश । अन्धकूपो महांस्तत्र प्रदेशे दारुणोऽभवत्
Sa tunog ng ungol na iyon, nagkawatak-watak ang mga baka at nawala, tumakas sa sampung panig. Sa pook na iyon ay may isang napakalaking “madilim na balon,” kakila-kilabot pagmasdan.
Verse 19
एकतो दारुणो व्याघ्रः कूपोऽन्यत्र सुदारुणः । दृष्ट्वा ते भ्रातरः सर्वे भयोद्विग्नाः प्रदुद्रुवुः
Sa isang panig ay ang mabangis na tigre; sa kabila naman ay ang lubhang kakila-kilabot na balon. Nang makita ito, ang lahat ng magkakapatid ay nayanig sa takot at tumakbong nagkakagulo.
Verse 20
अथ ते विषमं प्राप्य तटं कूपस्य भामिनि । स्थिता यावद्गतो व्याघ्रस्ततो गंतुं मनो दधुः
Pagkaraan, O Ginang, narating nila ang di-pantay na gilid ng balon. Tumigil sila roon hanggang sa lumayo ang tigre; saka pa lamang nila itinakda sa isip ang magpatuloy.
Verse 21
अथ ताभ्यां त्रितो देवि भ्रातृभ्यां नृपसत्तम । प्रक्षिप्तो दारुणे कूपे जीर्णे तोयविवर्जिते
Pagkatapos, O Diyosa—O pinakadakilang hari—si Trita ay inihagis ng dalawang kapatid sa isang kakila-kilabot na balon, luma at tuyot, na walang tubig.
Verse 22
ततस्तद्गोधनं गृह्य प्रस्थितौ हृष्टमानसौ । त्रितस्तु पतितस्तत्र कूपे जलविवर्जिते
Pagkaraan, kinuha nila ang yamang anyong kawan ng mga baka at umalis ang dalawa na may pusong nagagalak. Ngunit si Trita ay nakahandusay doon, sa balong walang tubig.
Verse 23
चिन्तयामास मेधावी नाहं शोचामि जीवितुम् । मयाहूता द्विजश्रेष्ठा यज्ञार्थं वेदपारगाः । इन्द्राद्याश्च सुराः सर्वे स क्रतुः स्यान्न मे त्वतः
Nagmuni-muni ang marunong: “Hindi ako nagdadalamhati sa aking buhay. Inanyayahan ko para sa yajña ang pinakadakilang mga brāhmaṇa, bihasa sa Veda, at pati ang lahat ng mga deva, simula kay Indra. Kaya hindi dapat mabigo ang banal na ritwal dahil sa akin.”
Verse 24
स एवं चिन्तयामास वेदवेदांगपारगः । मानसं यज्ञमारभ्य तत्रैव वरवर्णिनि
Gayon nga nagmuni-muni ang brāhmaṇa na bihasa sa Veda at Vedāṅga; at doon mismo, O ginang na may marikit na kutis, sinimulan niya ang isang yajña sa loob ng isipan—ang handog na pangloob.
Verse 25
स्वयमेव स सूक्तानि प्रोक्त्वा प्रोक्त्वा द्विजोत्तमः । कृतवान्बालुकाहोमं तेन तुष्टाश्च देवताः
Ang pinakadakilang brāhmaṇa ay mag-isa niyang inusal nang paulit-ulit ang mga sagradong himno (sūkta), at nagsagawa ng bālukā-homa—paghahandog sa apoy gamit ang buhangin; dahil dito, nalugod ang mga deva.
Verse 26
श्रद्धां तस्य विदित्वा तु भूयस्तृप्तास्तु देवताः । आगत्य ब्राह्मणं प्रोचुः कूपमध्ये व्यवस्थितम्
Nang makilala nila ang kanyang śraddhā, lalo pang nalugod ang mga deva. Lumapit sila at nagsalita sa brāhmaṇa na nasa loob, sa gitna ng balon.
Verse 27
देवा ऊचुः । भोभो विप्र त्वया नूनं सर्वे संतर्पिता वयम् । मानसेन तु यज्ञेन तस्माद्ब्रूहि मनोगतम्
Wika ng mga diyos: “O Brāhmaṇa, sa handog na yajña sa isip na iyong ginawa, kaming lahat ay tunay na nasiyahan. Kaya sabihin mo ang ninanais ng iyong puso.”
Verse 28
ब्राह्मण उवाच । यदि देवाः प्रसन्ना मे कूपान्निष्कमणे त्वहम् । यष्टा स्वं मंदिरं गत्वा देवयज्ञं करोम्यहम्
Sinabi ng Brāhmaṇa: “Kung kinalulugdan ako ng mga diyos, nawa’y makalabas ako sa balong ito. Pagdating sa sarili kong tahanan, gagampanan ko nang wasto ang deva-yajña, ang handog para sa mga diyos.”
Verse 29
ईश्वर उवाच । अथ देवैः समादिष्टा तस्मिन्कूपे सरस्वती । निर्गत्य वसुधां भित्त्वा पूरयामास वारिणा
Sinabi ni Īśvara: Pagkaraan, sa utos ng mga diyos, si Sarasvatī ay lumitaw sa balong iyon; binasag ang lupa at pinuno iyon ng tubig.
Verse 30
अथ निष्क्रम्य विप्रोऽसौ यातः स्वभवनं प्रति । ततः प्रभृति देवेशि त्रितकूपः स उच्यते
Pagkaraan, lumabas ang Brāhmaṇa at nagtungo sa sarili niyang tahanan. Mula noon, O Ginang ng mga diyos, ang pook na iyon ay tinawag na Tritakūpa.
Verse 31
स्नात्वा तत्र शुचिर्भूत्वा त्वथ संतर्पयेत्पितॄन् । अश्वमेधमवाप्नोति सर्वपापविवर्जितः
Kung maligo roon at maging dalisay, at pagkatapos ay maghandog upang masiyahan ang mga Pitṛ (mga ninuno), matatamo niya ang gantimpalang tulad ng Aśvamedha at mapapalaya sa lahat ng kasalanan.
Verse 32
तिल दानं तु देवेशि तत्र शस्तं सकाञ्चनम् । पितॄणां वल्लभं तीर्थं नित्यं चैव तु भामिनि
O Ginang ng mga diyos, sa pook na iyon ang pag-aalay ng linga (sesame) na may kasamang ginto ay lubhang pinupuri. O marilag na ginang, ang tīrtha na iyon ay laging minamahal ng mga Pitṛ, ang mga ninuno.
Verse 33
अग्निष्वात्ता बर्हिषद आयंतुन इति स्मृताः । ये दिव्याः पितरो देवि तेषां सांनिध्यमत्र हि
Ang ‘Agniṣvātta’ at ‘Barhiṣad’ ay inaalala sa panawagang, “Nawa’y sila’y dumating.” O Diyosa, naririto nga ang pagdalo ng mga banal na Pitṛ, ang mga ninuno.
Verse 34
दर्शनादपि तीर्थस्य तस्य वै सुरसत्तमे । मुच्यन्ते प्राणिनः पापादाजन्ममरणांतिकात्
O pinakadakila sa mga diyos, kahit sa pagtanaw lamang sa tīrtha na iyon, ang mga nilalang ay napapalaya sa kasalanan—mga kasalanang kumakapit mula pagsilang hanggang sa wakas ng buhay.
Verse 35
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नानं समाचरेत् । प्रभासं क्षेत्रमासाद्य यदीच्छेच्छ्रेय आत्मनः
Kaya nga, sa buong pagsisikap ay nararapat na magsagawa ng banal na pagligo roon nang wasto; pagdating sa sagradong kṣetra ng Prabhāsa, kung ninanais ang pinakamataas na kabutihan para sa sarili.
Verse 257
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये त्रितकूपमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तपञ्चाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः
Sa ganito nagtatapos, sa banal na Skanda Mahāpurāṇa—sa Saṃhitā na may walumpu’t isang libong taludtod—sa ikapitong bahagi, ang Prabhāsa Khaṇḍa, sa unang seksiyong tinatawag na “Prabhāsakṣetra Māhātmya”, ang kabanatang “Paglalarawan ng Kadakilaan ng Tritakūpa Tīrtha”: ang ika-257 na adhyāya.