Adhyaya 239
Isinalaysay ni Īśvara kay Devī ang kabanalan ng isang anyong-araw na tinatawag na Nāgarāditya/Nāgarabhāskara, na nasa malapit sa sagradong tubig na Hiranyā. Una, ibinigay ang pinagmulan: si Satrājit, haring Yādava, ay nagsagawa ng dakilang panata at matinding tapas upang palugdan si Bhāskara (Araw), at pinagkalooban ng hiyas na Syamantaka na araw-araw ay nagbubunga ng ginto. Nang pumili ng biyaya, hiniling ni Satrājit na manatiling naroroon ang Araw sa ermitanyo; kaya itinindig ang isang maningning na imahen at inatasan ang mga Brahmin at mga taga-lungsod na mag-ingat dito, dahilan upang tawagin ang dambana na Nāgarāditya. Sa phalaśruti, sinasabing ang simpleng darśana sa Nāgarārka ay katumbas ng malalaking handog sa Prayāga. Itinatanghal ang diyos bilang tagapag-alis ng kahirapan, dalamhati, at karamdaman—ang tunay na “manggagamot” ng mga pagdurusa. Kabilang sa mga ritwal ang pagligo sa tubig ng Hiranyā, pagsamba sa imahen, at pagtalima sa Saptamī sa maliwanag na kalahati ng buwan na kaugnay ng saṅkramaṇa (paglipat ng Araw), kung kailan ang bisa ng lahat ng gawain ay “dumodoble at dumarami.” Nagtatapos ang kabanata sa maikling stotra ng 21 pangalan ng Araw (hal. Vikartana, Vivasvān, Mārtaṇḍa, Bhāskara, Ravi), tinawag na “stavarāja,” na nagpapalakas ng katawan; ang pagbigkas sa bukang-liwayway at dapithapon ay nagbibigay ng ninanais at humahantong sa tahanan ni Bhāskara.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि हिरण्यापार्श्वतः स्थितम् । प्रत्युक्तं नागरादित्यं सर्वव्याधिविनाशनम्
Wika ni Īśvara: “Pagkaraan nito, O dakilang Diyosa, marapat na tumungo sa Nāgarāditya na nasa tabi ng Hiraṇyā. Ang iginagalang na Āditya na iyon ay bantog bilang tagapuksa ng lahat ng karamdaman.”
Verse 2
पुरा सत्राजिता राज्ञा द्वारवत्यां गतेन तु । आराधितो भास्करोऽभूद्यादवेन महात्मना
Noong unang panahon, ang marangal na haring Yādava na si Satrājit, nang magtungo sa Dvāravatī, ay sumamba kay Bhāskara (ang Araw); at ang Araw ay lubhang nalugod dahil sa kanyang debosyon.
Verse 3
महाव्रतमुपास्थाय निघ्नपुत्रेण धीमता । तस्य तुष्टस्तदा भानुः स्यमन्तकमणिं ददौ
Matapos isagawa ang dakilang panata (mahāvrata), ang marunong na anak ni Nighna ay tumupad sa pagtalima; noon, si Bhānu (ang Araw), na nalugod sa kanya, ay nagkaloob ng hiyas na Syamantaka.
Verse 4
स मणिः सवते नित्यं भारानष्टौ दिनेदिने सुवर्णस्य सुशुद्धस्य भक्त्या व्रततपोयुतः
Ang hiyas na iyon ay patuloy na nagbubunga, araw-araw, ng walong bhāra ng lubhang dalisay na ginto—gantimpalang ipinagkaloob sa may debosyon, panata, at pag-aayuno/pagtitika.
Verse 5
भूयोऽपि भानुना प्रोक्तो वरं ब्रूहि वरानने । स चाह देवदेवेशं भास्करं वारितस्करम्
Muli, sinabi ni Bhānu, “Banggitin mo ang isang biyaya, O may magandang mukha.” Pagkaraan, nagsalita si Satrājit kay Bhāskara, Panginoon ng mga deva, ang tagapagtaboy sa mga magnanakaw.
Verse 6
यदि तुष्टोऽसि मे देव वरदानं करोषि च । अत्रैव चाश्रमे पुण्ये नित्यं संनिहितो भव
“Kung ikaw ay nalulugod sa akin, O Diyos, at magbibigay ka ng biyaya, manatili ka rito mismo, sa banal na ashram na ito, na laging naririto.”
Verse 7
एवं भविष्यतीत्युक्त्वा सूर्यः सत्राजितं नृपम् । अभिनंद्य वरं तस्य तत्रैवादर्शनं गतः
Sa pagsasabing, “Magkakagayon nga,” pinarangalan ni Sūrya si Haring Satrājit at ang kanyang biyaya; at doon din, ang Araw ay naglaho sa paningin.
Verse 8
तेनापि निघ्नपुत्रेण देवदेवस्य भास्वतः । स्थापिता प्रतिमा शुभ्रा तत्रैव वरवर्णिनि
At si Satrājit, anak ni Nighna, ay nagluklok din doon ng isang maningning at mapalad na larawan (pratima) ng nagniningning na Deva ng mga deva (Sūrya), O may magandang kutis.
Verse 9
शंखदुंदुभिनिर्घोषैर्ब्रह्मघोषैश्चपुष्कलैः । ततस्तुनागरान्सर्वान्समाहूय द्विजोत्तमान् । अब्रवीत्प्रणतो भूत्वा दत्त्वा वृत्तिमनुत्तमाम्
Sa gitna ng umuugong na tunog ng kabibe at mga tambol na dundubhi, at ng masaganang pagbigkas ng mga himnong Veda, tinipon niya ang lahat ng mamamayan at ang pinakamahuhusay sa mga dwija. Yumukod siyang may pagpipitagan, at matapos ipagkaloob ang dakilang ikabubuhay, saka siya nagsalita.
Verse 10
युष्मत्पादप्रसादेन सूर्यस्यानुग्रहेण वै । साधयित्वा तपश्चोग्रं स्थापिता प्रतिमा मया
“Sa biyaya ng inyong mga paa, at tunay sa pagpapala ni Surya, matapos maisagawa ang mahigpit na tapas, aking naitindig at naitalaga ang larawang ito.”
Verse 11
इंद्रलोकादिहानीता जित्वा शक्रं सुरारिणा । दशाननस्य पुत्रेण लंकायां स्थापिता पुरा
Noon, matapos daigin si Śakra (Indra), dinala ito mula sa daigdig ni Indra ng kaaway ng mga deva, at matagal nang itinindig sa Laṅkā—ng anak ni Daśānana (Rāvaṇa).
Verse 12
तं निहत्य तु रामेण लक्ष्मणानुगतेन वै । अयोध्यायां समानीता सौमित्रिजयलक्षिका
Matapos patayin siya ni Rāma—na kasama si Lakṣmaṇa—dinala iyon sa Ayodhyā, bilang lantad na sagisag ng tagumpay ni Saumitrī (Lakṣmaṇa).
Verse 13
मित्रावरुणपुत्राय वसिष्ठाय समर्पिता । तेनापि मम तुष्टेन द्वारकायां निवेदिता
Ipinagkaloob ito kay Vasiṣṭha, anak nina Mitra at Varuṇa; at siya man—nalugod sa akin—ay inihandog iyon sa Dvārakā.
Verse 14
मयापि स्थापिता चात्र ज्ञात्वा क्षेत्रमनुत्तमम् । किमत्र बहुनोक्तेन भवद्भिः सर्वथैव हि
Ako man ay nagtatag din nito rito, yamang nalalaman kong ang kṣetra na ito ay walang kapantay. Ano pa ang kailangan pang sabihin? Tunay, sa lahat ng paraan, ito ang pinakadakila para sa inyo.
Verse 15
परिपाल्या प्रयत्नेन यावच्चंद्रार्कतारकम् । तस्माद्युष्माकमादिष्टा प्रतिमेयं मया शुभा
Dapat itong ingatan at pangalagaan nang buong pagsisikap habang nananatili ang buwan, araw, at mga bituin. Kaya’t iniatas ko sa inyo ang mapalad na larawang-sambang ito—na bantayan at alagaan.
Verse 16
नागराणां तु विप्राणां सोमेशपुरवासिनाम् । तस्मान्नाम मया दत्तं नागरादित्यमेव हि
At sapagkat ito’y kaugnay ng mga brāhmaṇa na Nāgara na naninirahan sa Someśapura, kaya’t ipinagkaloob ko ang pangalang ‘Nāgarāditya’ nga.
Verse 17
ब्राह्मणा ऊचुः । सर्वमेव करिष्यामो देवस्य परिपालनम् । यावन्मही च चंद्रार्कौ यावत्तिष्ठति सागरः । तावत्ते ह्यक्षया कीर्तिः स्थाने चास्मिन्भविष्यति
Sinabi ng mga brāhmaṇa: “Gagawin namin ang lahat para sa pag-iingat at pag-aalaga sa Panginoon. Habang nananatili ang lupa, ang buwan at ang araw, habang nananatili ang karagatan, gayon din mananatiling di-nagmamaliw ang iyong karangalan, at dito sa pook na ito’y mananatili.”
Verse 18
एवमुक्त्वा तु ते सर्वे नागरा द्विजपुंगवाः । राजापि तुष्टः प्रययौ तदा द्वारवतीं पुरीम्
Pagkasabi nito, ang lahat ng dakilang Nāgara brāhmaṇa, mga pinakamainam sa mga dvija, ay lumisan; at ang hari man, nasiyahan, ay naglakbay noon patungo sa lungsod ng Dvāravatī.
Verse 19
ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि तस्मिन्दृष्टे तु यत्फलम् । गोशतस्य प्रयागेषु सम्यग्दत्तस्य यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति नागरार्कस्य दर्शनात्
Wika ni Īśvara: “Makinig ka, O Diyosa; ipahahayag Ko ang bunga ng pagtanaw. Ang anumang kabutihang dulot ng wastong pag-aalay ng sandaang baka sa mga Prayāga—yaon ding kabutihan ang nakakamtan sa darśana (banal na pagtanaw) kay Nāgarārka.”
Verse 20
दारिद्र्यदुःखशोकार्त्तेः कोन्योस्ति हरणक्षमः । प्रभासे पावने क्षेत्रे मुक्त्वा नागरभास्करम्
Sino pa ang may kakayahang mag-alis ng karalitaan, pagdurusa, dalamhati, at pighati—lalo na sa nagpapadalisay na kṣetra ng Prabhāsa—maliban kay Nāgarabhāskara?
Verse 21
बंधकुष्ठादिकं दुःखं ये भजंत्यल्पबुद्धयः । तत्र ते नैव जानंति वैद्यं नागरभास्करम्
Yaong mga salat sa pag-unawa na nagdurusa sa mga sakit gaya ng pagkagapos at ketong at iba pa—sa gayong kalagayan ay hindi nila nakikilala ang tunay na manggagamot: si Nāgarabhāskara (ang Araw) na makapagpapagaling sa kanila.
Verse 22
स्नात्वा हिरण्यातोयेन यस्तं पूजयते नरः । कल्पकोटिसहस्राणि सूर्यलोके महीयते
Ang taong naliligo sa “ginintuang tubig” at sumasamba sa Kanya ay pinararangalan sa daigdig ni Surya sa loob ng libu-libong koṭi ng mga kalpa.
Verse 23
शुक्लपक्षे तु सप्तम्यां यदा संक्रमते रविः । महाजया तदा ख्याता सप्तमी भास्करप्रिया
Sa Saptamī, ang ikapitong araw ng maliwanag na kalahati (śukla-pakṣa), kapag si Ravi (ang Araw) ay pumasok sa bagong tanda (saṅkrānti), ang Saptamī na iyon ay tanyag bilang Mahājayā—ang Saptamī na minamahal ni Bhāskara.
Verse 24
स्नानं दानं जपो होमः पितृदेवाभिपूजनम् । सर्वं कोटिगुणं प्रोक्तं भास्करस्यवचो यथा
Ang banal na pagligo, pagkakawanggawa, pagbigkas ng mantra, paghahandog sa apoy (homa), at pagsamba sa mga ninuno at sa mga diyos—lahat ng ito’y ipinahahayag na nagiging isang krodeng ulit ang bisa ng kabutihan, ayon sa salita ni Bhāskara.
Verse 25
एकं यो भोजयेत्तत्र ब्राह्मणं सूर्यसंनिधौ । कोटिभोज्यं कृतं तेन इत्याह भगवान्हरिः
Sinumang naroon, sa harap ng Araw, magpakain kahit isang Brāhmaṇa—para sa kanya’y tila nakapagpakain na siya ng isang krore; ganito ang pahayag ng Panginoong Hari.
Verse 26
एतन्मया ते कथितं पुरा नोक्तं वरानने । यः शृणोति नरो भक्त्या स गच्छेद्भास्करं पदम्
Ito ang aking sinabi sa iyo, O may magandang mukha—isang bagay na hindi pa naipahayag noon. Ang taong nakikinig nang may debosyon ay makararating sa tahanan ni Bhāskara.
Verse 27
सूर्यस्य देवि नामानि रहस्यानि शृणुश्व मे । अलं नामसहस्रेण पठस्वैनं शुभं स्तवम्
O Diyosa, pakinggan mo ako—ang mga lihim na pangalan ni Sūrya. Sapat na ang isang libong pangalan; bigkasin mo na lamang ang mapalad na himnong ito.
Verse 28
विकर्त्तनो विवस्वांश्च मार्त्तंडो भास्करो रविः । लोकप्रकाशकः श्रीमांल्लोकचक्षुर्ग्रहेश्वरः
Vikartana, Vivasvān, Mārtaṇḍa, Bhāskara, Ravi—Siya ang tagapagliwanag ng mga daigdig, ang maringal na nagniningning, ang mata ng sansinukob, at ang panginoon ng mga planeta.
Verse 29
लोकसाक्षी त्रिलोकेशः कर्त्ता हर्त्ता तमिस्रहा । तपनस्तापनश्चैव शुचिः सप्ताश्ववाहनः
Siya ang saksi ng daigdig, Panginoon ng tatlong mundo, ang Lumikha at ang Nagbabalik, tagapuksa ng dilim; si Tāpana at Tapana, ang Dalisay, na ang karwahe ay hinihila ng pitong kabayo.
Verse 30
गभस्तिहस्तो ब्रह्मा च सर्वदेवनमस्कृतः । एकविंशक इत्येष नागरार्कस्तवः स्मृतः
Tinatawag din Siya na Gabhastihasta at Brahmā, ang sinasamba ng pagyukod ng lahat ng mga deva; ang himnong ito ay inaalala bilang “Ekaviṃśaka”, ang Nāgarārka-stava (Himno sa Araw ng Nāgara).
Verse 31
स्तवराज इति ख्यातः शरीरारोग्यवृद्धिदः
Ito’y tanyag bilang “Stavarāja”, ang Hari ng mga Himno, na nagkakaloob ng pag-unlad ng kalusugan ng katawan at paglaya sa karamdaman.
Verse 32
य एतेन महादेवि द्वे संध्येऽस्तमनोदये । नागरार्कं तु संस्तौति स लभेद्वांछितं फलम्
O Mahādevī, sinumang sa pamamagitan ng himnong ito ay pumupuri kay Nāgarārka sa dalawang sandhyā—sa paglubog at sa pagsikat ng araw—ay makakamit ang ninanais na bunga.
Verse 239
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये नागरार्कमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमो ऽध्यायः
Sa gayon nagtatapos ang ika-239 na kabanata, na tinatawag na “Paglalarawan ng Kadakilaan ni Nāgarārka,” sa unang bahagi, ang Prabhāsakṣetra-māhātmya, ng ikapitong aklat, ang Prabhāsa-khaṇḍa, ng Śrī Skanda Mahāpurāṇa na binubuo ng walumpu’t isang libong taludtod.