Adhyaya 203
Isinalaysay ni Īśvara kay Devī ang paglalakbay-pananampalataya patungo sa dambanang Mankīśvara, na nasa hilaga ng Rāmeśa at malapit sa pook ng Devamātṛ, na may dagdag na pagtukoy ng direksiyon mula sa Arka-sthala at Kṛta-smara. Sinasabing ang liṅga roon ay matagal nang itinindig ng isang brāhmaṇa na nagngangalang Maṅki; bagaman kuba (kubja) ang katawan, siya’y matatag sa debosyon kay Śiva sa pamamagitan ng tuluy-tuloy na tapas at maingat na pagsasagawa ng ritwal. Sa kabila ng maraming taon ng pagsamba, nabagabag si Maṅki dahil tila hindi pa niya natatamo ang ganap na kalinga; kaya pinaigting niya ang japa at dhyāna hanggang sa katandaan. Sa wakas, nagpakita si Śiva at ipinaliwanag ang isang praktikal na hadlang: hindi madaling maabot ni Maṅki ang mga sanga upang makapitas ng maraming bulaklak gaya ng ibang ascetic; subalit kahit isang bulaklak na inihandog nang may bhakti ay nagdudulot ng ganap na gantimpala ng sakripisyo. Pinalawak pa ang aral sa isang huwarang teolohikal-ritwal: si Brahmā ay nasa kanan ng liṅga, si Viṣṇu sa kaliwa, at si Śiva sa gitna—kaya ang pagsamba sa liṅga ay pagsamba sa Trimūrti. Binanggit ang mga handog na kinalulugdan: bilva, śamī, karavīra, mālatī, unmattaka, campaka, aśoka, kahlāra, at iba pang mababangong bulaklak. Humiling si Maṅki ng biyaya na ang sinumang maligo at kahit mag-alay lamang ng tubig sa liṅgang ito ay magkamit ng bunga ng lahat ng uri ng pagsamba; hiniling din niyang magkaroon ng mga punong makalangit at makalupa sa paligid. Ipinagkaloob ni Śiva ang mga ito, at ipinahayag na ang lugar ay tatawaging Nāga-sthāna dahil naroon ang lahat ng nāga, saka naglaho. Iniwan ni Maṅki ang katawan at nakamit ang kaharian ni Śiva. Nagtatapos ang kabanata sa phalaśruti: ang pakikinig sa salaysay na ito nang may pananampalataya ay nag-aalis ng mga kasalanan.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि मंकीश्वर महालयम् । रामेशादुत्तरे भागे देवमातुः समीपगम्
Wika ni Īśvara: Pagkaraan nito, O Mahādevī, marapat na magtungo sa dakilang dambana ng Maṃkīśvara, na nasa hilaga ng Rāmeśa at malapit kay Devamātṛ.
Verse 2
अर्कस्थलात्ततो याम्ये पूर्वतश्च कृतस्मरात् । लिंगं महाप्रभावं तु मंकिना स्थापितं पुरा
Sa timog ng Arkasthala at sa silangan ng Kṛtasmara ay may isang Liṅga na may dakilang kapangyarihan, na noong unang panahon ay itinindig ni Maṃki.
Verse 3
तं दृष्ट्वा मानवः सम्यगश्वमेधफलं लभेत्
Kapag nasilayan ito nang wasto, ang tao ay nagkakamit ng bunga ng banal na handog na Aśvamedha (sakripisyong kabayo).
Verse 4
देव्युवाच । कोऽसौ मंकिर्महादेव कथं लिंगं प्रतिष्ठितम् । किं प्रभावं च तल्लिंगमेतन्मे वद विस्तरात्
Wika ng Diyosa: “O Mahādeva, sino si Maṃki? Paano naitatag ang Liṅga? At ano ang kapangyarihan ng Liṅgang iyon? Ipagpaliwanag mo sa akin nang masinsinan.”
Verse 5
ईश्वर उवाच । मंकिर्नामाभवत्पूर्वं कुब्जकायो द्विजोत्तमः । प्रभासं क्षेत्रमासाद्यतपस्तेपे महत्तमम्
Wika ni Īśvara: “Noon ay may isang dakilang brāhmaṇa na ang pangalan ay Maṃkir; bagaman kuba ang katawan, dumating siya sa banal na kṣetra ng Prabhāsa at nagsagawa ng pinakamatinding pag-aayuno at pagninilay.”
Verse 6
प्रतिष्ठाप्य महादेवं शिवभक्तिपरायणः । न तुतोष हरस्तस्य वहुवर्षगणार्चितः
Matapos itatag si Mahādeva at lubos na magpakasandig sa Śiva-bhakti, sumamba siya sa loob ng maraming taon—ngunit si Hara ay hindi pa rin nasiyahan sa kanya.
Verse 7
तस्यैवं तप्यमानस्य सिद्धिं प्राप्ता ह्यनेकशः । तत्राराध्य महादेवं स्वर्गलोकमितो गताः
Habang siya’y nagsasagawa ng gayong pag-austeridad, marami pang iba ang paulit-ulit na nagkamit ng siddhi; matapos sambahin si Mahādeva roon, sila’y lumisan sa mundong ito at nagtungo sa langit.
Verse 8
ततो दुःखं समभवन्मंकेस्तत्र वरानने । कस्मान्मे भगवांस्तुष्टिं न गच्छति महेश्वरः
Pagkaraan, sumibol ang dalamhati kay Maṃkir doon, O may magandang mukha: “Bakit hindi nalulugod sa akin ang Mapalad na Mahā-īśvara?”
Verse 9
ततस्तीव्ररतिं चक्रे कृत्वा तीव्रनिवर्तनम् । एवं वृद्धत्वमापन्नो जपध्यानपरायणः
Pagkaraan, pinatindi niya ang kanyang panata, na may higit pang mahigpit na pagpipigil. Kaya sa pagtanda, nanatili siyang lubos na nakatuon sa japa at pagninilay.
Verse 10
तस्य तुष्टो महादेवो वयसोऽन्ते वरं ददौ । परितुष्टोऽस्मि ते मंके ब्रूहि किं करवाणि ते
Nalugod sa kanya si Mahādeva at sa dulo ng kanyang buhay ay nagkaloob ng biyaya: “Maṃke, lubos Akong nasiyahan sa iyo. Sabihin mo—ano ang gagawin Ko para sa iyo?”
Verse 11
मंकिरुवाच । किं वरेण सुरश्रेष्ठ मम वृद्धस्य सांप्रतम् । किञ्चिन्मे परमं दुःखं स्थितस्यात्र परं प्रभो
Sinabi ni Maṃkir: “O pinakamainam sa mga diyos, ano ang silbi ng biyaya sa akin ngayon na ako’y matanda na? Gayunman, may isang dakilang dalamhati na dumidiin sa akin habang nananatili ako rito, O Kataas-taasang Panginoon.”
Verse 12
शिव उवाच । शृणु यत्कारणं तत्र तेषां तव तपस्विनाम् । व्रतचर्याप्तये विप्राः पूजयन्त्यधिकं हि ते
Wika ni Śiva: “Pakinggan mo ang dahilan tungkol sa mga ascetic na naroon. Upang ganap nilang maisakatuparan ang kanilang mga panata (vrata), ang mga brāhmaṇa ay sumasamba at nag-aalay nang higit na sagana kaysa sa iyo.”
Verse 13
ते पुष्पाणि समानीय नानावर्णानि सर्वशः । वृक्षाणामतिगंधीनि न तेषां हर्षकारणम्
Nangangalap sila ng sari-saring bulaklak—makukulay at lubhang mabango, mula sa mga punò—ngunit hindi iyon ang tunay na sanhi ng kanilang galak.
Verse 14
त्वं पुनः कुब्जरूपश्च यज्ञपूजापरायणः । न च प्राप्नोषि वृक्षाणां शाखाग्राण्यतियत्नवान्
“Ngunit ikaw, na may anyong kuba—bagaman masigasig sa paghahandog at pagsamba—hindi mo maaabot ang dulo ng mga sanga ng punò, kahit pa magpumilit nang todo.”
Verse 15
एकेनापि प्रदत्तेन पुष्पेण द्विजसत्तम । भक्त्या शिरसि लिंगस्य लभ्यते याज्ञिकं फलम्
O pinakamainam sa mga dalawang-ulit-na-ipinanganak, kahit isang bulaklak lamang na inihandog nang may debosyon sa tuktok ng Liṅga, nakakamit ang bungang nakukuha sa mga ritwal na paghahandog.
Verse 16
लिंगस्य दक्षिणे ब्रह्मा स्वयमेव व्यवस्थितः । वामे च भगवान्विष्णुर्मध्येहं वै प्रतिष्ठितः
Sa kanang panig ng Liṅga, naroon si Brahmā mismo; sa kaliwa ay ang Panginoong Viṣṇu; at sa gitna, Ako mismo ang nakatatag.
Verse 17
त्रयोऽपि पूजितास्तेन येन लिंगं प्रपूजितम्
Ang sinumang sumamba sa Liṅga nang wasto, siya’y nakasamba na rin sa tatlong (diyos) na iyon.
Verse 18
बिल्वपत्रं शमीपत्रं करवीरं च मालतीम् । उन्मत्तकं चम्पकं च सद्यः प्रीतिकरं भवेत्
Mga dahon ng bilva, mga dahon ng śamī, karavīra, mālatī, unmattaka, at campaka—sa mga handog na ito, agad na nalulugod ang Panginoon.
Verse 19
चंपकाशोक कह्लारैः करवीरैस्तथा मम । पूजेष्टा द्विजशार्दूल ये चान्ये वहुगंधिनः । एतैर्हि पूजितो नित्यं शीघ्रं तुष्टिं प्रयाम्यहम्
Sa campaka, aśoka, kahlāra, at karavīra—mga ito ang mahal sa Aking pagsamba, O tigre sa mga dwija; at gayundin ang iba pang mga bulaklak na lubhang mabango. Kapag Ako’y sinasamba araw-araw sa mga ito, agad Akong nalulugod.
Verse 20
ब्राह्मण उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । इहागत्य नरः स्नात्वा यो जलेनापि सिञ्चति
Wika ng brāhmaṇa: “Kung Ikaw ay nalulugod sa akin, O Panginoon, at kung may biyayang ipagkakaloob sa akin—nawa’y ang taong pumarito, maligo, at kahit magwisik man lamang ng tubig sa (Liṅga)…”
Verse 21
लिंगमेतद्धि सर्वासां पूजानां फलमाप्नुयात् । अद्यप्रभृति ये वृक्षा दैविकाः पार्थिवाश्च ये । तेषां सान्निध्यमत्रास्तु प्रसादात्तव शंकर
Tunay na nawa’y ang Liṅgang ito ang magkaloob ng bunga ng lahat ng uri ng pagsamba. At mula sa araw na ito, nawa’y ang lahat ng punò—maging makalangit man o makalupa—ay magkaroon ng pagdalo rito, sa Iyong biyaya, O Śaṅkara.
Verse 22
भगवानुवाच । सलिलेनापि यः पूजामस्मिंल्लिंगे विधास्यति । तस्य पूजाफलं सर्वं भविष्यति द्विजोत्तम
Wika ng Mapalad na Panginoon: “O pinakamainam sa mga dwija, sinumang magsagawa ng pagsamba sa Liṅgang ito kahit sa tubig lamang—ang lahat ng bunga ng pagsamba ay tunay na mapapasakanya.”
Verse 23
वृक्षाणामत्रसान्निध्यं सर्वेषां च भविष्यति । अद्यप्रभृति नाम्नैतन्नागस्थानं भविष्यति
Dito ay magkakaroon ng banal na pagdalo ng lahat ng punò. At mula sa araw na ito, ang pook na ito ay tatawaging “Nāgasthāna”.
Verse 24
यतस्तु सर्वनागानां सांनिध्य मत्र संस्थितम् । त्वमपि द्विजशार्दूल प्रयास्यसि ममान्तिकम्
Sapagkat dito ay naitatag ang pagdalo ng lahat ng Nāga, ikaw man, O tigre sa mga dvija, ay lalapit sa aking mismong harapan.
Verse 25
एवमुक्त्वा तु भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत । मंकिस्तु देहमुत्सज्य शिवलोकं ततो गतः
Pagkasabi nito, ang Mapalad na Panginoon ay naglaho sa mismong pook na iyon. Si Maṃki naman ay iniwan ang katawan at pagkaraan ay nakarating sa daigdig ni Śiva.
Verse 26
इत्येवं कथितं देवि मंकीशोद्भवमुत्तमम् । श्रुतं हरति पापानि सम्यक्छ्रद्धासमन्वितैः
Ganyan, O Diyosa, ang dakilang salaysay ng pagpapakita ni Maṃkīśvara ay naipahayag. Kapag pinakinggan nang may wagas at matatag na pananampalataya, winawasak nito ang mga kasalanan.
Verse 203
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मंकीश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्र्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
Sa gayon nagtatapos ang ika-203 kabanata, na tinatawag na “Paglalarawan ng Kadakilaan ni Maṃkīśvara,” sa Prabhāsa Khaṇḍa—sa loob ng Prabhāsa-kṣetra Māhātmya—ng Śrī Skanda Mahāpurāṇa, sa Saṃhitā na may walumpu’t isang libong taludtod.