Adhyaya 153
Isinalaysay ni Īśvara kay Devī ang kinaroroonan at kapangyarihang nagliligtas ng Hiraṇyeśvara: isang nakahihigit na liṅga sa hilagang-kanluran ng Brahmakuṇḍa, malapit sa Kṛtasmarā, Agnitīrtha, Yameśvara, at sa bahaging hilagang-dagat. Bahagi ito ng mas malawak na banal na pook sa paligid ng Brahmakuṇḍa, at binabanggit din ang tanyag na “limang Bhairava” sa nasabing sagradong kompleks. Nagsagawa si Brahmā ng matinding tapas sa silangang panig ng liṅga at nagsimula ng isang napakahusay na yajña. Dumating ang mga deva at mga ṛṣi upang hingin ang kanilang nakatakdang bahagi, ngunit nagkaroon ng krisis sa ritwal sapagkat kinulang ang dakṣiṇā (handog na kabayaran/parangal sa mga pari), kaya hindi matapos ang sakripisyo. Nanalangin si Brahmā kay Mahādeva; sa banal na pag-uudyok, tinawag si Sarasvatī para sa kapakanan ng mga diyos at naging “kāñcana-vāhinī,” ang ilog na nagdadala ng ginto. Ang agos na dumadaloy pakanluran ay nagluwal ng di-mabilang na gintong lotus na pumuno sa lugar hanggang Agnitīrtha. Ipinamahagi ni Brahmā ang mga gintong lotus bilang dakṣiṇā sa mga pari, natapos ang yajña, at ang natira ay inilagak sa ilalim ng lupa; sa ibabaw nito ay itinatag ang liṅga—kaya tinawag na Hiraṇyeśvara, na sinasamba sa pamamagitan ng banal na gintong lotus. Idinagdag ng teksto ang mga tanda ng tīrtha: ang tubig ng Brahmakuṇḍa ay tila maraming kulay, at dahil sa mga lotus na nakalubog, sinasabing sandaling nagiging parang ginto. Sa phalaśruti, ang pagtanaw o pagsamba kay Hiraṇyeśvara ay nagpapawi ng kasalanan at nag-aalis ng karalitaan; ang pagsamba sa Māgha caturdaśī ay katumbas ng paggalang sa buong sansinukob; at ang pakikinig o pagbigkas nang may debosyon ay nagdadala sa devaloka at nagpapalaya sa mga kasalanan.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि हिरण्येश्वरमुत्तमम् । ब्रह्मकुण्डस्य वायव्ये धनुषां द्वितये स्थितम्
Wika ni Īśvara: “Pagkaraan nito, O Mahādevī, marapat kang pumaroon sa dakilang Hiraṇyeśvara, na nasa hilagang-kanluran ng Brahmakuṇḍa, sa layong dalawang haba ng busog.”
Verse 2
सर्वपापप्रशमनं दारिद्र्यौघविनाशनम् । कृतस्मराच्च परतो ह्यग्नितीर्थाच्च पूर्वतः
Yaon ang nagpapawi ng lahat ng kasalanan at pumupuksa sa mga alon ng karalitaan—nasa kanluran ng Kṛtasmarā at nasa silangan ng Agnitīrtha.
Verse 3
यमेश्वराच्च नैरृत्ये समुद्रस्योत्तरे तथा । तस्य लिंगस्य प्राग्भागे ब्रह्मा तेपे महत्तपः । आराधयामास तदा देवदेवं त्रिलोचनम्
Sa timog-kanluran ng Yameśvara at gayundin sa hilaga ng dagat—doon, sa silangang panig ng liṅga na iyon, nagsagawa si Brahmā ng dakilang pag-aayuno at pagninilay, at saka sumamba sa Diyos ng mga diyos, ang Panginoong Tatlong-Mata.
Verse 4
ततस्तुष्टो महादेवो ब्रह्मन्ब्रूहि वरो मम
Pagkaraan, si Mahādeva, na nalugod, ay nagsabi: “O Brahman, magsalita—ipagkakaloob Ko ang iyong biyaya.”
Verse 5
ब्रह्मोवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव याज यामीति मे मतिः । स्थानं च यन्महापुण्यं तन्ममाख्यातुमर्हसि
Wika ni Brahmā: “Kung ikaw ay nalulugod sa akin, O Panginoon, ang aking hangarin ay magsagawa ng yajña, ang banal na handog. At nararapat Mong ipahayag sa akin ang dakilang banal na pook na may sukdulang kapunyahan.”
Verse 6
ईश्वर उवाच । कृतस्मराद्ब्रह्मकुंडं यमेशात्सागरावधि । एतदंतरमासाद्य पापी चापि विमुच्यते
Wika ni Īśvara: “Mula sa Kṛtasmarā hanggang Brahmakuṇḍa, at mula sa Yameśvara hanggang sa gilid ng karagatan—ang sinumang makarating at manahan sa banal na lupang nasa pagitan, kahit makasalanan, ay napapalaya sa kasalanan.”
Verse 7
वहेद्विषुवती तत्र सदा पुण्यात्मनां नृणाम् । यत्र तत्र कुरु विभो मनसा ते यथेप्सितम्
Nawa’y laging dumaloy doon ang ilog na Viṣuvatī para sa mga taong may matuwid na kaluluwa. O Makapangyarihang Panginoon, gawin Mo ang ninanais ng Iyong isipan, saan man Mo naisin.”
Verse 8
इत्युक्तः स तदा ब्रह्मा प्रारेभे यज्ञमुत्तमम्
Sa gayong pananalita, si Brahmā ay nagsimulang magsagawa ng isang dakilang yajña.
Verse 9
ततो भागार्थिनो देवा इन्द्राद्यास्तत्र चागताः । ऋषयो भागकामास्तु सर्वे तत्र समागताः
Pagkaraan, dumating doon ang mga diyos—si Indra at ang iba pa—na naghahanap ng kanilang nakatalagang bahagi sa handog. Ang mga ṛṣi rin, na nagnanais ng kanilang bahagi, ay nagtipon-tipon doon.
Verse 10
ततो यज्ञागतेभ्यः स दक्षिणामददात्पुनः । ततोऽथ दक्षिणा क्षीणा दीयमाना यशस्विनि
Pagkaraan, muli niyang ipinagkaloob sa mga dumalo sa yajña ang mga banal na handog na dakṣiṇā. At noon, O marangal na ginang, ang dakṣiṇā ay unti-unting naubos habang ipinapamahagi.
Verse 11
ततोब्रह्मा बहूद्विग्नो दध्यौ वै मनसा तदा । बद्धाञ्जलिपुटो भूत्वा इदं वचनमब्रवीत्
Pagkatapos, si Brahmā, labis na nabagabag, ay nagmuni-muni sa kanyang isipan. Na magkayakap ang mga palad sa paggalang, sinabi niya ang mga salitang ito.
Verse 12
भगवन्वै विरूपाक्ष क्रतुर्नैव समाप्यते । दक्षिणाहै न्यतो देव न याति परिपूर्णताम्
O Mapalad na Panginoon, O Virūpākṣa, ang ritwal na handog na ito ay hindi matatapos. Kapag kulang ang nararapat na dakṣiṇā, O Diyos, hindi nito maaabot ang ganap na kasakdalan.
Verse 13
दक्षिणासहिताः सर्वे यथा यांति तथा कुरु । पितामहवचः श्रुत्वा कृत्वा ध्यानं तदा मया
“Tiyakin mong ang lahat ay makauuwi nang nararapat, na may sapat na dakṣiṇā—gawin mo ito upang maganap.” Nang marinig ko ang mga salita ni Pitāmaha (Brahmā), ako’y pumasok sa pagninilay.
Verse 14
स्मृता सरस्वती देवी देवानां हितकाम्यया । आगता सा महापुण्या उक्ता देवी मया तदा
Dahil sa hangaring ikabubuti ng mga diyos, inalaala at tinawag ang Diyosa Sarasvatī. Dumating ang Devi na lubhang mapagpala; at noon ay aking kinausap ang Diyosa.
Verse 15
पद्मयोनेर्धनं क्षीणं क्रतुर्वै न समाप्यते । तस्मान्मम प्रसादेन भव काञ्चनवाहिनी
Naubos na ang yaman ni Padmayoni (Brahmā), kaya’t hindi matatapos ang handog na yajña. Kaya, sa aking biyaya, maging Kāñcanavāhinī—ang nagdadala ng agos ng ginto.
Verse 16
सरस्वत्यास्ततः स्रोत उत्थितं पश्चिमामुखम् । काञ्चनानां तु पद्मानि उच्छ्रितानि सहस्रशः
Pagkaraan, mula kay Sarasvatī ay sumibol ang isang agos na dumadaloy pakanluran; at libu-libo, di-mabilang na gintong lotus ang sumulpot at umangat sa kaitaasan.
Verse 17
काञ्चनेन प्रवाहेण तोयं सारस्वतं शुभम् । दैत्यसूदनमासाद्य अग्नितीर्थावधि प्रिये । पूरयामास पद्मैश्च कोटिशश्च समंततः
Sa gintong agos, umagos ang mapalad na tubig ng Sarasvatī. Pagdating sa Daityasūdana at umabot hanggang Agnitīrtha, O minamahal, pinuno nito ang paligid sa lahat ng dako ng mga lotus—sa di-mabilang na koro.
Verse 18
काञ्चनानि तु तान्येव दत्त्वा विप्रेषु दक्षिणाम् । यज्ञं निर्वर्तयामास हृष्टो ब्रह्मा द्विजैः सह
Ginamit niya ang mismong mga gintong iyon bilang dakṣiṇā para sa mga brāhmaṇa; at si Brahmā, na nagagalak, ay tinapos ang yajña kasama ng mga pari na dwija.
Verse 19
शेषाणि यानि पद्मानि तानि निःक्षिप्य भूतले । तदूर्ध्वं स्थापयामास लिगं तु कनके श्वरम्
Ang mga natirang gintong lotus ay inihagis niya sa lupa; at sa ibabaw ng mga iyon ay itinatag niya ang isang liṅga na tinatawag na Kanakeśvara.
Verse 20
तत्र लिंगं प्रतिष्ठाप्य सर्वदेवनमस्कृतम् । ऋषिभ्यो दक्षिणां प्रादादेकैकस्य यथाक्रमम् । काञ्चनानां च पद्मानां प्रत्येकमयुतं ददौ
Doon, matapos itindig ang liṅga na sinasamba ng lahat ng mga diyos, nagkaloob siya ng dakṣiṇā sa mga ṛṣi—bawat isa ayon sa wastong pagkakasunod. At sa bawat isa, naghandog siya ng sampung libong gintong lotus.
Verse 21
ततः शेषाणि पद्मानि निहितानि धरातले । ब्रह्मकुण्डस्य मध्ये तु नापुण्यो लभते नरः
Pagkaraan, ang natitirang mga lotus ay inilagak sa ibabaw ng lupa. Ngunit sa gitna ng Brahmakuṇḍa, ang taong walang kabutihang-gawa ay hindi nakakamit ang biyaya o paglapit.
Verse 22
तत्कुण्डतोयमद्यापि नानावर्णं प्रदृश्यते । तत्राधः पद्मसंयोगान्नीरं स्वर्णायते क्षणात्
Hanggang ngayon, ang tubig ng banal na lawa ay nakikitang may sari-saring kulay. Doon, sa pagdampi sa sapin ng lotus sa ilalim, ang tubig ay nagiging kulay-ginto sa isang kisapmata.
Verse 23
हिरण्मयानि पद्मानि अधः कृत्वा प्रजापतिः । लिंगमूर्ध्वं प्रतिष्ठाप्य स्वयं पूजितवांस्तदा । हिरण्यकमलैर्दिव्यैर्हिरण्येशस्ततोऽभवत्
Inihanay ni Prajāpati ang mga gintong lotus sa ilalim, at itinatag ang liṅga nang tuwid, at noon ay siya mismo ang sumamba. Pagkaraan, dahil sa mga banal na gintong lotus na iyon, ang Panginoon ay nakilala bilang Hiraṇyeśa (Hiraṇyeśvara).
Verse 24
सर्वपापप्रशमनं तथा दारिद्र्यनाशनम् । दृष्ट्वा हिरण्मयेशानं सर्वपापैः प्रमुच्यते
Pinapawi nito ang lahat ng kasalanan at winawasak ang karukhaan. Sa pagtanaw lamang kay Hiraṇmayeśāna, ang Ginintuang Panginoon, ang tao ay napapalaya mula sa bawat kasalanan.
Verse 25
माघ मासे चतुर्दश्यां यस्तल्लिंगं प्रपूजयेत् । पूजितं तेन सकलं ब्रह्माण्डं सचराचरम्
Sinumang sumamba sa liṅga na iyon sa ika-labing-apat na araw ng buwan sa Māgha—para bang sinamba na niya ang buong sansinukob, ang gumagalaw at ang di-gumagalaw.
Verse 26
सर्वदानानि दत्तानि सर्वे देवाश्च तोषिताः । ब्रह्माण्डं तेन दत्तं स्याद्येन तल्लिंगमर्चितम्
Ang sinumang sumamba sa liṅga na iyon ay itinuturing na nakapagkaloob ng lahat ng dāna at nakapagpasaya sa lahat ng mga deva; tunay, para bang naipagkaloob niya ang buong sansinukob.
Verse 27
एतन्मया ते कथितं स्नेहेन वरवर्णिनि । न कस्यचिन्मयाऽख्यातं महागोप्यं वरानने
Dahil sa pag-ibig at malasakit, O may maputing kutis, isinalaysay ko ito sa iyo. O may magandang mukha, ang dakilang lihim na ito’y hindi ko ibinunyag kaninuman.
Verse 28
य इदं शृयुयाद्भक्त्या पठेद्वा भक्तिसंयुतः । स गच्छेद्देवलोकं तु मुक्तः सर्वैस्तु पातकैः
Sinumang makinig nito nang may debosyon, o bumigkas nito na may debosyon, ay mapupunta sa daigdig ng mga deva, pinalaya sa lahat ng kasalanan.
Verse 29
इति ते चातिविख्याताः पवित्राः पञ्च भैरवाः । ब्रह्मकुण्डसमीपस्थाः कथितास्तव सुन्दरि
Kaya nito, O marikit, isinalaysay ko sa iyo ang limang Bhairava—lubhang tanyag at nagpapadalisay—na nananahan malapit sa Brahmakuṇḍa.
Verse 153
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ब्रह्मकुण्डमाहात्म्ये हिरण्येश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिपञ्चाशदुत्तरशततमोऽध्यायः
Sa ganito nagtatapos, sa banal na Skanda Mahāpurāṇa—sa kalipunang may walumpu’t isang libong śloka—ang ika-153 kabanata na tinatawag na “Paglalarawan ng Kadakilaan ni Hiraṇyeśvara,” sa ikapitong Prabhāsa Khaṇḍa, sa unang bahagi ng Prabhāsakṣetra Māhātmya, sa loob ng Brahmakuṇḍa Māhātmya.