Adhyaya 14
Ang kabanatang ito ay nasa anyong pag-uusap nina Devī at Īśvara, na humihiling ng masusing paliwanag tungkol sa kabanalan ng Prabhāsa na kaugnay ng Araw, ang pinagmulan at dangal ng Arka-sthala bilang palamuti ng lupain, at ang wastong pamantayan ng pagsamba—mga mantra, pamamaraan, at takdang panahon ng mga pagdiriwang. Tumugon si Īśvara sa pamamagitan ng pagsasalaysay ng sinaunang halimbawa noong Kṛta-yuga. Isinalaysay niya ang rishi na si Jaigīṣavya, anak ni Śatakalāka, na dumating sa Prabhāsa at nagsagawa ng sunod-sunod na matitinding austeridad sa napakahabang panahon: pamumuhay na hangin lamang, tubig lamang, pagkain ng mga dahon, at mga panatang umiikot ayon sa buwan. Sa huli, umabot siya sa mahigpit na disiplina at taimtim na bhakti sa pagsamba sa isang liṅga. Nagpakita si Śiva at nagkaloob ng “yoga ng kaalaman” na pumuputol sa saṃsāra, kasama ang mga haliging etikal—kawalan ng pagmamataas, pagtitiis, at pagpipigil-sa-sarili—at nangakong igagawad ang kapangyarihang yogic at ang darśana ng banal sa hinaharap. Pagkaraan, pinalawak ang bisa ng pook sa iba’t ibang yuga: sa Kali-yuga, ang liṅga ay kilala bilang Siddheśvara. Ang pagsamba at pagsasanay ng yoga sa yungib ni Jaigīṣavya ay sinasabing nagbibigay ng mabilis na pagbabagong-loob, paglilinis, at kapakinabangan para sa mga ninuno. Sa phalaśruti, ipinahahayag na ang pagsamba sa Siddha-liṅga ay nagbubunga ng pambihirang merit, na inilarawan sa mga paghahambing na kosmiko.
Shlokas
Verse 1
देव्युवाच । यदेतद्भवता प्रोक्तं माहात्म्यं सूर्यदैवतम् । तन्मे विस्तरतो ब्रूहि देवदेव जगत्पते
Wika ng Diyosa: “Ang kadakilaan ng Diyos-Araw na iyong sinabi—ipaliwanag mo sa akin nang mas malawig, O Diyos ng mga diyos, Panginoon ng sanlibutan.”
Verse 2
कथमर्कस्थलो भूतः प्रभासक्षेत्रभूषणः । पूजनीयो महादेवः सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः
Paano naging ‘Arkasthala’ si Mahādeva—ang hiyas ng banal na pook ng Prabhāsa—at bakit siya dapat sambahin ng mga naghahangad ng tunay na bunga ng paglalakbay-pananampalataya na isinagawa nang wasto?
Verse 3
के मंत्राः किं विधानं तु केषु पर्वसु पूजयेत् । जैगीषव्येश्वरो भूत्वा ह्यभूत्सिद्धेश्वरः कथम् । तन्मे कथय देवेश विस्तरात्सर्वमेव हि
Aling mga mantra ang dapat bigkasin, ano ang wastong pamamaraan, at sa aling mga banal na kapistahan siya dapat sambahin? At paano ang Panginoon, na nakilala bilang Jaigīṣavyeśvara, ay naging Siddheśvara? Isalaysay mo sa akin ang lahat, O Panginoon ng mga diyos, nang buong paglalawig.
Verse 4
पाताले विवरं तत्र योगिन्यस्तत्र किं पुरा । तथा मातृगणश्चैव कथमेतदभूत्पुरा
At noong unang panahon, paano nagkaroon doon ng bukana patungo sa Pātāla (daigdig sa ilalim)? Sino ang mga Yoginī roon, at gayundin ang pangkat ng mga Mātṛ—paano naganap ang lahat ng ito sa nakaraan?
Verse 5
एतत्सर्वमशेषेण दयां कृत्वा जगत्पते । ममाचक्ष्व विरूपाक्ष यद्यहं ते प्रिया हर
O Panginoon ng sanlibutan, sa habag ay ipahayag mo sa akin ang lahat ng ito nang walang kulang. O Virūpākṣa, O Hara—kung ako’y mahalaga sa iyo, ipaliwanag mo ito sa akin.
Verse 6
ईश्वर उवाच । साधु पृष्टं त्वया देवि कथयामि समासतः । सिद्धेश्वरो ह्यभूद्येन जैगीषव्येश्वरो हरः
Sinabi ni Īśvara: Mabuti ang iyong tanong, O Devī. Isasalaysay ko nang maikli kung paano si Hara, na kilala bilang Jaigīṣavyeśvara, ay naging Siddheśvara.
Verse 7
पूजाविधानं विस्तीर्य तन्मे निगदतः शृणु । आसीदस्मिन्कृते देवि सर्व ज्ञानविशारदः
Makinig habang inilalahad ko nang masinsin ang paraan ng pagsamba. Sa kapanahunan ng Kṛta, O Devī, may isang taong bihasa sa lahat ng uri ng kaalaman.
Verse 8
पुत्रः शतकलाकस्य जैगीषव्य इति श्रुतः । प्रभासक्षेत्रमासाद्य स चक्रे दुश्चरं तपः
Siya ang anak ni Śatakalāka, na tanyag sa pangalang Jaigīṣavya. Pagdating niya sa banal na kṣetra ng Prabhāsa, nagsagawa siya ng napakahirap na pag-aayuno at pagtitika.
Verse 9
अतिष्ठद्वायुभक्षश्च वर्षाणां शतकं किल । अम्बुभक्षः सहस्रं तु शाकाहारोऽयुतं तथा
Sinasabi na namuhay siya sa hangin lamang sa loob ng isang daang taon; pagkatapos ay sa tubig lamang sa loob ng isang libong taon; at gayundin, sa mga dahon at gulay sa loob ng sampung libong taon.
Verse 10
चांद्रायणसहस्रं च कृतं सांतपनं पुनः । शोषयित्वा मिताहारो दिग्वासाः समपद्यत
Isinagawa niya ang isang libong pagtalima sa Cāndrāyaṇa, at muli ang penitensiyang Sāṃtapana. Nang mapangayayat ang katawan, sa kaunting pagkain lamang nabuhay siya at namuhay na digvāsā—ang mga dako ang kaniyang kasuotan, ang langit ang kaniyang damit.
Verse 11
पूर्वे कल्पे स्वयं भूतं महोदयमिति श्रुतम् । स लिंगं देवदेवस्य प्रतिष्ठाप्यार्चयन्नपि
Noong isang sinaunang kalpa, may liṅga na kusang nahayag na tinatawag na Mahodaya. Itinindig at itinalaga niya ang liṅga ng Deva ng mga deva, at siya rin ay sumamba at naghandog dito.
Verse 12
भस्मशायी भस्मदिग्धो नृत्त गीतैरतोषयत् । जपेन वृषनादैश्च तपसा भावितः शुचिः
Nakahimlay sa banal na abo at nababalutan ng abo ang katawan, pinalugod niya ang Panginoon sa sayaw at awit. Sa japa, sa pagbigkas ng mga tunog ng Veda, at sa matinding tapa, siya’y nalinisan at naging dalisay sa kalooban.
Verse 13
तमेवं तोषयाणं तु भक्त्या परमया युतम् । भगवांश्च तमभ्येत्य इदं वचनमब्रवीत्
Nang makita siyang gayon na nagsisikap magpalugod sa Panginoon, na puspos ng sukdulang bhakti, lumapit sa kaniya ang Bhagavān at nagsalita ng ganitong mga salita.
Verse 14
जैगीषव्य महाबुद्धे पश्य मां दिव्यचक्षुषा । तुष्टोऽस्मि वरदश्चाहं ब्रूहि यत्ते मनोगतम्
“O Jaigīṣavya, dakila at marunong—masdan mo Ako sa pamamagitan ng banal na paningin. Ako’y nalugod, at Ako ang nagbibigay ng biyaya. Iwika mo ang nasa iyong puso.”
Verse 15
स एवमुक्तो देवेन देवं दृष्ट्वा त्रिलोचनम् । प्रणम्य शिरसा पादाविदं वचनमब्रवीत्
Nang siya’y masabihan ng Diyos, nasilayan niya ang Tatlong-Matang Deva; yumukod siya, idinampi ang ulo sa mga paa ng Panginoon, at nagsalita ng mga salitang ito.
Verse 16
जैगीषव्य उवाच । भगवन्देवदेवेश मम तुष्टो यदि प्रभो । ज्ञानयोगं हि मे देहि यः संसारनिकृन्तनम्
Wika ni Jaigīṣavya: “O Mapalad na Panginoon, Diyos ng mga diyos—kung kinalulugdan Mo ako, ipagkaloob Mo sa akin ang yoga ng kaalamang nagpapalaya, na pumuputol sa gapos ng sanlibutan.”
Verse 17
भगवन्नान्यदिच्छामि योगात्परतरं हितम् । त्वयि भक्तिश्च नित्यं मे देव्यां स्कन्दे गणेश्वरे
“O Panginoon, wala na akong ibang ninanais—walang kabutihang hihigit pa sa yogang ito. At nawa’y magkaroon ako ng walang humpay na debosyon sa Iyo, at gayundin sa Diyosa, kay Skanda, at kay Gaṇeśvara (Gaṇeśa).”
Verse 18
न च व्याधिभयं भूयान्न च तेजोऽपमानता । अनुत्सेकं तथा क्षांतिं दमं शममथापि च
“At nawa’y wala akong pangamba sa karamdaman, ni pagliit ng ningning na espirituwal. Ipagkaloob Mo rin ang kababaang-loob, pagtitiis, pagpipigil-sa-sarili, at katahimikan ng loob.”
Verse 19
एतान्वरान्महादेव त्वदिच्छामि त्रिलोचन
“O Mahādeva, Tatlong-Matang Panginoon—iyan ang mga biyayang hinihiling ko mula sa Iyo.”
Verse 20
ईश्वर उवाच । अजरश्चामरश्चैव सर्वशोकविवर्जितः । महायोगी महावीर्यो योगैश्वर्यसमन्वितः
Wika ni Īśvara: “Ikaw ay magiging malaya sa pagtanda at kamatayan, at hindi madadapuan ng anumang dalamhati—magiging dakilang yogin, may dakilang lakas, at pinagkalooban ng maharlikang mga kaganapan ng Yoga.”
Verse 21
प्रभावाच्चास्य क्षेत्रस्य गुह्यस्य मम शाश्वतम् । योगाष्टगुणमैश्वर्यं प्राप्स्यसे परमं महत्
“At sa bisa ng banal na pook na ito—ang aking walang-hanggang lihim na nasasakupan—makakamtan mo ang sukdulan at malawak na paghahari ng Yoga, na may walong katangiang ganap.”
Verse 22
भविष्यसि मुनिश्रेष्ठ योगाचार्यः सुविश्रुतः
O pinakadakila sa mga pantas, ikaw ay magiging bantog na guro ng Yoga, kilala at pinupuri sa malayo’t malapit.
Verse 23
यश्चेदं त्वत्कृतं लिगं नियमेनार्चयिष्यति । सर्वपापविनिर्मुक्तो योगं दिव्यमवाप्स्यति
At sinumang, sa wastong panata at disiplina, sumamba sa liṅga na iyong nilikha—malaya sa lahat ng kasalanan—ay makakamtan ang banal na Yoga.
Verse 24
जैगीषव्यगुहां चेमां प्राप्य योगं करोति यः । स सप्तरात्राद्युक्तात्मा संसारं संतरिष्यति
Sinumang makarating sa Yungib ng Jaigīṣavya at magsanay ng Yoga—siya, na ang sarili’y napapailalim sa disiplina kahit sa loob lamang ng pitong gabi, ay makakatawid lampas sa saṃsāra.
Verse 25
मासेन पूर्वजातिं च जन्मातीतं च वेत्स्यति । एकरात्रात्तनुं शुद्धां द्वाभ्यां तारयते पितॄन् । त्रिरात्रेण व्यतीतेन त्वपरान्सप्त तारयेत्
Sa loob ng isang buwan, malalaman niya ang dating kapanganakan at ang lampas sa kapanganakan. Sa isang gabi, nalilinis ang katawan; sa dalawang gabi, naililigtas ang mga ninuno; at paglipas ng tatlong gabi, maaari pa niyang iligtas ang pito pang naunang ninuno.
Verse 26
पुनश्च तव विप्रर्षे अजेयत्वं च योगिभिः । इच्छतो दर्शनं चैव भविष्यति च ते मम
At higit pa, O pantas na brahmin: ikaw ay magiging di-matatalo kahit ng mga yogi; at para sa iyo, tuwing nanaisin mo, ang aking darśana—ang banal na pagdatal ng aking anyo—ay tunay na magaganap.
Verse 27
इति देवो वरान्दत्त्वा तत्रैवांतरधीयत । एतत्कृतयुगे वृत्तं तव देवि प्रभाषितम्
Kaya nga, ang Diyos, matapos ipagkaloob ang mga biyaya, ay naglaho rin doon mismo. Ang pangyayaring ito ay naganap sa Kṛta Yuga, O Diyosa, gaya ng aking isinalaysay sa iyo.
Verse 28
त्रेतायुगे महादेवि द्वापरेऽपि तथैव च । कलियुगप्रवेशे तु वालखिल्या महर्षयः
O Dakilang Diyosa, sa Tretā Yuga at gayundin sa Dvāpara; at sa pagpasok ng Kali Yuga, ang mga dakilang rishi na Vālakhilya ay lumitaw at kumilos din doon.
Verse 29
अस्मिन्प्राभासिके क्षेत्रे सूर्यस्थलसमीपतः । आराधयंतो देवेशं गुहामध्यनिवासिनम्
Sa banal na lupain ng Prabhāsa na ito, malapit sa pook ni Sūrya, sinamba nila nang may debosyon ang Panginoon ng mga deva, na nananahan sa kaloob-looban ng yungib.
Verse 30
अष्टाशीतिसहस्राणि ऋषयश्चोर्द्धरेतसः । वर्षायुतं तपस्तप्त्वा सिद्धिं जग्मुस्तदात्मिकाम्
Walongpu’t walong libong rishi na nagpanatili ng brahmacarya ay nagsagawa ng tapas sa loob ng sampung libong taon at nakamtan ang gayong siddhi (kaganapan).
Verse 31
ततः सिद्धेश्वरं लिंगं कलौ ख्यातं वरानने । यदा सोमेन संयुक्ता कृष्णा शिवचतुर्दशी । तदैव तस्य देवस्य दर्शनं देवि दुर्ल्लभम्
Pagkaraan nito, O marikit ang mukha, ang liṅga ay sumikat sa Kali Yuga bilang Siddheśvara. At kapag ang Śiva-Caturdaśī ng madilim na kalahati (kṛṣṇa pakṣa) ay sumabay kay Soma (Buwan), kung gayon, O Devī, ang darśana ng Diyos na iyon ay lubhang bihira at napakahalaga.
Verse 32
ब्रह्मांडं सकलं दत्त्वा यत्पुण्यमुपजायते । तत्पुण्यं लभते देवि सिद्धलिंगस्य पूजनात्
O Devī, ang kapala-palad na nagmumula sa pag-aalay ng buong sansinukob ay siya ring natatamo sa pagsamba sa Siddhaliṅga.