Adhyaya 134
Itinuro ni Īśvara kay Devī ang tungkol sa isang ilog na tinatawag na Puṣkarāvartakā, na nasa hilaga ng Brahmakuṇḍa at hindi kalayuan, at itinakda bilang isang mahalagang pook-ritwal sa loob ng Prabhāsa-kṣetra. Isang alamat na nakapaloob ang nagbalik-tanaw sa sinaunang paghahandog (yajña) ni Soma, kung saan dumating si Brahmā sa Prabhāsa kaugnay ng pagtatatag kay Somnātha at ng mga naunang pangako. Lumitaw ang pag-aalala sa wastong oras ng pagsasagawa: nauunawaang patungo si Brahmā sa Puṣkara upang gampanan ang sandhyā, at ang mga tagapagtantiya ng banal na oras/daivajña (daiva-cintaka/daivajña) ay nagdiin na ang kasalukuyang sandali ay mapalad at hindi dapat palampasin. Sa matinding pagtuon ng isip, pinapangyari ni Brahmā ang maraming pagpapakita ng Puṣkara sa pampang; sumibol ang tatlong āvarta (liko o ikot ng ilog)—nakatatanda, gitna, at nakababata—na bumuo ng tatluhang anyong-sagradong pook. Pinangalanan ni Brahmā ang ilog na Puṣkarāvartakā at ipinahayag na sisikat ito sa daigdig sa pamamagitan ng kanyang biyaya. Itinatakda rin ang bunga ng ritwal: ang pagligo roon at ang debotong pag-aalay ng pitṛ-tarpaṇa para sa mga ninuno ay nagbibigay ng gantimpalang katumbas ng “Tri-Puṣkara”. May takdang panahon din—buwan ng Śrāvaṇa, maliwanag na kalahati, ikatlong tithi—na nangangakong magdudulot ng matagal na kasiyahan sa mga ninuno, na inilarawan bilang napakahabang tagal.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि पुष्करावर्तकां नदीम् । ब्रह्मकुंडादुत्तरतो नातिदूरे व्यवस्थिताम्
Wika ni Īśvara: Pagkaraan nito, O Mahādevī, magtungo sa ilog na tinatawag na Puṣkarāvartakā, na nasa di-kalayuan sa hilaga ng Brahmakuṇḍa.
Verse 2
पुरा यज्ञे वर्तमाने सोमस्य तु महात्मनः । ब्रह्मा सुरगणैः सार्धं प्रभासं क्षेत्रमागतः
Noong unang panahon, nang isinasagawa ang yajña ng dakilang-sariling si Soma, dumating si Brahmā sa banal na kṣetra ng Prabhāsa kasama ang mga pangkat ng mga deva.
Verse 3
सोमनाथप्रतिष्ठार्थमृक्षराजनिमंत्रितः । प्रतिज्ञातं पुरा तेन ब्रह्मणा लोककारिणा
Inanyayahan ng panginoon ng mga bituin para sa pagtatatag ni Somanātha, si Brahmā—ang tagapagkaloob ng kabutihan sa mga daigdig—ay nagbigay noon pa man ng isang panata.
Verse 4
यावत्स्थास्याम्यहं मर्त्ये कस्मिंश्चित्कारणांतरे । तावत्संध्यात्रयं वंद्यं नित्यमेव त्रिपुष्करे
Hangga’t ako’y nananatili sa daigdig ng mga mortal dahil sa anumang pansamantalang dahilan, sa panahong iyon ay dapat sambahin nang may paggalang araw-araw sa Tripuṣkara ang tatlong Sandhyā.
Verse 5
एतस्मिन्नेव काले तु लग्नकाल उपस्थिते । आदिष्टं शोभनं कालं ब्राह्मणैर्दैवचिन्तकैः
Sa mismong sandaling iyon, nang dumating ang mapalad na oras (lagna), ang mga Brahmin na bihasa sa banal na palatandaan ay nagpahayag na ang panahon ay kanais-nais.
Verse 6
ततस्तं प्रस्थितं ज्ञात्वा पुष्करे तु पितामहम् । संध्यार्थं रात्रिनाथो वै वाक्यमेतदुवाच ह
Pagkaraan, nang malaman na ang Pitāmaha (Brahmā) ay naglakbay patungong Puṣkara, ang Panginoon ng Gabi (ang Buwan), sa oras ng pagsamba sa Sandhyā, ay nagsalita ng mga salitang ito.
Verse 7
दैवज्ञैः कलितः काल एष एव शुभोदयः । यथा कालात्ययो न स्यात्तथा नीतिर्विधीयताम्
Ang oras na ito, ayon sa pagtutuos ng mga astrologong pantas, ay mapalad at nagdudulot ng mabuting pagsilang; kaya ayusin ang wastong hakbang upang walang pagkaantala lampas sa takdang panahon.
Verse 8
तं ज्ञात्वा सांप्रतं कालं ब्रह्मा लोकपितामहः । मनसा चिन्तयामास पुष्कराणि समाहितः
Nang malaman na dumating na ang kasalukuyang oras, si Brahmā, ang Pitāmaha ng mga daigdig, na may natipong diwa, ay nagmuni-muni sa mga Puṣkara.
Verse 9
तानि वै स्मृतमात्राणि ब्रह्मणा वरवर्णिनि । प्रादुर्भूतानि तत्रैव नद्यास्तीरे सुशोभने
O ginang na may marikit na kutis, nang maalala lamang sila ni Brahmā, sila’y agad na nagpakita roon mismo, sa magandang pampang ng ilog.
Verse 10
आवर्तास्तत्र सञ्जाता ज्येष्ठमध्यकनीयसः । अथ नामाकरोत्तस्या ब्रह्मा लोकपितामहः
Doon ay sumilang ang tatlong buhawi ng tubig—ang nakatatanda, ang nasa gitna, at ang nakababata; saka si Brahmā, ang Lolo ng mga daigdig, ay nagkaloob ng pangalan sa (ilog/lugar) na iyon.
Verse 11
पुष्करावर्तका नाम्ना अद्यप्रभृति शोभना । नदी प्रयास्यते लोके ख्यातिं मम प्रसादतः
“Mula sa araw na ito, ang magandang ilog na ito’y makikilala sa daigdig sa pangalang Puṣkarāvartakā; at sa aking biyaya, ito’y magkakamit ng katanyagan,” wika niya.
Verse 12
अत्र स्नात्वा नरो भक्त्या तर्पयिष्यति यः पितॄन् । त्रिपुष्करसमं पुण्यं लप्स्यते स तथेप्सितम्
Sinumang maligo rito nang may debosyon at maghandog ng tarpaṇa sa mga Pitṛ (mga ninuno), ay tatamo ng kabutihang-kaloob na katumbas ng tatlong Puṣkara, at makakamit din ang ninanais na bunga.
Verse 13
श्रावणे शुक्लपक्षस्य तृतीयायां नरोत्तमः । यः पितॄंस्तर्पयेत्तत्र तृप्तिः कल्पायुतं भवेत्
Sa ikatlong araw ng maliwanag na kalahati ng buwan sa Śrāvaṇa, O pinakamainam sa mga tao, sinumang maghandog ng tarpaṇa sa mga Pitṛ doon—ang kanilang kasiyahan ay magtatagal hanggang sampung libong kalpa.
Verse 134
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्करावर्तकानदीमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुस्त्रिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः
Sa ganito nagtatapos, sa Śrī Skanda Mahāpurāṇa—sa kalipunang may walumpu’t isang libong śloka—sa ikapitong bahagi, ang Prabhāsa Khaṇḍa, sa unang seksiyon, ang Prabhāsakṣetra Māhātmya, ang kabanatang pinamagatang “Paglalarawan ng Kadakilaan ng Ilog Puṣkarāvartakā,” na siyang Kabanata 134.