Adhyaya 12
Ang kabanatang ito, na binigkas ni Īśvara, ay pinagsasama ang paliwanag na etimolohikal at ang pagpapatibay sa kabanalan ng tīrtha. Una, binibigyang-kahulugan ang mga salitang kaugnay ng paghahari at pagkareyna (rājā/rājñī) at ang diwa ng “anino” (chāyā), sa pamamagitan ng pag-uugat sa dhātu, upang ipakitang ang pangalan at pagkakakilanlan ay may bigat na teolohikal. Pagkaraan, inilalagay ang kasalukuyang Manu sa hanay ng lahi at ipinakikilala ang isang pigurang may mga tanda ng Vaiṣṇava (śaṅkha-cakra-gadā-dhara). Kasabay nito, si Yama ay inilalarawang may kapinsalaang “hīna-pāda,” kaya’t may suliraning nangangailangan ng lunas sa pamamagitan ng ritwal. Tumungo si Yama sa Prabhāsa-kṣetra at nagsagawa ng mahabang tapas, sumamba sa isang liṅga sa napakahabang panahon. Nalugod si Īśvara, nagkaloob ng maraming biyaya, at itinatag ang pangmatagalang pamagat ng pagsamba: ang pook ay tinatawag na “Yameśvara.” Sa dulo ay may pahayag na tulad ng phalaśruti: sa araw ng Yama-dvitīyā, ang pagtanaw sa Yameśvara ay sinasabing nagliligtas sa tao mula sa pagtanaw/pagdanás ng Yama-loka, na nagpapakita ng kahulugang pangkaligtasan at pangkalendaryo sa paglalakbay-dambana sa Prabhāsa.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । या संज्ञा सा स्मृता राज्ञी छाया या सा तु निक्षुभा । राजृ दीप्तौ स्मृतो धातू राजा राजति यः सदा
Wika ni Īśvara: “Ang babaeng si Saṃjñā ay inaalala bilang ‘Rājñī’; at ang babaeng si Chāyā naman ay ‘Nikṣubhā’. Ang ugat na rāj ay nauunawaang ‘magliwanag’; kaya ang laging nagniningning ay tinatawag na ‘Rājā’ (hari).”
Verse 2
अधिकं सर्वभूतेभ्यस्तस्माद्राजा स उच्यते । राजपत्नी तु सा यस्मात्तस्माद्राज्ञी प्रकीर्तिता
Sapagkat siya’y nakahihigit sa lahat ng nilalang, kaya siya’y tinatawag na ‘Rājā’ (hari). At sapagkat siya ang asawa ng hari, kaya siya’y ipinupuri bilang ‘Rājñī’ (reyna).
Verse 3
क्षुभ संचलने धातुर्निश्चला तेन निक्षुभा । भवंति ह्यथवा यस्मात्स्वांगीयाः क्षुद्विवर्जिताः
Ang ugat na pandiwa na «kṣubh» ay ginagamit sa kahulugang “pagkayanig/pagkilos”; sapagkat siya’y di-nagagalaw, kaya tinatawag siyang Nikṣubhā. O kaya naman, dahil ang mga isinilang mula sa sarili niyang katawan ay nagiging malaya sa gutom.
Verse 4
छाया तां विशते दिव्या स्मृता सा तेन निक्षुभा । सांप्रतं वर्तते योऽयं मनुर्लोके महामते
Ang banal na Chāyā ay pumasok sa kanya (Saṃjñā); kaya siya’y inaalala sa pangalang Nikṣubhā. At ang Manu na ngayo’y kumikilos sa daigdig, O dakilang-isip—
Verse 5
तस्यान्ववाये जातस्तु शंखचकगदाधरः । यमस्तु मात्रा संशप्तो हीनपादो धरातले
Sa kanyang angkan ay isinilang ang isang may tangan ng kabibe, diskos, at pamalo. Ngunit si Yama, isinumpa ng kanyang ina, ay naparito sa lupa na may kapansanan sa mga paa.
Verse 6
प्रभासक्षेत्रमासाद्य चचार विपुलं तपः । वर्षाणामयुतं साग्रं लिंगं पूजितवान्प्रिये
Pagdating sa banal na pook ng Prabhāsa, nagsagawa siya ng napakalawak na pag-aayuno at pagninilay; at sa mahigit sampung libong taon, O minamahal, sinamba niya ang Liṅga.
Verse 7
तुष्टश्चाहं ततस्तस्य वराणां च शतं ददौ । अद्यापि तत्र देवेशि यमेश्वरमिति श्रुतम् । यमद्वितीयायां दृष्ट्वा यमलोकं न पश्यति
Nalugod ako, kaya ipinagkaloob ko sa kanya ang sandaang biyaya. Hanggang ngayon, O Diyosa ng mga diyos, ang pook na iyon ay tanyag sa pangalang “Yameśvara”. At sinumang makakita (sa Panginoon) sa Yamadvitīyā ay hindi na makakakita sa kaharian ni Yama.
Verse 12
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये यमेश्वरोत्पत्तिवर्णनंनाम द्वादशोऽध्यायः
Sa ganito nagtatapos ang ikalabindalawang kabanata, na tinatawag na “Salaysay ng Paglitaw ni Yameśvara,” sa unang Prabhāsakṣetra Māhātmya ng ikapitong aklat, ang Prabhāsa Khaṇḍa, sa loob ng Śrī Skanda Mahāpurāṇa na may walumpu’t isang libong taludtod.