Adhyaya 17

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । कृत्वाऽभिषेकं तीर्थेषु यथावद्दत्त दक्षिणः । पूजयेच्च ततो देवं कृष्णाख्यं पुरुषं परम्

Wika ni Prahlāda: “Matapos isagawa nang wasto ang banal na pagligo (abhiseka) sa mga tīrtha at maibigay ang nararapat na dakṣiṇā, saka sambahin ang Panginoon—ang Kataas-taasang Persona na kilala bilang Kṛṣṇa.”

Verse 2

ऋषय ऊचुः । पूजाविधिं तु कृष्णस्य श्रोतुकामाः समासतः । कथयाऽचरणोपेतं यथावद्दैत्यसत्तम

Sinabi ng mga rishi: “Nais naming marinig, sa maikling buod, ang paraan ng pagsamba kay Kṛṣṇa. O pinakamainam sa mga Daitya, ipahayag mo ito nang wasto—kalakip ang mga hakbang ng pagsasagawa at pagtalima.”

Verse 3

द्वारपालाश्च के तत्र कः पूर्वं कश्च पृष्ठतः । पुरीयं सर्वतो दैत्य तिष्ठते केन पालिता

“Sino nga ba ang mga tagapagbantay ng tarangkahan doon? Sino ang nasa unahan at sino ang nasa likuran? At sino ang nagtatanggol sa lungsod na ito sa lahat ng panig, O Daitya?”

Verse 4

आनुपूर्व्यात्समासेन पूजनीया यथाविधि । कथयस्व विधिज्ञोऽसि कृष्णैकचरणप्रियः

“Isalaysay mo, ayon sa wastong pagkakasunod at sa maikling buod, kung paano sila dapat sambahin ayon sa tuntunin. Magsalita—sapagkat ikaw ay bihasa sa mga ritwal at tanging sa mga paa ni Kṛṣṇa ka nagmamahal.”

Verse 5

श्रीप्रह्लाद उवाच । श्रूयतां पूजनं विप्राः श्रुतपूर्वं विधानतः । कलौ कृष्णस्य विप्रेन्द्रा यथावदनुपूर्वशः

Sinabi ni Śrī Prahlāda: “Makinig kayo, O mga brāhmaṇa—ilalarawan ko ang pagsamba ayon sa narinig sa tradisyon at alinsunod sa kautusan. Sa Panahong Kali, O pinakamainam sa mga brāhmaṇa, ang wastong pagsamba kay Kṛṣṇa ay aking ilalahad nang sunod-sunod.”

Verse 6

पूर्वद्वारस्थितान्देवाञ्छुणुध्वं सुसमाहिताः । जयंतः प्रथमं पूज्यः सर्वपापहरः शुभः

Makinig nang buong pag-iingat tungkol sa mga diyos na nakatalaga sa silangang tarangkahan. Si Jayanta ang dapat sambahin muna—mapalad at tagapag-alis ng lahat ng kasalanan.

Verse 7

स्थापितो देवराजेन पूजार्थं केशवस्य हि । तस्यैवानुचरान्वक्ष्ये तान्निबोधत सत्तमाः

Itinalaga siya ng Hari ng mga diyos upang maging para sa pagsamba kay Keśava. Ngayon ay ipahahayag ko ang kanyang mga kasama—unawain ninyo nang mabuti, O mga mararangal.

Verse 8

वज्रनाभः सुनाभश्च वज्रबाहुर्महा हनुः । वज्रदंष्ट्रो वज्रधारी वज्रहा वज्रलोचनः

(Sila ay:) Vajranābha, Sunābha, Vajrabāhu, Mahāhanu, Vajradaṁṣṭra, Vajradhārī, Vajrahā, at Vajralocana.

Verse 9

श्वेतमूर्धा श्वेतमाली जयन्तानुचराश्च ते । एते शस्त्रोद्यतकरा रक्षन्ते तमहर्निशम्

Sina Śvetamūrdhā at Śvetamālī ay mga kasama rin ni Jayanta. Sila, na may sandatang nakataas sa kamay, ay nagbabantay roon araw at gabi.

Verse 10

पूर्वद्वारे सुसंनद्धा जयन्तोद्देशकारिणः । पूर्वद्वारे च रक्षार्थं नरनाथो विनायकः

Sa silangang tarangkahan, ang mga kumikilos ayon sa utos ni Jayanta ay lubos na nakahanda at may sandata. At para sa pag-iingat ng silangang tarangkahan, naroon din si Vināyaka, ang panginoon ng mga tao.

Verse 11

तरुणार्कश्च वै सूर्यो देव्यो वै सहमातरः । ईश्वरश्चापि दुर्वासा नागराजस्तु तक्षकः

(Naroon din) naroon sina Taruṇārka at si Sūrya; ang mga Diyosa kasama ng mga Ina (Mātṛ); si Īśvara; ang banal na Durvāsā; at si Takṣaka, hari ng mga nāga.

Verse 12

सेनानीः कार्तिकेयश्च राक्षसश्च महाहनुः । तत्र दीर्घनखोनाम दानवः सुप्रतिष्ठितः

(Naroon) ang pinunong-mandirigma na si Kārtikeya; at ang rākṣasa na si Mahāhanu. Naroon din, matatag na nakahimpil, ang dānava na nagngangalang Dīrghanakha.

Verse 13

विश्वावसुश्च गन्धर्वो मेनका च वराप्सराः । सनत्कुमारसहितो वसिष्ठो भगवानृषिः

Si Viśvāvasu na Gandharva, si Menakā na dakilang Apsarā, at ang kagalang-galang na rishi na si Vasiṣṭha na kasama si Sanatkumāra—ang mga mariringal na nilalang na ito (ay naroon bilang mga banal na tagapagbantay).

Verse 14

एते पूज्याः पूर्वतस्तु न्यग्रोधश्च महाद्रुमः । पूर्वद्वारस्थिता ह्येत आग्नेयाञ्छृणुताथ मे

Sila’y dapat sambahin sa panig ng silangan; at naroon ang dakilang punong nyagrodha (balete/banyan). Sila’y nakahimpil sa tarangkahan ng silangan. Ngayon, pakinggan ninyo mula sa akin ang tungkol sa mga nasa timog-silangan (direksiyong Āgneya).

Verse 15

ज्वालामुखोऽथ रक्ताक्षः स्मशाननिलयः क्रथः । मांसादो रुधिराहारः कृष्णः कृष्णजटाधरः

Si Jvālāmukha; saka si Raktākṣa; si Kratha na nananahan sa pook ng pagsusunog ng bangkay; si Māṃsāda na kumakain ng laman; si Rudhirāhāra na umiinom ng dugo; at si Kṛṣṇa na may maitim na buhol-buhol na buhok—(sila ang mababangis na tagapagbantay ng bahaging iyon).

Verse 16

त्रासनो भञ्जनश्चैव ह्याग्न्येय्यां दिशि संस्थिताः । दिशं रक्षंति संनद्धा दक्षिणां शृणुताथ मे

Sina Trāsana at Bhañjana, na nakahimpil sa timog-silangan, ay nakasandata at nagbabantay sa bahaging iyon. Ngayon, pakinggan mo mula sa akin ang tungkol sa timog.

Verse 17

दण्डपाणिर्महानादः पाशहस्तः सुलोचनः । अनिवर्त्यक्रमश्चैव तथा दुंदुभिनिस्वनः

Daṇḍapāṇi, Mahānāda, Pāśahasta, Sulocana, Anivartyakrama, at Duṃdubhinisvana—sila ang mga tagapagbantay na pinangalanan para sa bahaging iyon.

Verse 18

खरस्वनो घर्घरवाक्तथा मौनप्रियः सदा । मल्लिकाक्षश्च एतेषां प्रणतो द्वारपालकः

Si Kharasvana, Ghargharavāk, at si Maunapriya na laging umiibig sa katahimikan; at si Mallikākṣa—na yumuyuko sa paggalang—ang nagsisilbing tagapagbantay ng pinto sa kanila.

Verse 19

दक्षिणद्वाररक्षार्थं दुन्दुभिश्च विनायकः । महिषार्कश्च वै सूर्यो भूषणश्च तथेश्वरः

Para sa pag-iingat ng tarangkahang timog ay naroon sina Dundubhi at Vināyaka; gayundin sina Mahiṣārka, Sūrya, Bhūṣaṇa, at Īśvara na itinalagang mga bantay.

Verse 20

चण्डिका च तथा देवी ह्यूर्द्ध्वबाहुश्च राक्षसः । पद्माक्षः क्षेत्रपालश्च नागश्चाश्वतरस्तथा

Naroon din si Caṇḍikā na Diyosa; at ang Rākṣasa na Ūrddhvabāhu; sina Padmākṣa at Kṣetrapāla; gayundin sina Nāga at Aśvatara—sila man ay nakatindig bilang mga tagapagbantay.

Verse 21

चित्रांगदश्च गन्धर्व उर्वशी च वराप्सराः । यो राजा सर्ववृक्षाणां शालश्चापि महाद्रुमः

Si Citrāṃgada na Gandharva at si Urvaśī, ang pinakadakilang Apsarā; at gayundin ang makapangyarihang punong Śāla—tinatawag na hari ng lahat ng punò—ay naroroon ding nakatatag.

Verse 22

सनातन ऋषिश्रेष्ठो ह्यगस्त्यश्च महातपाः । एते याम्यदिशि द्वारं रक्षन्ति सुसमाहिताः

Si Sanātana, ang pinakadakila sa mga ṛṣi, at si Agastya na may dakilang tapas—silang may payapang diwa at ganap na pag-iingat ang nagbabantay sa tarangkahan sa timog (Yāmya).

Verse 23

गीतकृन्नर्तको नग्नः कंबली दहनप्रियः । हसनो नेत्रभंगश्च भ्रूविकारो विजृंभकः

“Gītakṛt, Nartaka, Nagna, Kaṃbalī, at Dahanapriya; Hasana, Netrabhaṅga, Bhrūvikāra, at Vijṛmbhaka”—sila ang mga nilalang na tagapaglingkod na binabanggit bilang bahagi ng banal na hukbong tagapagtanggol.

Verse 24

मुशली प्रभुरेतेषां संनद्धो वर्तते द्विजाः । रक्षन्ति नैरृतीमाशां पश्चिमां शृणुतापरान्

“O mga dvija, si Muśalī ang panginoon ng mga tagasunod na ito, nakasuot ng baluting pandigma. Binabantayan nila ang timog-kanluran (Nairṛti); ngayo’y pakinggan din ang tungkol sa mga nasa kanlurang dako.”

Verse 25

स्वस्तिकः शंखमूर्द्धा च नीलवासाः शुभाननः । पाशहस्तः शूलहस्त एकपादैकलोचनः

“Svastika; Śaṅkhamūrdhā; Nīlavāsā; Śubhānana; Pāśahasta; Śūlahasta; at Ekapāda-Ekalocana”—ito ang mga pangalang binibigkas para sa mga tagapagbantay.

Verse 26

पश्चिमायां दिशि तथा पुष्पदन्तो विनायकः । उद्धवार्कश्च वै सूर्यः शिवः सत्राजितेश्वरः

Sa kanlurang dakoon naroon: si Puṣpadanta Vināyaka; si Uddhavārka; tunay na si Sūrya, ang diyos ng Araw; at si Śiva na tinatawag na Satrājiteśvara.

Verse 27

तुंबरुर्नामगन्धर्वो घृताची च वराप्सराः । महोदरश्च नागेन्द्रो राक्षसश्च घटोत्कचः

Naroon ang Gandharva na nagngangalang Tuṃbaru; at si Ghṛtācī, ang marilag na Apsaras; si Mahodara, panginoon ng mga Nāga; at ang Rākṣasa na si Ghaṭotkaca.

Verse 28

दैत्यः पञ्चजनोनाम ऋषिः कश्यप एव च । देवी कपालिनीनाम अश्वत्थस्तु महाद्रुमः

Naroon ang Daitya na nagngangalang Pañcajana; at ang Ṛṣi na si Kaśyapa; ang Diyosa na tinatawag na Kapālinī; at ang Aśvattha, ang sagradong punong igos, isang dakilang punò.

Verse 29

कपिलः क्षेत्रपालश्च प्रतीचीं पाति वै दिशम् । नमस्कार्यास्तथा पूज्या वायव्यो शृणुतापरान्

Si Kapila at ang Kṣetrapāla ang tunay na nagbabantay sa kanlurang dako. Sila’y dapat sambahin at parangalan. Ngayon, pakinggan ang iba pang tagapangalaga ng hilagang-kanluran (Vāyavya).

Verse 30

भंजनो भैरवश्चैव कालिकोऽथ घटोदरः । झंझकामर्दनः पिंगो रुरुः सर्वभुजोव्रणी

Sila ay sina: Bhaṃjana at Bhairava; saka Kālika at Ghaṭodara; Jhaṃjhakāmardana, Piṅga, Ruru, at Sarvabhujovraṇī.

Verse 31

सुपार्श्वः प्रभुरेतेषां संनद्धः पालयन्दिशम् । उदीच्यां दिशि विप्रेन्द्राः श्यामलश्च गणाधिपः

Si Supārśva, ang Panginoong nakabaluti ng sandata para sa kanila, ang nagbabantay sa bahaging iyon. Sa hilagang dako, O pinakamainam sa mga brāhmaṇa, naroon si Śyāmala, pinuno sa mga Gaṇa.

Verse 32

मन्वन्तको विरूपाक्षो गोलकः श्वेत संप्लुतः । उन्मत्तः प्रभुरेतेषामुदीच्यां पालयन्दिशम्

Sina Manvantaka, Virūpākṣa, Golaka, Śveta, at Saṃpluta—si Unmatta ang Panginoon nila, na nagbabantay sa hilagang panig.

Verse 33

मूलस्थानश्च वै सूर्य्य इन्द्रेशश्च महेश्वरः । देवी कण्ठेश्वरीनाम क्षेत्रपालश्च खञ्जनः

Sa Mūlasthāna ay naroon si Sūrya; at si Indreśa ay si Maheśvara. Naroroon ang Diyosa na tinatawag na Kaṇṭheśvarī, at ang tagapagbantay ng banal na pook (kṣetrapāla) ay si Khañjana.

Verse 34

वासुकिर्नागराजश्च कूर्मपृष्ठश्च दानवः । सनकश्च ऋषिश्रेष्ठो गोलको राक्षसस्तथा

Si Vāsuki, hari ng mga Nāga; si Kūrmapṛṣṭha, ang Dānava; si Sanaka, pinakamainam sa mga ṛṣi; at gayundin si Golaka, ang Rākṣasa—sila man ay nakahimpil doon bilang mga kagalang-galang na presensya.

Verse 35

नारदोनाम गन्धर्वो रंभा चैव वराप्सराः । एते पूज्याः प्रयत्नेन प्लक्षोनाम महाद्रुमः

Isang Gandharva na nagngangalang Nārada, at si Rambhā, ang marilag na Apsarā—sila’y dapat sambahin nang may taimtim na pagsisikap; gayundin ang dakilang punongkahoy na tinatawag na Plakṣa.

Verse 36

यक्षेशः सवितानाम श्यामः पूज्यः प्रयत्नतः । ऐशान्यां दिशि विप्रेन्द्राः स्थिता ये तान्वदाम्यहम्

Si Yakṣeśa, na tinatawag na Savitā at Śyāma, ay dapat sambahin nang buong pagsisikap. O pinakamainam sa mga brāhmaṇa, sasabihin ko ngayon ang tungkol sa mga nakatalaga sa hilagang-silangan.

Verse 37

दुर्धरो भैरवारावः किंकिणीको महाबलः । करालो विकटो मूलो बलिभुक्तो बलिप्रियः

Sina Durdhara, Bhairavārāva, at Kiṃkiṇīka na may dakilang lakas; sina Karāla, Vikaṭa, Mūla—Balibhukta at Balipriya: sila ang mga kakila-kilabot na tagapagbantay sa banal na pook.

Verse 38

एतेषां क्षेत्रपालानां सस्त्रीणां च द्विजोत्तमाः । नेता प्रभु श्च स्वामी च जयन्तः पालकस्तथा

O pinakamainam sa mga dwija, para sa mga tagapagbantay ng pook na ito, kasama ang kanilang mga kabiyak, si Jayanta ang pinuno, ang panginoon, ang amo, at siya rin ang tagapangalagang tagapag-ingat.

Verse 39

निगृह्णात्यनुगृह्णाति रक्षिता पुरवासिनाम् । जयन्तादेशमादाय ते दुष्टान्घातयन्ति च

Sila’y pumipigil at nagbibigay rin ng biyaya, bilang mga tagapagtanggol ng mga naninirahan sa lungsod. Sa pagtanggap sa utos ni Jayanta, kanilang pinupuksa rin ang masasama.

Verse 40

नागस्थलस्थितः स्वामी जयन्तः पालकः सदा । नागराजैः परिवृतः पूजनीयः प्रयत्नतः

Ang Panginoong si Jayanta, na laging tagapangalaga, ay nananahan sa Nāgasthala. Napalilibutan ng mga hari ng ahas, siya’y dapat sambahin nang taimtim at masikap.

Verse 41

मांसप्रियमुखाश्चैत ऐशानीं पांति वै दिशम् । सहस्रशीर्षको देवः शेषो नागस्थलस्थितः । अनन्तो वासुकिश्चैव तक्षकः पद्म एव च

Ang mga tagapagbantay na ito—mabangis ang anyo at mahilig sa laman—ay tunay na nag-iingat sa hilagang-silangang dako. Ang diyos na si Śeṣa na may sanlibong ulo ay nananahan sa Nāgasthala; at naroon din sina Ananta, Vāsuki, Takṣaka, at Padma.

Verse 42

शंखः कंबलकश्चैव नागश्चाश्वतरस्तथा । मुक्तकः कालियश्चैव जनकोऽथापराजितः

Sina Śaṅkha at Kaṃbalaka; si Nāga at si Aśvatara rin; sina Muktaka at Kāliya; at pagkatapos ay sina Janaka at Aparājita—sila man ay kabilang sa mga pangkat ng nāga sa banal na pook na iyon.

Verse 43

कर्कोटकमुखा नागास्ते च सन्ति सहस्रशः । ते पूज्या गंधपुष्पैश्च बलिभिर्धूपदीपकैः

May mga nilalang na ahas-banal (nāga) na pinangungunahan ni Karkoṭaka, at sila’y libo-libo ang bilang. Dapat silang sambahin sa pamamagitan ng mababangong handog at mga bulaklak, ng mga handog na bali, at ng insenso at mga ilawan.

Verse 44

पायसेन च मांसेन ह्यन्नाद्यैः सुरया तथा । ततः संपूज्य देवशं जयंतं रक्षिणां वरम्

Sa pamamagitan ng matamis na kaning-gatas (pāyasa), at ng laman, ng iba’t ibang pagkain, at pati ng alak—pagkaraan, matapos sambahin nang wasto si Jayanta, ang banal na pinuno at pinakadakila sa mga tagapangalaga.

Verse 45

गंध पुष्पोपहारैश्च धूपवस्त्रादिभूषणैः । ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठाः कृष्णं देवकिनन्दनम् । संपूज्यः प्रथमं तत्र गणेशो रुक्मिसंज्ञकः

Sa mga handog na pabango at bulaklak, insenso, kasuotan at iba pang palamuti—pagkaraan, O pinakadakila sa mga dwija, magtungo kay Kṛṣṇa, anak ni Devakī. Doon, una sa lahat, dapat sambahin nang wasto si Gaṇeśa na kilala sa pangalang “Rukmi”.

Verse 46

ऋषय ऊचुः । कथं स रुक्मिदैत्येन्द्रो यो दुष्टो गणतां गतः । साक्षाद्भगवतो द्वारि प्रत्यहं पूज्यते नरः

Wika ng mga rishi: Paano nangyari na si Rukmī, panginoon ng mga daitya—bagaman masama—ay umabot sa katayuang “Gaṇa” at sinasamba araw-araw sa mismong pintuan ng Mapalad na Panginoon?

Verse 47

श्रीप्रह्लाद उवाच । कृष्णाय रुक्मिणीं दातुं यदा भीष्मक उद्यतः । तद्द्वेषात्क्रोधसंयुक्तो रुक्मी चैद्यममन्यत

Sinabi ni Śrī Prahlāda: Nang si Bhīṣmaka ay handa nang ibigay si Rukmiṇī kay Kṛṣṇa, si Rukmī—dahil sa poot na mula sa pagkamuhi—ay itinuring si (Kṛṣṇa) na kaaway.

Verse 48

यदा जहार भगवान्रुक्मिणीमंबिकालयात् । सर्वान्विद्राव्य वै भूपाञ्जरासन्धमुखान्रणे

Nang dalhin ng Mapalad na Panginoon si Rukmiṇī mula sa templo ni Ambikā, matapos Niyang pagwatak-watakin sa labanan ang lahat ng mga hari—na pinangungunahan ni Jarāsandha—

Verse 49

तदा रुक्मी महाबाहुर्भीष्मकस्य सुतो बली । नाहत्वा विनिवर्तिष्ये तमहं यादवं रणे

Noon si Rukmī, ang makapangyarihang anak ni Bhīṣmaka na may malalakas na bisig, ay nagpahayag: “Hangga’t hindi ko napababagsak sa digmaan ang Yādava na iyon, hindi ako babalik.”

Verse 50

प्रतिज्ञां सर्वभूपानां शृण्वतां कृतवान्द्विजाः । एवमुक्त्वा स सन्नद्धो युद्धाय परिधावितः

O mga brāhmaṇa, ginawa niya ang panatang iyon habang nakikinig ang lahat ng mga hari. Pagkasabi nito, nagsuot siya ng sandata at nagmadaling sumugod sa digmaan.

Verse 51

अक्षौहिण्या दलेनैवायुद्ध्यत्कृष्णेन भो द्विजाः । स युध्यमानः कृष्णेन वध्यमानो हतौजसः

O mga brāhmaṇa, nakipaglaban siya kay Kṛṣṇa na may kasamang isang pangkat lamang ng akṣauhiṇī. Habang nakikipagsagupaan kay Kṛṣṇa, siya’y pinabagsak at ang kanyang lakas ay nagkadurug-durog.

Verse 52

बद्धो भगवता तत्र कृत्वा वैरूप्यमेव च । रामेण बंधनान्मुक्तो मरणाय मतिं दधौ

Doon siya’y iginapos ng Bhagavān at maging ang anyo niya’y napapangit. Nang palayain siya ni Rāma mula sa gapos, itinuon niya ang isip sa kamatayan.

Verse 53

रुक्मिणी भ्रातरं दृष्ट्वा मरणे कृतनिश्चयम् । उवाच कृष्णं वैदर्भी भ्रातरं ह्यानयस्व मे

Nang makita ni Rukmiṇī na ang kanyang kapatid ay nagpasiyang mamatay, ang prinsesa ng Vidarbha ay nagsabi kay Kṛṣṇa: “Dalhin mo rito sa akin ang aking kapatid.”

Verse 54

ततस्तत्प्रियकामार्थमनुमान्य जनार्द्दनः । चकार पार्षदां मध्ये प्रवरं विघ्ननाशनम्

Pagkaraan, si Janārdana, na pumayag upang matupad ang minamahal niyang hiling, ay nagtatag sa gitna ng Kanyang mga kasamahan ng pinakadakilang tagapag-alis ng mga hadlang.

Verse 55

एतस्मात्कारणाद्विप्राः प्रथमं पूज्यते सदा । गंधधूपाक्षतैर्वस्त्रैर्मोदकैस्तं प्रतर्पयेत्

Dahil dito, O mga brāhmaṇa, siya’y laging sinasamba muna. Dapat siyang bigyang-lugod sa pabango, insenso, akṣata (di-nabasag na bigas), kasuotan, at mga modaka.

Verse 56

तस्मिंस्तुष्टे जगन्नाथस्तुष्टो भवति नान्यथा

Kapag siya ay nalulugod, nalulugod din si Jagannātha—wala nang ibang daan.