Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 27

Devanagari script

यतश्चेन्द्रद्युम्नराज्ञा ताप्यमाना वसुंधरा । सर्वतीर्थद्रवीभूता महीनामाभवन्नदी

Transliteration

yataścendradyumnarājñā tāpyamānā vasuṃdharā | sarvatīrthadravībhūtā mahīnāmābhavannadī

Translation

“Sapagkat nang ang Daigdig ay masunog sa tindi ng init ni Haring Indradyumna, siya’y natunaw bilang diwa ng lahat ng tīrtha at naging ilog na tinawag na Mahī.”

Word by Word

• यतः: because
• यतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: यतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; हेत्वर्थक (because)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction: and)

• इन्द्रद्युम्न-राज्ञा: by King Indradyumna
• इन्द्रद्युम्न-राज्ञा: Karta (Agent in passive/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रद्युम्न + राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (इन्द्रद्युम्नस्य राजा)

• ताप्यमाना: being tormented
• ताप्यमाना: Karma (Patient/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तप् (धातु) + यमान (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकर्मणि कृदन्त (present passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि—'being heated/tormented'

• वसुंधरा: the earth
• वसुंधरा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वसुंधरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सर्वतीर्थ-द्रवीभूता: having become the essence/flow of all tīrthas
• सर्वतीर्थ-द्रवीभूता: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + तीर्थ + द्रवीभूत (प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle: द्रवीभूत), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुष (सर्वाणि तीर्थानि इव द्रवीभूता/तीर्थद्रवः)

• मही-नाम: (with the) name 'Mahī'
• मही-नाम: Karta-samānādhikaraṇa (Apposition)
• Type: Noun
• Root: मही + नामन् (प्रातिपदिक: नाम)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (मही-नाम = 'named Mahī')

• अभवत्: became
• अभवत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• नदी: a river
• नदी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Tīrtharāja (Mahīsāgara-saṅgama personified)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mahī (river)

Type: river

Visual Art Cues

Scene: King Indradyumna’s tapas/heat scorches the Earth; the ground glows and liquefies into a shining stream that becomes the Mahī river, carrying symbols of many tīrthas within it.

Characters & Entities

• Indradyumna
• Vasundharā (Earth)
• Mahī (river)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage geography is grounded in cosmic myth: rivers and confluences are portrayed as embodiments of accumulated sacred merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Mahī river and, by implication, her ocean-confluence (Mahīsāgara-saṅgama).

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse provides an origin narrative supporting the tīrtha’s sanctity.