Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 51

Devanagari script

कार्तिके शुक्लद्वादश्यां प्रबोधिन्यामसौ मुनिः । विष्णोर्ध्यानसमाधेश्च प्रबुद्धो जायते सदा

Transliteration

kārtike śukladvādaśyāṃ prabodhinyāmasau muniḥ | viṣṇordhyānasamādheśca prabuddho jāyate sadā

Translation

Sa maliwanag na Dvādaśī ng Kārttika—Prabodhinī—ang pantas na si Narada, sa pamamagitan ng pagninilay at samādhi kay Viṣṇu, ay laging nagigising sa banal na pagkaunawa.

Word by Word

• कार्तिके: in (the month of) Kārtika
• कार्तिके: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कार्तिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; मासवाचक

• शुक्लद्वादश्याम्: on the bright fortnight’s Dvādaśī
• शुक्लद्वादश्याम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शुक्ल (प्रातिपदिक) + द्वादशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः कर्मधारय (शुक्ला द्वादशी)

• प्रबोधिन्याम्: on Prabodhinī (Dvādaśī)
• प्रबोधिन्याम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रबोधिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तिथिविशेषनाम

• असौ: that (he)
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; निर्देशवाचक सर्वनाम

• मुनिः: sage
• मुनिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• विष्णोः: of Viṣṇu
• विष्णोः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• ध्यानसमाधेः: of meditation and samādhi
• ध्यानसमाधेः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ध्यान (प्रातिपदिक) + समाधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; समासः इतरेतर-द्वन्द्व (ध्यानं च समाधिश्च)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• प्रबुद्धः: awakened
• प्रबुद्धः: Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject complement/कर्तृसमानााधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: प्र + बुध् (धातु)
• Form: क्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपसर्गः प्र-

• जायते: is born / arises
• जायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, आत्मनेपद

• सदा: always
• सदा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (adverb: always)

Speaker

Bābhravya (ritual-calendar instruction)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabodhinī (Kārttika śukla-dvādaśī observance)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Kaurava king

Visual Art Cues

Scene: Nārada in meditation on Viṣṇu during Kārttika bright Dvādaśī; a luminous Viṣṇu form appears in the heart/sky, symbolizing ‘prabodha’; lamps and tulasī suggest Prabodhinī worship.

Characters & Entities

• Nārada
• Viṣṇu
• Kārttika
• Prabodhinī Dvādaśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kārttika’s Prabodhinī Dvādaśī is a time of awakening, aligned with deep Viṣṇu-meditation and inner realization.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse emphasizes the sacred time (Kārttika Prabodhinī); the chapter later ties the observance to Nārada-kūpa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Observance of Prabodhinī Dvādaśī with Viṣṇu-dhyāna and samādhi-oriented worship.