Adhyaya 52
Ang kabanatang ito ay nasa anyong diyalogo: tinanong ni Arjuna si Nārada tungkol sa pinagmulan at kung sino ang nagtatag ng Koṭitīrtha, at kung bakit ipinahahayag ang mga bunga ng pagsamba roon. Isinalaysay ni Nārada ang kosmikong-ritwal na pinagmulan: dinala si Brahmā mula sa Brahma-loka; nang maalala niya ang di-mabilang na mga tīrtha, ang mga ito—mula sa Svarga, sa daigdig, at sa Pātāla—ay dumating sa bisa ng paggunita, kasama ang kani-kanilang liṅga. Matapos ang pagligo at pagsamba, nilikha ni Brahmā sa isip ang isang lawa (sarovara) at nag-utos na ang lahat ng tīrtha ay manahan sa lawang iyon, at ang pagsamba sa iisang liṅga roon ay katumbas ng pagsamba sa lahat ng liṅga. Ayon sa phalaśruti, ang snāna sa Koṭitīrtha ay nagbibigay ng bunga ng lahat ng tīrtha at mga ilog, kabilang ang Gaṅgā; ang śrāddha at piṇḍadāna ay nagdudulot ng di-mauubos na kasiyahan sa mga ninuno; at ang pagsamba kay Koṭīśvara ay kapantay ng kabutihang dulot ng pagsamba sa koṭi-liṅga. Itinatakda rin ang kabanalan sa pamamagitan ng mga halimbawa ng mga ṛṣi: itinatag ni Atri ang Atrīśvara sa timog ng Koṭitīrtha at lumikha ng imbakan ng tubig; iniluklok ni Bharadvāja ang Bharadvājeśvara at nagsagawa ng tapas at yajña; si Gautama, na naghahangad ng pakikipag-isa kay Ahalyā, ay nagtiis ng matinding tapas, at si Ahalyā ay lumikha ng Ahalyā-saras—ang pagligo at mga ritwal doon, kasama ang pagsamba kay Gautameśvara, ay nagdadala sa Brahma-loka. Malinaw ang aral sa dāna: ang pagpapakain sa isang brāhmaṇa nang may pananampalataya ay sinasabing nakapagpapasapat sa “isang koṭi,” at ang mga handog sa pook na ito ay nagpaparami ng merit; ngunit ang mangakong magbibigay at hindi tumupad ay mariing kinokondena at may mabigat na bunga. Binibigyang-diin din ang mga panahong lalo ang bisa—Māgha, pagpasok ng Araw sa Makara, Kanyā-saṅkrānti, at Kārtika—na may gantimpalang ritwal na itinutulad sa koṭi-yajña. Sa wakas, itinataas ang kabanalan ng pagpanaw, pagsusunog ng bangkay, at paglulubog ng mga buto na kaugnay ng pook na ito bilang lampas sa ganap na maipapahayag, kaya’t pinagtitibay ang natatanging katayuan ng Koṭitīrtha.
Shlokas
Verse 1
अर्जुन उवाच । कोटितीर्थं कथं जातं केन वा निर्मितं मुने । कस्माद्वा कोटितीर्थानां फलमत्रोच्यते मुने
Sinabi ni Arjuna: “O pantas, paano nagmula ang Koṭitīrtha, at sino ang nagtatag nito? At bakit dito mismo ipinahahayag, O muni, ang bunga (pala) ng mga Koṭitīrtha?”
Verse 2
नारद उवाच । यदा मे स्थापितं स्थानं प्रसाद्याथ मया प्रभुः । ब्रह्मलोकात्समानीतः साक्षाद्ब्रह्मा पितामहः
Wika ni Nārada: “Nang maitatag ang aking luklukan at kinalugdan ako ng Panginoon sa Kanyang biyaya, dinala rito mula sa Brahmaloka si Brahmā mismo, ang Pitāmaha, ang Dakilang Ninuno.”
Verse 3
ततो मध्याह्नसमये स्नानार्थे भगवान्विधिः । सस्मार कोटितीर्थानां स्मृतान्यत्रागतानि च
Pagkaraan, sa oras ng tanghali, ang kagalang-galang na Tagapag-ayos (Brahmā) ay nagnasang maligo; at sa paggunita niya sa Koṭitīrtha sa isip, ang mga tīrtha na kanyang inalaala ay dumating doon.
Verse 4
स्वर्गात्त्रिदशलक्षाणि सप्ततिश्च महीतलात् । पातालाद्विंशलक्षाणि स्मृतान्यभ्यागतानि च
Mula sa langit ay dumating ang tatlumpung lakh; mula sa daigdig ay dumating ang pitumpu; at mula sa Pātāla ay dumating ang dalawampung lakh—kaya ang mga tīrtha na inalaala ay lumitaw at nagtipon.
Verse 5
अनेन प्रविभागेन लिंगान्यपि कुरूद्वह । आयातानि यथा पूजां विदधाति पितामहः
Sa gayong pagkakahati rin, O pinakamainam sa mga Kuru, dumating din ang mga liṅga—mga banal na sagisag ni Śiva; at ang Pitāmaha (Brahmā) ay nagsagawa ng pagsamba sa kanila ayon sa nararapat.
Verse 6
ततोऽभिषेचनं कृत्वा लिंगान्यभ्यर्च्य पद्मभूः । मध्याह्नकृत्यं संसाध्य मम प्रेम्णा वरं ददौ
Pagkaraan, si Padmabhū (Brahmā), matapos isagawa ang abhiṣeka at sambahin nang marapat ang mga liṅga, at matapos tuparin ang mga gawang-pan tanghali, ay nagkaloob sa akin ng isang biyaya dahil sa pag-ibig.
Verse 7
ततो भगवता ह्यत्र मनसा निर्मितं सरः । भगवानर्चितस्तीर्थैरिदमूचे प्रजापतिः
Pagkaraan nito, nilikha ng Mapalad na Panginoon ang isang lawa rito sa pamamagitan lamang ng pag-iisip. At si Prajāpati—si Brahmā na Panginoon, na pinarangalan ng mga tīrtha—ay nagsalita ng ganitong mga salita.
Verse 8
किं कुर्म भगवन्धातरादेशं देहि नः प्रभो । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्मा प्राह प्रजापतिः
“Ano ang dapat naming gawin, O Mapalad na Lumikha (Dhātā)? O Panginoon, ipagkaloob Mo sa amin ang Iyong utos.” Nang marinig ang kanilang pananalita, si Brahmā na Prajāpati ay sumagot.
Verse 9
एतस्मिन्सरसि स्थेयं तीर्थैः सर्वैरथात्र च । एकस्मिंश्च तथा लिंगे सर्वलिंगैर्ममार्चनात्
“Sa lawang ito, manatili kayong lahat bilang mga tīrtha, dito mismo. At gayundin, sa iisang liṅga, sambahin ninyo Ako na wari’y sa pamamagitan ng lahat ng liṅga.”
Verse 10
कोटीनामेव तीर्थानां लिंगानां स्नानपूजया । दानेन च फलं त्वत्र यदि सत्यं वचो मम
“Dito nga, sa pamamagitan ng banal na pagligo at pagsamba, at pati ng pagkakaloob ng kawanggawa, ang bunga ay katumbas ng mga koro-koreng tīrtha at liṅga—kung totoo ang aking salita.”
Verse 11
यः श्राद्धं कुरुते चात्र पिंडदानं यथाविधि । पितॄणामक्षया तृप्तिर्जायते नात्र संशयः
Sinumang magsagawa ng śrāddha dito at maghandog ng piṇḍa-dāna ayon sa wastong ritwal, ay magdudulot ng di-nauubos na kasiyahan sa mga Pitṛ (mga ninuno)—walang pag-aalinlangan dito.
Verse 12
स्नात्वा योऽभ्यर्चयेद्देवं कोटीश्वरमनन्यधीः । कोटिलिंगार्चनफलं व्यक्तं तस्योपजायते
Pagkatapos maligo, sinumang sumamba sa Panginoong Koṭīśvara nang di-nahahating isip ay hayagang nagkakamit ng bunga ng pagsamba sa isang koṭi (crore) na liṅga.
Verse 13
त्रैलोक्ये यानि तीर्थानि गंगाद्याः सरितस्तथा । तेषां स फलमाप्नोति कोटितीर्थावगाहनात्
Anumang mga banal na tawiran sa tatlong daigdig, at ang mga ilog na banal na nagsisimula sa Gaṅgā—ang bunga ng lahat ng iyon ay nakakamtan sa pagligo sa Koṭitīrtha.
Verse 14
एवं दत्त्वा वरं ब्रह्मा ब्रह्मलोकं ययौ प्रभुः । कोटितीर्थं च संजातं ततः प्रभृति विश्रुतम्
Sa gayon, matapos ipagkaloob ang biyaya, si Brahmā, ang Panginoon, ay nagtungo sa Brahmaloka; at mula noon, ang pook na ito’y nakilala sa malayo’t malapit bilang Koṭitīrtha.
Verse 15
अस्य तीरे पुरा पार्थ ब्रह्माद्यैर्देवसत्तमैः । यज्ञान्बहुविधान्कृत्वा ततः सिद्धिं परां ययुः
Noong unang panahon, O Pārtha, sa pampang ng tīrtha na ito, si Brahmā at ang pinakadakila sa mga deva ay nagsagawa ng sari-saring yajña, at pagkaraan ay nakamit ang sukdulang kaganapan.
Verse 16
वसिष्ठाद्यैर्मुनिवरैस्तपश्चीर्णं पुरानघ । मनसोऽभीप्सितान्कामान्प्रापुरन्ये तपोधनाः
O walang dungis, noong unang panahon si Vasiṣṭha at iba pang dakilang muni ay nagsagawa ng tapas dito; at ang iba pang mga ascetic na mayaman sa tapas ay nakamit ang mga minimithing nasa kanilang puso.
Verse 17
अत्र तीर्थे पुरा पार्थ अत्रिणा विहितं तपः । कोटितीर्थाद्दक्षिणतः स्थापितं लिंगमुत्तमम्
Sa tīrtha na ito noong unang panahon, O Pārtha, isinagawa ni Atri ang mahigpit na tapas; at sa timog ng Koṭitīrtha ay itinatag ang isang dakilang liṅga na pinakamainam.
Verse 18
अत्रीश्वराभिसंज्ञं तु महापापहरं परम् । स्थापयित्वा च तल्लिंगमग्रे चक्रे सरोवरम्
Ang liṅga na iyon ay tinatawag na Atrīśvara, kataas-taasan at tagapawi ng malalaking kasalanan. Matapos itong itatag, lumikha siya ng isang banal na lawa sa harapan nito.
Verse 19
तत्र स्नात्वा च यो मर्त्यः श्राद्धं कुर्यात्प्रयत्नतः । अत्रीश्वरं समभ्यर्च्य रुद्रलोके वसेच्चिरम्
Doon, matapos maligo, sinumang tao na taimtim na magsagawa ng śrāddha at marapat na sumamba kay Atrīśvara ay mananahan nang matagal sa daigdig ni Rudra.
Verse 20
भरद्वाजेन मुनिना कोटितीर्थे सरोवरे । तपश्चीर्णं महाबाहो यज्ञाश्च विहिताः किल
O makapangyarihang bisig, sa lawa ng Koṭitīrtha, ang pantas na si Bharadvāja ay tunay na nagsagawa ng tapas; at ang mga yajña ay isinagawa rin doon, ayon sa salaysay.
Verse 21
भरद्वाजेश्वरं लिंगं स्थापितं सुमनोहरम् । तत्र कृत्वा सरो रम्यं परां मुदमवाप्तवान्
Itinatag niya ang liṅga na kilala bilang Bharadvājeśvara, marikit at lubhang kaakit-akit. At nang malikha roon ang isang kaaya-ayang lawa, natamo niya ang sukdulang kagalakan.
Verse 22
तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या श्राद्धं कुर्याद्विधानतः । भरद्वाजेश्वरं पूज्य शिवलोके महीयते
Doon, matapos maligo nang may debosyon, nararapat na isagawa ng tao ang śrāddha ayon sa tuntunin; at matapos sambahin si Bharadvājeśvara, siya’y pinararangalan sa daigdig ni Śiva.
Verse 23
ततश्च कोटितीर्थेऽस्मिन्गौतमो भगवानृषिः । अतप्यत तपो घोरमहल्यासंगमाशया
Pagkaraan, sa Koṭitīrtha na ito, ang kagalang-galang na rishi na si Gautama ay nagsagawa ng mabagsik na pag-aayuno at pagninilay, sa pag-asang muling makapiling si Ahalyā.
Verse 24
तं कामं प्राप्तवान्धीमान्परां मुदमुपागतः । अहल्यया समायोगमेतत्तीर्थप्रभावतः
Natamo ng marunong na iyon ang minimithi niya at pumasok sa sukdulang kagalakan—nakamit ang pakikipag-isa kay Ahalyā sa bisa ng kapangyarihan ng tīrtha na ito.
Verse 25
अस्मिन्क्षेत्रे महालिंगं गौतमेश्वरसंज्ञितम् । स्थापयामास भगवानहल्यासरसस्तटे
Sa banal na pook na ito, itinatag ng kagalang-galang ang isang dakilang liṅga na tinawag na Gautameśvara, sa pampang ng lawa ni Ahalyā.
Verse 26
अर्जुन उवाच । अहल्यया कदा ब्रह्मन्खानितं वै महत्सरः । तन्मम ब्रूहि सकलमहल्यासरःकारणम्
Sinabi ni Arjuna: “O Brāhmaṇa, kailan nga ba hinukay ni Ahalyā ang dakilang lawa? Ipagpaliwanag mo sa akin nang buo ang sanhi at buong salaysay tungkol sa lawa ni Ahalyā.”
Verse 27
नारद उवाच । अहल्या शापमापन्ना गौतमात्किल फाल्गुन । पुरा चेंद्रसमायोगे परं दुःखमुपागता
Wika ni Nārada: “O Phālguna, si Ahalyā, ayon sa salaysay, ay napasailalim sa sumpa ni Gautama; at noong unang panahon, dahil sa pakikipagtagpo niya kay Indra, siya’y nalugmok sa matinding dalamhati.”
Verse 28
ततो दुःखार्तः स मुनिः कोटितीर्थेऽकरोत्तपः । तपसा तेन वै पार्थाहल्यया सह संगतः
Pagkaraan, ang pantas na ermitanyong iyon, na pinahihirapan ng dalamhati, ay nagsagawa ng mahigpit na tapasya sa Koṭitīrtha; at sa bisa ng tapasya, O Pārtha, siya’y muling napag-isa kay Ahalyā.
Verse 29
ततः साध्वी परं हृष्टा अत्र क्षेत्रे सरोवरम् । चकार सुमहत्पुण्यं तीर्थोदैः परिपूरितम्
Pagkatapos, ang banal at marangal na babae, labis ang galak, ay lumikha sa banal na pook na ito ng isang napakalaking lawa na sadyang mapagpala, na pinuno ng mga tubig ng mga tīrtha.
Verse 30
अहल्यासरसि स्नानं पिंडदानं समाचरेत् । गौतमेशं च संपूज्य ब्रह्मलोकं स गच्छति
Dapat maligo sa lawa ni Ahalyā at magsagawa nang wasto ng handog na piṇḍa; at matapos sambahin nang ganap si Gautameśa, siya’y tutungo sa daigdig ni Brahmā.
Verse 31
कोटितीर्थे नरश्रेष्ठ अनेके मुनयोऽमलाः । तपस्तप्त्वा सुघोरं च परां सिद्धिमपागताः
O pinakamainam sa mga tao, sa Koṭitīrtha ay maraming dalisay na muni ang nagsunog ng sarili sa napakahigpit na tapasya, at matapos nito’y nakamtan ang sukdulang siddhi.
Verse 32
राजभिर्बहुभिः पूर्वं तपो दानं तथाध्वराः । अस्मिंस्तीर्थे सुविहिताः परां सिद्धिमुपागताः
Noong unang panahon, maraming hari ang nagsagawa ng mahigpit na pagninilay (tapas), pagkakaloob (dāna), at mga banal na handog (yajña) sa tīrtha na ito; at sa bisa nito, nakamit nila ang sukdulang kaganapan.
Verse 33
अस्य तीरे द्विजं चैकं मृष्टान्नैर्यश्च तर्पयेत् । तेन श्रद्धासहायेन कोटिर्भवति तर्पिता
Sinumang nasa banal na pampang na ito ang magpabusog kahit isang brāhmaṇa lamang ng piling pagkain—na may gabay ng pananampalataya (śraddhā)—ay para bang nakapagpabusog ng isang koṭi (crore).
Verse 34
अस्य तीरे नरः पार्थ रत्नानि विविधानि च । गोभूमितिलधान्यानि वासांसि विविधानि च
O Pārtha, sa pampang na ito ang tao ay maaaring maghandog ng sari-saring hiyas, gayundin ng mga baka, lupa, linga (sesame), mga butil, at iba’t ibang kasuotan.
Verse 35
श्रद्धया परया पार्थ द्विजेभ्यः संप्रयच्छति । शतकोटिगुणं पुण्यं कोटितीर्थप्रभावतः । कोटितीर्थे प्रतिश्रुत्य द्विजेभ्यो न प्रयच्छति
O Pārtha, ang nagbibigay dito sa mga brāhmaṇa nang may sukdulang pananampalataya ay nagkakamit ng meritong pinarami nang sandaang koṭi, dahil sa bisa ng Koṭitīrtha. Ngunit ang nangako sa Koṭitīrtha at hindi tumupad sa pagbibigay sa mga brāhmaṇa ay nagkakamit ng mabigat na kasalanan.
Verse 36
नरके पातयित्वा च कुलमेकोत्तरं शतम् । आत्मानं पातयेत्पश्चाद्दारुणं रौरवं महत्
Ipinapabagsak niya sa impiyerno ang kanyang angkan—isang daan at isang salinlahi—at pagkaraan, siya mismo’y bumabagsak sa kakila-kilabot at dakilang Raurava.
Verse 37
माघमासे तु संप्राप्ते प्रातःकाले तथाऽमले । यः स्नाति मकरादित्ये तस्य पुण्यं शृणुष्व मे
Kapag dumating ang buwan ng Māgha, sa dalisay na bukang-liwayway—sinumang maligo habang ang Araw ay nasa Makara (Capricorn), pakinggan mo sa akin ang kabanalang gantimpalang kanyang matatamo.
Verse 38
सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं सर्वयज्ञेषु यत्फलम् । सर्वदानव्रतैर्यच्च कोटि तीर्थे दिनेदिने
Ang lahat ng kabutihang-loob na nasa lahat ng tīrtha, ang lahat ng bunga ng bawat yajña, at ang lahat ng biyayang mula sa pag-aalay at mga panata—ay natatamo araw-araw sa Koṭitīrtha.
Verse 39
तत्पुण्यं लभते मर्त्यो नात्र कार्या विचारणा । कन्यागते सवितरि यः श्राद्धं कुरुते नरः
Ang mortal ay nakakamit ang gayong kabutihan—dito’y walang dapat pag-alinlangan. Kapag pumasok ang Araw sa Kanyā (Virgo), ang lalaking nagsasagawa ng śrāddha (ritwal para sa mga ninuno) ay tumatanggap ng dakilang bunga.
Verse 40
पितरस्तस्य तुष्यंति गयाश्राद्धशतैर्न तु । कार्तिके मासि संप्राप्ते स्नानादि कुरुते यदि
Nalulugod ang kanyang mga ninuno—tunay, higit pa kaysa daan-daang Gayā-śrāddha. At kung pagdating ng buwan ng Kārttika ay magsagawa siya rito ng banal na pagligo at iba pang pagtalima, napakalaki ng bunga.
Verse 41
तदक्षयफलं सर्वं ब्रह्मणो वचनं यथा । इष्ट्वात्र यज्ञमेकं तु कोटियज्ञफलं लभेत्
Ang lahat ng kabutihang iyon ay di-nauubos—gaya ng salita ni Brahmā na di nagkakamali. Kung magsagawa rito ng kahit isang yajña, matatamo ang bunga ng sampung milyong yajña.
Verse 42
कन्यां ब्राह्मेण विधिना दत्त्वा कोटिगुणं फलम् । सर्वदानं कोटिगुणं कोटितीर्थे भवेद्यतः
Ang sinumang magbigay ng isang dalaga sa pag-aasawa ayon sa ritong Brāhma ay nagkakamit ng bunga na pinararami nang sampung milyong ulit. Tunay, sa Koṭitīrtha, bawat gawa ng pagkakawanggawa ay nagiging sampung milyong ulit ang kabanalan at bunga.
Verse 43
कोटि तीर्थे त्यजेत्प्राणान्हृदि कृत्वा तु माधवम् । तस्य पार्थ चिरं स्वर्गे ह्यक्षया शाश्वती गतिः
Kung sa Koṭitīrtha ay iwan ng tao ang buhay habang iniuukit si Mādhava sa puso, kung gayon, O Pārtha, siya’y mananatili nang matagal sa langit—isang hantungan na di-nasisira at walang hanggan.
Verse 44
कोटितीर्थे तीर्थवरे देहत्यागं करोति यः । तस्य पूजां प्रकुर्वंति ब्रह्माद्या देवतागणाः
Sinumang magbitiw ng katawan sa Koṭitīrtha, ang pinakadakilang banal na tawiran, ay pinararangalan: si Brahmā at ang mga pangkat ng mga diyos mismo ang nagsasagawa ng pagsamba para sa kanya.
Verse 45
अस्य तीरे देहदाहो यस्य कस्य प्रजायते । अस्थिक्षेपो यस्य भवेन्महीसागरसंगमे
Sa pampang na ito, sinuman siya, kung maganap ang pagsusunog ng katawan—at kung ang paglalagak o paghahagis ng mga buto (asthi-kṣepa) ay mangyari sa tagpuan ng lupa at dagat—
Verse 46
तत्फलं गदितुं पार्थ वागीशोऽपि न वै क्षमः । एतज्ज्ञात्वा परं पार्थ कोटितीर्थं प्रसेवते
O Pārtha, kahit ang Panginoon ng Pananalita (Vāgīśa) ay hindi kayang ilarawan nang ganap ang bungang iyon. Kaya, sa pagkaalam nito, O Pārtha, marapat na lumapit, manahan, at maglingkod sa Koṭitīrtha.
Verse 47
दिनेदिने फलं तस्य कापिलं गोसहस्रकम् । स्वर्गे मर्त्ये च पाताले तस्मादेतत्सुदुर्लभम्
Araw-araw, ang bunga ng kabanalang ito ay katumbas ng pag-aalay ng isang libong Kāpila na baka (kulay kayumanggi). Sa langit, sa daigdig, at sa mga daigdig sa ilalim—kaya nga ang tīrtha/meritong ito ay napakahirap makamtan.
Verse 52
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखण्डे कौमारिकाखण्डे कोटितीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः
Sa gayon nagtatapos ang ika-52 kabanata, na tinatawag na “Paglalarawan ng Kadakilaan ng Koṭitīrtha,” sa Kaumārikākhaṇḍa ng unang Māheśvarakhaṇḍa, sa Śrī Skanda Mahāpurāṇa, sa Saṃhitā na may walumpu’t isang libong (taludtod).