Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 42

Devanagari script

हीयमानो न शुद्धः स्यादिति धर्मविदो विदुः । शिक्यच्छेदे तुलाभंगे पुनरारोपयेन्नरम्

Transliteration

hīyamāno na śuddhaḥ syāditi dharmavido viduḥ | śikyacchede tulābhaṃge punarāropayennaram

Translation

Nalalaman ng mga nakaaalam ng dharma: kung siya’y gumaan, hindi siya dapat ituring na dalisay. Kung maputol ang tali ng kawali ng timbangan o masira ang balanse, ilagay muli ang lalaki (at ulitin ang pagsubok).

Word by Word

• हीयमानः: decreasing (in weight)
• हीयमानः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: हā (धातु) / ही (धातु) + यक् (कर्मणि) + शानच् (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले कर्मणि-प्रयोगे शानच्-प्रत्ययान्त (present passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थः = हीयमानः (decreasing)

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय (निषेध) = न (negation)

• शुद्धः: pure; cleared
• शुद्धः: Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject complement/कर्तृसमानााधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: शुद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्यात्: would be
• स्यात्: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• इति: thus
• इति: Vākyārtha-dyotaka (Quotation marker/इति)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (उद्धरण/वाक्य-समाप्ति) = इति (quotative)

• धर्मविदः: knowers of dharma
• धर्मविदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + विद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः = धर्मं वेत्ति इति धर्मविद् (उपपद-तत्पुरुष)

• विदुः: know; declare
• विदुः: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• शिक्यच्छेदे: in the event of the sling/strap breaking
• शिक्यच्छेदे: Adhikaraṇa (Location/occasion/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शिक्य (प्रातिपदिक) + छेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; समासः = शिक्यस्य छेदः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• तुलाभङ्गे: in the breaking of the balance
• तुलाभङ्गे: Adhikaraṇa (Occasion/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तुला (प्रातिपदिक) + भङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः = तुलायाः भङ्गः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• पुनः: again
• पुनः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण) = पुनः (again)

• आरोपयेत्: should place/raise
• आरोपयेत्: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-रुह् (धातु) + णिच् (causative)
• Form: विधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिजन्त

• नरम्: the man
• नरम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: The balance tilts the other way; the accused appears anxious; a sling snaps or the beam cracks, prompting priests to halt and reset the ordeal for a proper retest.

Characters & Entities

• dharmavidaḥ
• tulā (balance)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma values reliability and due process; flawed instruments require repetition rather than hasty conclusions.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named.

What ritualistic prescription is mentioned?

If the accused becomes lighter, he is not cleared; if the apparatus fails (strap cut/balance breaks), repeat by placing him again.