Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 165

Devanagari script

जिघांसूनुपसंप्राप्तान्देवान्दृष्ट्वा स पावकिः । विससर्ज्ज मुखात्तत्र प्रवृद्धाः पावकार्चिषः

Transliteration

jighāṃsūnupasaṃprāptāndevāndṛṣṭvā sa pāvakiḥ | visasarjja mukhāttatra pravṛddhāḥ pāvakārciṣaḥ

Translation

Nang makita niyang papalapit ang mga deva na may hangaring pumatay, si Pāvaki—anak ng Apoy—ay agad nagbuga mula sa kanyang bibig ng naglalagablab na mga dila ng apoy na lalong tumindi.

Word by Word

• जिघांसून्: wishing to kill
• जिघांसून्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हन् (धातु) → जिघांसु (कृदन्त, सन्-अर्थे इच्छार्थक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; विशेषण (देवान्)

• उपसंप्राप्तान्: having approached/come near
• उपसंप्राप्तान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उप+सम्+प्राप् (धातु) → उपसंप्राप्त (कृदन्त, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; विशेषण (देवान्)

• देवान्: the gods
• देवान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वान्त)
• Form: अव्ययीभाव-प्रयोगः; क्त्वान्त अव्यय (gerund)

• स: he
• स: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम

• पावकिः: Pāvaki (fire-born/Agni’s one)
• पावकिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पावकि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; अग्निसम्बद्धः (अग्नेः पुत्रः/अग्निरूपः)

• विससर्ज: sent forth/let loose
• विससर्ज: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सृज् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्सभूत), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; उपसर्गः वि-

• मुखात्: from (his) mouth
• मुखात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: मुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण

• प्रवृद्धाः: grown, intensified
• प्रवृद्धाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र+वृध् (धातु) → प्रवृद्ध (कृदन्त, क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; विशेषण (अर्चिषः)

• पावक-अर्चिषः: flames of fire
• पावक-अर्चिषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पावक (प्रातिपदिक) + अर्चिस् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पावकस्य अर्चिषः)

Speaker

Lomaharṣaṇa/Sūta (deduced for Māheśvarakhaṇḍa narration)

Visual Art Cues

Scene: Pāvaki (the fiery one/son of Fire) faces the advancing devas; from his open mouth burst fierce, elongated flames, curling like serpents, lighting the battlefield in orange-white glare.

Characters & Entities

• Devas
• Pāvaki (epithet)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Hostility invites consequence; divine energy (tejas) responds instantly when dharma is threatened.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None is specified in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.