Adhyaya 42

Verse 1

अगस्तिरुवाच । कथं निकटतः कालो ज्ञायते हरनंदन । तानि चिह्नानि कतिचिद्ब्रूहि मे परिपृच्छतः

Sinabi ni Agastya: “O anak ni Hara, paano nalalaman na malapit na ang Panahon (kamatayan)? Ipagpaumanhin mo, sabihin mo sa akin ang ilan sa mga palatandaang iyon, sapagkat ako’y nagtatanong.”

Verse 2

कुमार उवाच । वदामि कालचिह्नानि जायंते यानि देहिनाम् । मृत्यौ निकटमापन्ने मुने तानि निशामय

Sinabi ni Kumāra (Skanda): “Sasabihin ko ang mga palatandaan ng Panahon na lumilitaw sa mga may katawan. Kapag ang kamatayan ay lumalapit na, O muni, pagmasdan mo ang mga tandang iyon.”

Verse 3

याम्यनासापुटे यस्य वायुर्वाति दिवानिशम् । अखंडमेव तस्यायुः क्षयत्यब्दत्रयेण हि

Kung ang hininga ng isang tao ay walang patid na dumadaloy araw at gabi sa kanang butas ng ilong (timog na butas), ang nalalabing buhay niya ay unti-unting nauubos—tunay ngang nalulubos sa loob ng tatlong taon.

Verse 4

अहोरात्रं त्र्यहोरात्रं रविर्वहति संततम् । अब्दमेकं च तस्येह जीवनावधिरुच्यते

Kung ang ‘solar’ na agos (daloy sa kanang butas ng ilong) ay tuluy-tuloy sa loob ng isang araw at gabi, o sa loob ng tatlong araw at tatlong gabi, sinasabi na ang hangganan ng buhay niya sa mundong ito ay isang taon na lamang.

Verse 5

वहेन्नासापुटयुगे दशाहानि निरंतरम् । वातश्चेत्सह संक्रांतिस्तया जीवेद्दिनत्रयम्

Kung ang hininga ay dumadaloy sa dalawang butas ng ilong nang tuluy-tuloy sa loob ng sampung araw, at kasabay nito’y may nagaganap na ‘paglipat’ sa agos ng hangin, sa tandang iyon ay sinasabing tatlong araw na lamang ang itatagal ng buhay.

Verse 6

नासावर्त्म द्वयं हित्वा मातरिश्वा मुखाद्वहेत् । शंसेद्दिनद्वयादर्वाक्प्रयाणं तस्य चाध्वनि

Kung, iniwan ang dalawang daanan ng ilong, ang hiningang-buhay ay dumadaloy sa bibig, dapat ipahayag na ang pagpanaw niya ay darating sa loob ng dalawang araw, habang siya’y tumatahak sa huling landas.

Verse 7

अकस्मादेवयत्काले मृत्युः सन्निहितो भवेत् । चिंतनीयः प्रयत्नेन स कालो मृत्युभीरुणा

Kapag biglang lumalapit ang Kamatayan, ang sandaling yaon ay dapat pagnilayan nang taimtim at may pagsisikap ng taong may takot sa kamatayan, upang kumilos nang wasto at hindi masumpungan na di handa.

Verse 8

सूर्ये सप्तमराशिस्थे जन्मर्क्षस्थे निशाकरे । पौष्णः स कालो द्रष्टव्यो यदा याम्ये रविर्वहेत्

Kapag ang Araw ay nasa ikapitong tanda at ang Buwan ay nasa bituing-kapanganakan, ang panahong yaon—na tinatawag na Pauṣṇa—ay dapat bantayan, lalo na kapag ang “solar” na hininga ay dumadaloy sa timog (kanang) butas ng ilong.

Verse 9

अकस्माद्वीक्षते यस्तु पुरुषं कृष्णपिंगलम् । तस्मिन्नेव क्षणेऽरूपं स जीवेद्वत्सरद्वयम्

Ngunit kung may biglang makakita ng isang lalaking maitim na may mapulang-dilaw na kulay, sa mismong sandaling iyon—bagaman banayad at di-maanyong palatandaan—sinasabing dalawang taon na lamang ang kanyang buhay.

Verse 10

यस्य बीजं मलं मूत्रं क्षुतं मूत्रं मलं तु वा । इहैकदा पतेद्यस्य अब्दं तस्यायुरिष्यते

Kung ang binhi, dumi, ihi, o kahit isang bahing (kasabay ng ihi o dumi) ng tao ay minsang kusang lumabas dito, itinuturing na isang taon na lamang ang nalalabing buhay niya.

Verse 12

व्यभ्रेह्नि वारिपूर्णास्यः पृष्ठीकृत्य दिवाकरम् । फूत्कृत्याश्विंद्रचापं न पश्येत्षण्मासजीवितः

Sa araw na walang ulap, kung punuin ng tubig ang bibig, talikuran ang Araw, at pagbuga’y hindi makita ang bahaghari, sinasabing anim na buwan na lamang ang kanyang buhay.

Verse 13

अरुंधतीं ध्रुवं चैव विष्णोस्त्रीणिपदानि च । आसन्नमृत्युर्नोपश्येच्चतुर्थं मातृमंडलम्

Ang sinumang nalalapit na ang kamatayan ay hindi nakakakita kay Arundhatī, ni kay Dhruva, ni sa tatlong hakbang ni Viṣṇu; at hindi rin niya namamasdan ang ikaapat—ang bilog ng mga Ina (Mātṛ-maṇḍala).

Verse 14

अरुंधती भवेज्जिह्वा ध्रुवो नासाग्रमुच्यते । विष्णोः पदानि भ्रूमध्ये नेत्रयोर्मातृमंडलम्

Kapag ang dila ng tao ay nagmumukhang si Arundhatī, ang dulo ng ilong ay tinatawag na Dhruva; at kung ang mga bakas ng paa ni Viṣṇu ay nakikita sa pagitan ng mga kilay at ang bilog ng mga Ina (Mātṛs) sa loob ng mga mata—ito’y itinuturing na masamang palatandaan ng paglapit ng kamatayan.

Verse 15

वेत्ति नीलादिवर्णस्य कटम्लादिरसस्यहि । अकस्मादन्यथाभावं षण्मासेन स मृत्युभाक्

Kung mapansin ng tao na ang bughaw at iba pang mga kulay, at ang mapait–maasim at iba pang mga lasa, ay biglang nagbabago sa di-karaniwan, siya’y nagiging nakatakda sa kamatayan sa loob ng anim na buwan.

Verse 16

षण्मासमृत्योर्मर्त्यस्य कंठोष्ठरसना रदाः । शुष्यंति सततं तद्वद्विच्छायास्तालुपंचमाः

Sa mortal na mamamatay sa loob ng anim na buwan, ang lalamunan, mga labi, dila, at mga ngipin ay palaging natutuyo; gayundin ang ngalangala—bilang ikalima—ay nawawalan ng kintab at likás na kulay.

Verse 17

रेतः करजनेत्रांता नीलिमानं भजंति चेत् । तर्हि कीनाशनगरीं षष्ठेमासि व्रजेन्नरः

Kung ang semilya, ang mga kuko, at ang mga sulok ng mga mata ay magtaglay ng pagkabughaw, kung gayon ang taong iyon ay tutungo sa lungsod ni Yama, ang Panginoon ng Kamatayan, sa ikaanim na buwan.

Verse 19

द्रुतमारुह्यशरठस्त्रिवर्णो यस्य मस्तके । प्रयाति याति तस्यायुः षण्मासेन परिक्षयम्

Kung ang isang mabilis na butiking tatlong-kulay ay biglang umakyat sa ulo ng tao at saka umalis, ang kaniyang itinakdang buhay ay mauubos sa loob ng anim na buwan.

Verse 20

सुस्नातस्यापि यस्याशु हृदयं परिशुष्यति । चरणौ च करौ वापि त्रिमासं तस्य जीवितम्

Kahit mahusay na nakapaligo, kung ang dibdib o puso ng tao ay biglang matuyuan, at pati ang mga paa o mga kamay ay matuyo rin, tatlong buwan na lamang ang nalalabi sa kaniyang buhay.

Verse 21

प्रतिबिंबं भवेद्यस्य पदखंडपदाकृति । पांसौ वा कर्दमे वापि पंचमासान्स जीवति

Kung ang sariling anino o repleksiyon ng tao ay magmukhang putol o pilay ang mga paa—sa alikabok man o sa putik—limang buwan na lamang ang kaniyang ikabubuhay.

Verse 22

छाया प्रकंपते यस्य देहबंधेपि निश्चले । कृतांतदूता बध्नंति चतुर्थे मासि तं नरम्

Kung ang anino ng tao ay nanginginig kahit nakatigil ang katawan, kung gayon sa ikaapat na buwan ay igagapos siya ng mga sugo ni Kṛtānta, ang Kamatayan.

Verse 23

निजस्य प्रतिबिंबस्य नीराज्यमुकुरादिषु । उत्तमांगं न यः पश्येत्समासेन विनश्यति

Kung sa malinis at walang dungis na salamin at iba pang tulad nito ay hindi makita ng tao ang itaas na bahagi ng sariling repleksiyon—ang ulo—siya’y mamamatay sa loob ng isang buwan.

Verse 24

मतिर्भ्रश्येत्स्खलेद्वाणी धनुरैद्रं निरक्षितै । रात्रौ चंद्रद्वयं चापि दिवा द्वौ च दिवाकरौ

Kapag nalilito ang isip at nauutal ang pananalita, at nakikita ang bahaghari na walang ulan; kapag sa gabi’y dalawang buwan ang namamasdan at sa araw nama’y dalawang araw—ito’y mabibigat na pangitain ng nalalapit na kamatayan.

Verse 25

दिवा च तारकाचक्रं रात्रौ व्योमवितारकम् । युगपच्च चतुर्दिक्षु शाक्रं कोदंडमंडलम्

Kapag sa araw ay nakikita ang bilog ng mga bituin, o sa gabi’y ang langit ay di-likas na punô ng mga bituin; o kung sabay-sabay sa apat na dako’y lumilitaw ang pabilog na arko ng busog ni Indra—ito’y itinuturing na masamang pangitain.

Verse 26

भूरुहे भूधराग्रे च गंधर्वनगरालयम् । दिवापिशाच नृत्यं च एते पंचत्वहेतवः

Kapag namasdan ang ‘lungsod ng Gandharva’—isang tila-mirage na anyo—na nakapatong sa puno o sa tuktok ng bundok, at makita rin ang sayaw ng mga piśāca sa maliwanag na araw—ito ang mga palatandaang humahantong sa kamatayan.

Verse 27

सर्वेष्वेतेषु चिह्नेषु यद्येकमपि वीक्षते । तदा मासावधिं मृत्युः प्रतीक्षेत न चाधिकम्

Sa lahat ng mga palatandaang ito, kung kahit isa man ay makita ng tao, kung gayon ang kamatayan ay sinasabing naghihintay lamang hanggang isang buwan—hindi hihigit pa roon.

Verse 28

करावरुद्ध श्रवणः शृणोति न यदा ध्वनिम् । स्थूलः कृशः कृशस्थूलस्तदामासान्निवर्तते

Kapag, kahit takpan ng mga kamay ang mga tainga, hindi na nakaririnig ng tunog; at kapag ang katawan ay biglang tumataba, pumapayat, o salit-salitang payat at mataba—kung gayon ang buhay ay umurong sa loob ng ilang buwan.

Verse 29

यः पश्येदात्मनश्छायां दक्षिणाशा समाश्रिताम् । दिनानि पंच जीवित्वा पंचत्वमुपयाति सः

Sinumang makakita ng sariling aninong nakahilig sa dakong timog—pagkaraan ng limang araw na lamang na buhay, siya’y tutungo sa kamatayan.

Verse 30

प्रोह्यते भक्ष्यते वापि पिशाचासुरवायसैः । भूतैः प्रेतैः श्वभिर्गृध्रैर्गोमायुखरसूकरैः

Kung siya’y makita na hinihila palayo o maging nilalamon—ng mga piśāca, asura, uwak, bhūta, preta, mga aso, buwitre, asong-gubat, asno at baboy—ito’y kakila-kilabot na pangitain.

Verse 31

रासभैः करभैः कीशैः श्वेनैरश्वतरैर्बकैः । स्वप्ने स जीवितं त्यक्त्वा वर्षांते यममीक्षते

Kung sa panaginip siya’y guluhin o palibutan ng mga asno, kamelyo, unggoy, aso, mula at tagak—pagkatapos talikdan ang buhay, sa pagtatapos ng taon ay mamamasdan niya si Yama.

Verse 32

गंधपुष्पांशुकैः शोणैः स्वां तनुं भूषितां नरः । यः पश्येत्स्वप्नसमये सोऽष्टौ मासाननित्यहो

Kung sa oras ng panaginip makita ng lalaki ang sariling katawan na pinalamutian ng pulang pabango, mga bulaklak at kasuutang pula—ay, siya’y di-mananatili; walong buwan na lamang ang nalalabi.

Verse 33

पांसुराशि च वल्मीकं यूपदंडमथापि वा । योधिरोहति वै स्वप्ने स षष्ठे मासि नश्यति

Kung sa panaginip siya’y umakyat sa bunton ng alikabok, sa punso ng langgam, o maging sa haliging pangyajña—sa ikaanim na buwan siya’y mapapahamak.

Verse 34

रासभारूढमात्मानं तैलाभ्यक्तं च मुंडितम् । नीयमानं यमाशां यः स्वप्ने पश्येत्स्वपूर्वजान्

Kung sa panaginip ay makita ng tao ang sarili na nakasakay sa asno, pinahiran ng langis at inahit, at inaakay patungo sa dako ni Yama—at makita rin ang mga yumao niyang ninuno—ito’y mabigat na masamang pangitain ng nalalapit na kamatayan.

Verse 35

स्वमौलौ स्वतनौ वापि यः पश्येत्स्वप्नगो नरः । तृणानि शुष्ककाष्ठानि षष्ठे मासि न तिष्ठति

Kung sa panaginip ay makita ng lalaki na may mga damo at tuyong kahoy na nakapatong sa sariling ulo o sa sariling katawan, hindi siya aabot sa ikaanim na buwan; ipinahihiwatig ang kamatayan sa loob ng anim na buwan.

Verse 36

लोहदंडधरं कृष्णं पुरुषं कृष्णवाससम् । स्वयं योग्रे स्थितं पश्येत्स त्रीन्मासान्न लंघयेत्

Kung sa panaginip ay makita ang isang maitim na lalaki na nakaitim na kasuotan, may hawak na bakal na tungkod, at nakatayo sa may pamatok/patpat na wari’y handang dumakip, hindi siya lalampas sa tatlong buwan; kamatayan sa loob ng tatlong buwan ang tanda.

Verse 37

काली कुमारी यं स्वप्ने बद्नीयाद्बाहु पाशकैः । स मासेन समीक्षेत नगरींशमनोषिताम्

Kung sa panaginip ay igapos ng isang maitim na dalaga na tulad ni Kālī ang tao, na may mga pisi sa paligid ng kanyang mga bisig, sa loob ng isang buwan ay mamamasdan niya ang lungsod na tinitirhan ni Śamana (Yama); ibig sabihin, mararating niya ang kaharian ni Yama.

Verse 38

नरो यो वानरारूढो यायात्प्राचीदिशं स्वपन् । दिनैः स पंचभिरेव पश्येत्संयमिनीं पुरीम्

Kung ang isang lalaki, sa panaginip, ay nakasakay sa unggoy at naglalakbay patungo sa silangan, sa loob lamang ng limang araw ay makikita niya ang Saṃyaminī, ang lungsod ng pagpipigil—ang lungsod ni Yama.

Verse 39

कृपणोपि वदान्यः स्याद्वदान्यः कृपणो यदि । प्रकृतेर्विकृतिश्चेत्स्यात्तदा पंचत्वमृच्छति

Kung ang kuripot ay maging mapagkaloob, o ang mapagkaloob ay maging kuripot—kapag ang likás na ugali’y nabaluktot, ang tao’y humahantong sa pañcatva, pagkalusaw sa limang sangkap (kamatayan).

Verse 40

एतानि कालचिह्नानि संत्यन्यानि बहून्यपि । ज्ञात्वाभ्यसेन्नरो योगमथवाकाशिकां श्रयेत्

Ito ang mga tanda ng Panahon, mga pangitain ng kamatayan; marami pang iba. Pagkaalam nito, magsanay ang tao ng yoga—o kaya’y sumilong sa Kāśikā (Kāśī).

Verse 41

न कालवंचनोपायं मुनेन्यमवयाम्यहम् । विना मृत्युजयं काशीनाथं गर्भावरोधकम्

O pantas, wala akong ipinahahayag na paraan upang dayain o lampasan ang Panahon—maliban kay Kāśīnātha, Panginoon ng Kāśī, ang Mṛtyuñjaya, Manlulupig ng Kamatayan, na humahadlang sa pagpasok muli sa sinapupunan (muling pagsilang).

Verse 42

तावद्गर्जंति पापानि तावद्गर्जेद्यमो नृपः । यावद्विश्वेशशरणं नरो न निरतो व्रजेत्

Hanggang doon lamang umuungal ang mga kasalanan, at hanggang doon lamang umuungal si Haring Yama—habang ang tao’y hindi pa taimtim na lumalakad sa pagsilong kay Viśveśa (Viśveśvara).

Verse 43

प्राप्तविश्वेश्वरावासः पीतोत्तरवहापयाः । स्पृष्ट विश्वेशसल्लिंगः कश्च याति न वंद्यताम्

Sino ang hindi magiging karapat-dapat sambahin—yaong nakarating sa tahanan ni Viśveśvara, uminom ng tubig ng Uttaravāhinī (ang Gaṅgā na umaagos pahilaga), at humipo sa mapalad na liṅga ni Viśveśa?

Verse 44

करिष्येत्कुपितःकालः किंकाशीवासिनां नृणाम् । काले शिवः स्वयं कर्णे यत्र मंत्रोपदेशकः

Ano ang magagawa ng nagngangalit na Panahon (kamatayan) sa mga taong nananahan sa Kāśī—doon sa huling sandali, si Śiva Mismo ang nagbubulong ng aral ng mantra sa tainga?

Verse 45

यथा प्रयाति शिशुता कौमारं च यथा गतम् । सत्वरं गत्वरं तद्वद्यौवनं चापि वार्धकम

Kung paanong ang sanggol na gulang ay dagling lumilipas tungo sa pagkabata, at ang pagkabata man ay mabilis ding nawawala—gayon din ang kabataan ay nagmamadali, at ang katandaan ay sumusunod na malapit.

Verse 46

यावन्नहि जराक्रांतिर्यावन्नेंद्रियवैक्लवम् । तावत्सर्वं फल्गुरूपं हित्वा काशीं श्रयेत्सुधीः

Hangga’t hindi pa sinasakmal ng katandaan, hangga’t hindi pa nanghihina ang mga pandama—hanggang doon, iwan ng marunong ang lahat ng walang saysay at sumilong sa Kāśī.

Verse 47

अन्यानि काललक्ष्माणि तिष्ठंतु कलशोद्भव । जरैव प्रथमं लक्ष्म चित्रं तत्रापि भीर्नहि

Manatili nawa ang iba pang palatandaan ng panahon, O ipinanganak-sa-banga; ang katandaan lamang ang unang tanda sa lahat. Kataka-taka, kahit noon ay wala ring takot ang mga tao.

Verse 48

पराभूतो हि जरया सर्वैश्च परिभूयते । हृततारुण्यमाणिक्यो धनहीनः पुमानिव

Tunay ngang ang dinaig ng katandaan ay hinahamak ng lahat—gaya ng taong naagawan ng hiyas na kabataan, na wari’y salat sa yaman.

Verse 49

सुतावाक्यं न कुर्वंति पत्नी प्रेमापि मुंचति । बांधवा नैव मन्यंते जरसाश्लेषितं नरम्

Hindi sinusunod ng mga anak ang kaniyang salita; maging ang asawa’y pinapawi ang pag-ibig; at ang mga kamag-anak ay di na nagpapahalaga sa lalaking niyayakap ng katandaan.

Verse 50

आश्लिष्टं जरया दृष्ट्वा परयोषिद्विशंकिता । भवेत्पराङ्मुखी नित्यं प्रणयिन्यपि कामिनी

Pagkakita sa lalaking niyayakap ng katandaan, maging ang mapagmahal at mapusok na babae—nag-aalinlangan at natatakot—ay laging tumatalikod at iniiwas ang mukha.

Verse 51

न जरा सदृशो व्याधिर्न दुःखं जरया समम् । कारयित्र्यपमानस्य जरैव मरणं नृणाम्

Walang karamdaman na tulad ng katandaan, at walang dalamhating kapantay nito; siya ang tagapaglikha ng pagkapahiya—at sa tao, ang katandaan mismo ay kamatayan.

Verse 52

न जीयते तथा कालस्तपसा योगयुक्तिभिः । यथा चिरेणकालेन काशीवासाद्विजीयते

Hindi nagagapi ang Panahon sa gayong paraan sa pamamagitan ng tapas at mga disiplina ng yoga; sa takdang paglipas, nagagapi ito sa paninirahan sa banal na Kāśī.

Verse 53

विनायज्ञैर्विनादानैर्विना व्रतजपादिभिः । विनातिपुण्यसंभारैः कः काशीं प्राप्तुमीहते

Kung walang yajña, walang dāna, walang mga panata, japa at iba pa—kung walang saganang ipon ng kabutihang-loob—sino ang makapangangarap na marating ang Kāśī?

Verse 54

काशीप्राप्तिरयं योगःकाथीप्राप्तिरिदं तपः । काशीप्राप्तिरिदं दानं काशीप्राप्तिः शिवैकता

Ang yogang ito’y nagdudulot ng pag-abot sa Kāśī; ang pag-aayunong ito’y nagdudulot ng pag-abot sa Kāśī; ang pagkakawanggawang ito’y nagdudulot ng pag-abot sa Kāśī—at ang pakikiisa kay Śiva ang siyang tunay na pag-abot sa Kāśī.

Verse 55

कः कलिकोथवा कालः का जरा किं च दुष्कृतम् । का रुजः केंतराया वा श्रिता वाराणसी यदि

Kung ang isa’y kumupkop sa Vārāṇasī, ano pa ang kapangyarihan ni Kali, o maging ng Panahon? Ano pa ang katandaan, at ano ang kasalanan? Ano ang karamdaman at mga hadlang, kung ang Kāśī ang tunay na kanlungan?

Verse 56

कलिस्तानेव बाधेत कालस्तांश्च जिघांसति

Si Kali’y nang-aapi lamang sa mga yaong nasa ibang dako, at ang Panahon ay naghahangad ding ibagsak ang mga iyon.

Verse 57

एनांसि तांश्च बाधंते ये न काशीं समाश्रिताः । काशीसमाश्रिता यैश्च यैश्च विश्वेश्वरोर्चितः । तारकं ज्ञानमासाद्य ते मुक्ताः कर्मपाशतः

Ang mga kasalanan ay nagpapahirap sa mga hindi kumukupkop sa Kāśī. Ngunit yaong nananahan sa Kāśī at sumasamba kay Viśveśvara—pagkamit ng mapagpalayang kaalamang Tāraka—ay napapalaya sa tanikala ng karma.

Verse 58

धनिनो न तथा सौख्यं प्राप्नुवंति नराः क्वचित् । यथा निधनतः काश्यां लभते सुखमव्ययम्

Ang mga taong may yaman ay hindi nakakamtan saanman ang gayong ligaya; gaya ng walang-kupas na kaligayahang natatamo kapag ang kamatayan ay sumapit sa Kāśī.

Verse 59

वरं काशीसमावासी नासीनो द्युसदां पदम् । दुःखांतं लभते पूर्वः सुखांतं लभते परः

Higit na mainam ang nananahan sa Kāśī kaysa sa nakaupo sa luklukan ng mga diyos. Ang una’y umaabot sa wakas ng pagdurusa; ang huli’y sa wakas lamang ng ligaya.

Verse 60

स्थितोपि भगवनीशो मंदरं चारुकंदरम् । काशीं विना रतिं नाऽप दिवोदासनृपोषिताम्

Kahit nananahan ang Mapalad na Panginoon sa Mandara na may magagandang yungib, hindi pa rin Siya nakatagpo ng galak kung wala ang Kāśī—bagaman noon ay inaalagaan ito ni Haring Divodāsa.