
Sa Adhyāya 15 ay naglalahad sa magkakapatong na pag-uusap. Kinausap ni Agastya si Lopāmudrā at binanggit ang salaysay na ipinasa ng mga gaṇa ni Śiva kay Śivaśarman. Una, isinalaysay ng mga gaṇa ang pinagmulan ng mga anak na babae ni Dakṣa na kaugnay ng mga nakṣatra: nagsagawa sila ng matinding tapas sa Kāśī at nagtatag ng liṅga na tinawag na Nakṣatreśvara sa pampang ng ilog Vārāṇasī malapit sa Saṅgameśvara. Ipinagkaloob ni Śiva ang mga biyaya: pagiging tanyag sa jyotiṣ-cakra, pag-uugnay sa mga rāśi, isang natatanging “nakṣatra-loka,” at pag-iingat sa mga sumasamba at tumutupad ng mga panatang nakṣatra sa Kāśī. Pagkaraan, lumipat ang salaysay sa ikalawang pinagmulan ng dambana na nakatuon kay Budha (Mercury), na nagmula sa pangyayaring Tārā–Soma–Bṛhaspati. Si Budha ay nagpakasidhi sa austeridad sa Kāśī, itinatag ang Budheśvara-liṅga, at pinagpala ng pagpapakita ni Śiva at ng mga kaloob: isang loka na mas mataas kaysa sa daigdig ng nakṣatra, pambihirang dangal sa hanay ng mga graha, at pangakong ang pagsamba kay Budheśvara ay nagbibigay ng buddhi (talino) at nag-aalis ng durbuddhi (pagkalito at maling pag-iisip). Sa wakas, sinasabi na ang darśana kay Budheśvara (sa silangan ng Candreśvara) ay pumipigil sa pag-urong ng talino, at magpapatuloy pa ang salaysay tungo sa ulat tungkol sa Śukra-loka.
Verse 1
अगस्तिरुवाच । शृणु पत्नि महाभागे लोपामुद्रे सधर्मिणि । कथा विष्णुगणाभ्यां च कथितां शिवशर्मणे
Sinabi ni Agastya: Makinig ka, O mapalad kong asawa, Lopāmudrā, aking kasama sa dharma, sa salaysay na isinalaysay kay Śivaśarman ng dalawang tagapaglingkod ni Viṣṇu.
Verse 2
शिवशर्मोवाच । अहो गणौ विचित्रेयं श्रुता चांद्रमसी कथा । उडुलोककथां ख्यातं विष्वगाख्यानकोविदौ
Sinabi ni Śivaśarman: “Ah, O dalawang Gaṇa—kay hiwaga ng kuwentong ukol sa Buwan na aking narinig! Kayo’y bantog na dalubhasa sa pagsasalaysay, bihasa sa pagbanggit ng kilalang salaysay ng daigdig ng mga bituin.”
Verse 4
गणावूचतुः । पुरा सिसृक्षतः सृष्टिं स्रष्टुरंगुष्ठपृष्ठतः । दक्षः प्रजाविनिर्माणे दक्षो जातः प्रजापतिः । षष्टिर्दुहितरस्तस्य तपोलावण्यभूषणाः । सर्वलावण्यरोहिण्यो रोहिणीप्रमुखाः शुभाः
Wika ng mga Gaṇa: “Noong unang panahon, nang naisin ng Lumikha na iluwal ang sangnilikha, si Dakṣa—ang mahusay na Prajāpati—ay sumilang mula sa likod ng hinlalaki ng Lumikha, dalubhasa sa paglikha ng mga nilalang. Siya’y may animnapung mapalad na anak na babae, pinalamutian ng tapas at kagandahan—nagniningning sa ganap na kariktan, at si Rohiṇī ang pangunahin sa kanila.”
Verse 5
ताभिस्तप्त्वा तपस्तीव्रं प्राप्य वैश्वेश्वरीं पुरीम् । आराधितो महादेवः सोमः सोमविभूपणः
Matapos magsagawa ng matitinding tapas, narating nila ang lungsod na Vaiśveśvarī (Kāśī). Doon sinamba si Mahādeva; at pinalugod din si Soma—ang naggagayak kay Soma, ang Panginoon ng Buwan at mga nakṣatra.
Verse 6
यदा तुष्टोयमीशानो दातुं वरमथाययौ । उवाच च प्रसन्नात्मा याचध्वं वरमुत्तमम्
Nang malugod ang Panginoong ito, si Īśāna, at lumapit upang magbigay ng biyaya, nagsalita siya na may pusong mapagpala: “Humingi kayo ng pinakamataas na boon.”
Verse 7
शंभोर्वाक्यमथाकर्ण्य ऊचुस्ताश्च कुमारिकाः । यदि देयो वरोऽस्माकं वरयोग्याः स्म शंकर
Pagkarinig sa salita ni Śambhu, sumagot ang mga dalagang iyon: “O Śaṅkara, kung ipagkakaloob sa amin ang biyaya, kami’y karapat-dapat tumanggap ng boon.”
Verse 8
भवतोपि महादेव भवतापहरो हि यः । रूपेण भवता तुल्यः स नो भर्ता भवत्विति
“O Mahādeva, nawa’y maging aming asawa ang makapapantay maging sa iyo—yaong makapag-aalis ng iyong pagmamataas; ang kasingganda mo sa anyo: siya nawa ang maging aming Panginoon.”
Verse 9
लिंगं संस्थाप्य सुमहन्नक्षत्रेश्वर संज्ञितम् । वारणायास्तटे रम्ये संगमेश्वरसन्निधौ
Itinatag nila ang isang napakadakilang Liṅga na tinawag na Nakṣatreśvara, sa kaaya-ayang pampang ng ilog Vāraṇā, malapit sa banal na kinaroroonan ni Saṅgameśvara.
Verse 10
दिव्यं वर्ष सहस्रं तु पुरुषायितसंज्ञितम् । तपस्तप्तं महत्ताभिः पुरुषैरपि दुष्करम्
Sa loob ng isang libong banal na taon—na tinatawag na “Puruṣāyita”—isinagawa ng mga dakilang iyon ang matinding tapas, isang disiplina na mahirap tuparin kahit ng mga lalaki.
Verse 11
ततस्तुष्टो हि विश्वेशो व्यतरद्वरमुत्तमम् । सर्वासामेकपत्नीनामकत्रे स्थिरचेतसाम्
Pagkaraan, nalugod si Viśveśvara at ipinagkaloob ang pinakamataas na biyaya: na silang lahat, matatag ang isipan, ay magkakaroon ng iisang asawa—magkakasama, bilang mga kabiyak ng iisang Panginoon.
Verse 12
श्री विश्वेश्वर उवाच । न क्षांतं हि तपोत्युग्रमेतदन्याभिरीदृशम् । पुराऽबलाभिस्तस्माद्वो नाम नक्षत्रमत्र वै
Sinabi ni Śrī Viśveśvara: “Ang gayong sukdulang tindi ng tapas ay hindi pa natiis noon ng ibang mga babae na tulad ninyo. Kaya nga, dito mismo, ang inyong pangalan ay magiging ‘Nakṣatra’.”
Verse 13
पुरुषायितसंज्ञेन तप्तं यत्तपसाधुना । भवतीभिस्ततः पुंस्त्वमिच्छया वो भविष्यति
Sapagkat wasto ninyong naisagawa ang mahigpit na tapas na tinatawag na Puruṣāyita, kaya ayon sa sarili ninyong hangarin, darating sa inyo ang kalagayang panlalaki.
Verse 14
ज्योतिश्चक्रे समस्तेऽस्मिन्नग्रगण्या भविष्यथ । मेषादीनां च राशीनां योनयो यूयमुत्तमाः
Sa buong gulong ng makalangit na liwanag na ito, kayo’y ibibilang na pinakapanguna; at sa mga tanda ng zodiako mula sa Aries, kayo ang mararangal na sinapupunan—pinagmumulan at sisidlan—na pinanggagalingan nila.
Verse 15
ओषधीनां सुधायाश्च ब्राह्मणानां च यः पतिः । पतिमत्यो भवत्योपि तेन पत्या शुभाननाः
Siya na Panginoon ng mga halamang-gamot na nagpapagaling, ng amṛta (ambrosia), at ng mga Brāhmaṇa—sa gayong mapalad na Panginoon, kayo rin, mga may magandang mukha, ay magiging tunay na ‘may tagapagtanggol’, pinagpala sa wastong pag-iingat at kapalaran.
Verse 16
भवतीनामिदं लिंगं नक्षत्रेश्वर संज्ञितम् । पूजयित्वा नरो गंता भवतीलोकमुत्तमम्
Ang liṅga na ito ay sa inyo at tinatawag na ‘Nakṣatreśvara’. Kapag ito’y sinamba, ang tao ay makaaabot sa inyong dakilang daigdig.
Verse 17
उपरिष्टान्मृगांकस्य लोको वस्तु भविष्यति । सर्वासां तारकाणां च मध्ये मान्या भविष्यथ
Sa ibabaw ng Buwan, tunay na magkakaroon ng inyong tahanang-daigdig; at sa gitna ng lahat ng mga bituin, kayo’y igagalang at pararangalan.
Verse 18
नक्षत्रपूजका ये च नक्षत्रव्रतचारिणः । ते वो लोके वसिष्यंति नक्षत्र सदृशप्रभाः
Yaong sumasamba sa mga nakṣatra at yaong tumutupad ng mga panatang ukol sa mga nakṣatra—sila’y mananahan sa inyong daigdig, nagliliwanag na gaya ng mga bituin.
Verse 19
नक्षत्रग्रहराशीनां बाधास्तेषां कदाचन । न भविष्यंति ये काश्यां नक्षत्रेश्वरवीक्षकाः
Sa mga nasa Kāśī na tumitingin at naghahanap kay Nakṣatreśvara, kailanma’y hindi darating ang mga pagdurusang dulot ng mga nakṣatra, planeta, o mga tanda ng zodiako.
Verse 20
अगस्त्य उवाच । अतिथित्वमवाप नेत्रयोर्बुधलोकः शिवशर्मणस्त्वथ । गणयोर्भगणस्य संकथां कथयित्रो रिति विष्णुचेतसोः
Sinabi ni Agastya: Pagkaraan, si Śivaśarman—na nakamtan ang daigdig ni Budha—ay tumanggap sa dalawang Gaṇa bilang mga panauhin; at isinalaysay ng dalawa, na ang isip ay nakatuon kay Viṣṇu, ang kasaysayan ng pangkat ng mga bituin.
Verse 21
शिवशर्मोवाच । कस्य लोकोयमतुलो ब्रूतं श्रीभगवद्गणौ । पीयूषभानोरिव मे मनः प्रीणयतेतराम्
Sinabi ni Śivaśarman: O kagalang-galang na mga Gaṇa ng Mapalad na Panginoon, sabihin ninyo—kaninong walang-kapantay na daigdig ito? Labis na nalulugod ang aking isip, na wari’y pinasigla ng buwan ng amṛta.
Verse 22
गणावूचतुः । शिवशर्मञ्छृणु कथामेतां पापापहारिणीम् । स्वर्गमार्गविनोदाय तापत्रयविनाशिनीम्
Sinabi ng dalawang Gaṇa: O Śivaśarman, pakinggan mo ang salaysay na ito—tagapag-alis ng kasalanan, nagbibigay-galak sa landas patungong langit, at pumupuksa sa tatlong uri ng pagdurusa.
Verse 23
योसौ पूर्वं महाकांतिरावाभ्यां परिवर्णितः । साम्राज्यपदमापन्नो द्विजराजस्तवाग्रतः
Yaong may dakilang ningning na aming dalawa nang unang inilarawan, ay nakaabot na sa luklukan ng paghahari; ang “hari sa mga dalawang-ulit na isinilang” ay nakatayo ngayon sa iyong harapan.
Verse 24
दक्षिणा राजसूयस्य येन त्रिभुवनं कृता । तपस्तताप योत्युग्रं पद्मानां दशतीर्दश
Siya yaong nagpalaganap ng dakṣiṇā (handog na gantimpala) ng Rājasūya hanggang sa tatlong daigdig; siya ring nagsunog ng sarili sa napakabangis na tapas sa loob ng sampung ulit na sampung libong siklo ng lotus—di-masukat na panahon.
Verse 25
अत्रिनेत्रसमुद्भूतः पौत्रो वै द्रुहिणस्य यः । नाथः सर्वौषधीनां च ज्योतिषां पतिरेव च
Siya na isinilang mula sa mata ni Atri; tunay na apo ni Druhiṇa (Brahmā); panginoon ng lahat ng mga halamang-gamot na nagpapagaling, at siya rin ang hari ng mga ilaw sa langit.
Verse 26
निर्मलानां कलानां च शेवधिर्यश्च गीयते । उद्यन्परोपतापं यः स्वकरैर्गलहस्तयेत्
Siya na inaawit bilang kayamanang-lagakan ng mga dalisay na yugto; at sa kanyang pagsikat, sinasakal at pinapawi niya sa sariling mga sinag ang nag-aapoy na pighati ng iba—ang mapang-aping init.
Verse 27
मुदंकुमुदिनीनांयस्तनोति जगता सह । दिग्वधू चारु शृंगारदर्शनादर्शमंडलः
Siya na nagpapalaganap ng galak sa mga kumudini—mga lotus na namumukadkad sa gabi—kasama ng buong daigdig; ang kanyang bilog na mukha’y salamin sa pagtanaw ng marikit na gayak ng mga dalagang-diwa ng mga direksiyon.
Verse 28
किमन्यैर्गुणसंभारैरतोपि न समं विधोः । निजोत्तमांगे सर्वज्ञः कलां यस्यावतंसयेत्
Ano pa ang kailangan sa iba pang tipon ng mga kabutihan? Walang kapantay ang Buwan; sapagkat ang Nakaaalam-sa-Lahat na si Śiva ay ginagawang palamuti sa Kaniyang pinakadakilang bahagi—sa ulo—ang sariling sinag-kalā nito.
Verse 29
बृहस्पतेस्स वै भार्यामैश्वर्यमदमोहितः । पुरोहितस्यापिगुरोर्भ्रातुरांगिरसस्य वै
Nalasing sa kapalaluan ng kapangyarihan, inagaw niya ang asawa ni Bṛhaspati—ng pari at guro, oo, ng guro rin ng kaniyang kapatid, ang Āṅgirasa.
Verse 30
जहार तरसा तारां रूपवान्रूपशालिनीम् । वार्यमाणोपि गीर्वाणैर्बहुदेवर्षिभिः पुनः
Sa biglang dahas ay inagaw ng guwapo si Tārā, ang babaeng hitik sa kagandahan—kahit paulit-ulit siyang pinipigil ng mga deva at ng maraming banal na r̥ṣi.
Verse 31
नायं कलानिधेर्दोषो द्विजराजस्य तस्य वै । हित्वा त्रिनेत्रं कामेन कस्य नो खडितं मनः
Hindi ito tunay na kasalanan ng tagapagtago ng mga kalā, ng haring-brahmana. Sapagkat kahit ang Tatlong-Mata (Śiva) ay tinalikdan dahil sa pagnanasa—kaninong isip ang hindi nabasag at nailigaw?
Verse 32
ध्वांतमेतदभितः प्रसारियत्तच्छमाय विधिनाविनिर्मितम् । दीपभास्करकरामहौषधं नाधिपत्य तमसस्तुकिंचन
Ang dilim na ito’y lumalaganap sa paligid; upang mapawi, nilikha ng Maylalang ang mga lunas ayon sa batas: ilawan, araw, sinag ng buwan, at mga dakilang halamang-gamot. Gayunman, ang dilim ay walang tunay na paghahari.
Verse 33
आधिपत्यमदमोहितं हितं शंसितं स्पृशति नो हरेर्हितम् । दुर्जनविहिततीर्थमज्जनैः शुद्धधीरिव विरुद्धमानसम्
Ang mabuting payo, kahit malinaw na nasambit, ay di sumasayad sa pusong nalinlang ng pagmamataas sa kapangyarihan—gaya ng di pagkapit sa yaong kapaki-pakinabang at minamahal ni Hari. Tulad ng taong may dalisay na budhi na nababaligtad ang loob sa pagligo sa isang tīrtha na inimbento ng masasama (huwad na banal na pook), gayon nagiging salungat at masama ang kalooban ng gayong tao.
Verse 34
धिग्धिगेतदधिकर्द्धि चेष्टितं चंक्रमेक्षणविलक्षितं यतः । वीक्षते क्षणमचारुचक्षुषा घातितेन विपदःपदेन च
Kasuklam-suklam ang balisang pagsisikap sa labis na kayamanan—ang kakaibang asal ng paglalagalag at paglingon-lingon. Sapagkat kahit saglit na sulyap ng mga matang di marikit at di disiplinado, at isang hakbang sa landas ng panganib, ay nakapagpapabagsak sa tao sa kapahamakan.
Verse 35
कः कामेन न निर्जितस्त्रिजगतां पुष्पायुधेनाप्यहो कः क्रोधस्यवशंगतो ननच को लोभेन संमोहितः । योषिल्लोचनभल्लभिन्नहृदयः को नाप्तवानापदं को राज्यश्रियमाप्यनांधपदवीं यातोपि सल्लोचनः
Sino ang di nagapi ng pagnanasa—ng kapangyarihang may sandatang bulaklak na sumasakop sa tatlong daigdig? Sino ang di napasailalim sa galit, at sino nga ba ang di nalinlang ng kasakiman? Kaninong puso, tinamaan ng mga palaso ng mga mata ng babae, ang di nakatagpo ng kapahamakan? At sino, kahit nakamtan ang karangyaan ng paghahari, ang di pa rin lumakad sa landas ng pagkabulag—bagaman may mga mata?
Verse 36
आधिपत्यकमलातिचंचला प्राप्यतां च यदिहार्जितं किल । निश्चलं सदसदुच्चकैर्हितं कार्यमार्यचरितैः सदैव तत्
Ang paghahari—gaya ni Lakṣmī sa ibabaw ng lotus—ay lubhang pabagu-bago, kahit makamtan dito sa daigdig sa sariling pagsisikap. Kaya ang mararangal ay laging maglinang ng yaong matatag at tunay na kapaki-pakinabang: ang wastong asal na naninindigan sa gitna ng mataas at mababa, mabuti at masama.
Verse 37
न यदांगिरसे तारां स व्यसर्जयदुल्बणः । रुद्रोथ पार्ष्णिं जग्राह गृहीत्वाजगवं धनुः
Nang ang mabagsik na iyon ay hindi ibinalik si Tārā kay Āṅgirasa (Bṛhaspati), si Rudra ay sumunggab sa kanyang sakong, habang hawak ang busog na Ajagava.
Verse 38
तेन ब्रह्मशिरोनाम परमास्त्रं महात्मना । उत्सृष्टं देवदेवायतेन तन्नाशितं ततः
Sa pamamagitan niya, ang sukdulang sandatang tinawag na Brahmaśiras ay inihagis laban sa Diyos ng mga diyos; ngunit winasak iyon ng Panginoon ding yaon.
Verse 39
तयोस्तद्युद्धमभवद्घोरं वै तारकामयम् । ततस्त्वकांड ब्रह्मांड भंगाद्भीतोभवद्विधिः
Sa pagitan nilang dalawa, ang labanan ay naging tunay na kakila-kilabot, punô ng usapin ni Tārā. Pagkaraan, sa takot na biglang mabasag ang kosmikong itlog, nabalisa ang Tagapag-ayos (Brahmā).
Verse 40
निवार्य रुद्रं समरात्संवर्तानलवर्चसम् । ददावांगिरसे तारां स्वयमेव पितामहः
Pinigilan ni Pitāmaha (Brahmā) si Rudra sa labanan—si Rudra na nagliliyab na gaya ng apoy ng pagkalusaw—at ibinalik niya mismo si Tārā kay Āṅgirasa.
Verse 41
अथांतर्गर्भमालोक्य तारां प्राह बृहस्पतिः । मदीयायां न ते योनौ गर्भो धार्यः कथंचन
Pagkatapos, nang makita ni Bṛhaspati na nagdadalang-tao si Tārā, sinabi niya: “Sa aking higaan ng pag-aasawa, sa iyong sinapupunan, ang pagdadalantao na ito’y hindi dapat dalhin—sa anumang paraan.”
Verse 42
इषीकास्तंबमासाद्य गर्भं सा चोत्ससर्ज ह । जातमात्रः स भगवान्देवानामाक्षिपद्वपुः
Lumapit siya sa isang kumpol ng mga tambo at doon inilaglag ang sanggol sa sinapupunan. Pagkapanganak na pagkapanganak, ang maningning na Panginoon ay umagaw sa pansin ng mga diyos sa anyo pa lamang niya.
Verse 43
ततः संशयमापन्नास्तारामूचुः सुरोत्तमाः । सत्यं बूहि सुतः कस्य सोमस्याथ बृहस्पतेः
Pagkaraan, ang mga pinakadakilang diyos, nalugmok sa pag-aalinlangan, ay nagsabi kay Tārā: “Ihayag mo ang katotohanan—kaninong anak siya, kay Soma ba o kay Bṛhaspati?”
Verse 44
पृच्छमाना यदा देवै र्नाह ताराऽतिसत्रपा । तदा सा शप्तुमारब्धा कुमारेणातितेजसा
Nang tanungin siya ng mga diyos, si Tārā—napuspos ng matinding hiya—ay hindi makasagot. Noon, ang lubhang maningning na Kumāra (Skanda) ay nagsimulang sumpain siya.
Verse 45
तं निवार्य तदा ब्रह्मा तारां पप्रच्छ संशयम् । प्रोवाच प्रांजलिः सा तं सोमस्येति पितामहम्
Pinigilan siya ni Brahmā, at saka tinanong si Tārā upang mapawi ang pag-aalinlangan. Magkapatong ang mga palad, sumagot siya sa Lolo (Brahmā): “Kay Soma.”
Verse 46
तदा स मूर्ध्न्युपाघ्राय राजा गर्भं प्रजापतिः । बुध इत्यकरोन्नाम तस्य बालस्य धीमतः
Noon, si Prajāpati—ang maharlikang panginoon—ay inamoy ang sanggol sa tuktok ng ulo, at ipinangalan sa marunong na batang iyon: “Budha.”
Verse 47
ततश्च सर्वदेवेभ्यस्तेजोरूपबलाधिकः । बुधः सोमं समापृच्छय तपसे कृतनिश्चयः
Pagkaraan, si Budha—na higit sa lahat ng mga diyos sa ningning, anyo, at lakas—ay lumapit kay Soma at nagtanong sa kanya, sapagkat nagpasiya na siyang magsagawa ng matitinding tapasya.
Verse 48
जगाम काशीं निर्वाणराशिं विश्वेशपालिताम् । तत्र लिगं प्रतिष्ठाप्य स स्वनाम्ना बुधेश्वरम्
Nagtungo siya sa Kāśī, isang kayamanang-dambana ng mokṣa, na iniingatan ni Viśveśa. Doon ay itinatag niya ang isang liṅga at pinangalanan iyon sa sarili niya bilang Budheśvara.
Verse 49
तपश्चचार चात्युग्रमुग्रं संशीलयन्हृदि । वर्षाणामयुतं बालो बालेंदुतिलकं शिवम्
Ang batang iyon ay nagsagawa ng mabagsik—tunay na labis na mabagsik—na tapas, at sa puso’y taimtim na nagmuni-muni kay Śiva na may gasuklay na buwan sa noo; at ginawa niya ito sa loob ng sampung libong taon.
Verse 50
ततो विश्वपतिः श्रीमान्विश्वेशो विश्वभावनः । बुधेश्वरान्महालिंगादाविरासीन्महोदयः
Pagkaraan, ang maluwalhating Panginoon ng sansinukob—si Viśveśa, tagapagtaguyod ng lahat—ay nagpakita sa dakilang ningning mula sa dakilang liṅga ni Budheśvara.
Verse 51
उवाच च प्रसन्नात्मा ज्योतीरूपो महेश्वरः । वरं ब्रूहि महाबुद्धे बुधान्य विबुधोत्तमः
At nagsalita ang Mahēśvara, na may anyong liwanag, na may pusong nalulugod: “O Budha na dakila ang pag-iisip, pinakamainam sa mga pantas, magsabi ka ng isang biyaya.”
Verse 52
तवानेनाति तपसा लिंगसंशीलनेन च । प्रसन्नोस्मि महासौम्य नादेयं त्वयि विद्यते
“Dahil sa iyong pambihirang tapas na ito, at sa iyong debotong paglilingkod sa liṅga, ako’y nalulugod, O pinakamarahan. Walang anumang hindi maipagkakaloob sa iyo.”
Verse 53
इति श्रुत्वा वचः सोथ मेघगंभीर निःस्वनम् । अवग्रहपरिम्लान सस्यसंजीवनोपमम्
Pagkarinig sa mga salitang yaon, saka niya narinig ang ugong na malalim na gaya ng kulog sa ulap—na wari’y muling bumubuhay sa mga pananim na nalanta sa tagtuyot.
Verse 54
उन्मील्यलोचने यावत्पुरः पश्यति बालकः । तावल्लिंगे ददर्शाथ त्र्यंबकं शशिशेखरम्
Pagdilat ng bata at pagtanaw sa unahan, sa sandaling iyon ay nakita niya sa loob ng liṅga si Tryambaka—si Śiva, ang Panginoong may tatlong mata—na may koronang gasuklay na buwan.
Verse 55
बुध उवाच । नमः पूतात्मने तुभ्यं ज्योतीरूप नमोस्तु ते । विश्वरूप नमस्तुभ्यं रूपातीताय ते नमः
Sinabi ni Budha: Namaskāra sa Iyo, O dalisay na Sarili; namaskāra sa Iyo na ang anyo ay Liwanag. Namaskāra sa Iyo na anyo ng sansinukob; namaskāra sa Iyo na lampas sa lahat ng anyo.
Verse 56
नमः सर्वार्ति नाशाय प्रणतानां शिवात्मने । सर्वज्ञाय नमस्तुभ्यं सर्वकर्त्रे नमोस्तु ते
Namaskāra sa Iyo na pumupuksa sa lahat ng dalamhati, sa Panginoong may kalikasang Śiva ng mga yumuyukod sa Iyo. Namaskāra sa Iyo, ang lubos na nakaaalam; namaskāra sa Iyo, ang gumagawa ng lahat.
Verse 57
कृपालवे नमस्तुभ्यं भक्तिगम्याय ते नमः । फलदात्रे च तपसां तपोरूपाय ते नमः
Namaskāra sa Iyo, ang mahabagin; namaskāra sa Iyo na naaabot sa pamamagitan ng bhakti. Namaskāra sa Iyo, tagapagkaloob ng bunga ng tapas; namaskāra sa Iyo na ang anyo mismo ay tapas.
Verse 58
शंभो शिवशिवाकांत शांतश्री कंठशूलभृत् । शशिशेखरशर्वेश शंकरेश्वर धूर्जटे
O Śambhu—O mapalad na Isa, minamahal ni Śivā; O payapa at maningning, tagapagdala ng trishula sa iyong leeg; O Panginoong may gasuklay na buwan, tagapaghari ng lahat; O Śaṅkara, Kataas-taasang Panginoon, O Dhūrjaṭi!
Verse 59
पिनाकपाणे गिरिश शितिकंठ सदाशिव । महादेव नमस्तुभ्यं देवदेव नमोस्तु ते
O may hawak ng busog na Pināka, O Girīśa, O Śitikaṇṭha, O Sadāśiva; O Mahādeva, pagpupugay sa iyo. O Diyos ng mga diyos, pagpupugay sa iyo!
Verse 60
स्तुतिकर्तुं न जानामि स्तुतिप्रिय महेश्वर । तव पादांबुजद्वंद्वे निर्द्वंद्वा भक्तिरस्तु मे
Hindi ko alam kung paano maghandog ng karapat-dapat na papuri, O Mahēśvara na umiibig sa mga himno. Gayunman, nawa’y manahan sa akin ang matatag at walang-alitang debosyon sa dalawa mong paang-loto.
Verse 61
अयमेव वरो नाथ प्रसन्नोसि यदीश्वर । नान्यं वरं वृणे त्वत्तः करुणामृतवारिधे
Ito lamang ang aking hiling, O Panginoon: kung ikaw ay nalulugod, O Īśvara, wala na akong ibang biyayang hihingin sa iyo—O karagatan ng habag na tila nektar.
Verse 62
ततः प्राह महेशानस्तत्स्तुत्या परितोषितः । रौहिणेय महाभाग सौम्यसौम्यवचोनिधे
Pagkaraan, si Maheśāna, nalugod sa gayong pagpupuri, ay nagsalita: “O Rauhiṇeya, dakilang pinagpala—O maamo, sisidlan ng pinakamatamis na mga salita!”
Verse 63
नक्षत्रलोकादुपरि तव लोको भविष्यति । मध्ये सर्वग्रहाणां च सपर्यां लप्स्यसे पराम्
Sa ibabaw ng daigdig ng mga bituin, lilitaw ang iyong sariling loka; at sa gitna ng lahat ng mga planeta, tatanggapin mo ang sukdulang parangal at pagsamba.
Verse 64
त्वयेदं स्थापितं लिंगं सर्वेषां बुद्धिदायकम् । दुर्बुद्धिहरणं सौम्य त्वल्लोकवसतिप्रदम्
Ikaw ang nagtatag ng liṅga na ito, na nagbibigay ng karunungan sa lahat. O mahinahon, inaalis nito ang masamang pag-unawa at ipinagkakaloob ang paninirahan sa iyong sariling loka.
Verse 65
इत्युक्त्वा भगवाञ्छंभुस्तत्रैवांतरधीयत । बुधः स्वर्लोकमगमद्देवदेवप्रसादतः
Pagkasabi nito, ang Mapalad na Panginoong Śaṃbhu ay naglaho roon din. At si Budha, sa biyaya ng Diyos ng mga diyos, ay nagtungo sa Svarga-loka.
Verse 66
गणावूचतुः । काश्यां बुधेश्वरसमर्चनलब्धबुद्धिः संसारसिंधुमधिगम्य नरो ह्यगाधम् । मज्जेन्न सज्जनविलोचन चंद्रकांतिः कांताननस्त्वधिवसेच्च बुधेऽत्र लोके
Sinabi ng mga Gaṇa: “Sa Kāśī, ang taong nagkakamit ng nagising na talino sa pagsamba kay Budheśvara ay hindi lumulubog sa di-masukat na karagatan ng pag-iral sa sansāra. Kumikinang na parang liwanag ng buwan sa mga mata ng mabubuti, at may kaaya-ayang mukha, siya’y nananahan dito sa loka ni Budha.”
Verse 67
चंद्रेश्वरात्पूर्वभागे दृष्ट्वा लिंगं बुधेश्वरम् । न बुद्ध्या हीयते जंतुरंतकालेपि जातुचित्
Sa silangan ng Candreśvara, kapag nakita ang liṅga na tinatawag na Budheśvara, ang nilalang ay hindi kailanman nawawalan ng talino—kahit sa oras ng kamatayan.
Verse 68
गणौ यावत्कथामित्थं चक्राते बुधलोकगाम् । तावद्विमानं संप्राप्तं शुक्रलोकमनुत्तमम्
Habang ang dalawang Gaṇa ay gayong nagsasalaysay ng kuwentong patungo sa daigdig ni Budha, sa sandaling iyon ay dumating ang isang makalangit na vimāna, mula sa walang kapantay na loka ni Śukra.