Adhyaya 2
Binubuksan ng kabanatang ito ang masining na pagpupuri ni Vyāsa sa Kāśī/Vārāṇasī at ipinakikilala ang Dharmāraṇya bilang pinakadakilang sagradong gubat sa loob ng banal na tanawing iyon. Ipinapakita ang kapangyarihang sakral nito sa pagbanggit ng mga banal at kalahating-banal na tagapaglingkod—Brahmā, Viṣṇu, Maheśa, Indra, mga lokapāla/dikpāla, mātṛ, śiva-śakti, gandharva, at apsaras—na naglalarawan sa pook bilang laging sinasamba at puspos ng ritwal. Pagkaraan, lumilipat ang salaysay sa aral ng kaligtasan: ang mga nilalang, mula sa mga insekto at hayop pataas, na mamatay sa lugar na iyon ay pinangakuan ng matatag na paglaya at paglalakbay tungo sa Viṣṇuloka, na inihahayag sa paraang phalaśruti na may pagbibilang ng mga bunga. Kasunod ang bahaging ritwal at etika: ang pag-aalay ng piṇḍa na may yava, vrīhi, linga, ghee, dahon ng bilva, damong dūrvā, jaggery at tubig ay itinatanghal na mabisang paraan upang iligtas ang mga ninuno at ang kanilang mga lahi, ayon sa bilang ng mga salinlahi at linya ng angkan. Inilalarawan din ang maayos na ekolohiya ng Dharmāraṇya—mga puno, baging, ibon, at kawalang-takot kahit sa pagitan ng likás na magkaaway—bilang huwarang kapaligirang dharmiko. Binabanggit ang mga brāhmaṇa na may kapangyarihang magpataw ng sumpa at magbigay ng biyaya, at ang mga pamayanang brāhmaṇa na marunong at tapat sa pag-aaral ng Veda at pagsunod sa mga alituntunin. Nagtatapos ang kabanata sa pagtatanong ni Yudhiṣṭhira tungkol sa pinagmulan: kailan at bakit itinatag ang Dharmāraṇya, bakit ito isang tīrtha sa lupa, at paano nabuo ang mga pamayanang brāhmaṇa (kabilang ang bilang na labingwalong libo), na naghahanda sa susunod na paliwanag.
Shlokas
Verse 1
। व्यास उवाच पृथ्वीपुरंध्यास्तिलकं ललाटे लक्ष्मीलतायाः स्फुटमालवालम् । वाग्देवताया जलकेलिरम्यं नोहेरकं संप्रति वर्णयामि
Sinabi ni Vyāsa: Ngayon ay ilalarawan ko ang Noheraka—tila tilak sa noo ng Daigdig na marangal na ginang; tila malinaw at matabang punlaan ng baging ni Lakṣmī; at tila kaaya-ayang paglalaro sa tubig ng diyosa ng wika—tahanan ng kabanalan at kagandahang mapagpala.
Verse 2
साधु पृष्टं त्वया राजन्वाराणस्यधिकाधिकम् । धर्मारण्यं नृपश्रेष्ठ श्रृणुष्वावहितो भृशम्
Mabuti ang iyong tanong, O Hari, hinggil sa lalong-lalong kadakilaan ng Vārāṇasī. O pinakadakila sa mga pinuno, makinig kang buong pag-iingat habang isinasalaysay ko ang Dharmāraṇya.
Verse 3
सर्वतीर्थानि तत्रैव ऊषरं तेन कथ्यते । ब्रह्मविष्णुमहेशाद्यैरिंद्राद्यैः परिसेवितम्
Naroon doon ang lahat ng mga tīrtha; kaya ito’y tinatawag na Ūṣara. Ito’y dinarayo at pinaglilingkuran nina Brahmā, Viṣṇu, Maheśa, at pati ni Indra at ng iba pang mga diyos.
Verse 4
लोकपालैश्च दिक्पालैर्मातृभिः शिवशक्तिभिः । गंधर्वैश्वाप्सरोभिश्च सेवितं यज्ञकर्मभिः
Ito’y pinaglilingkuran ng mga tagapangalaga ng mga daigdig at ng mga direksiyon, ng mga Ina (Mātṛ) at ng mga kapangyarihan ni Śiva; at ng mga Gandharva at Apsaras—pinararangalan doon sa pamamagitan ng mga yajña at mga banal na gawa.
Verse 6
तदाद्यं च नृपस्थानं सर्वसौख्यप्रदुं तथा । यज्ञैश्च बहुभिश्चैव सेवितं मुनिसत्तमैः
Yaong pangunahing luklukan ng kaharian ay tunay na nagbibigay ng lahat ng kaligayahan. Ito’y pinararangalan ng pinakadakilang mga muni sa pamamagitan ng maraming yajña.
Verse 7
सिंहव्याघ्रैर्द्विपैश्चैव पक्षिभिर्विविधैस्तथा । गोमहिष्यादिभिश्चैव सारसैर्मृगशूकरैः
Tinitirhan ito ng mga leon at tigre, ng mga elepante, at ng sari-saring ibon; gayundin ng mga baka, kalabaw at iba pa, ng mga tagak, usa, at baboy-ramo.
Verse 8
सेवितं नृपशार्दूल श्वापदैवैर्विविधैरपि । तत्र ये निधनं प्राप्ताः पक्षिणः कीटकादयः
O tigre sa mga hari, dinadalaw din ito ng sari-saring mababangis na hayop na mandaragit. At yaong naroon—mga ibon, mga insekto, at iba pang nilalang—na doon sumasapit sa kamatayan…
Verse 9
भूतवेतालशाकिनीग्रहदेवाधिदेवतैः । ऋतुभिर्मासपक्षैश्च सेव्यमानं सुरासुरेः
Dinadalaw ito ng mga bhūta, vetāla, śākinī, mga graha, ng mga deva at ng mga namumunong diyos; at maging ng mga panahon, mga buwan, at mga kalahating-buwan—tunay, ng mga deva at asura kapwa.
Verse 10
एकोत्तरशतैः सार्द्धं मुक्तिस्तेषां हि शाश्वती । ते सर्वे विष्णुलोकांश्च प्रयांत्येव न संशयः
Kasama ng isang daan at isa pa, nakakamtan nila ang walang hanggang kalayaan. Silang lahat ay tunay na tutungo sa mga daigdig ni Viṣṇu—walang alinlangan dito.
Verse 11
संतारयति पूर्वज्ञान्दश पूर्वान्दशापरान् । यवव्रीहितिलैः सर्पिर्बिल्वपत्रैश्च दूर्वया
Inililigtas niya ang kanyang mga ninuno—sampung salin bago at sampung salin pagkatapos—sa pamamagitan ng mga handog na sebada, bigas, linga, ghee, mga dahon ng bilva, at damong dūrvā.
Verse 12
गुडैश्चैवोदकैर्नाथ तत्र पिंडं करोति यः । उद्धरेत्सप्त गोत्राणि कुलमेकोत्तरं शतम्
O Panginoon, sinumang doon ay naghahandog ng piṇḍa na may pulot-arnibal at tubig, inililigtas niya ang pitong gotra at itinataas ang angkan hanggang sandaang at isang salinlahi.
Verse 13
वृक्षैरनेकधा युंक्ते लतागुल्मैः सुशोभितम् । सदा पुण्यप्रदं तच्च सदा फलसमन्वितम्
Maraming anyo ng mga punò ang nakatanim doon, at pinapaganda ng mga baging at palumpong; laging nagbibigay ng puṇya ang pook na yaon, at laging hitik sa mga bunga.
Verse 16
महानंदमयं दिव्यं पावनात्पावनं परम् । कलकंठः कलोत्कंठमनुगुंजति कुंजगः
Ito’y dibino, puspos ng dakilang ligaya—pinakamataas na nagpapadalisay, higit pa sa anumang nagpapadalisay. Doon, ang kukú, nananahan sa mga kakahuyan, ay marahang umuukilkil ng kanyang masidhing, himig na tawag.
Verse 17
ध्यानस्थः श्रोष्यति तदा पारावत्येति वार्य्यते । केकः कोकीं परित्यज्य मौनं तिष्ठति तद्भयात्
Kapag ang isa’y nakaupo sa pagninilay, maririnig niya ang tawag na, “pārāvatī!” Ang paboreal, iniiwan ang kanyang kapareha, ay nananatiling tahimik—sa pagkamangha at paggalang sa kabanalan doon.
Verse 18
चकोरश्चंद्रिकाभोक्ता नक्तव्रतमिवास्थितः । पठंति सारिकाः सारं शुकं संबोधयत्यहो
Ang chakora, umiinom ng liwanag ng buwan, ay namamalagi na wari’y tumutupad ng panatang panggabi. Ang mga myna’y bumibigkas ng diwa, at—kamangha-mangha—ang loro’y nagtuturo na tila tagapagturo ng wika at kaalaman.
Verse 19
भेकोऽहिना क्रीडते च मानुषा राक्षसैः सह । निर्भयं वसते तत्र धर्म्मारण्यं च भूतले
Doon, maging ang palaka’y nakikipaglaro sa ahas, at ang mga tao’y nananahan kasama ng mga rākṣasa. Sa Dharmāraṇya sa ibabaw ng lupa, ang lahat ay namumuhay na walang pangamba.
Verse 20
अश्वमेधाधिको धर्मस्तस्य स्याच्च पदेपदे । शापानुग्रहसंयुक्ता ब्राह्मणास्तत्र संति वै
Sa bawat hakbang doon, ang gantimpala ng dharma’y higit pa kaysa sa handog na Aśvamedha. At tunay na naroon ang mga brāhmaṇa, taglay ang kapangyarihan ng sumpa at pagpapala.
Verse 21
अष्टादशसहस्राणि पुण्यकार्येषु निर्मिताः । षट्त्रिंशत्तु सहस्राणि भृत्यास्ते वणिजो भुवि
Labingwalong libo ang itinalaga sa mga gawaing may kabanalan at gantimpala; at sa lupa’y tatlumpu’t anim na libo ang mga lingkod—yaong mga mangangalakal na naglilingkod sa banal na kaayusan.
Verse 22
द्विजभक्तिसमायुक्ता ब्रह्मण्यास्ते त्वयोनिजाः । पुराणज्ञाः सदाचारा धार्मिकाः शुद्धबुद्धयः । स्वर्गे देवाः प्रशंसंति धर्म्मारण्यनिवासिनः
Taglay ang debosyon sa mga dvija at tapat sa Brahman, yaong mga nilalang na di-isinilang sa sinapupunan ay mga nakaaalam ng Purāṇa, may mabuting asal, matuwid, at dalisay ang pag-unawa. Sa langit, pinupuri ng mga deva ang mga naninirahan sa Dharmāraṇya.
Verse 23
युधिष्ठिर उवाच । धर्मारण्येति त्रिदशैः कदा नाम प्रतिष्ठितम् । पावनं भूतले जातं कस्मात्तेन विनिर्मितम्
Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “Kailan itinindig ng mga deva ang pangalang ‘Dharmāraṇya’? Sa anong dahilan lumitaw sa lupa ang tagapagpadalisay na ito, at bakit ito nilikha?”
Verse 24
तीर्थभूतं हि कस्माच्च कारणात्तद्वदस्व मे । ब्राह्मणाः कतिसं ख्याकाः केन वै स्थापिताः पुरा
Isalaysay mo sa akin: sa anong dahilan naging isang banal na tīrtha ang pook na ito? At ilan ang mga Brāhmaṇa—at sino ang nagtatag sa kanila rito noong unang panahon?
Verse 25
अष्टादशसहस्राणि किमर्थं स्थापितानि वै । कस्मिन्नंशे समुत्पन्ना ब्राह्मणा ब्रह्म सत्तमाः
Bakit nga ba labingwalong libong Brāhmaṇa ang itinatag dito? At mula sa aling bahagi (aṃśa) nagmula ang mga Brāhmaṇang yaon—pinakamahuhusay sa mga nakakakilala kay Brahman?
Verse 26
सर्वविद्यासु निष्णाता वेदवेदांगपारगाः । ऋग्वेदेषु च निष्णाता यजुर्वेदकृतश्रमाः
Sila’y bihasa sa lahat ng kaalaman, nakatawid sa kabilang pampang ng mga Veda at Vedāṅga; dalubhasa sa Ṛgveda, at hinubog sa masusing pag-aaral ng Yajurveda.
Verse 27
सामवेदांगपारज्ञास्त्रैविद्या धर्म वित्तमाः । तपोनिष्ठा शुभाचाराः सत्यव्रतपरायणाः
Nalalaman nila ang kabilang pampang ng Sāmaveda at ng mga sangay nito; bihasa sila sa tatluhang kaalamang Vedic, dakilang mga tagapagtanto ng dharma—matatag sa tapas, marangal ang asal, at nakatuon sa panatang katotohanan.
Verse 28
मासोपवासैः कृशितास्तथा चांद्रायणादिभिः । सदाचाराश्च ब्रह्मण्याः केन नित्यो पजीविनः । तत्सर्वमादितः कृत्स्नं ब्रूहि मे वदतां वर
Payat sila dahil sa mga pag-aayunong tumatagal ng isang buwan at sa mga panatang gaya ng Cāndrāyaṇa; malinis ang asal at tapat sa Brahman. Sa anong paraan nila tinutustusan ang araw-araw na kabuhayan? Ikuwento mo sa akin ang lahat nang buo, mula sa simula—O pinakamahusay sa mga nagsasalita.
Verse 29
दानवास्तत्र दैतेया भूतवेतालसंभवाः । राक्षसाश्च पिशाचाश्च उद्वेजंते कथं न तान्
Doon, naroon ang mga Dānava at Daitya, pati mga nilikhang mula sa bhūta at vetāla; ang mga Rākṣasa at Piśāca—paanong hindi sila mangilabot sa kanila, ang mga Brāhmaṇa?