Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 39

Devanagari script

श्रीरुद्र उवाच । साधुपृष्टं महाबाहो कारणं तस्य वच्म्यहम् । हयग्रीवस्य कृष्णस्य शृणुष्वे काग्रमानसः

Transliteration

śrīrudra uvāca | sādhupṛṣṭaṃ mahābāho kāraṇaṃ tasya vacmyaham | hayagrīvasya kṛṣṇasya śṛṇuṣve kāgramānasaḥ

Translation

Sinabi ni Śrī Rudra: Mabuti ang iyong tanong, O makapangyarihang bisig. Sasabihin ko ang sanhi niyon. Makinig kang may iisang-tutok na isip tungkol kay Kṛṣṇa sa anyong Hayagrīva.

Word by Word

• श्रीरुद्रः: Śrī Rudra
• श्रीरुद्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री + रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः ‘श्रीमान् रुद्रः’

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• साधु: well
• साधु: Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: साधु (अव्यय/विशेषणप्रयोग)
• Form: अव्यय; प्रशंसार्थक-क्रियाविशेषण ‘well’

• पृष्टम्: asked
• पृष्टम्: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: √प्रच्छ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘asked’

• महाबाहो: O mighty-armed one
• महाबाहो: Sambodhana (सम्बोधन/Vocative)
• Type: Noun
• Root: महा + बाहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; कर्मधारयः ‘महान् बाहुः यस्य’ (रूढ्या सम्बोधन)

• कारणम्: the reason
• कारणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• तस्य: of that
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• वच्मि: I tell
• वच्मि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• हयग्रीवस्य: of Hayagrīva
• हयग्रीवस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: हय + ग्रीव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारय-रूढिः ‘हयस्य ग्रीवा यस्य’ (नाम)

• कृष्णस्य: of Kṛṣṇa
• कृष्णस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: कृष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• शृणुष्व: listen
• शृणुष्व: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √श्रु (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• एकाग्रमानसः: O one with a focused mind
• एकाग्रमानसः: Sambodhana (सम्बोधन/Vocative)
• Type: Adjective
• Root: एक + अग्र + मानस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन/प्रथमा (Vocative/Nominative), एकवचन; तत्पुरुषः ‘एकाग्रं मानसं यस्य’ (बहुव्रीहिरूपेण विशेषणवत् प्रयोगः)

Speaker

Śrī Rudra (Śiva)

Skanda Dialogue

Listener: Unnamed interlocutor addressed as mahābāhu

Visual Art Cues

Scene: Rudra begins teaching: calm, authoritative, compassionate; the listener sits attentive. A subtle iconographic hint of Hayagrīva-Kṛṣṇa (horse-headed radiance or emblem) may appear as a visionary motif.

Characters & Entities

• Rudra (Śiva)
• Hayagrīva
• Kṛṣṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred knowledge is received through focused listening (ekāgratā) and respectful inquiry.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named in this verse; it introduces a theological explanation.

What ritualistic prescription is mentioned?

No external rite is prescribed; the inner discipline emphasized is attentive, concentrated hearing.