Adhyaya 98
Ang kabanatang ito ay isang tanong-at-sagot na diskursong teolohikal: itinuturo ni Mārkaṇḍeya kay Yudhiṣṭhira na dumalaw sa bantog na dambanang Prabhāseśvara, na tinatawag na “svarga-sopāna” (hagdan patungong langit) at kilala sa tatlong daigdig. Humihiling si Yudhiṣṭhira ng maikling salaysay tungkol sa pinagmulan at bunga ng kabutihang dulot ng tīrtha. Ipinapaliwanag ng kuwento ang pinagmulan sa pamamagitan ni Prabhā, ang (itinuturing na) kapus-palad na asawa ni Ravi, ang Araw. Nagsagawa siya ng matinding tapas—nabubuhay sa hangin at nakalubog sa pagninilay sa loob ng isang taon—kaya pinagkalooban siya ni Śiva. Ipinahayag ni Prabhā ang aral na para sa babae, ang “diyos” niya ay ang asawa anuman ang katangian nito, at inamin ang dalamhating dulot ng malas na kapalaran. Nangako si Śiva na ibabalik ang pabor ng asawa sa pamamagitan ng Kanyang biyaya; nagtanong si Umā (Pārvatī) tungkol sa pagiging praktikal nito, kaya dumating si Bhānu (Sūrya) sa hilagang pampang ng Narmadā. Inutusan ni Śiva si Sūrya na ingatan at bigyang-kasiyahan si Prabhā; at sa hiling ni Umā, pumayag si Sūrya na gawing pangunahin si Prabhā sa mga asawa. Humiling si Prabhā na manatili sa lugar ang isang bahagi (aṃśa) ni Sūrya upang “buksan” ang tīrtha, at itinatag ang isang liṅga na inilarawang “taglay ang lahat ng mga diyos,” na tinawag na Prabhāseśa. Pagkaraan, tumuon ang kabanata sa wastong asal ng paglalakbay-dambana: sinasabing nagbibigay ang Prabhāseśvara ng agarang bunga, lalo na sa Māgha śukla saptamī, sa pamamagitan ng ritwal na may pagdikit/pakikiugnay sa kabayo sa ilalim ng tamang paggabay ng mga brāhmaṇa, debotong pagligo, at pag-aalay ng dāna sa mga dvija. May detalyadong mga huwaran ng pagbibigay, lalo na ang go-dāna; at sa phalaśruti, ipinapahayag na ang pagligo at higit sa lahat ang kanya-dāna sa tīrtha ay nakapapawi kahit mabibigat na kasalanan, nagdadala sa mga daigdig ni Sūrya at Rudra, at katumbas ng bunga ng malalaking yajña; pinupuri ang go-dāna bilang walang-panahong kabutihan, na may diin sa caturdaśī.
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र प्रभासेश्वरमुत्तमम् । विख्यातं त्रिषु लोकेषु स्वर्गसोपानमुत्तमम्
Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: Pagkaraan nito, O panginoon ng mga hari, dapat magtungo sa dakilang Prabhāseśvara, na tanyag sa tatlong daigdig bilang pinakamataas na hagdan patungong langit.
Verse 2
युधिष्ठिर उवाच । प्रभासं तात मे ब्रूहि कथं जातं महाफलम् । स्वर्गसोपानदं दृश्यं संक्षेपात्कथयस्व मे
Sinabi ni Yudhiṣṭhira: Ama, ipahayag mo sa akin ang Prabhāsa—paano ito nagbunga ng dakilang gantimpala. Ang nakikitang ‘tagapagkaloob ng hagdan patungong langit’—isaysay mo sa akin nang maikli.
Verse 3
श्रीमार्कण्डेय उवाच । दुर्भगा रविपत्नी च प्रभानामेति विश्रुता । तया चाराधितः शम्भुरुग्रेण तपसा पुरा
Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: May isang babae na ang pangalan ay Prabhā, asawa ni Ravi (ang Araw), na tanyag bilang ‘kapus-palad.’ Noong unang panahon, sinamba niya si Śambhu sa pamamagitan ng mabagsik na pagtitika.
Verse 4
वायुभक्षा स्थिता वर्षं वर्षं ध्यानपरायणा । ततस्तुष्टो महादेवः प्रभायाः पाण्डुनन्दन
Namuhay siya sa hangin lamang, at taon-taon ay nakatuon sa pagninilay. Pagkaraan, nasiyahan si Mahādeva kay Prabhā, O anak ni Pāṇḍu.
Verse 5
ईश्वर उवाच । कस्मात्संक्लिश्यसे बाले कथ्यतां यद्विवक्षितम् । अहं हि भास्करोऽप्येको नानात्वं नैव विद्यते
Sinabi ni Īśvara: Anak, bakit mo pinahihirapan ang iyong sarili? Sabihin mo ang nais mong itanong. Sapagkat ako nga ang iisa—ako rin si Bhāskara (ang Araw); sa katotohanan, walang pagkakahati-hati.
Verse 6
प्रभोवाच । नान्यो देवः स्त्रियः शम्भो विना भर्त्रा क्वचित्प्रभो । सगुणो निर्गुणो वापि धनाढ्यो वाप्यकिंचनः
Sinabi ni Prabhā: O Śambhu, para sa isang babae, walang ibang diyos saanman kundi ang kanyang asawa, O Panginoon—mabuti man ang asal o salat sa kabutihan, mayaman man o dukha.
Verse 7
प्रियो वा यदि वा द्वेष्यः स्त्रीणां भर्तैव दैवतम् । दुर्भगत्वेन दग्धाहं सखीमध्ये सुरेश्वर । भर्त्तर्यल्लब्धसौख्यास्मि तेन क्लिश्याम्यहं भृशम्
Mahal man siya o kinasusuklaman, sa mga babae ang asawa lamang ang kanilang diyos. Sinusunog ako ng ‘kasawian’ sa gitna ng aking mga kasama, O Panginoon ng mga diyos; sapagkat hindi ko natamo ang ligaya sa aking asawa, labis akong nagdurusa.
Verse 8
ईश्वर उवाच । वल्लभा भास्करस्यैव मत्प्रसादाद्भविष्यसि
Sinabi ni Īśvara: Sa pamamagitan ng aking biyaya, tunay na ikaw ay magiging minamahal ni Bhāskara, ang Araw.
Verse 9
पार्वत्युवाच । अप्रमाणं भवद्वाक्यं भास्करोऽपि करिष्यति । वृथा क्लेशो भवेदस्याः प्रभायाः परमेश्वर
Sinabi ni Pārvatī: “O Parameśvara, ang iyong salita’y gagawing walang bisa maging ni Bhāskara. Kung gayon, magiging walang kabuluhan ang lahat ng pagdurusa ni Prabhā, O Kataas-taasang Panginoon.”
Verse 10
उमावाक्यान्महेशानध्यातस्तिमिरनाशनः । आगतो गगनाद्भानुर्नर्मदोत्तररोधसि
Dahil sa mga salita ni Umā, si Maheśa ay nagmuni-muni sa bagay na iyon. Pagkaraan, si Bhānu, ang tagapagwasak ng dilim, ay bumaba mula sa langit sa hilagang pampang ng Narmadā.
Verse 11
भानुरुवाच । आहूतोऽस्मि कथं देव ह्यघासुरनिषूदन
Sinabi ni Bhānu (ang Araw): “Paano ako tinawag, O Deva—O tagapagpuksa kay Aghāsura?”
Verse 12
ईश्वर उवाच । प्रभां पालय भो भानो संतोषेण परेण हि
Wika ni Īśvara: “O Bhānu, ingatan mo si Prabhā—gawin mo ito nang may sukdulang kasiyahan ng loob.”
Verse 13
उमोवाच । प्रभाया मन्दिरे नित्यं स्थीयतां हिमनाशन । अग्रपत्नी समस्तानां भार्याणां क्रियतां रवे
Wika ni Umā: “O tagapagpawi ng lamig, manahan ka araw-araw sa tahanan ni Prabhā. At ikaw, O Ravi, gawin mo siyang pangunahing asawa sa lahat ng iyong mga kabiyak.”
Verse 14
भानुरुवाच । एवं देवि करिष्यामि तव वाक्यं वरानने । एतच्छ्रुत्वा प्रभाहूता प्रत्युवाच महेश्वरम्
Wika ni Bhānu: “Gayon nga, O Devī; tutuparin ko ang iyong salita, O marikit ang mukha.” Nang marinig ito, si Prabhā—na ipinatawag—ay sumagot kay Maheśvara.
Verse 15
प्रभोवाच । स्वांशेन स्थीयतां देव मन्मथारे उमापते । एकांशः स्थाप्यतामत्र तीर्थस्योन्मीलनाय च
Wika ni Prabhā: “O Deva, O pumatay kay Manmatha, O panginoon ni Umā—manatili ka rito sa isang bahagi ng iyong sariling kapangyarihan. At magtatag din dito ng isang bahagi upang mahayag ang tīrtha na ito.”
Verse 16
श्रीमार्कण्डेय उवाच । सर्वदेवमयं लिङ्गं स्थापितं तत्र पाण्डव । प्रभासेश इति ख्यातं सर्वलोकेषु दुर्लभम्
Wika ni Śrī Mārkaṇḍeya: “Doon, O Pāṇḍava, naitatag ang isang liṅga na naglalaman ng diwa ng lahat ng mga diyos. Ito’y tanyag bilang ‘Prabhāseśa’, at bihirang makamtan sa lahat ng mga daigdig.”
Verse 17
अन्यानि यानि तीर्थानि काले तानि फलन्ति वै । प्रभासेशस्तु राजेन्द्र सद्यः कामफलप्रदः
Ang iba pang mga tīrtha ay namumunga sa takdang panahon; ngunit si Prabhāseśa, O pinakamainam sa mga hari, ay agad na nagkakaloob ng minimithing bunga.
Verse 18
माघमासे सिते पक्षे सप्तम्यां च विशेषतः । अश्वं यः स्पर्शयेत्तत्र यथोक्तब्राह्मणे नृप
Sa buwan ng Māgha, sa maliwanag na kalahati—lalo na sa ikapitong araw ng buwan—O hari, sinumang humipo roon sa isang kabayo ayon sa itinakdang utos ng mga Brāhmaṇa…
Verse 19
इन्द्रत्वं प्राप्यते तेन भास्करस्याथवा पदम् । स्नात्वा परमया भक्त्या दानं दद्याद्द्विजातये
Sa gawang iyon ng kabutihan, nakakamit niya ang pagka-Indra, o maging ang kalagayan ni Bhāskara, ang Araw. Pagkaligo nang may sukdulang debosyon, magbigay siya ng handog-kawanggawa sa isang dvija (Brāhmaṇa).
Verse 20
गोप्रदाता लभेत्स्वर्गं सत्यलोकं वरेश्वर । सर्वाङ्गसुन्दरीं शुभ्रां क्षीरिणीं तरुणीं शुभाम्
O dakilang Panginoon, ang nagkakaloob ng isang baka ay nakakamit ang langit—maging ang Satyaloka—at ginagantimpalaan ng maningning, mapalad, nagbibigay-gatas, kabataang baka na ganap ang ganda ng bawat bahagi.
Verse 21
सवत्सां घण्टासंयुक्तां कांस्यपात्रावदोहिनीम् । ददते ये नृपश्रेष्ठ न ते यान्ति यमालयम्
O pinakamainam sa mga hari, yaong nagbibigay ng bakang may guya, na may kampana at may kasangkapang tansong sisidlan sa paggagatas—ang gayong mga nagkakaloob ay hindi napaparoon sa tahanan ni Yama.
Verse 22
अथ यः परया भक्त्या स्नानं देवस्य कारयेत् । स प्राप्नोति परं लोकं यावदाभूतसम्प्लवम्
Ngayon, sinumang may sukdulang debosyon na magpagawa ng pagpapaligo sa Panginoon—makakamtan niya ang pinakamataas na daigdig, na nananatili hanggang sa pagkalusaw ng sansinukob.
Verse 23
दौर्भाग्यं नाशमायाति स्नानमात्रेण पाण्डव । तत्र तीर्थे तु यो भक्त्या कन्यादानं प्रयच्छति
O Pāṇḍava, ang kamalasan ay napapawi sa pagligo pa lamang. At sinumang may debosyon na maghandog ng kanyā-dāna sa banal na tawiran na yaon—
Verse 24
ब्राह्मणाय विवाहेन दापयेत्पाण्डुनन्दन । समानवयसे देया कुलशीलधनैस्तथा
O anak ni Pāṇḍu, ipagkaloob siya sa kasal sa isang Brāhmaṇa. Ibigay siya sa lalaking kaangkop ang gulang, at may mabuting angkan, asal, at kabuhayan.
Verse 25
ये ददन्ते महाराज ह्यपि पातकसंयुताः । तेषां पापानि लीयन्ते ह्युदके लवणं यथा
O dakilang hari, kahit yaong nabibigatan ng mga kasalanan—kapag sila’y nagbibigay (ng kawanggawa)—ang kanilang mga kasalanan ay nalulusaw, gaya ng asin sa tubig.
Verse 26
स्वामिद्रोहकृतं पापं निक्षेपस्यापहारिणि । मित्रघ्ने च कृतघ्ने च कूटसाक्ष्यसमुद्भवम्
(Maging) ang kasalanang bunga ng pagtataksil sa sariling panginoon; ng magnanakaw ng ipinagkatiwala; ng pumatay sa kaibigan; ng walang utang-na-loob; at yaong mula sa huwad na patotoo—
Verse 27
तद्ग्रामोद्यानभेदोत्थं परदारनिषेवणम् । वार्द्धुषिकस्य यत्पापं यत्पापं स्तेयसम्भवम्
Gayundin, ang kasalanang nagmumula sa pagsira sa liwasan o halamanan ng nayon; sa pakikiapid sa asawa ng iba; ang kasalanan ng mapagsamantala sa patubo; at ang kasalanang ibinubunga ng pagnanakaw—
Verse 28
कूपभेदोद्भवं यच्च बैडालव्रतधारिणः । दाम्भिकं वृक्षच्छेदोत्थं विवाहस्य निषेधजम्
Gayundin, ang kasalanang nagmumula sa pagbabasag ng balon; ang sa nagtatangan ng ‘panatang-pusa’ (mapagkunwaring pag-aaseta); ang kasalanan ng pagkukunwari; ang mula sa pagputol ng mga puno; at ang isinilang sa paghadlang sa kasal—
Verse 29
आरामस्थतरुच्छेदमगम्यागमनोद्भवम् । स्वभार्यात्यजने यच्च परभार्यासमीहनात्
Ang kasalanang nagmumula sa pagputol ng mga punong nasa halamanan, ang kasalanang isinilang sa paglapit sa babaeng di dapat lapitan, ang kasalanang dulot ng pagtalikod sa sariling marapat na asawa, at ang kasalanang mula sa pagnanasa sa asawa ng ibang lalaki—(lahat ng ito’y binabanggit dito).
Verse 30
ब्रह्मस्वहरणे यच्च गरदे गोविघातिनि । विद्याविक्रयणोत्थं च संसर्गाद्यच्च पातकम्
At ang kasalanang sangkot sa pagnanakaw ng ari-arian ng isang brāhmaṇa; ang kasalanan ng paglalason; ang kasalanan ng pagpatay sa baka; ang kasalanang nagmumula sa pagbebenta ng banal na kaalaman; at anumang kasalanang isinilang sa masamang pakikisama—(lahat ng ito’y kabilang).
Verse 31
श्वबिडालवधाद्घोरं सर्पशूद्रोद्भवं तथा । भूमिहर्तुश्च यत्पापं भूमिहारिणि चैव हि
Ang kakila-kilabot na kasalanan mula sa pagpatay sa mga aso at pusa; gayundin ang kasalanang may kaugnayan sa pananakit sa mga ahas at sa mga śūdra; at ang kasalanang ukol sa nang-aagaw ng lupa, at gayon din sa nagnanakaw o nagdadala-palayo ng lupa—(lahat ay kabilang).
Verse 32
मा ददस्वेति यत्पापं गोवह्निब्राह्मणेषु च । तत्पापं याति विलयं कन्यादानेन पाण्डव
O Pāṇḍava, ang anumang kasalanang nalilikha sa pagsasabing “Huwag magbigay” hinggil sa mga baka, sa banal na apoy, at sa mga brāhmaṇa—yaong kasalanan ay nalulusaw sa kanyādāna, ang pag-aalay ng isang dalaga.
Verse 33
स गत्वा भास्करं लोकं रुद्रलोके शुभे व्रजेत् । क्रीडते रुद्रलोकस्थो यावदिन्द्राश्चतुर्दश
Pagkarating niya sa daigdig ni Bhāskara, ang Araw, siya’y tutungo sa mapalad na daigdig ni Rudra; at nananahan sa kaharian ni Rudra, siya’y naglalaro roon hanggang sa magdaan ang labing-apat na Indra (mga yugto).
Verse 34
सर्वपापक्षये जाते शिवे भवति भावना । एतद्व्रजति यस्तीर्थं प्रभासं पाण्डुनन्दन
Kapag napawi na ang lahat ng kasalanan, ang puso’y napupuno ng debosyon kay Śiva. O anak ni Pāṇḍu, ito ang sinasapit ng taong dumadalaw sa banal na tīrtha na tinatawag na Prabhāsa.
Verse 35
सर्वतीर्थफलं प्राप्य सोऽश्वमेधफलं लभेत् । गोप्रदानं महापुण्यं सर्वपापक्षयं परम् । प्रशस्तं सर्वकालं हि चतुर्दश्यां विशेषतः
Matamo ang bunga ng lahat ng paglalakbay-dambana, at matatamo rin ang bunga ng sakripisyong Aśvamedha. Ang pag-aalay ng baka ay dakilang kabutihan at siyang pinakamataas na paglipol ng lahat ng kasalanan. Mapalad ito sa lahat ng panahon—lalo na sa caturdaśī, ang ika-labing-apat na araw ng buwan.