Adhyaya 92
Ang adhyāya na ito ay nasa anyong diyalogo: tinanong ni Yudhiṣṭhira si Mārkaṇḍeya tungkol sa pinagmulan ng isang tīrtha sa pampang ng Narmadā na tinatawag na Yamahāsya (“tawa ni Yama”). Isinalaysay ni Mārkaṇḍeya na si Yama (Dharmarāja) ay dumating nang mas maaga upang maligo sa Revā at nasaksihan ang kapangyarihang maglinis ng kasalanan kahit sa iisang paglubog. Pinagnilayan niya ang kabalintunaan: ang mga taong pasan ang maling gawa ay nakararating pa rin sa kanyang daigdig, samantalang ang Revā-snāna ay pinupuri bilang nagdadala sa mapalad na kalagayan, maging sa katayuang Vaiṣṇava. Natawa siya sa mga may kakayahan ngunit hindi man lamang tumitingin sa banal na ilog, at itinatag niya roon ang isang diyos na tinawag na Yamahāseśvara bago umalis. Pagkaraan, itinakda ang isang pagtalima: sa buwan ng Aśvina, sa caturdaśī ng kṛṣṇa-pakṣa, dapat mag-ayuno nang may debosyon, magpuyat sa gabi, at gisingin ang diyos sa pamamagitan ng lamparang ghee; inilalarawan ito bilang pag-aalis ng sari-saring uri ng pagkukulang. Inilalahad din ang mga aral hinggil sa dāna at wastong asal—lalo na ang paggalang sa mga brāhmaṇa sa amāvāsyā na may pagpigil sa galit (jita-krodha) at mga handog na itinakda: ginto/lupa/linga (sesame), balat ng itim na usa, “sesame-cow,” at higit sa lahat ang kaloob na “kalabaw-baka” na may detalyadong ayos ng ritwal. May tala rin ng mga kinatatakutang parusa sa daigdig ni Yama, ngunit ipinaliliwanag na napapawi ang mga ito sa bisa ng tīrtha at dāna. Sa phalaśruti, sinasabi na kahit ang pakikinig sa salaysay na ito ay nakapagpapalaya sa mga pagkukulang at pumipigil sa pagtanaw sa tahanan ni Yama.
Shlokas
Verse 1
। श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र यमहास्यमनुत्तमम् । सर्वपापहरं तीर्थं नर्मदातटमाश्रितम्
Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: “Pagkaraan nito, O hari ng mga hari, dapat magtungo ang isa sa walang kapantay na tīrtha na tinatawag na Yamahāsya—isang banal na tawiran na nag-aalis ng lahat ng kasalanan, na nasa pampang ng Narmadā.”
Verse 2
युधिष्ठिर उवाच । यमहास्यं कथं जातं पृथिव्यां द्विजपुंगव । एतत्सर्वं ममाख्याहि परं कौतूहलं हि मे
Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “O pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang, paano nagmula sa lupa ang Yamahāsya? Isalaysay mo sa akin ang lahat—sapagkat dakila ang aking pag-uusisa.”
Verse 3
श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाप्राज्ञ पृष्टोऽहं नृपनन्दन । स्नानार्थं नर्मदां पुण्यामागतस्ते पिता पुरा
Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: “Tunay na mabuti, tunay na mabuti ang iyong tanong, O lubhang marunong na anak ng hari. Noong unang panahon, ang iyong ama’y dumating sa banal na Narmadā upang maligo.”
Verse 4
रजकेन यथा धौतं वस्त्रं भवति निर्मलम् । तथासौ निर्मलो जातो धर्मराजो युधिष्ठिर
Kung paanong ang damit na nilabhan ng tagalaba ay nagiging dalisay, gayon din siya’y naging malinis—si Dharmarāja, O Yudhiṣṭhira.
Verse 5
स पश्यन्निर्मलं देहं हसन्प्रोवाच विस्मितः
Nang makita niya ang katawang walang dungis, siya’y ngumiti at, namangha, ay nagsalita.
Verse 6
यम उवाच । मत्पुरं कथमायान्ति मनुजाः पापबृंहिताः । स्नानेनैकेन रेवायाः प्राप्यते वैष्णवं पदम्
Sinabi ni Yama: “Paano nakararating sa aking lungsod ang mga taong namamaga sa kasalanan? Sa iisang paliligo sa Revā, natatamo ang kalagayang Vaiṣṇava—ang tahanan ni Viṣṇu.”
Verse 7
समर्था ये न पश्यन्ति रेवां पुण्यजलां शुभाम् । जात्यन्धैस्ते समा ज्ञेया मृतैः पङ्गुभिरेव वा
Yaong may kakayahan ngunit hindi tumitingin sa Revā—sa mapalad na ilog na may banal na tubig—ay dapat ituring na tulad ng ipinanganak na bulag, o maging ng patay, o ng pilay.
Verse 8
समर्था ये न पश्यन्ति रेवां पुण्यजलां नदीम् । एतस्मात्कारणाद्राजन्हसितो लोकशासनः
O Hari, sapagkat yaong may kakayahan ngunit hindi pa rin tumitingin sa Revā, ang ilog ng banal na tubig, kaya tumawa ang Tagapamahala ng mga daigdig (Yama).
Verse 9
स्थापयित्वा यमस्तत्र देवं स्वर्गं जगाम ह । यमहासेश्वरे राजञ्जितक्रोधो जितेन्द्रियः
Matapos itatag ni Yama roon ang diyos, tunay ngang nagtungo siya sa langit. O Hari, sa Yama-hāseśvara, siya’y nagwagi sa galit at nagpasupil ng mga pandama.
Verse 10
विशेषाच्चाश्विने मासि कृष्णपक्षे चतुर्दशीम् । उपोष्य परया भक्त्या सर्वपापैः प्रमुच्यते
Lalo na sa buwang Āśvina, sa ika-labing-apat na araw ng madilim na kalahati—sa pag-aayuno na may sukdulang debosyon—napapalaya ang tao sa lahat ng kasalanan.
Verse 11
रात्रौ जागरणं कुर्याद्दीपं देवस्य बोधयेत् । घृतेन चैव राजेन्द्र शृणु तत्रास्ति यत्फलम्
Sa gabi’y magpuyat sa pagbabantay at gisingin ang Panginoon sa ilawan; at sa ghee rin, O pinakamainam sa mga hari—pakinggan ang bungang nagmumula roon.
Verse 12
मुच्यते पातकैः सर्वैरगम्यागमनोद्भवैः । अभक्ष्यभक्षणोद्भूतैरपेयापेयजैरपि
Napapalaya ang tao sa lahat ng kasalanan—maging yaong mula sa ipinagbabawal na pagsasama, mula sa pagkain ng di dapat kainin, at maging sa pag-inom ng di dapat inumin.
Verse 13
अवाह्यवाहिते यत्स्याददोह्यादोहने यथा । स्नानमात्रेण तस्यैवं यान्ति पापान्यनेकधा
Kung paanong may kasalanan sa pagpapabuhat ng di dapat buhatin, o sa paggagatas ng di dapat gatasan—gayon din, sa pagligo lamang sa banal na tubig na yaon, ang mga kasalanan ay lumalayo sa maraming paraan.
Verse 14
यमलोकं न वीक्षेत मनुजः स कदाचन । पित्ःणां परमं गुह्यमिदं भूमौ नरेश्वर
Ang taong gayon ay hindi kailanman makakakita sa daigdig ni Yama. O hari ng mga tao, ito ang pinakadakilang lihim ng mga Pitṛ (mga ninuno) na naririto sa lupa.
Verse 15
ददतामक्षयं सर्वं यमहास्ये न संशयः । अमावास्यां जितक्रोधो यस्तु पूजयते द्विजान्
Sa mga nagbibigay, ang lahat ng kabutihang bunga ay nagiging di-mauubos sa mismong pintuan ni Yama—walang pag-aalinlangan. Sa araw ng Amāvāsyā (bagong buwan), sinumang nagtagumpay sa galit at gumagalang at sumasamba sa mga dvija (dalawang-ulit na isinilang, mga brāhmaṇa) ay tumatamo ng di-nabibigong bunga.
Verse 16
हिरण्यभूमिदानेन तिलदानेन भूयसा । कृष्णाजिनप्रदानेन तिलधेनुप्रदानतः
Sa pag-aalay ng ginto at lupa, sa masaganang pag-aalay ng linga (sesame), sa paghandog ng balat ng itim na usa, at sa pag-aalay ng ‘tiladhenu’—ang ritwal na ‘baka’ na hinubog sa linga—ang kabutihang bunga ay lubhang nadaragdagan.
Verse 17
विधानोक्तद्विजाग्र्याय ये प्रदास्यन्ति भक्तितः । हयं वा कुंजरं वाथ धूर्वहौ सीरसंयुतौ
Yaong mga, nang may debosyon, ay nagbibigay sa isang dakilang brāhmaṇa ayon sa itinakdang tuntunin—maging kabayo man, o elepante, o isang pares ng bakang pang-araro na nakayuko sa araro—ay nagsasagawa ng lubhang marangal at mapagpalang kawanggawa.
Verse 18
कन्यां वसुमतीं गां च महिषीं वा पयस्विनीम् । ददते ये नृपश्रेष्ठ नोपसर्पन्ति ते यमम्
O pinakadakilang hari, yaong nagkakaloob ng dalaga sa kasal, o lupa, o baka, o kalabaw na nagbibigay-gatas—hindi sila lumalapit kay Yama.
Verse 19
यमोऽपि भवति प्रीतः प्रतिजन्म युधिष्ठिर । यमस्य वाहो महिषो महिष्यस्तस्य मातरः
Maging si Yama ay nalulugod, O Yudhiṣṭhira, sa bawat kapanganakan. Ang kalabaw ang sasakyan ni Yama, at ang mga inang-kalabaw ay itinuturing na parang kanyang mga ina, karapat-dapat igalang.
Verse 20
तासां दानप्रभावेण यमः प्रीतो भवेद्ध्रुवम् । नासौ यममवाप्नोति यदि पापैः समावृतः
Sa bisa ng pag-aalay ng mga inang-kalabaw na iyon, tiyak na nalulugod si Yama. Kahit ang tao’y nababalot ng mga kasalanan, hindi siya nasasaklaw ni Yama.
Verse 21
एतस्मात्कारणादत्र महिषीदानमुत्तमम् । तस्याः शृङ्गे जलं कार्यं धूम्रवस्त्रानुवेष्टिता
Dahil dito, sa bagay na ito, ang pag-aalay ng inang-kalabaw ang itinuturing na pinakamataas. Dapat lagyan ng tubig ang kanyang sungay, at balutin siya ng telang kulay-usok.
Verse 22
आयसस्य खुराः कार्यास्ताम्रपृष्ठाः सुभूषिताः । लवणाचलं पूर्वस्यामाग्नेय्यां गुडपर्वतम्
Ang kanyang mga kuko ay dapat gawing bakal, ang kanyang likod ay balutan ng tanso at pagandahin nang mainam. Sa silangan ay ilagay ang “bundok ng asin,” at sa timog-silangan ang “bundok ng jaggery.”
Verse 23
कार्पासं याम्यभागं तु नवनीतं तु नैरृते । पश्चिमे सप्तधान्यानि वायव्ये तंदुलाः स्मृताः
Sa dakong timog ay ilagay ang bulak; sa timog-kanluran ang sariwang mantikilya. Sa kanluran ay itakda ang pitong butil, at sa hilagang-kanluran ay iniuutos ang bigas.
Verse 24
सौम्ये तु काञ्चनं दद्यादीशाने घृतमेव च । प्रदद्याद्यमराजो मे प्रीयतामित्युदीरयन्
Sa dakong hilaga ay maghandog ng ginto, at sa hilagang-silangan ay ghee rin. Magbigay ang nag-aalay habang binibigkas: “Nawa’y malugod sa akin si Yamarāja.”
Verse 25
इत्युच्चार्य द्विजस्याग्रे यमलोकं महाभयम् । असिपत्त्रवनं घोरं यमचुल्ली सुदारुणा
Pagkasambit nito sa harap ng marangal na brāhmaṇa, (inilarawan niya) ang daigdig ni Yama na lubhang nakapanghihilakbot—ang kakila-kilabot na gubat na may dahong parang tabak (Asipattravana) at ang sukdulang malupit na “pugon ni Yama” (Yamacullī).
Verse 26
रौद्रा वैतरणी चैव कुम्भीपाको भयावहः । कालसूत्रो महाभीमस्तथा यमलपर्वतौ
Naroon ang (mga impiyerno) na gaya ng Raudra, at gayundin ang Vaitaraṇī; ang nakapanghihilakbot na Kumbhīpāka; ang labis na kakila-kilabot na Kālasūtra; at gayundin ang mga bundok sa nasasakupan ni Yama.
Verse 27
क्रकचं तैलयन्त्रं च श्वानो गृध्राः सुदारुणाः । निरुच्छ्वासा महानादा भैरवो रौरवस्तथा
Naroon ang (mga parusa) na gaya ng lagari (Krakaca) at ng pangdikdik na pangpiga ng langis (Tailayantra); at ang sukdulang malulupit na mga aso at mga buwitre. Naroon din ang mga dako ng pagkasakal at ng dagundong na alingawngaw—Bhairava at Raurava rin.
Verse 28
एते घोरा याम्यलोके श्रूयन्ते द्विजसत्तम । त्वत्प्रसादेन ते सोम्यास्तीर्थस्यास्य प्रभावतः
O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, ang mga ito’y nababalitang kakila-kilabot sa daigdig ni Yama; ngunit sa iyong biyaya—at sa kapangyarihan ng banal na tawiran—nagiging maamo at di na nakatatakot.
Verse 29
दानस्यास्य प्रभावेण यमराजप्रसादतः । नरकेऽहं न यास्यामि द्विज जन्मनि जन्मनि
Sa bisa ng handog na ito at sa pagsang-ayon ni Haring Yama, O brāhmaṇa, hindi ako mapapasa-impyerno—sa bawat kapanganakan, muli’t muli.
Verse 30
यमहास्यस्य चाख्यानमिदं शृण्वन्ति ये नराः । तेऽपि पापविनिर्मुक्ता न पश्यन्ति यमालयम्
Ang mga taong nakikinig sa salaysay na ito tungkol sa ‘tawa ni Yama’—sila man, napalaya sa kasalanan, ay hindi na masisilayan ang tahanan ni Yama.