Adhyaya 57
Ipinapakita ng kabanatang ito ang dalawang-bahaging aral na teolohikal. Una, isinasagawa ni Bhānumatī ang maayos na pagtalima sa Śaiva: pinapakain ang mga Brahmin, tumutupad ng upavāsa-niyama (pag-aayuno at disiplina), naliligo sa lawa ni Markaṇḍa (Markaṇḍasya hrada), at sumasamba kay Maheśvara—tinatawag ding Vṛṣabhadhvaja—sa pamamagitan ng pañcāmṛta, pabango, insenso, ilawan, handog, mga bulaklak, at magdamagang pagpupuyat (kṣapā-jāgaraṇa) na may pagbigkas ng Purāṇa, awit, sayaw, at mga himno. Pagkaraan, ipinaliwanag ng mga Brahmin na ang sandaling iyon ay ang pistang Padmaka, binanggit ang mga tanda ng tithi/nakṣatra/yoga/karana, at sinabi na ang mga kaloob, paghahandog sa apoy, at japa roon ay nagiging akṣaya—hindi nauubos na bunga. Ikalawa, lumilipat ang salaysay sa usaping etikal: nakatagpo ni Bhānumatī ang isang Śabara na naghahandang tumalon mula sa bundok na Bhṛgumūrdhan kasama ang asawa, hindi dahil sa agarang pagdurusa kundi dahil sa takot sa saṃsāra at pangambang nabigo siyang isabuhay ang dharma matapos makamit ang pagsilang bilang tao. Pinayuhan siya ni Bhānumatī na may panahon pa para sa dharma at paglilinis sa pamamagitan ng mga panata at pagbibigay. Tumanggi ang Śabara sa tulong na nakabatay sa yaman, dahil sa pangambang “utang sa pagkain/karumihan”: “ang kumakain ng pagkain ng iba ay kumakain ng kasalanan ng taong iyon,” at nanatiling matatag. Pinigil niya ang sarili gamit ang kalahating kasuotan, nagmuni kay Hari, at nahulog; makalipas ang kaunting sandali, siya at ang asawa ay nakitang umaakyat sa isang makalangit na sasakyang panghimpapawid, tanda ng paglaya at dakilang hantungan.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । भानुमती द्विजान्भोज्य बुभुजे भुक्तशेषतः । भुक्त्वा सुसुखमास्थाय तदन्नं परिणाम्य च
Sinabi ni Īśvara: Si Bhānumatī, matapos pakainin ang mga dalawang-ulit na isinilang (mga brāhmaṇa), ay kumain ng natira. Pagkakain, siya’y nagpahinga nang lubos na ginhawa, at ang pagkain ay maayos na natunaw.
Verse 2
त्रयोदश्यां ततो गत्वा मदनाख्यतिथौ तदा । मार्कण्डस्य ह्रदे स्नात्वानर्च्य देवं गुहाशयम्
Pagkaraan, sa ikalabintatlong araw ng buwan—sa petsang tinatawag na Madana—siya’y nagtungo at naligo sa lawa ni Mārkaṇḍa, at sumamba sa Diyos na nananahan sa yungib.
Verse 3
कृतोपवासनियमा स्नापयित्वा महेश्वरम् । पञ्चामृतसुगन्धेन धूपदीपनिवेदनैः
Matapos tuparin ang mga panata ng pag-aayuno, pinaliguan niya si Maheśvara; ginamit ang mabangong pañcāmṛta, at naghandog ng insenso, mga ilawan, at mga alay.
Verse 4
आर्चयद्विविधैः पुष्पैर्नैवेद्यैश्च सुशोभनैः । क्षपाजागरणं कृत्वा श्रुत्वा पौराणिकीं कथाम्
Sumamba siya sa iba’t ibang bulaklak at sa mariringal na handog na pagkain. Nagpuyat siya magdamag at nakinig sa banal na salaysay ng Purāṇa.
Verse 5
नृत्यगीतैस्तथा स्तोत्रैर्दध्यौ देवं महेश्वरम् । अन्नं विस्तारितं सर्वं देवस्याग्रे यथाविधि
Sa sayaw, awit, at mga himno, nagmuni-muni siya sa Panginoong Maheśvara; at ayon sa wastong tuntunin, inilatag niya ang lahat ng handog na pagkain sa harap ng Diyos.
Verse 6
चातुर्वर्ण्यसुताः सर्वे भोजिताः सपरिच्छदाः । चतुर्दश्यां दिनं यावत्सम्पूज्य वृषभध्वजम्
Ang lahat ng mga anak ng apat na varṇa ay pinakain, kasama ang nararapat na mga gamit at handog; at sa ika-labing-apat na araw ng buwan, sinamba niya ang Panginoong may watawat na Toro (Śiva) sa buong maghapon.
Verse 7
शङ्खवादित्रभेरीभिः पटहध्वनिनादितम् । क्षपाजागरणं कृत्वा प्रभूतजनसंकुलम्
Sa tunog ng kabibe, mga tugtugin, mga tambol na bhērī, at malalakas na dagundong ng mga tambol, nagbantay siya magdamag—sa gitna ng napakaraming taong nagkatipon.
Verse 8
नृत्यगीतैस्तथा स्तोत्रैः प्रेरिता सा निशा तदा । प्रभाते भोजिता विप्राः पायसैर्मधुसर्पिषा
Kaya ang gabing yaon ay lumipas sa sayaw, awit, at mga himno; at pagsikat ng umaga, pinakain ang mga brāhmaṇa ng payasa, pulot, at ghee.
Verse 9
दत्त्वा दानानि विप्रेभ्यः शक्त्या विप्रानुसारतः । अर्चयित्वा महापुष्पैः सुगन्धैर्मदनेन च
Pagkaraang maghandog ng mga kaloob sa mga brāhmaṇa ayon sa sariling kakayahan at sa nararapat sa kanila, saka siya sumamba sa pamamagitan ng mariringal na bulaklak, mababangong handog, at insenso.
Verse 10
विचित्रैः सूक्ष्मवस्त्रैश्च देवः सम्पूज्य वेष्टितः । स्रग्दामलम्बमानैश्च बहुदीपसमुज्ज्वलैः
Matapos ganap na sambahin, ang Diyos ay pinalamutian at binalutan ng maseselang, makukulay na kasuotan; may nakabiting mga kuwintas ng bulaklak at nagningning sa liwanag ng maraming lampara.
Verse 11
पक्वान्नैर्विविधैर्भक्ष्यैः सुवृत्तैर्मोदकादिभिः । ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे वेदाध्ययनतत्पराः
Sa iba’t ibang lutong pagkain at sari-saring masasarap na handang kainin—mga modaka at iba pa—saka ang lahat ng mga brāhmaṇa, na masigasig sa pag-aaral ng Veda, ay pinarangalan nang nararapat.
Verse 12
तत्पर्व कीर्तयांश्चक्रुः पद्मकं नाम नामतः । आदित्यस्य दिनं त्वद्य तिथिः पञ्चदशी तथा
Ipinahayag nila ang kapistahang iyon sa pangalan na “Padmaka”; at sinabi: “Ngayon ay araw ni Āditya (Linggo), at ang tithi ay ang ikalabinlima rin.”
Verse 13
त्वाष्ट्रमेव च नक्षत्रं संक्रान्तिर्विषुवन्तथा । व्यतीपातस्तथा योगः करणविष्टिरेव च
Bukod dito, ang nakṣatra ay Tvāṣṭra; naroon din ang saṃkrānti at ang pantay-araw at pantay-gabi. May Vyatīpāta rin, gayundin ang mapalad na yoga, at ang karaṇa ay Viṣṭi rin.
Verse 14
पद्मकं नाम पर्वैतदयनादिचतुर्गुणम् । अत्र दत्तं हुतं जप्तं सर्वं भवति चाक्षयम्
Ang pagdiriwang na ito ay tinatawag na “Padmaka,” at dahil sa mga salik gaya ng ayana, nagbubunga ito nang apat na ulit. Anumang kawanggawa, handog sa apoy, o japa na inuulit dito—lahat ay nagiging di-nasisira.
Verse 15
ते द्विजा भानुमत्याथ शूलभेदं गताः सह । ददृशुः शबरं कुण्डे भार्यया सह संस्थितम्
Pagkaraan, ang mga brāhmaṇa, kasama si Bhānumatī, ay nagtungo sa Śūlabheda. Doon ay nakita nila ang isang Śabara na nakatayo sa sagradong lawa, kasama ang kaniyang asawa.
Verse 16
ऐशानीं स दिशं गत्वा पर्वते भृगुमूर्धनि । पतितुं च समारूढो भार्यया सह पार्थिव
O Hari, patungo sa hilagang-silangang dako, umakyat siya sa bundok na tinatawag na Bhṛgumūrdhan; at kasama ang kaniyang asawa, nagbalak siyang magpatihulog.
Verse 17
भानुमत्युवाच । तिष्ठ तिष्ठ महासत्त्व शृणुष्व वचनं मम । किमर्थं त्यजसि प्राणानद्यापि च युवा भवान्
Sinabi ni Bhānumatī: “Huminto ka, huminto ka, O marangal na nilalang—pakinggan mo ang aking salita. Bakit mo iiwan ang iyong hininga ng buhay, gayong ikaw ay bata pa hanggang ngayon?”
Verse 18
कः सन्तापः क उद्वेगः किं दुःखं व्याधिरेव च । शिशुः संदृश्यसेऽद्यापि कारणं कथ्यतामिदम्
“Anong pagdurusa ito, anong pagkabalisa? Anong dalamhati—o maging karamdaman—ang dumadapo sa iyo? Mukha ka pa ring parang isang binata; ipahayag mo sa akin ang dahilan nito.”
Verse 19
शबर उवाच । कारणं नास्ति मे किंचिन्न दुःखं किंचिदेव तु । संसारभयभीतोऽहं नान्या बुद्धिः प्रवर्तते
Sinabi ng Śabara: “Wala akong tiyak na dahilan, ni anumang natatanging dalamhati. Ngunit ako’y nanginginig sa takot sa saṃsāra; wala nang ibang pasya ang sumisibol sa aking isip.”
Verse 20
दुःखेन लभ्यते यस्मान्मानुष्यं जन्म भाग्यतः । मानुष्यं जन्म चासाद्य या न धर्मं समाचरेत्
“Sapagkat ang pagsilang bilang tao ay nakakamtan sa pamamagitan ng paghihirap, at sa bisa ng mabuting kapalaran. At yaong, matapos makamtan ang kapanganakang-tao, ay hindi nagsasagawa ng dharma…”
Verse 21
स गच्छेन्निरयं घोरमात्मदोषेण सुन्दरि । तस्मात्पतितुमिच्छामि तीर्थेऽस्मिन्पापनाशने
“…ang gayong tao ay tutungo sa kakila-kilabot na impiyerno dahil sa sariling kasalanan, O marikit. Kaya ibig kong ihulog ang aking sarili sa tīrtha na ito na pumupuksa ng mga kasalanan.”
Verse 22
राज्ञ्युवाच । अद्यापि वर्तते कालो धर्मस्योपार्जने तव । कृतापकृतकर्मा वै व्रतदानैर्विशुध्यति
Sinabi ng reyna: “May panahon pa ngayon upang makapagtipon ka ng dharma. Tunay, ang gumawa ng masama at mabuti ay nalilinis sa pamamagitan ng mga panata at mga handog na kawanggawa.”
Verse 23
अहं दास्यामि धान्यं वा वासांसि द्रविणं बहु । नित्यमाचर धर्मं त्वं ध्यायन्नित्यं महेश्वरम्
“Ibibigay ko sa iyo ang butil, mga kasuotan, at saganang kayamanan. Ikaw nama’y magsagawa ng dharma araw-araw, laging nagmumuni kay Maheśvara.”
Verse 24
शबर उवाच । नैवाहं कामये वित्तं न धान्यं वस्त्रमेव च । यो यस्यैवान्नमश्नाति स तस्याश्नाति किल्बिषम्
Sinabi ng Śabara: “Hindi ko ninanais ang yaman, ni butil, ni maging kasuotan. Ang sinumang kumakain ng pagkain ng iba, tunay na kinakain ang kasalanan ng taong iyon.”
Verse 25
राज्ञ्युवाच । कन्दमूलफलाहारो भ्रमित्वा भैक्ष्यमुत्तमम् । अवगाह्य सुतीर्थानि सर्वपापैः प्रमुच्यते
Sinabi ng reyna: “Namumuhay sa ugat, tuber, at mga bunga, at naglalakbay upang tumanggap ng marangal na limos; ang naliligo sa mga pinakabanal na tawiran na ito’y napapalaya sa lahat ng kasalanan.”
Verse 26
ततो विमुक्तपापस्तु यत्किंचित्कुरुते शुचिः । कर्मणा तेन पूतस्त्वं सद्गतिं प्राप्स्यसि ध्रुवम्
“Pagkaraan, yamang napalaya sa kasalanan, anumang gawain ang gawin ng isang dalisay—sa gawa ring iyon ikaw ay mapapabanal at tiyak na makakamtan ang mabuting hantungan.”
Verse 27
शबर उवाच । अन्नमद्य मया त्यक्तं प्राणेभ्योऽपि महत्तरम् । सत्यं न लोपयेद्देवि निश्चितात्र मतिर्मम
Sinabi ng Śabara: “Ngayon ay tinalikuran ko ang pagkain—na higit pang mahalaga kaysa hininga ng buhay. O Diyosa, hindi ko iiwan ang katotohanan; matatag ang aking pasiya rito.”
Verse 28
प्रसादः क्रियतां देवि क्षमस्वाद्य जनैः सह । अर्धोत्तरीयवस्त्रेण संयम्यात्मानमुद्यतः
“O Diyosa, ipagkaloob Mo ang Iyong biyaya; patawarin Mo ako ngayon, kasama ng mga tao. Pinigil niya ang sarili, at nakabigkis ng kalahating pang-itaas na damit, tumindig siyang handa.”
Verse 29
भार्यया सहितो व्याधो हरिं ध्यात्वा पपात ह । नगार्धात्पतितो यावद्गतजीवो नराधिप
“Ang mangangaso, kasama ang kanyang asawa, habang nagmumuni kay Hari, ay bumagsak. Pagkahulog mula sa gilid ng bundok, nalagutan siya ng buhay, O hari.”
Verse 30
चूर्णीभूतौ हि तौ दृष्ट्वा कुण्डस्योपरि भूमिप । त्रिमुहूर्ते गते काले शबरो भार्यया सह
“Nang makita ang dalawang yaon na nagkadurug-durog sa ibabaw ng kuṇḍa, O hari, at makalipas ang tatlong muhūrta ng panahon, ang Śabara—kasama ang kanyang asawa—(… ).”
Verse 31
दिव्यं विमानमारूढो गतश्चानुत्तमां गतिम्
“Sumakay siya sa isang makalangit na vimāna at nagtungo sa walang kapantay na kalagayan.”
Verse 57
। अध्याय
“Adhyāya” — tanda ng pagtatapos ng kabanata.