Adhyaya 52
Binubuksan ng Kabanata 52 ang salaysay nang ipahayag ni Īśvara ang isang naunang kuwento tungkol sa isang dakilang asceta na, kasama ang kanyang sambahayan, ay nakamit ang langit; kaya humiling si Haring Uttānapāda na marinig ang buong pangyayari. Pagkaraan, inilalarawan ang Kāśī: sa paghahari ni Haring Citrasena, ang Vārāṇasī ay masagana—umaalingawngaw ang pagbigkas ng Veda, masigla ang kalakalan, at siksik ang mga templo at āśrama. Sa hilaga ng lungsod, sa loob ng Mandāravana, naroon ang tanyag na hermitage at ipinakikilala ang Brahmanong asceta na si Dīrghatapā, kilala sa matinding tapas. Ipinakikita rin na ang pag-aaseta ay maaaring umiral kasabay ng kaayusang pampamilya: naninirahan siya kasama ang asawa, anak na lalaki, at manugang na babae, at inaalalayan ng limang anak na lalaki. Ang bunso, si Ṛkṣaśṛṅga, ay sinanay sa Veda, nag-iingat ng brahmacarya, marangal ang asal, yogi, at payak sa pagkain. May natatanging motibo: kumikilos siya na tila anyong usa at nakikisalamuha sa mga kawan ng usa, ngunit araw-araw ay nagbabalik upang magbigay-galang at sumamba sa mga magulang—tanda ng disiplinadong paggalang sa magulang sa loob ng buhay-āśrama. Sa wakas, dahil sa tadhana (daiva-yoga), namatay si Ṛkṣaśṛṅga, na naghahanda sa susunod na pagninilay tungkol sa kapalaran, kabutihang-loob, at landas ng kabilang-buhay ng mga sambahayang asceta.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । अन्यदाख्यानकं वक्ष्ये पुरा वृत्तं नराधिप । सकुटुम्बो गतः स्वर्गं मुनिर्यत्र महातपाः
Sinabi ni Īśvara: O hari, isasalaysay ko ang isa pang sinaunang pangyayari. Doon, ang dakilang tapasyang muni, kasama ang kanyang pamilya, ay nakaabot sa langit sa banal na pook na yaon.
Verse 2
उत्तानपाद उवाच । कथं नाकं गतो विप्रः सकुटुम्बो महानृषिः । कौतुकं परमं देव कथयस्व मम प्रभो
Sinabi ni Uttānapāda: O Deva, paano umakyat sa langit ang dakilang rishi na brāhmaṇa, kasama ang kanyang pamilya? Ito ang aking pinakamataas na pagkamangha—ipahayag mo sa akin, O Panginoon.
Verse 3
ईश्वर उवाच । चित्रसेन इति ख्यातः काशीराजः पुराभवत् । शूरो दाता सुधर्मात्मा सर्वकामसमृद्धिमान्
Sinabi ni Īśvara: Noong unang panahon, may hari ng Kāśī na tanyag sa pangalang Citrasena—matapang, mapagbigay, matuwid ang loob, at pinagkalooban ng kasaganaan at katuparan ng bawat marangal na hangarin.
Verse 4
सा पुरी जनसंकीर्णा नानारत्नोपशोभिता । वाराणसीति विख्याता गङ्गातीरमुपाश्रिता
Ang lunsod na yaon ay siksik sa mga tao at pinapalamutian ng sari-saring hiyas. Kilala ito bilang Vārāṇasī at nakahimlay sa pampang ng banal na Gaṅgā.
Verse 5
शरच्चन्द्रप्रतीकाशा विद्वज्जनविभूषिता । इन्द्रयष्टिसमाकीर्णा गोपगोकुलसंवृता
Kumikinang siya na wari’y buwan ng taglagas, pinalamutian ng kapulungan ng mga pantas; punô ng matatayog na haliging Indra, at napaliligiran ng mga pastol at mga kawan ng baka.
Verse 6
बहुध्वजसमाकीर्णा वेदध्वनिनिनादिता । वणिग्जनैर्बहुविधैः क्रयविक्रयशालिनी
Punô ito ng maraming watawat at umuugong sa alingawngaw ng pagbigkas ng Veda; umunlad ito sa kalakalan—hitik sa sari-saring mangangalakal na bumibili at nagbebenta.
Verse 7
यन्त्रादानैः प्रतोलीभिरुच्चैश्चान्यैः सुशोभिता । देवतायतनैर्दिव्यैराश्रमैर्गहनैर्युता
Marikit ito sa matatayog na tarangkahan at iba pang kahanga-hangang anyo; at pinagkalooban ng mga banal na templo ng mga diyos at ng mga liblib na āśrama (ermitaño).
Verse 8
नानापुष्पफलैर्रम्या कदलीखण्डमण्डिता । पनसैर्बकुलैस्तालैरशोकैराम्रकैस्तथा
Kaaya-aya ito sa sari-saring bulaklak at bunga; pinalamutian ng mga kakahuyan ng saging, at ng langka at bakul, ng mga palma, aśoka, at mga punong mangga rin.
Verse 9
राजवृक्षकपित्थैश्च दाडिमैरुपशोभिता । वेदाध्ययननिर्घोषैः पवित्रीकृतमङ्गला
Lalo pa itong pinaganda ng mga punong rājavṛkṣa, kapittha, at granada; at ang kabanalan ng pook ay pinabanal ng malakas at tuluy-tuloy na ugong ng pag-aaral ng mga Veda.
Verse 10
तस्या उत्तरदिग्भागे आश्रमोऽभूत्सुशोभनः । तन्मन्दारवनं नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्
Sa hilagang panig nito ay may isang napakagandang āśrama. Ang gubat na iyon ay tinawag na Mandāravana, bantog sa tatlong daigdig.
Verse 11
बहुमन्दारसंयुक्तं तेन मन्दारकं विदुः । विप्रो दीर्घतपा नाम सर्वदा तत्र तिष्ठति
Dahil sagana ito sa mga punong mandāra, nakikilala ito bilang Mandāraka. Doon ay laging nananahan ang isang brāhmaṇa na nagngangalang Dīrghatapas.
Verse 12
तपस्तपति सोऽत्यर्थं तेन दीर्घतपाः स्मृतः । स तिष्ठति सपत्नीकः ससुतः सस्नुषस्तथा
Matindi niyang isinasagawa ang tapas; kaya siya’y tinatawag na Dīrghatapas. Doon siya naninirahan kasama ang kanyang asawa, ang kanyang mga anak na lalaki, at gayundin ang kanyang mga manugang na babae.
Verse 13
शुश्रूषन्ति सदा तस्य पुत्राः पञ्च प्रयत्नतः । तस्य पुत्रः कनीयांस्तु ऋक्षशृङ्गो महातपाः
Ang kanyang limang anak na lalaki ay laging naglilingkod sa kanya nang buong pagsisikap. Sa kanyang mga anak, ang bunso ay si Ṛkṣaśṛṅga, isang dakilang ascetic.
Verse 14
वेदाध्ययनसम्पन्नो ब्रह्मचारी गुणान्वितः । योगाभ्यासरतो नित्यं कन्दमूलफलाशनः
Siya’y ganap sa pag-aaral ng mga Veda, isang brahmacārī na may disiplina at puspos ng mga kabutihan; laging nakatuon sa pagsasanay ng yoga, at nabubuhay sa mga ugat, bumbong, at mga bunga.
Verse 15
तिष्ठते मृगरूपेण मृगयूथचरस्तदा । दिनान्ते च दिनान्ते च मातापित्रोः समीपगः
Nanatili siya sa anyo ng usa, at noon ay nakihalubilo sa mga kawan ng mga usa. Sa pagtatapos ng bawat araw, lumalapit siya sa kanyang ina at ama.
Verse 16
अभिवादयते नित्यं भक्तिमान्मुनिपुत्रकः । पुनर्गच्छति तत्रैव कानने गिरिगह्वरे
Araw-araw, ang debotong anak ng muni ay nag-aalay ng pagpupugay; at muli siyang bumabalik doon din sa gubat, sa mga bangin ng bundok.
Verse 17
क्रीडन्बालमृगैः सार्द्धं प्रत्यहं स मुनेः सुतः । कदाचिद्दैवयोगेन ऋक्षशृङ्गो ममार सः
Araw-araw, nakikipaglaro siya kasama ng mga batang usa—ang anak ng muni na si Ṛkṣaśṛṅga; minsan, sa pag-ikot ng tadhana, siya’y namatay.
Verse 52
। अध्याय
Wakas ng kabanata (tanda ng adhiyāya).