Adhyaya 44
Ang kabanatang ito ay isang aral na diyalogo: sinasagot ni Mārkaṇḍeya ang tanong ni Yudhiṣṭhira tungkol sa landas tungo sa paglaya. Itinatampok ang isang pinakamataas na tīrtha sa timog na pampang ng Ilog Revā, na itinatag ni Śūlapāṇi (Śiva) para sa mga taong naghahangad ng mokṣa. Matatagpuan ito sa/kalapit ng bundok na tinatawag na Bhṛgu, nakalagay sa tuktok at kilala sa tatlong daigdig bilang Śūlabheda. Ipinapaliwanag ang antas-antás na paglilinis: ang mga pagkukulang sa salita, isip, at katawan ay napapawi sa pamamagitan ng kīrtana (taimtim na pagpupuri) at darśana (pagdalaw at pagtanaw) sa tīrtha; ang sagradong saklaw ay limang krośa, at nagbibigay ito ng bhukti at mukti. Sumusunod ang isang alamat tungkol sa banal na tubig: isang agos ng Gaṅgā na inuugnay sa Bhogavatī (daigdig sa ilalim) ang sinasabing sumibol at naging daloy na pumupuksa ng kasalanan, kaugnay ng “pagbutas/paghati” (bheda) ng triśūla. Binabanggit din si Sarasvatī na nahulog sa isang kuṇḍa sa lugar kung saan hinati ng triśūla ang bato, kaya’t lumilitaw ang temang “pagpapawalang-sala sa sinaunang kasalanan” (prācīna-aghavimocanī). Ipinapahayag din ang paghahambing: kahit ang mga tanyag na tīrtha tulad ng Kedāra, Prayāga, Kurukṣetra, at Gayā ay hindi ganap na kapantay ng Śūlabheda. Itinatakda ng kabanata ang mga gawaing śrāddha (handog na piṇḍa at tubig), ang palagiang pag-inom ng tubig sa lugar, at ang paggalang sa karapat-dapat na brāhmaṇa nang walang pagkukunwari o galit; binabanggit din ang labintatlong-araw na dāna na may pinalaking gantimpala. Sa paglalakbay ng debosyon, may darśana kay Gaṇanātha/Gajānana at paggalang kay Kambalakṣetrapa, saka pagsamba kay Mahādeva (Śūlapāṇi), kay Umā, at kay Mārkaṇḍeśa na nananahan sa yungib. Ang pagpasok sa guhā at pagbigkas ng “tatlong-pantig” na mantra ay iniuugnay sa pagkamit ng bahagi ng bisa ng Nīlaparvata; ang lugar ay inilalarawang sarvadevamaya at kaugnay ng dakilang koṭiliṅga. Sa wakas, ibinibigay ang mga palatandaan ng pagpapatunay (pratyaya): sa pagligo ay maaaring makita ang kislap o paggalaw sa liṅga, at ang patak ng langis na hindi kumakalat—mga tanda ng kapangyarihan ng tīrtha. Nagtatapos ito sa diin sa lihim na “mas lihim pa sa lihim,” sa ganap na pag-alis ng kasalanan, at sa phalaśruti na ang pakikinig o pag-alaala sa Śūlabheda nang tatlong ulit araw-araw ay nagpapadalisay sa loob at labas.
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । तीर्थानां परमं तीर्थं तच्छृणुष्व नराधिप । रेवाया दक्षिणे कूले निर्मितं शूलपाणिना
Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: O panginoon ng mga tao, pakinggan mo ang kataas-taasang tīrtha sa lahat ng mga banal na tawiran—itinindig sa timog na pampang ng Revā ng Panginoong may Trisula.
Verse 2
मोक्षार्थं मानवेन्द्राणां निर्मितं नृपसत्तम युधिष्ठिर उवाच । श्रुता मे विविधा धर्मास्तीर्थानि विविधानि च । दानधर्माः समस्ताश्च त्वत्प्रसादाद्द्विजोत्तम
Ito’y itinindig para sa mokṣa ng mga haring-tao, O pinakadakila sa mga pinuno. Sinabi ni Yudhiṣṭhira: Sa iyong biyaya, O pinakamainam sa mga brāhmaṇa, narinig ko ang sari-saring dharma, ang iba’t ibang tīrtha, at ang lahat ng mga tuntunin ng dāna.
Verse 3
अन्यच्च श्रोतुमिच्छामि संसारश्छिद्यते यथा । पुनरागमनं नास्ति मोक्षप्राप्तिर्भवेद्यथा
At nais ko pang makinig: paano mapuputol ang saṃsāra, paano wala nang muling pagbabalik, at paano makakamtan ang mokṣa.
Verse 4
एतदाख्याहि मे सर्वं प्रसादाद्द्विजसत्तम
Ipaliwanag mo sa akin ang lahat ng ito, O pinakamainam sa mga brāhmaṇa, sa iyong mahabaging biyaya.
Verse 5
मार्कण्डेय उवाच । शृणुष्वैकमना भूत्वा तीर्थात्तीर्थान्तरं महत् । श्रुते यस्य प्रभावे तु मुच्यते चाब्दिकादघात्
Sinabi ni Mārkaṇḍeya: Makinig kang may iisang-tutok na diwa sa dakilang tīrtha na higit sa mga tīrtha. Sa pagdinig pa lamang ng kapangyarihan nito, napapalaya ang tao kahit sa kasalanang nagawa sa salita.
Verse 6
वाचिकैर्मानसैर्वापि शारीरैश्च विशेषतः । कीर्तनात्तस्य तीर्थस्य मुच्यते सर्वपातकैः
Maging kasalanan man ng salita, ng isip, o lalo na ng katawan—sa pag-awit at pagpapahayag ng papuri sa tīrthang iyon, napapalaya ang tao sa lahat ng pagbagsak at paglabag.
Verse 7
पञ्चक्रोशप्रमाणं तु तच्च तीर्थं महीपते । भुक्तिमुक्तिप्रदं दिव्यं प्राणिनां पापकर्मिणाम्
O hari, ang banal na tīrthang iyon ay may sukat na limang krośa. Ito’y dibinong tīrtha na nagbibigay ng bhukti at mukti—maging sa mga nilalang na pasan ang kasalanang gawa.
Verse 8
रेवाया दक्षिणे कूले पर्वतो भृगुसंज्ञितः । तस्य मूर्ध्नि च तत्तीर्थं स्थापितं चैव शम्भुना
Sa timog na pampang ng Revā ay may bundok na tinatawag na Bhṛgu. Sa tuktok nito, ang banal na tīrthang iyon ay itinatag mismo ni Śambhu (Śiva).
Verse 9
शूलभेदेति विख्यातं त्रिषु लोकेषु भूपते । तत्र स्थिताश्च ये वृक्षास्तीर्थाच्चैव चतुर्दिशम्
O hari, ito’y tanyag sa tatlong daigdig sa pangalang ‘Śūlabheda’. At ang mga punongkahoy na naroon, sa apat na panig sa paligid ng tīrtha, ay kabilang din sa sagradong saklaw nito.
Verse 10
पतिता निलयं यान्ति रुद्रस्य नात्र संशयः । मृतास्तत्रैव ये केचिज्जन्तवो भुवि पक्षिणः
Yaong mga nalugmok sa kasalanan ay nakaaabot sa tahanan ni Rudra—walang alinlangan dito. At alinmang nilalang na mamatay doon—mga ibon at mga nilalang sa lupa—
Verse 11
ते यान्ति परमं लोकं तत्र तीर्थे न संशयः । पातालान्निःसृता गङ्गा भोगवतीतिसंज्ञिता
—sila’y napapasa-pinakamataas na daigdig sa pamamagitan ng tīrtha roon, walang pag-aalinlangan. Mula sa Pātāla ay lumilitaw ang agos ng Gaṅgā na tinatawag na Bhogavatī.
Verse 12
निष्क्रान्ता शूलभेदाच्च सर्वपापक्षयंकरी । या सा गीर्वाणनाम्न्यन्या वहेत्पुण्या महानदी
Lumabas siya mula sa Śūlabheda, at pinapawi ang nalalabing bunga ng lahat ng kasalanan. Ang banal na dakilang ilog na yaon ay umaagos din sa ibang pangalan—Gīrvāṇā.
Verse 13
पतिता कुण्डमध्ये तु यत्र भिन्नं त्रिशूलिना । शम्भुना च पुरा तात उत्पाद्य च सरस्वती
Doon siya nahulog sa gitna ng isang lawa, sa pook na hinati ng may taglay na Trisula. Noong unang panahon, mahal na giliw, si Śambhu ay lumikha rin doon ng Sarasvatī.
Verse 14
सा तत्र पतिता राजन् प्राचीनाघविमोचिनी । भास्वत्या त्रितयं यत्र शिला गीर्वाणसंज्ञिता
O hari, bumaba siya roon bilang tagapagpalaya sa sinaunang mga kasalanan. Naroon ang maningning na tatluhan, at naroon ang isang batong tinatawag na “Gīrvāṇā.”
Verse 15
तत्र तीर्थे च तत्तीर्थं न भूतं न भविष्यति । केदारं च प्रयागं च कुरुक्षेत्रं गया तथा
Sa banal na pook na yaon, ang gayong tīrtha ay hindi pa nagkaroon noon, ni muling magkakaroon. Maging ang tanyag na Kedāra, Prayāga, Kurukṣetra, at Gayā—
Verse 16
अन्यानि च सुतीर्थानि कलां नार्हन्ति षोडशीम् । पञ्च स्थानानि तीर्थानि पृथग्भूतानि यानि च
Ang iba pang mahuhusay na tīrtha ay hindi man lamang umaabot sa ikalabing-anim na bahagi (ng bisa nito). At ang limang pook-tīrtha na magkakahiwalay sa isa’t isa—
Verse 17
वक्ष्यामि च समासेन एकैकं च पृथक्पृथक् । गया नाभ्यां यथा पुण्या चक्रतीर्थं च तत्समम्
Ipapaliwanag ko nang maikli—ang bawat isa, hiwa-hiwalay at ayon sa pagkakasunod. Kung paanong ang Gayā at Nābhi ay sukdulang mapagpala, gayon din ang Cakratīrtha, kapantay nila sa kabanalan.
Verse 18
धर्मारण्ये यथा कूपं शूलभेदं च तत्समम् । ब्रह्मयूपं यथा पुण्यं देवनद्यास्तथैव च
Kung paanong ang banal na balon sa Dharmāraṇya ay sagrado, gayon din ang Śūlabheda, kapantay nito. At kung paanong ang Brahmayūpa ay mapagpala, gayon din ang Devanadī, na kasingbanal din.
Verse 19
यथा गयाशिरः पुण्यं सुराणां च यथा शिला । यथा च पुष्करं स्थानं मार्कण्डह्रद एव च
Kung paanong ang Gayāśiras ay banal, at kung paanong ang batong sinasamba ng mga diyos ay banal, gayon din ang sagradong pook ng Puṣkara at ang lawa ni Mārkaṇḍa.
Verse 20
दत्त्वा पिण्डोदकं तत्र पिण्डाणां च तथाक्षयम् । यस्तत्र कुरुते श्राद्धं तोयं पिबति नित्यशः । मुच्यते सर्वपापैस्तु उरगः कञ्चुकैरिव । अनिन्द्यान्पूजयेद्विप्रान् दम्भक्रोधविवर्जितान्
Pagkaloob doon ng piṇḍa at handog na tubig—na nagdudulot ng di-nasisirang bunga para sa mga ninuno—ang sinumang magsagawa ng śrāddha sa pook na yaon at palaging umiinom ng tubig nito ay napapalaya sa lahat ng kasalanan, gaya ng ahas na naglalaglag ng lumang balat. Dapat parangalan ang mga walang-dungis na brāhmaṇa, malaya sa pagpapaimbabaw at poot.
Verse 21
त्रयोदशदिनं दानं त्रयोदशगुणं भवेत् । अभ्यर्चितं सुरं दृष्ट्वा गणनाथं गजाननम्
Ang kaloob na ibinibigay sa loob ng labintatlong araw ay nagiging labintatlong ulit ang bunga. Matapos masilayan at sambahin ang Gaṇanātha, ang panginoong may mukhang elepante, ang iginagalang na diyos…
Verse 22
सर्वे विघ्ना विनश्यन्ति दृष्ट्वा कम्बलक्षेत्रपम्
Lahat ng balakid ay naglalaho kapag nasilayan ang panginoon ng Kambalakṣetra.
Verse 23
पूजयेत्परया भक्त्या शूलपाणिं महेश्वरम्
Dapat sambahin, sa sukdulang debosyon, si Maheśvara—ang Panginoong may tangan ng trident.
Verse 24
देवस्य पूर्वभागे तु उमा पूज्या प्रयत्नतः । मार्कण्डेशं ततो भक्त्या पूजयेद्गुहवासिनम्
Sa silangang panig ng diyos, si Umā ay dapat sambahin nang buong pagsisikap. Pagkaraan, sa debosyon, sambahin si Mārkaṇḍeśa, ang nananahan sa yungib.
Verse 25
मुच्यन्ते पातकैः सर्वैरज्ञानज्ञानसंचितैः । गुहामध्ये प्रविष्टस्तु जपेत्सूक्तं तु त्र्यक्षरम्
Napapalaya siya sa lahat ng kasalanan—naipon man sa kamangmangan o maging sa maling kaalaman; at pagpasok sa kaloob-looban ng yungib, bigkasin niya ang banal na tatlong-pantig na mantra.
Verse 26
नीलपर्वतजं पुण्यं षष्ठांशेन लभेत सः । त्रिनरास्तत्र तिष्ठन्ति सादित्यमरुतैः सह
Tinatamo niya, bilang ikaanim na bahagi, ang kabutihang-loob na nagmumula sa Nīlaparvata. Doon ay nananahan ang tatlong banal na persona, kasama ang mga Āditya at mga Marut.
Verse 27
सर्वदेवमयं स्थानं कोटिलिङ्गमनुत्तमम् । यथा नदीनदाः सर्वे सागरे यान्ति संक्षयम्
Ang pook na ito’y puspos ng lahat ng mga diyos—isang walang kapantay na Koṭiliṅga. Gaya ng lahat ng ilog at batis na sa wakas ay nagtatagpo at nagpapahinga sa karagatan,
Verse 28
तथा पापानि नश्यन्ति शूलभेदस्य दर्शनात् । प्रत्यक्षो दृश्यतेऽद्यापि प्रत्ययो ह्यवनीपते
Gayundin, ang mga kasalanan ay naglalaho sa pagtanaw pa lamang sa Śūlabheda. Hanggang ngayon, O panginoon ng lupa, ang patunay nito’y nakikitang hayagan—tunay na nadarama.
Verse 29
विस्फुलिङ्गा लिङ्गमध्ये स्पन्दन्ते स्नानयोगतः । द्वितीयः प्रत्ययस्तत्र तैलबिन्दुर्न सर्पति
Sa loob ng Liṅga, ang mga kislap ay nanginginig dahil sa pagsasagawa ng paliligo. Ito ang ikalawang tanda roon: ang isang patak ng langis ay hindi gumagapang ni kumakalat.
Verse 30
एवं हि प्रत्ययस्तत्र शूलभेदप्रभावजः । यः स्मरेच्छूलभेदं तु त्रिकालं नित्यमेव च
Gayon nga, ang tanda ng katiyakan doon ay sumisibol mula sa mismong kapangyarihan ng Śūlabheda. Sinumang mag-alaala sa Śūlabheda—sa tatlong panahon ng araw, palagi—
Verse 31
स पूतश्च भवेत्साक्षात्सबाह्याभ्यन्तरो नृप । न कस्यचिन्मया ख्यातं पृष्टोऽहं त्रिदशैरपि
Siya’y agad na nagiging dalisay—sa labas at sa loob, O hari. Ito’y hindi ko ipinahayag kaninuman, kahit ako’y tinanong pa ng mga diyos.
Verse 32
गुह्याद्गुह्यतरं तीर्थं सदा गोप्यं कृतं मया । सर्वपापहरं पुण्यं सर्वदोषघ्नमुत्तमम्
Isang tīrtha itong higit na lihim kaysa lihim, na lagi kong itinago—banal at kataas-taasan, nag-aalis ng lahat ng kasalanan at pumupuksa sa bawat dungis.
Verse 33
सर्वतीर्थमयं तीर्थं शूलभेदं जनेश्वर । श्रुते यस्य प्रभावे तु मुच्यते सर्वपातकैः
Ang Śūlabheda ay isang tīrtha na naglalaman ng diwa ng lahat ng tīrtha, O panginoon ng mga tao. Sa pagdinig lamang ng kadakilaan nito, napapalaya ang tao sa lahat ng mabibigat na kasalanan.
Verse 34
शूलभेदं मया तात संक्षेपात्कथितं तव । यः शृणोति नरो भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः
Mahal kong anak, aking isinalaysay sa iyo nang maikli ang tungkol sa Śūlabheda. Sinumang tao na nakikinig nang may debosyon ay napapalaya sa lahat ng mabibigat na kasalanan.