Adhyaya 43
Ang kabanatang ito ay isang aral na diyalogo kung saan itinuturo ni Mārkaṇḍeya kay Yudhiṣṭhira ang sunod-sunod na gawi sa mga tīrtha at ang mga bungang ipinangako. Una, iniuutos ang pagdalaw sa Vimalēśvara at binibigyang-diin ang “devśilā,” isang banal na bato/altar na sinasabing hinubog ng mga diyos; ang pagligo roon at paggalang sa mga Brahmin ay nagdudulot ng di-mauubos na kabutihang-loob kahit maliit ang handog. Kasunod, binabanggit ang mga dāna bilang paglilinis: ginto, pilak, tanso, hiyas/perlas, lupa, at mga baka. Matindi ang paglalahad ng phala: ang mamatay sa tīrtha ay magdudulot ng paninirahan sa daigdig ni Rudra hanggang sa pagkalusaw ng sansinukob; at ang disiplinadong pagpanaw (pag-aayuno, pagpasok sa apoy, o pagpasok sa tubig) sa pook na iyon ay sinasabing humahantong sa pinakamataas na kalagayan. Lumalawak ang turo sa debosyon sa Araw sa isang nagpapadalisay na puṣkariṇī, na nagtatakda ng japa—kahit isang ṛc o isang pantig lamang—na inuugnay sa bunga ng Veda at pagkalaya sa karumihan; ang puṇya ay sinasabing dumarami nang koṭi-guṇa kapag wasto ang pagsasagawa. Sa ikalawang bahagi, ibinibigay ang mga pamantayang etikal sa disiplina sa huling yugto ng buhay para sa iba’t ibang varṇa (Brahmin, Kṣatriya, Vaiśya, Śūdra): pagpipigil sa pagnanasa at galit, pagsunod sa śāstra, at paglilingkod sa Banal; ang paglihis ay iniuugnay sa mga impiyerno at mababang kapanganakan. Nagtatapos ito sa papuri sa Revā/Narmadā bilang ipinanganak kay Rudra at tagapagligtas ng lahat, at sa isang maikling pang-araw-araw na mantra para sa gumigising at ritwal na “humahaplos sa lupa,” upang parangalan ang ilog bilang tagapaglinis at tagapag-alis ng kasalanan.
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र विमलेश्वरमुत्तमम् । तत्र देवशिला रम्या स्वयं देवैर्विनिर्मिता
Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: “Pagkaraan nito, O hari ng mga hari, marapat na magtungo sa kataas-taasang dambana ni Vimaleśvara. Doon ay may kaaya-ayang Deva-śilā, na nilikha mismo ng mga diyos.”
Verse 2
तत्र स्नात्वा तु यो भक्त्या ब्राह्मणान्पूजयेन्नृप । स्वल्पेनापि हि दानेन तस्य चान्तो न विद्यते
O hari, sinumang maligo roon nang may debosyon at parangalan ang mga brāhmaṇa—kahit sa munting handog na kawanggawa—ang kanyang kabutihang-loob ay nagiging walang hanggan; hindi nasusumpungan ang wakas nito.
Verse 3
युधिष्ठिर उवाच । कानि दानानि विप्रेन्द्र शस्तानि धरणीतले । यानि दत्त्वा नरो भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः
Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, alin-alin ang mga kaloob na pinupuri sa daigdig—na sa pagbibigay nito nang may debosyon, ang tao’y napapalaya sa lahat ng kasalanan?”
Verse 4
श्रीमार्कण्डेय उवाच । सुवर्णं रजतं ताम्रं मणिमौक्तिकमेव च । भूमिदानं च गोदानं मोचयत्पशुभान्नरम्
Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: “Ang ginto, pilak, tanso, mga hiyas at perlas, ang pag-aalay ng lupa at ang pag-aalay ng mga baka—ang mga anyo ng dāna na ito’y nagpapalaya sa tao mula sa mga gapos ng sanlibutan.”
Verse 5
तत्र तीर्थे तु यः कश्चित्कुरुते प्राणसंक्षयम् । रुद्रलोके वसेत्तावद्यावदा भूतसम्प्लवम्
Sinumang tao na sa banal na tīrtha na yaon ay magwakas ng buhay, mananahan siya sa daigdig ni Rudra hanggang hindi pa dumarating ang pagkalusaw ng mga nilalang sa kosmos.
Verse 6
ततः पुष्करिणीं गच्छेत्सर्वपापक्षयंकरीम् । तत्र स्नात्वार्चयेद्देवं तेजोराशिं दिवाकरम्
Pagkaraan nito, dapat magtungo sa banal na Puṣkariṇī, ang lotus-na-lawa na pumupuksa sa lahat ng kasalanan. Pagkaligo roon, sambahin ang diyos na Divākara, ang Araw—ang bukal ng naglalagablab na liwanag.
Verse 7
ऋचमेकां जपेत्साम्नः सामवेदफलं लभेत् । यजुर्वेदस्य जपनादृग्वेदस्य तथैव च
Sa pagbigkas ng kahit iisang ṛc sa paraan ng Sāman, matatamo ang bunga ng Sāmaveda; at sa japa ng mga pormulang Yajurveda, gayundin ay matatamo ang bunga ng Ṛgveda.
Verse 8
अक्षरं वा जपेन्मन्त्रं ध्यायमानो दिवाकरम् । आदित्यहृदयं जप्त्वा मुच्यते सर्वकिल्बिषैः
O kaya, habang minumuni-muni si Divākara, maaaring ulitin bilang mantra kahit isang pantig lamang. Sa pagbigkas ng Āditya-hṛdaya, napapalaya ang tao sa lahat ng dungis at kasalanan.
Verse 9
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा विधिना जपेद्द्विजान् । तस्य कोटिगुणं पुण्यं जायते नात्र संशयः
Sa banal na tīrtha, ang sinumang maligo roon at saka mag-japa ayon sa wastong paraan, sa pagpapala ng mga dvija, ay magkakamit ng kabutihang-makasalanang isang milyong ulit; walang alinlangan dito.
Verse 10
अनाशकेनाग्निगत्या जले वा देहपातनात् । तस्मिंस्तीर्थे मृतो यस्तु स याति परमां गतिम्
Maging sa pag-aayuno hanggang kamatayan, sa pagpasok sa apoy, o sa pagbitaw ng katawan sa tubig—ang sinumang mamatay sa tīrthang iyon ay makaaabot sa pinakamataas na hantungan.
Verse 11
ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वा नृपसत्तम । विहितं कर्म कुर्वाणः स गच्छेत्परमां गतिम्
O pinakadakila sa mga hari, maging brāhmaṇa, kṣatriya, vaiśya, o śūdra man—sa pagsasagawa ng mga tungkuling itinakda ayon sa dharma, makaaabot siya sa pinakamataas na kalagayan.
Verse 12
युधिष्ठिर उवाच । व्याधिं सत्त्वक्षयं मोहं ज्ञात्वा वर्णा द्विजोत्तम । पापेभ्यो विप्रमुच्यन्ते केन तत्साधनं वद
Sinabi ni Yudhiṣṭhira: O pinakadakila sa mga dvija, kapag nakikilala ng mga tao sa iba’t ibang varṇa ang karamdaman, ang pagkapawi ng lakas ng loob, at ang pagkalito—sa anong paraan sila napapalaya sa mga kasalanan? Ipaalam mo sa akin ang pamamaraan.
Verse 13
श्रीमार्कण्डेय उवाच । तिलोदकी तिलस्नायी कामक्रोधविवर्जितः । ब्राह्मणोऽनशनैः प्राणांस्त्यजल्लभति सद्गतिम्
Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: Ang brāhmaṇang namumuhay sa tubig na may linga, naliligo gamit ang linga, at malaya sa pagnanasa at poot—na iniaalay ang buhay sa pamamagitan ng pag-aayuno—ay nakakamit ang mapalad na hantungan.
Verse 14
सङ्ग्रामे सद्गतिं तात क्षत्रियो निधने लभेत् । तदभावान्महाप्राज्ञ सेवमानो लभेदिति
O mahal, ang kṣatriya ay nakakamit ang mapalad na kalagayan sa pagkamatay sa digmaan. Kung hindi ito maganap, O lubhang marunong, makakamit niya iyon sa tapat na paglilingkod.
Verse 15
व्याधिग्रहगृहीतो वा वृद्धो वा विकलेन्द्रियः । आत्मानं दाहयित्वाग्नौ विधिना सद्गतिं लभेत्
Ang sinumang sinakmal ng karamdaman o kapighatian, o yaong matanda, o yaong humina ang mga pandama—kapag inialay ang katawan sa apoy ayon sa wastong tuntunin—ay makakamit ang mapalad na kalagayan.
Verse 16
वैश्योऽपि हि त्यजन्प्राणानेवं वै शुभभाग्भवेत् । जले वा शुद्धभावेन त्यक्त्वा प्राणाञ्छिवो भवेत्
Kahit ang vaiśya, kung isusuko ang buhay sa ganitong paraan, ay nagiging tagapagmana ng mapalad na kapalaran. O kaya, kung sa tubig isusuko ang hininga na may dalisay na diwa, siya’y nagiging pinagpala—nakakamit ang mapagpalang kalagayan ni Śiva.
Verse 17
शूद्रोऽपि द्विजशुश्रूषुस्तोषयित्वा महेश्वरम् । विमुच्य नान्यथा पापः पतते नरके ध्रुवम्
Kahit ang śūdra, kung masigasig sa paglilingkod sa mga dalawang-ulit na isinilang at napalugod si Maheśvara, ay napapalaya (sa kasalanan). Kung hindi, ang kasalanan ay di naaalis at tiyak na mahuhulog sa impiyerno.
Verse 18
अथवा प्रणवाशक्तो द्विजेभ्यो गुरवे तथा । पञ्चाग्नौ शोषयेद्देहमापृच्छ्य द्विजसत्तमान्
O kaya, kung nakatuon sa Praṇava (Oṃ), at gayundin ay deboto sa mga dalawang-ulit na isinilang at sa sariling guru, matapos magpaalam sa pinakadakila sa mga brāhmaṇa, dapat niyang patuyuin (pasukuin) ang katawan sa gitna ng limang apoy.
Verse 19
शान्तदान्तजितक्रोधाञ्छास्त्रयुक्तान् विचक्षणान् । तेषां चैवोपदेशेन करीषाग्निं प्रसाधयेत्
Lumapit siya sa mga mapayapa, may pagpipigil-sa-sarili, nagwagi sa galit, nakaugat sa mga śāstra at may malinaw na pag-unawa; at sa kanilang tagubilin, ihanda nang wasto ang apoy na mula sa dumi ng baka para sa ritwal.
Verse 20
एवं वर्णा यथात्वेन मूढाहङ्कारमोहिताः । पतन्ति नरके घोरे यथान्धो गिरिगह्वरे
Gayon, ang mga tao ng mga varṇa, sa tunay na kalagayan, nalilinlang ng hangal na pagkamakasarili at nahuhumaling sa dangal lamang, ay bumabagsak sa kakila-kilabot na impiyerno—gaya ng bulag na nahuhulog sa bangin ng bundok.
Verse 21
ये शास्त्रविधिमुत्सृज्य वर्तन्ते कामचारतः । कृमियोनिं प्रपद्यन्ते तेषां पिण्डो न च क्रिया
Yaong mga itinatakwil ang mga tuntuning itinakda ng mga śāstra at namumuhay ayon sa kapritso at pagnanasa, ay napapasa mga kapanganakang uod; para sa kanila, wala ang piṇḍa na handog sa ninuno ni ang mga huling ritwal (kriyā).
Verse 22
श्रुतिस्मृत्युदितं धर्मं त्यक्त्वा यथेच्छाचारसेविनः । अष्टाविंशतिर्वै कोट्यो नरकाणां युधिष्ठिर
O Yudhiṣṭhira, yaong mga tumatalikod sa dharma na itinuro sa Śruti at Smṛti at sumusunod sa asal na ayon lamang sa sariling nais, ay nahuhulog sa dalawampu’t walong krore ng mga impiyerno.
Verse 23
प्रत्येकं वा पतन्त्येते मग्ना नरकसागरे । दुर्लभं मानुषं जन्म बहुधर्मार्जितं नृप
O hari, bawat isa sa kanila ay bumabagsak—nalulubog sa dagat ng impiyerno. Ang pagsilang bilang tao ay napakahirap makamtan, at natatamo lamang sa pag-iipon ng maraming dharma.
Verse 24
तल्लब्ध्वा मदमात्सर्यं यो वै त्यजति मानवः । संनियम्य सदात्मानं ज्ञानचक्षुर्नरो हि सः
Pagkatamo ang yaong bihirang pagsilang bilang tao, ang sinumang tunay na nagtatakwil ng pagmamataas at inggit, laging pinipigil ang sarili at namumuhay sa panloob na disiplina—siya nga ang taong may mata ng karunungan.
Verse 25
अज्ञानतिमिरान्धस्य ज्ञानांजनशलाकया
Sa taong nabulag ng dilim ng kamangmangan—sa pamalo ng koliryong tinatawag na kaalaman, napapawi ang dilim na yaon.
Verse 26
यस्य नोन्मीलितं चक्षुर्ज्ञेयो जात्यन्ध एव सः । एतत्ते कथितं सर्वं यत्पृष्टं नृपसत्तम
Ang hindi pa nabubuksan ang mata ay dapat kilalaning bulag mula pa sa pagsilang. O pinakadakila sa mga hari, nasabi ko na sa iyo ang lahat ng iyong itinanong.
Verse 27
तथानिष्टतराणां हि रुद्रस्य वचनं यथा । नर्मदा सरितां श्रेष्ठा रुद्रदेहाद्विनिःसृता
Gayon din, ang salita ni Rudra ay di nagkukulang, kahit sa mga lubhang masama ang loob. Ang Narmadā, pinakamainam sa mga ilog, ay umagos mula sa mismong katawan ni Rudra.
Verse 28
तारयेत्सर्वभूतानि स्थावराणि चराणि च । सर्वदेवाधिदेवेन ईश्वरेण महात्मना
Inililigtas niya ang lahat ng nilalang—maging ang di gumagalaw at ang gumagalaw—sapagkat siya’y pinagkalooban ng kapangyarihan ng Dakilang Panginoon, ang Diyos na higit sa lahat ng mga diyos.
Verse 29
लोकानां च हितार्थाय महापुण्यावतारिता । मानसं वाचिकं पापं स्नानान्नश्यति कर्मजम्
Para sa kapakanan ng mga daigdig, siya’y bumaba—pinakamataas ang kabanalan. Sa pagligo sa kanya, napapawi ang mga kasalanang bunga ng karma, sa isip at sa salita.
Verse 30
रुद्रदेहाद्विनिष्क्रान्ता तेन पुण्यतमा हि सा । प्रातरुत्थाय यो नित्यं भूमिमाक्रम्य भक्तितः
Mula sa katawan ni Rudra siya’y lumitaw; kaya tunay siyang pinakabanal. Ang sinumang araw-araw, pagbangon sa bukang-liwayway, ay tumapak sa lupa nang may debosyon…
Verse 31
एतन्मन्त्रं जपेत्तात स्नानस्य लभते फलम् । नमः पुण्यजले देवि नमः सागरगामिनि
O mahal ko, ang sinumang bumibigkas ng mantrang ito ay nakakamit ang bunga ng banal na paliligo. Namah sa iyo, O Diyosa, bilang banal na tubig; namah sa iyo na dumadaloy hanggang sa dagat.
Verse 32
नमोऽस्तु पापनिर्मोचे नमो देवि वरानने
Namah sa iyo, tagapagpalaya sa kasalanan; namah sa iyo, O Diyosa na may marikit na mukha.
Verse 33
नमोऽस्तु ते ऋषिवरसङ्घसेविते नमोऽस्तु ते त्रिनयनदेहनिःसृते । नमोऽस्तु ते सुकृतवतां सदा वरे नमोऽस्तु ते सततपवित्रपावनि
Namah sa iyo na pinaglilingkuran ng kapulungan ng pinakadakilang mga rishi; namah sa iyo na lumitaw mula sa katawan ng Tatlong-Mata. Namah sa iyo, laging biyaya ng mga may kabutihang-gawa; namah sa iyo, O walang-humpay na nagpapabanal na Tagapagpabanal.
Verse 43
। अध्याय
Kabanata (tanda ng pagtatapos).