Adhyaya 39
Binubuksan ang kabanatang ito sa pagtatanong ni Yudhiṣṭhira at sa paliwanag ng pantas na si Mārkaṇḍeya tungkol sa Kapilā-tīrtha sa Ilog Narmadā (Revā). Sa simula ay may maikling phalāśruti: ang pagligo sa Kapilā-tīrtha, kahit iyon lamang at ginawa nang may debosyon, ay sinasabing nakapapawi ng naipong karumihan at kasalanan. Hinihiling ni Yudhiṣṭhira ang salaysay ng pinagmulan ng tīrtha at ang kaugnayan nito sa kabanalan ng Narmadeśvara/Narmadā. Isinalaysay ni Mārkaṇḍeya na sa bukang-liwayway ng Kṛta-yuga, habang si Brahmā ay nakalubog sa pagninilay at ritwal, mula sa naglalagablab na kuṇḍa ay lumitaw ang maningning na anyo ni Kapilā na may katangiang apoy. Naghandog si Brahmā ng sunod-sunod na papuri, iniuugnay si Kapilā sa iba’t ibang kapangyarihang maka-Diyos at maging sa mga sukat ng panahon, bilang isang puwersang laganap sa kaayusan ng sansinukob. Nalugod si Kapilā at nagtanong sa layon; inatasan siya ni Brahmā na bumaba mula sa mataas na daigdig tungo sa daigdig ng tao para sa kapakanan ng mga nilalang. Dumako si Kapilā sa dalisay na Narmadā, nagsagawa ng matinding tapasya sa pampang, at sa gayon ay itinatag ang walang-kupas na katayuan ng tīrtha. Sumunod na tinugunan ang teknikal na tanong kung paano nananahan ang mga “daigdig” at mga diyos sa katawan ni Kapilā. Ibinigay ni Mārkaṇḍeya ang pagmamapa ng katawan at kosmos: ang iba’t ibang loka ay nakasalalay sa kanyang likod, at ang mga diyos at prinsipyong kosmiko ay nasa tiyak na bahagi (apoy sa bibig, Sarasvatī sa dila, hangin sa bahagi ng ilong, Śiva sa noo). Sa wakas, pinupuri ang pagsamba kay Kapilā sa tahanan; ang pradakṣiṇā at mga handog ay itinuturing na mapagkaloob ng merito; iniuutos ang pagligo, upavāsa (pag-aayuno), at tarpaṇa para sa mga ninuno, na may pangakong biyaya para sa mga ninuno at mga salinlahi. Muling pinagtitibay na ang pakikinig sa salaysay na ito ay nakapaglilinis din.
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेच्च राजेन्द्र कपिलातीर्थमुत्तमम् । स्नानमात्रान्नरो भक्त्या मुच्यते सर्वकिल्बिषैः
Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: “Pagkaraan nito, O hari ng mga hari, dapat kang tumungo sa dakilang Kapilā Tīrtha. Sa pagligo roon lamang, ang tao—kung may debosyon—ay napapalaya sa lahat ng kasalanan at dungis ng pagkakasala.”
Verse 2
युधिष्ठिर उवाच । आश्चर्यभूतं लोकेषु कथितं द्विजसत्तम । नर्मदेश्वरमाहात्म्यं कापिलं कथयस्व मे
Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “O pinakadakila sa mga dalawang-beses na isinilang, ipinahahayag ito sa mga daigdig bilang isang kababalaghan. Isalaysay mo sa akin, isinasamo ko, ang Kapila-kaugnay na kadakilaan (māhātmya) ni Narmadeśvara.”
Verse 3
यस्मिन् कालेऽथ सम्बन्धे उत्पन्नं तीर्थमुत्तमम् । सर्वपापहरं पुण्यं तीर्थं जातं कथं प्रभो
“Sa anong panahon, at sa anong ugnayan o pangyayari, sumibol ang kataas-taasang tīrtha na ito—ang banal na tawiran na nag-aalis ng lahat ng kasalanan? Paano ito nagkaroon, O kagalang-galang?”
Verse 4
मार्कण्डेय उवाच । शृणु वक्ष्येऽद्य ते राजन्कपिलातीर्थमुत्तमम् । येन ते विस्मयः सर्वः श्रुत्वा गच्छति भारत
Sinabi ni Mārkaṇḍeya: “Makinig ka, O hari; ngayo’y isasalaysay ko sa iyo ang dakilang Kapilā Tīrtha. Sa pagdinig nito, O Bhārata, mapapawi at mapapahimlay ang lahat mong pagkamangha.”
Verse 5
पुरा कृतयुगस्यादौ ब्रह्मा लोकपितामहः । उत्पादयित्वा सकलं भूतग्रामं चतुर्विधम्
“Noong unang panahon, sa pasimula ng Kṛta Yuga, si Brahmā—ang lolo at ama ng mga daigdig—ay lumikha ng buong karamihan ng mga nilalang, sa apat na uri.”
Verse 6
जपहोमपरो भक्त्या क्षणं ध्यात्वा च तिष्ठति । ज्वलमानात्तु कपिला तावत्कुण्डात्समुत्थिता
“Sa debosyon, lubos siyang nakatuon sa japa at homa; sandaling tumigil at nagmuni. Pagkaraan, si Kapilā, nagliliyab sa kaningningan, ay agad na umusbong mula sa kuṇḍa, ang banal na hukay.”
Verse 7
अग्निज्वालोज्ज्वलैः शृङ्गैस्त्रिनेत्रा सुपयस्विनी । अग्निपूर्णा ह्यग्निमुखा अग्निघ्राणाग्निलोचना
“May mga sungay na kumikislap na parang liyab ng apoy; tatlong-mata at sagana sa gatas. Puspos ng apoy—apoy ang mukha, apoy ang ilong, at apoy ang mga mata.”
Verse 8
अग्निखुरा ह्यग्निपृष्ठा अग्निसर्वाङ्गसंस्थितिः । सर्वलक्षणसम्पूर्णा घण्टाललितनिःस्वना
“Apoy ang mga kuko at apoy ang likod—apoy ang nananahan sa bawat bahagi ng kanyang katawan. Ganap sa lahat ng mapalad na palatandaan, at may matamis na tunog ng marikit na kampana.”
Verse 9
दृष्ट्वा तु तां महाभागां कपिलां कुण्डमध्यगाम् । ब्रह्मा लोकगुरुस्तात प्रणम्येदमुवाच ह
Nang makita niya ang lubhang mapalad na Kapilā na nakatayo sa gitna ng kuṇḍa, si Brahmā—guro ng mga daigdig—ay yumukod at saka nagsalita ng ganito.
Verse 10
नमस्ते कपिले पुण्ये सर्वलोकनमस्कृते । मङ्गल्ये मङ्गले देवि त्रिषु लोकेष्वनुपमे
Namaskāra sa iyo, O banal na Kapilā, na sinasamba ng lahat ng daigdig. O mapalad, O mismong diwa ng pagpapala, O Devī, walang kapantay sa tatlong mundo.
Verse 11
त्वं लक्ष्मीस्त्वं स्मृतिर्मेधा त्वं धृतिस्त्वं वरानने । उमादेवीति विख्याता त्वं सती नात्र संशयः
Ikaw si Lakṣmī; ikaw ang alaala at talino; ikaw ang katatagan, O marikit ang mukha. Ikaw ay tanyag bilang Devī Umā—tunay na ikaw si Satī; dito’y walang pag-aalinlangan.
Verse 12
वैष्णवी त्वं महादेवी ब्रह्माणी त्वं वरानने । कुमारी त्वं महाभागे भक्तिः श्रद्धा तथैव च
Ikaw si Vaiṣṇavī, O Mahādevī; ikaw si Brahmāṇī, O marikit ang mukha. Ikaw si Kumārī, O lubhang mapalad—at ikaw rin ang debosyon at pananampalataya.
Verse 13
कालरात्रिस्तु भूतानां कुमारी परमेश्वरी । त्वं लवस्त्वं त्रुटिश्चैव मुहूर्तं लक्षमेव च
Para sa mga nilalang, ikaw si Kālarātri, O Kataas-taasang Ginang, ang walang hanggang Dalagang-Diyosa. Ikaw ang kisap at ang munting sandali; ikaw ang muhūrta, at ikaw ang sukat ng panahon mismo.
Verse 14
संवत्सरस्त्वं मासस्त्वं कालस्त्वं च क्षणस्तथा । नास्ति किंचित्त्वया हीनं त्रैलोक्ये सचराचरे
Ikaw ang taon; Ikaw ang buwan; Ikaw ang Panahon mismo, at gayundin ang saglit. Sa tatlong daigdig—gumagalaw at di-gumagalaw—walang anumang salat sa Iyo.
Verse 15
एवं स्तुता तु मानेन कपिला परमेष्ठिना । तमुवाच महाभागं प्रहृष्य पद्मसम्भवम्
Sa gayong pagpupuri na may banal na paggalang mula kay Parameṣṭhin (Brahmā), nagsalita si Kapilā—nagagalak ang puso—sa marangal na iyon, ang Isinilang sa Loto.
Verse 16
प्रसन्ना तव वाक्येन देवदेव जगद्गुरो । किं करोमि प्रियं तेऽद्य ब्रूहि सर्वं पितामह
Nalulugod ako sa iyong mga salita, O Diyos ng mga diyos, O guro ng sanlibutan. Ano ang magagawa ko ngayon na kalugud-lugod sa Iyo? Sabihin mo ang lahat, O Pitāmaha.
Verse 17
ब्रह्मोवाच । जगद्धिताय जनिता मया त्वं परमेश्वरि । स्वर्गान्मर्त्यं ततो याहि लोकानां हितकाम्यया
Sinabi ni Brahmā: Para sa kapakanan ng daigdig, Ikaw ay aking iniluwal, O Kataas-taasang Ginang. Kaya mula sa langit ay pumaroon ka sa daigdig ng mga mortal, na nagnanais ng kabutihan ng lahat ng nilalang.
Verse 18
सर्वदेवमयी त्वं तु सर्वलोकमयी तथा । विधिना ये प्रदास्यन्ति तेषां वासस्त्रिविष्टपे
Ikaw ay binubuo ng lahat ng mga diyos, at gayundin ay sumasaklaw sa lahat ng mga daigdig. Yaong, ayon sa wastong tuntunin, mag-aalay sa Iyo—magkakaroon ng tahanan sa Triviṣṭapa (langit).
Verse 19
एवमुक्त्वा ततो देवी ब्रह्माणं परमेश्वरी । वन्द्यमाना सुरैः सिद्धैराजगाम धरातलम्
Pagkasabi nito sa gayon kay Brahmā, ang Kataas-taasang Diyosa ay bumaba sa lupa, sinasamba at pinupuri ng mga deva at ng mga Siddha.
Verse 20
युधिष्ठिर उवाच । यदायातेह सा तात ब्राह्मणो वचनाच्छुभा । तदा देवाश्च लोकाश्च कथमङ्गेषु संस्थिताः
Sinabi ni Yudhiṣṭhira: O mahal na ama, nang dumating dito ang mapalad na Ginang sa utos ni Brahmā, paano noon nanahan ang mga deva at ang mga daigdig sa kaniyang mga sangkap?
Verse 21
कथं वा संस्थितागत्य कपिला सा द्विजोत्तम । तीर्थे वा ह्यूषरे क्षेत्र एतन्मे कथय द्विज
O pinakadakila sa mga dalawang-beses na isinilang, paano dumating at nanahan dito ang Kapilā—sa banal na tawiran ba o sa sagradong pook na ito? Isalaysay mo sa akin, O brāhmaṇa.
Verse 22
मार्कण्डेय उवाच । सा तदा ब्रह्मणा चोक्ता धात्रा लोकस्य भारत । ब्रह्मलोकाद्गता पुण्यां नर्मदां लोकपावनीम्
Sinabi ni Mārkaṇḍeya: Noon, O Bhārata, siya’y inutusan ni Brahmā, ang Tagapag-ayos ng mga daigdig; mula sa Brahmaloka siya’y bumaba sa banal na Narmadā, tagapaglinis ng mga mundo.
Verse 23
तपः कृत्वा सुविपुलं नर्मदातटमाश्रिता । चचार पृथिवीं सर्वां सशैलवनकाननाम्
Matapos magsagawa ng napakalawak na tapas at manahan sa pampang ng Narmadā, nilibot niya ang buong daigdig—kasama ang mga bundok, kagubatan, at mga ligaw na gubat.
Verse 24
तदाप्रभृति राजेन्द्र कपिलातीर्थमुत्तमम् । सर्वपापहरं ख्यातमृषिसङ्घैर्निषेवितम्
Mula noon, O hari ng mga hari, ang Kapilā-tīrtha ay naging pinakadakila—tanyag na tagapag-alis ng lahat ng kasalanan at dinadalaw ng mga pangkat ng mga ṛṣi.
Verse 25
तत्तीर्थे विधिवत्स्नात्वा कपिलायाः प्रयच्छति । पृथ्वी तेन भवेद्दत्ता सशैलवनकानना
Pagkaligo roon ayon sa wastong ritwal, nag-aalay (ng kaloob) sa Kapilā; sa gawang iyon, wari’y naipagkaloob ang buong daigdig—kasama ang mga bundok, gubat, at mga ilang na kakahuyan.
Verse 26
तां तु पश्यति यो भक्त्या दीयमानां द्विजोत्तमे । तस्य वर्षशतं पापं नश्यते नात्र संशयः
Ngunit sinumang tumitingin sa kanya nang may debosyon habang inihahandog ang mga alay, O pinakamainam sa mga brāhmaṇa—ang kasalanan ng sandaang taon ay napapawi; walang pag-aalinlangan dito.
Verse 27
भूर्भुवः स्वर्महश्चैव जनः सत्यं तपस्तथा । ते तत्पृष्ठं समाश्रित्य स्थिता लोका नृपोत्तम
Bhūr, Bhuvaḥ, Svar, Mahas, Jana, Satya, at gayundin ang Tapas—ang mga daigdig na iyon ay nananatiling nakasandig sa kanyang likod, O pinakamainam sa mga hari.
Verse 28
मुखे ह्यग्निः स्थितो देवो दन्तेषु च भुजङ्गमाः । धाता विधाता ह्योष्ठौ च जिह्वायां तु सरस्वती
Sa kanyang bibig nananahan ang diyos na Agni; sa kanyang mga ngipin ay ang mga ahas. Sina Dhātā at Vidhātā ay nasa kanyang mga labi, at sa kanyang dila ay si Sarasvatī.
Verse 29
सहस्रकिरणौ देवौ चन्द्रादित्यौ सुलोचनौ । नासिकामध्यगश्चैव मारुतो नृपसत्तम
Ang mga diyos na may sanlibong sinag—ang Buwan at ang Araw—ang kaniyang magagandang mata; at sa gitna ng kaniyang mga butas ng ilong ay nananahan si Māruta, ang Hangin, O pinakamainam sa mga hari.
Verse 30
ललाटे तु महादेवो ह्यश्विनौ कर्णसंस्थितौ । नरनारायणौ शृङ्गे शृङ्गमध्ये पितामहः
Sa kaniyang noo ay si Mahādeva; ang mga Aśvin ay nananahan sa kaniyang mga tainga. Sa kaniyang mga sungay ay sina Nara at Nārāyaṇa, at sa pagitan ng mga sungay ay si Pitāmaha (Brahmā).
Verse 31
कम्बलोऽधिगतस्तात पाशधृग्वरुणस्तथा । यमश्च भगवान्देव आश्रित्य चोदरं श्रितः
O mahal, naroon at pumuwesto si Kambala; gayundin si Varuṇa, ang may hawak ng lubid (pāśa), at ang mapalad na diyos na si Yama—sa pagkanlong doon—ay nananahan sa kaniyang tiyan (loob).
Verse 32
खुरेषु पन्नगाश्चैवं पुच्छाग्रे सूर्यरश्मयः । एवम्भूतां हि कपिलां सर्वदेवमयीं नृप
Sa kaniyang mga kuko ay naroroon ang mga ahas sa ganitong paraan, at sa dulo ng kaniyang buntot ay ang mga sinag ng araw. Ganyan nga ang mapulang-kayumangging baka—puspos ng lahat ng mga diyos, O hari.
Verse 33
ये धारयन्ति च गृहे धन्यास्ते नात्र संशयः । प्रातरुत्थाय यस्तस्याः कुरुते तु प्रदक्षिणाम्
Mapalad nga ang mga nag-aalaga sa kaniya sa kanilang tahanan—walang pag-aalinlangan dito. At sinumang bumangon nang maaga sa umaga at gumagawa ng pradakṣiṇa (pag-ikot na may paggalang) sa kaniya…
Verse 34
प्रदक्षिणा कृता तेन सशैलवनकानना । कपिलापञ्चगव्येन यः स्नापयति शङ्करम्
Sa pamamagitan ng pag-ikot na ginawa niya, ang gantimpala’y gaya ng paglibot sa buong daigdig na may mga bundok, gubat, at kakahuyan. At sinumang magpaligo kay Śaṅkara sa pañcagavya ng bakang Kapilā…
Verse 35
उपवासपरो यस्तु तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । स्नात्वा ह्युक्तविधानेन तर्पयेत्पितृदेवताः
Ngunit sinumang masigasig sa pag-aayuno sa tīrtha na iyon, O hari ng mga tao—pagkaligo ayon sa itinakdang paraan—ay dapat maghandog ng tarpaṇa sa mga Pitṛ at sa mga diyos.
Verse 36
तस्य ते वंशजाः सर्वे दश पूर्वे दशापरे । तृप्ता रोहन्ति वै स्वर्गे ध्यायन्तोऽस्य मनोरथान्
Lahat ng kanyang mga kaangkan—sampung salinlahi sa una at sampu sa susunod—ay nabubusog at tunay na umaakyat sa langit, habang inaalala ang kanyang banal na hangarin at panata ng kabutihan.
Verse 37
एष ते विधिरुद्दिष्टः सम्भवो नृपसत्तम । तीर्थस्य च फलं पुण्यं किमन्यत्परिपृच्छसि
Ito ang paraang itinuro sa iyo, O pinakamainam sa mga hari, pati ang pinagmulan; at gayundin ang banal at mapagpalang bunga ng tīrtha. Ano pa ang nais mong itanong?
Verse 38
धन्यं यशस्यमायुष्यं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम् । यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः
Ito’y mapalad, nagbibigay ng dangal, nagpapahaba ng buhay, at kataas-taasan—tagapuksa ng lahat ng dalamhati. Sa pagdinig nito, ang tao’y napapalaya sa lahat ng kasalanan; walang pag-aalinlangan dito.
Verse 39
अध्याय
“Adhyāya” — tanda ng pagtatapos ng kabanata sa banal na kasulatan.