Adhyaya 23
Itinuro ni Mārkaṇḍeya sa isang hari ang halagang pangkaligtasan ng pagpanaw na may taimtim na bhakti sa banal na sangama (tagpuan ng mga ilog), at higit sa lahat ang pambihirang kapangyarihang maglinis ng tubig ng Revā (Narmadā). Inilalahad ang mga bunga ayon sa antas: ang mamamatay sa sangama na may sukdulang debosyon ay makakamtan ang pinakamataas na hantungan; ang pagpanaw ng isang renunciante na tinalikdan ang lahat ng layon ay magdudulot ng paninirahan sa mga makalangit na daigdig matapos lumapit kay Amareśvara; at ang pagbitaw ng katawan sa Śailendra ay mag-aangat sa isang vimāna na kulay-araw patungong Amarāvatī, habang ang mga apsarā ay pumupuri sa yumao na deboto. Pagkaraan, inihanay ang kabanalan ng mga tubig: bagama’t may mga pantas na nagsasabing magkapantay ang Sarasvatī at Gaṅgā, itinatanghal ng mga dalubhasa na higit ang tubig-Revā at pinapayuhang huwag pagtalunan ang pagkamataas nito. Inilalarawan ang lupain ng Revā na tinitirhan ng mga vidyādhara at mga nilalang na kahawig ng kinnara; ang nagdadala ng tubig-Revā sa ulo bilang tanda ng paggalang ay napapalapit sa nasasakupan ni Indra. Kasunod ang aral: ang patuloy na paglilingkod sa Narmadā ang landas ng mga ayaw nang muling makita ang nakapanghihilakbot na dagat ng saṃsāra; nililinis ng ilog ang tatlong daigdig, at kahit ang kamatayan saanman sa saklaw nito ay nagdudulot ng kapalarang gaṇeśvarī (banal na tagapaglingkod). Sinasabi rin na ang pampang ay siksik sa mga pook-yajña at maging ang makasalanang mamatay roon ay makararating sa langit. Sa wakas, pinangalanan ang Kapilā at Viśalyā bilang mga sinaunang nilikha ni Īśvara para sa kapakanan ng lahat, at iniuutos ang pagligo na may pag-aayuno at pagpipigil ng mga pandama, na may bungang tulad ng Aśvamedha. Ang pagsasagawa ng anāśaka (pagmamasid na walang gutom) sa tīrtha na ito ay nag-aalis ng lahat ng kasalanan at nagdadala sa tahanan ni Śiva; at ang isang pagligo sa Viśalyā-sangama ay itinuturing na katumbas ng bunga ng pagligo at pagbibigay-dāna sa buong daigdig hanggang sa karagatan.
Shlokas
Verse 1
मार्कण्डेय उवाच । तत्रैव सङ्गमे राजन्भक्त्या परमया नृप । प्राणांस्त्यजन्ति ये मर्त्यास्ते यान्ति परमां गतिम्
Sinabi ni Mārkaṇḍeya: O hari, yaong mga mortal na sa mismong sangam na iyon, taglay ang sukdulang debosyon, nag-aalay ng hininga—nararating nila ang pinakamataas na kalagayan.
Verse 2
संन्यस्तसर्वसंकल्पो यस्तु प्राणान्परित्यजेत् । अमरेश्वरमासाद्य स स्वर्गे नियतं वसेत्
Ngunit yaong nagbitiw na sa lahat ng hangarin at, pagdating sa Amareśvara, iniaalay ang hininga—tiyak na mananahan siya sa langit.
Verse 3
शैलेन्द्रं यः समासाद्य आत्मानं मुञ्चते नरः । विमानेनार्कवर्णेन स गच्छेदमरावतीम्
Ang taong nakarating sa Śailendra at saka iniwan ang katawan ay isinasakay sa isang sasakyang panghimpapawid na kulay-araw at nagtutungo sa Amarāvatī.
Verse 4
नरं पतन्तमालोक्य नगादमरकण्टकात् । ब्रुवन्त्यप्सरसः सर्वा मम भर्ता भवेदिति
Nang makita ang isang lalaking nahuhulog mula sa bundok na tinatawag na Amara-kaṇṭaka, sumisigaw ang lahat ng Apsaras: “Nawa’y siya ang maging asawa ko!”
Verse 5
समं जलं धर्मविदो वदन्ति सारस्वतं गाङ्गमिति प्रबुद्धाः । तस्योपरिष्टात्प्रवदन्ति तज्ज्ञा रेवाजलं नात्र विचारणास्ति
Sinasabi ng mga nakaaalam ng dharma na magkapantay ang tubig ng Sarasvatī at ng Gaṅgā; ngunit ipinahahayag ng tunay na marurunong na higit sa kanila ang tubig ng Revā (Narmadā)—dito’y walang pag-aalinlangan.
Verse 6
अनेकविद्याधरकिन्नराद्यैरध्यासितं पुण्यतमाधिवासैः । रेवाजलं धारयतो हि मूर्ध्ना स्थानं सुरेन्द्राधिपतेः समीपे
Dinadalaw ng mga Vidyādhara, Kinnara at iba pa ang pook na yaon, tahanang lubhang banal; sapagkat ang nagdadala ng tubig ng Revā sa kanyang ulo ay nagkakamit ng lugar na malapit sa Hari ng mga diyos, si Indra.
Verse 7
नर्मदा सर्वदा सेव्या बहुनोक्तेन किं नृप । यदीच्छेन्न पुनर्द्रष्टुं घोरं संसारसागरम्
Ang Narmadā ay dapat laging paglingkuran at sambahin—ano pa ang kailangan ng maraming salita, O hari? Kung ninanais ng tao na hindi na muling makita ang kakila-kilabot na dagat ng saṃsāra.
Verse 8
त्रयाणामपि लोकानां महती पावनी स्मृता । यत्र तत्र मृतस्यापि ध्रुवं गाणेश्वरी गतिः
Siya’y kinikilalang dakilang tagapaglinis ng tatlong daigdig; at saan man mamatay ang tao (na may kaugnayan sa kanyang kabanalan), tiyak ang gati na gaya ng Gaṇeśvara—ang pag-abot sa hanay ng mga Gaṇa ni Śiva.
Verse 9
अनेकयज्ञायतनैर्वृताङ्गी न ह्यत्र किंचिद्यदतीर्थमस्ति । तस्यास्तु तीरे भवता यदुक्तं तपस्विनो वाप्यतपस्विनो वा
Napapaligiran ang kanyang katawan ng maraming pook ng paghahandog; dito’y wala ni isang lugar na hindi tīrtha. Kaya’t ang sinabi mo tungkol sa kanyang pampang—para man sa mga ascetic o sa hindi ascetic—ay tunay.
Verse 10
म्रियन्ति ये पापकृतो मनुष्यास्ते स्वर्गमायान्ति यथाऽमरेन्द्राः
Kahit ang mga taong gumawa ng kasalanan—kung sila’y mamatay (doon, sa saklaw ng tīrtha)—umaakyat sila sa langit, na parang mga panginoon ng mga walang-kamatayan.
Verse 11
एवं तु कपिला चैव विशल्या राजसत्तम । ईश्वरेण पुरा सृष्टा लोकानां हितकाम्यया
Kaya, O pinakamainam sa mga hari, kapwa sina Kapilā at Viśalyā ay nilikha noon ng Panginoon, sa hangaring maghatid ng kapakanan sa mga daigdig.
Verse 12
तत्र स्नात्वा नरो राजन्सोपवासो जितेन्द्रियः । अश्वमेधस्य महतोऽसंशयं फलमाप्नुयात्
O Hari, ang taong maliligo roon, nag-aayuno at may pagpipigil sa mga pandama, ay walang alinlangang makakamit ang bunga ng dakilang sakripisyong Aśvamedha.
Verse 13
अनाशकं च यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । सर्वपापविनिर्मुक्तो याति वै शिवमन्दिरम्
O panginoon ng mga tao, sinumang magsagawa ng panatang anāśaka sa banal na tīrtha na iyon ay mapapalaya sa lahat ng kasalanan at tunay na makararating sa tahanan ni Śiva.
Verse 14
पृथिव्यां सागरान्तायां स्नानदानेन यत्फलम् । विशल्यासङ्गमे स्नात्वा सकृत्तत्फलमश्नुते
Anumang bungang nakakamit sa lupaing napaliligiran ng mga dagat sa pamamagitan ng pagligo at pagbibigay-dāna—sa pagligo nang minsan sa tagpuan ng Viśalyā, yaon ding bunga ang tinatamasa.
Verse 15
एवं पुण्या पवित्रा च कथिता तव भूपते । भूयो मां पृच्छसि च यत्तच्चैव कथयाम्यहम्
Kaya, O Hari, ang marapat na gantimpala at nagpapadalisay na (tīrtha) ay naipahayag na sa iyo. At anumang iba pa ang muli mong itanong sa akin, iyon din ay aking isasalaysay.
Verse 23
। अध्याय
Wakas/Tanda ng Adhyāya (Kabanata).