Adhyaya 227

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । एतानि तव संक्षेपात्प्राधान्यात्कथितानि च । न शक्तो विस्तराद्वक्तुं संख्यां तीर्थेषु पाण्डव

Sinabi ni Mārkaṇḍeya: Ito’y naipahayag ko sa iyo nang maikli, ayon sa kanilang pangunahing kahalagahan. Hindi ko kayang isa-isahin nang lubos ang bilang ng mga banal na tawiran, O Pāṇḍava.

Verse 2

एषा पवित्रा विमला नदी त्रैलोक्यविश्रुता । नर्मदा सरितां श्रेष्ठा महादेवस्य वल्लभा

Ang ilog na ito’y banal at dalisay, bantog sa tatlong daigdig—ang Narmadā, pinakadakila sa mga ilog, minamahal ni Mahādeva.

Verse 3

मनसा संस्मरेद्यस्तु नर्मदां सततं नृप । चान्द्रायणशतस्याशु लभते फलमुत्तमम्

O hari, sinumang laging umaalaala sa Narmadā sa isipan ay agad nagkakamit ng pinakamataas na bunga, na katumbas ng pagsasagawa ng sandaang panatang Cāndrāyaṇa.

Verse 4

अश्रद्दधानाः पुरुषा नास्तिकाश्चात्र ये स्थिताः । पतन्ति नरके घोरे प्राहैवं परमेश्वरः

Yaong mga taong naninirahan dito na walang pananampalataya, at yaong mga walang-diyos, ay nahuhulog sa kakila-kilabot na impiyerno—ganito ang pahayag ni Parameśvara.

Verse 5

नर्मदां सेवते नित्यं स्वयं देवो महेश्वरः । तेन पुण्या नदी ज्ञेया ब्रह्महत्यापहारिणी

Ang Mahēśvara mismo ay laging naglilingkod sa Narmadā; kaya’t dapat siyang kilalaning ilog na lubhang mapagpala, na nag-aalis maging ng kasalanang pagpatay sa brāhmaṇa.

Verse 6

इयं माहेश्वरी गङ्गा महेश्वरतनूद्भवा । प्रोक्ता दक्षिणगङ्गेति भारतस्य युधिष्ठिर

Ito ang Māheśvarī Gaṅgā, isinilang mula sa mismong katawan ni Maheśvara; ipinahahayag siyang ‘Timog na Gaṅgā,’ O Yudhiṣṭhira ng Bhārata.

Verse 7

जाह्नवी वैष्णवी गङ्गा ब्राह्मी गङ्गा सरस्वती । इयं माहेश्वरी गङ्गा रेवा नास्त्यत्र संशयः

Si Jāhnavī ang Vaiṣṇavī na Gaṅgā; si Sarasvatī ang Brāhmī na Gaṅgā. At ang Revā na ito ang Māheśvarī Gaṅgā—walang alinlangan dito.

Verse 8

यथा हि पुरुषे देवस्त्रैमूर्तत्वमुपाश्रितः । ब्रह्मविष्णुमहेशाख्यं न भेदस्तत्र वै यथा । तथा सरित्त्रये पार्थ भेदं मनसि मा कृथाः

Kung paanong ang iisang Diyos, na nananahan sa tao, ay tumatanggap ng tatluhang anyo—Brahmā, Viṣṇu, at Maheśa—na walang tunay na pagkakahiwalay, gayon din, O Pārtha, huwag kang lumikha ng pagkakaiba sa isip sa tatlong banal na ilog.

Verse 9

कोटिशो ह्यत्र तीर्थानि लक्षशश्चापि भारत । तथा सहस्रशो रेवातीरद्वयगतानि तु

O Bhārata, dito’y may mga tīrtha na di-mabilang—sa mga koṭi at maging sa mga lakṣa; at gayon din, sa libu-libo, matatagpuan sila sa magkabilang pampang ng Revā.

Verse 10

वृक्षान्तरिक्षसंस्थानि जलस्थलगतानि च । कः शक्तस्तानि निर्णेतुं वागीशो वा महेश्वरः

May ilan na nakalagay sa pagitan ng mga puno at sa himpapawid, at ang iba’y nasa tubig at nasa lupa. Sino ang makakabilang sa lahat ng iyon—si Vāgīśa man, ang panginoon ng pananalita, o maging si Maheśvara?

Verse 11

स्मरणाज्जन्मजनितं दर्शनाच्च त्रिजन्मजम् । सप्तजन्मकृतं नश्येत्पापं रेवावगाहनात्

Sa pag-alaala sa Revā, napapawi ang kasalanang bunga ng kasalukuyang buhay; sa pagtanaw sa kanya, napapawi ang kasalanan ng tatlong buhay; at sa paglulubog sa Revā, nalilipol ang kasalanang naipon sa pitong buhay.

Verse 12

देवकार्यं कृतं तेन अग्नयो विधिवद्धुताः । वेदा अधीताश्चत्वारो येन रेवावगाहिता

Ang sinumang nakaligo sa Revā, para bang natupad na niya ang mga tungkuling ukol sa mga deva; ang mga banal na apoy ay wari’y naalagaan ayon sa ritwal, at ang apat na Veda ay wari’y napag-aralan na.

Verse 13

प्राधान्याच्चापि संक्षेपात्तीर्थान्युक्तानि ते मया । न शक्यो विस्तरः पार्थ श्रोतुं वक्तुं च वै मया

O Pārtha, sa pangunahing halaga at sa maikling paraan ko lamang sinabi sa iyo ang mga banal na tīrtha; sapagkat ang ganap na lawak nito’y hindi ko tunay na kayang isalaysay, ni ganap na kayang mapakinggan.

Verse 14

युधिष्ठिर उवाच । विधानं च यमांश्चैव नियमांश्च वदस्व मे । प्रायश्चित्तार्थगमने को विधिस्तं वदस्व मे

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: Ipagpaliwanag mo sa akin ang wastong pamamaraan—gayundin ang mga yama at niyama. Sa paglalakbay na may layuning pagtubos (prāyaścitta), ano ang tuntunin? Iyan ang ipaliwanag mo sa akin.

Verse 15

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु पृष्टं महाराज यच्छ्रेयः पारलौकिकम् । शृणुष्वावहितो भूत्वा यथाज्ञानं वदामि ते

Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: Mabuti ang iyong tanong, O dakilang hari, sapagkat ito’y ukol sa pinakamataas na kabutihang lampas sa mundong ito. Makinig kang may ganap na pag-iingat; sasabihin ko sa iyo ayon sa aking nalalaman.

Verse 16

अध्रुवेण शरीरेण ध्रुवं कर्म समाचरेत् । अवश्यमेव यास्यन्ति प्राणाः प्राघूर्णिका इव

Sa di-mananatiling katawan na ito, magsagawa ng matitibay na gawaing-dharma; sapagkat ang mga hininga ng buhay ay tiyak na lilisan—gaya ng trumpo na umiikot at di mapirmi.

Verse 17

दानं वित्तादृतं वाचः कीर्तिधर्मौ तथा ख्युषः । परोपकरणं कायादसारात्सारमुद्धरेत्

Mula sa yaman, ilabas ang pag-aalay at pagkakawanggawa; mula sa pananalita, ilabas ang katotohanan. Mula sa buhay, ilabas ang dangal at dharma; at mula sa marupok na katawan, hugutin ang diwa—paglilingkod at kapakinabangan sa kapwa.

Verse 18

अस्मिन्महामोहमये कटाहे सूर्याग्निना रात्रिदिवेन्धनेन । मासर्तुदर्वीपरिघट्टनेन भूतानि कालः पचतीति वार्ता

Sa malaking kalderong ito ng matinding kamangmangan, ang araw ang apoy at ang gabi’t araw ang panggatong; hinahalo ng sandok ng mga buwan at mga panahon—niluluto ng Panahon ang lahat ng nilalang: ito ang ipinahahayag na katotohanan.

Verse 19

ज्ञात्वा शास्त्रविधानोक्तं कर्म कर्तुमिहार्हसि । नायं लोकोऽस्ति न परो न सुखं संशयात्मनः

Pagkaunawa sa gawaing itinuro ayon sa tuntunin ng mga śāstra, nararapat mo itong isagawa rito. Sapagkat ang pusong puno ng pag-aalinlangan ay di nakakamit ang mundong ito ni ang kabila—ni ang kaligayahan.

Verse 20

मन्त्रे तीर्थे द्विजे देवे दैवज्ञे भेषजे गुरौ । यादृशी भावना यस्य सिद्धिर्भवति तादृशी

Sa mantra, sa tīrtha, sa isang brāhmaṇa, sa diyos, sa manghuhulang dalubhasa, sa gamot, at sa guru—kung ano ang pananampalataya at loob ng tao, gayon din ang nagiging bunga at siddhi.

Verse 21

अश्रद्धया हुतं दत्तं तपस्तप्तं कृतं च यत् । असदित्युच्यते पार्थ न च तत्प्रेत्य नो इह

Anumang handog sa yajña, kawanggawa, o pag-aayuno na ginawa nang walang pananampalataya—O Pārtha—ay tinatawag na “asat,” at walang bunga ni dito ni sa kabilang-buhay.

Verse 22

यः शास्त्रविधिमुत्सृज्य वर्तते कामकारतः । न स सिद्धिमवाप्नोति न सुखं न परां गतिम्

Ang sinumang isinasantabi ang tuntunin ng śāstra at kumikilos ayon sa sariling pita at pagnanasa—hindi siya nakakamit ng tagumpay, ni ligaya, ni ang pinakamataas na hantungan.

Verse 23

सन्तीह विविधोपाया नृणां देहविशोधनाः । तीर्थसेवासमं नास्ति स्वशरीरस्य शोधनम्

Marami ngang paraan dito upang luminis ang katawan ng tao; ngunit walang paglilinis ng sariling katawang-nilalang na hihigit sa banal na paglilingkod sa isang tīrtha.

Verse 24

कृच्छ्रचान्द्रायणाद्यैर्वा द्वितीयं तीर्थसेवया । यदा तीर्थं समुद्दिश्य प्रयाति पुरुषो नृप । तदा देवाश्च पितरस्तं व्रजन्त्यनु खेचराः

Sa mahihirap na penitensiya gaya ng Kṛcchra at Cāndrāyaṇa ay nakakamit ang paglilinis; ngunit ang ikalawa—at higit—ay ang paglilingkod sa isang tīrtha. O Hari, kapag ang tao’y naglalakbay na ang diwa’y nakatuon sa banal na pook, noon ang mga deva at mga ninuno ay sumusunod sa kanya, kasama ang mga nilalang na lumilipad sa kalangitan.

Verse 25

परमा मोदपूर्णास्ते प्रयान्त्यस्यानुयायिनः । कृत्वाभ्युदयिकं श्राद्धं समापृच्छय तु देवताम्

Ang mga kasamang sumusunod sa kanya ay nagpapatuloy na puspos ng sukdulang galak—matapos magsagawa ng mapalad na abhyudayika śrāddha at magpaalam nang nararapat sa diyos.

Verse 26

इष्टबन्धूंश्च विष्णुं च शङ्करं सगणेश्वरम् । व्रजेद्द्विजाभ्यनुज्ञातो गृहीत्वा नियमानपि

Pagpupugay sa minamahal na mga kamag‑anak, kay Viṣṇu at kay Śaṅkara kasama si Gaṇeśa; at matapos hingin ang pahintulot ng mga dvija (brāhmaṇa), siya’y dapat lumakbay, taglay ang mga itinakdang pagpipigil.

Verse 27

एकाशनं ब्रह्मचर्यं भूशय्यां सत्यवादिताम् । वर्जनं च परान्नस्य प्रतिग्रहविवर्जनम्

Isagawa niya ang pagdidisiplina ng isang kainan lamang, ang brahmacarya, ang paghiga sa lupa, at ang pagsasalita ng katotohanan; iwasan din ang pagkaing mula sa iba at ang pagtanggap ng mga handog o regalo.

Verse 28

वर्जयित्वा तथा द्रोहवञ्चनादि नृपोत्तम । साधुवेषं समास्थाय विनयेन विभूषितः

O pinakamainam sa mga hari, matapos talikuran ang masamang-loob, panlilinlang, at iba pa, magtaglay siya ng asal ng isang sadhu—pinalalamutian ng kababaang-loob.

Verse 29

दम्भाहङ्कारमुक्तो यः स तीर्थफलमश्नुते । यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंयतम्

Ang malaya sa pagpapaimbabaw at pagkamakasarili, tunay na tumatanggap ng bunga ng tīrtha—yaong ang mga kamay, mga paa, at ang isip ay lubos na napipigil.

Verse 30

विद्या तपश्च कीर्तिश्च स तीर्थफलमश्नुते । अक्रोधनश्च राजेन्द्र सत्यशीलो दृढव्रतः

Karunungan, tapas (pag-austeridad), at marangal na dangal—ang gayong tao’y tumatanggap ng bunga ng tīrtha. O hari ng mga hari, siya’y walang poot, tapat sa katotohanan, at matatag sa kanyang mga panata.

Verse 31

आत्मोपमश्च भूतेषु स तीर्थफलमश्नुते । मुण्डनं चोपवासश्च सर्वतीर्थेष्वयं विधिः

Ang sinumang tumitingin sa lahat ng nilalang na kapantay ng sarili, tunay na nagtatamo ng bunga ng tīrtha. Ang pag-aahit ng ulo at pag-aayuno—ito ang itinakdang tuntunin sa lahat ng banal na pook.

Verse 32

वर्जयित्वा कुरुक्षेत्रं विशालां विरजां गयाम् । स्नानं सुरार्चनं चैव श्राद्धे वै पिण्डपातनम्

Maliban sa Kurukṣetra, Viśālā, Virajā, at Gayā: isagawa ang pagligo at pagsamba sa mga diyos; at sa śrāddha, tunay na itinakda ang pag-aalay ng mga piṇḍa (bilog na kanin).

Verse 33

विप्राणां भोजनं शक्त्या सर्वतीर्थेष्वयं विधिः । प्रायश्चित्तनिमित्तं च यो व्रजेद्यतमानसः

Sa bawat banal na tīrtha, ito ang wastong tuntunin: ayon sa kakayahan, pakainin ang mga brāhmaṇa. At ang sinumang maglakbay sa paglalakbay-dambana bilang prāyaścitta, na may disiplinado at pigil na isip, ay sumusunod sa kautusang ito.

Verse 34

तस्यापि च विधिं वक्ष्ये शृणु पार्थ समाहितः । एकाशनं ब्रह्मचर्यमक्षारलवणाशनम्

Ipahahayag ko rin ang pamamaraan nito—makinig nang taimtim, O anak ni Pṛthā. Kumain lamang nang minsan sa isang araw, panatilihin ang brahmacarya, at kumain ng pagkaing walang alkalinang halo at walang asin.

Verse 35

स्नात्वा तीर्थाभिगमनं हविष्यैकान्नभोजनम् । वर्जयेत्पतितालापं बहुभाषणमेव च

Pagkatapos maligo, magtungo sa banal na pook at kumain ng payak na havis na pagkain—malinis at inialay. Iwasan ang pakikipag-usap sa mga nalugmok, at iwasan din ang labis na pagsasalita.

Verse 36

परीवादं परान्नं च नीचसङ्गं विवर्जयेत् । व्रजेच्च निरुपानत्को वसानो वाससी शुचिः

Iwasan ang paninirang-puri, ang pagkaing bigay ng iba, at ang pakikisama sa hamak. Maglakad na walang panyapak, nakasuot ng malilinis na kasuotan, at manatiling dalisay.

Verse 37

संकल्पं मनसा कृत्वा ब्राह्मणानुज्ञया व्रजेत् । तीर्थे गत्वा तथा स्नात्वा कृत्वा चैव सुरार्चनम्

Pagkatapos buuin sa isip ang banal na panata (saṅkalpa), at sa pahintulot ng mga brāhmaṇa, dapat maglakbay. Pagdating sa tīrtha, maligo roon at magsagawa ng pagsamba sa Diyos.

Verse 38

दुष्कर्मतो विमुक्तः स्यादनुतापी भवेद्यदि । वेदे तीर्थे च देवे च दैवज्ञे चौषधे गुरौ

Kung ang tao’y tunay na magsisi, mapapalaya siya sa masasamang gawa—sa pamamagitan ng paggalang sa Veda, sa tīrtha, sa Diyos, sa manghuhula/astrologo, sa gamot, at sa guru.

Verse 39

यादृशी भावना यस्य सिद्धिर्भवति तादृशी । उक्ततीर्थफलानां च पुराणेषु स्मृतिष्वपि

Kung ano ang damdamin at pananampalataya sa loob, gayon din ang nagiging bunga at kaganapan. At ang mga gantimpalang ipinahayag para sa mga tīrtha ay sinasabi rin sa mga Purāṇa at sa mga Smṛti.

Verse 40

अर्थवादभवां शङ्कां विहाय भरतर्षभ । कृत्वा विचारं शास्त्रोक्तं परिकल्प्य यथोचितम्

Iwan mo ang pagdududang nagmumula sa pag-aakalang ito’y papuri lamang, O dakilang anak ng Bharata. Pag-isipan ayon sa mga śāstra, at tanggapin nang wasto ang nararapat.

Verse 41

कायेन कृच्छ्रचरणे ह्यशक्तानां विशुद्धये । ज्ञात्वा तीर्थाविशेषं हि प्रायश्चित्तं समाचरेत्

Para sa mga hindi makakaya sa katawan ang mahihigpit na tapas, ang pagdalisay ay nakakamtan sa pag-unawa sa natatanging kapangyarihan ng isang tīrtha at sa wastong pagsasagawa ng nararapat na prāyaścitta.

Verse 42

तच्छृणुष्व महाराज नर्मदायां यथोचितम् । चतुर्विंशतिसंख्येभ्यो योजनेभ्यो व्रजेन्नरः

Makinig ka, O dakilang hari, sa nararapat tungkol sa Narmadā: ang tao ay dapat maglakbay ayon sa itinakda—dalawampu’t apat na yojana ang sukat.

Verse 43

चतुर्विंशतिकृच्छ्राणां फलमाप्नोति शोभनम् । अत ऊर्ध्वं योजनेषु पादकृच्छ्रमुदाहृतः

Nakakamit niya ang marangal na bunga na katumbas ng dalawampu’t apat na Kṛcchra na penitensiya. Higit pa rito, sa bawat yojana na malalakad, isang ‘kapat na Kṛcchra’ ang ipinahahayag bilang sukat ng prāyaścitta.

Verse 44

तन्मध्ये च महाराज यो व्रजेच्छुद्धिकाङ्क्षया । योजने योजने तस्य प्रायश्चित्तं विदुर्बुधाः

At sa loob ng paglalakbay na iyon, O dakilang hari, sinumang magpatuloy na may hangaring magpakadalisay—nalalaman ng mga pantas na sa bawat yojana para sa kanya ay may prāyaścitta at pagdalisay na natatamo.

Verse 45

प्रणवाख्ये महाराज तथा रेवोरिसंगमे । भृगुक्षेत्रे तथा गत्वा फलं तद्द्विगुणं स्मृतम्

Sa pook na tinatawag na Praṇava, O dakilang hari, gayundin sa tagpuan ng Revā at Ori, at sa pagdating sa Bhṛgukṣetra, sinasabing ang bunga ng pagsasagawa ay nagiging doble.

Verse 46

सङ्गमे देवनद्याश्च शूलभेदे नृपोत्तम । द्विगुणं पादहीनं स्यात्करजासंगमे तथा

Sa tagpuan ng banal na ilog Devā-nadī at sa Śūlabheda, O pinakamainam na hari, ang bunga ng kabanalan ay nagiging dobleng bawas ng isang-kapat; gayon din sa tagpuan ng Karajā.

Verse 47

एरण्डीसङ्गमे तद्वत्कपिलायाश्च संगमे । केचित्त्रिगुणितं प्राहुः कुब्जारेवोत्थसङ्गमे

Gayundin sa tagpuan ng Eraṇḍī, at sa tagpuan ng Kapilā; may ilan na nagsasabing tatlong ulit ang bunga sa tagpuan kung saan ang Kubjā ay sumasanib sa agos na isinilang mula sa Revā.

Verse 48

ओंकारे च महाराज तदपि स्यात्समञ्जसम् । सङ्गमेषु तथान्यासां नदीनां रेवया सह

At sa Oṃkāra rin, O dakilang hari, ang gayong pagtataya ay angkop. Gayon din sa mga tagpuan ng iba pang mga ilog na kasama ng Revā.

Verse 49

प्राहुस्ते सार्धकृच्छ्रं वै फलं पूर्वं युधिष्ठिर । त्रिगुणं कृच्छ्रमाप्नोति रेवासागरसङ्गमे

Noon ay sinabi nila sa iyo, O Yudhiṣṭhira, na ang bunga ay ‘isa’t kalahating Kṛcchra’. Ngunit sa tagpuan ng Revā at ng karagatan, nakakamit ang bungang Kṛcchra na tatlong ulit.

Verse 50

कृच्छ्रं चतुर्गुणं प्रोक्तं शुक्लतीर्थे युधिष्ठिर । योजने योजने गत्वा चतुर्विंशतियोजनम् । तत्र तत्र वसेद्यस्तु सुचिरं नृवरोत्तम

Sa Śukla-tīrtha, O Yudhiṣṭhira, ang bungang Kṛcchra ay sinasabing apat na ulit. Sa paglalakbay ng yojana sa bawat yojana hanggang dalawampu’t apat na yojana, sinumang manahan sa bawat pook nang matagal, O pinakamainam sa mga tao, ang kanyang pagsasagawa ay matibay na naitatag sa kabutihan.

Verse 51

रेवासेवासमाचारः संयुक्तः शुद्धबुद्धिमान् । दम्भाहङ्काररहितः शुद्ध्यर्थं स विमुच्यते

Ang sinumang sumusunod sa wastong asal ng paglilingkod kay Revā, na may dalisay na pag-unawa at walang pagpapaimbabaw at pagmamataas—siya’y pinalalaya, upang maganap ang paglilinis.

Verse 52

इति ते कथितं पार्थ प्रायश्चित्तार्थलक्षणम् । रेवायात्राविधानं च गुह्यमेतद्युधिष्ठिर

Kaya, O Pārtha, naipahayag sa iyo ang mga tanda at layon ng pag-aalis-sala; at gayundin ang tuntunin ng paglalakbay-pananampalataya sa Revā—isang lihim at banal na aral ito, O Yudhiṣṭhira.

Verse 53

युधिष्ठिर उवाच । योजनस्य प्रमाणं मे वद त्वं मुनिसत्तम । यज्ज्ञात्वा निश्चितं मे स्यान्मनःशुद्धेस्तु कारणम्

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “O pinakadakila sa mga pantas, sabihin mo sa akin ang tunay na sukat ng isang yojana. Kapag nalaman ko ito, magiging tiyak ang aking pag-unawa—at magiging sanhi ng paglilinis ng aking isipan.”

Verse 54

मार्कण्डेय उवाच । शृणु पाण्डव वक्ष्यामि प्रमाणं योजनस्य यत् । तथा यात्राविशेषेण विशेषं कृच्छ्रसम्भवम्

Sinabi ni Mārkaṇḍeya: “Makinig, O Pāṇḍava. Ipaaalam ko ang sukat ng isang yojana, at gayundin ang mga pagkakaibang lumilitaw—sa mga natatanging anyo ng paglalakbay—sa mga bunga ng kṛcchra na pagtalima.”

Verse 55

तिर्यग्यवोदराण्यष्टावूर्ध्वा वा व्रीहयस्त्रयः । प्रमाणमङ्गुलस्याहुर्वितस्तिर्द्वादशांगुला

Walong butil ng sebada na nakahiga nang pahalang—o tatlong butil ng bigas na nakatayo nang patayo—ang sinasabing pamantayan ng isang aṅgula (lapad ng daliri). Ang vitasti (sukat ng dangkal) ay labindalawang aṅgula.

Verse 56

वितस्तिद्वितयं हस्तश्चतुर्हस्तं धनुः स्मृतम् । स एव दण्डो गदितो विशेषज्ञैर्युधिष्ठिर

Dalawang vitasti ang bumubuo ng isang hasta (siko); apat na hasta ang tinatawag na dhanu (haba ng busog). Ang sukat ding iyon ay tinatawag na daṇḍa ng mga dalubhasa sa wastong pamantayan, O Yudhiṣṭhira.

Verse 57

धनुःसहस्रे द्वे क्रोशश्चतुःक्रोशं च योजनम् । एतद्योजनमानं ते कथितं भरतर्षभ

Sa dalawang libong dhanu ay may isang krośa, at sa apat na krośa ay isang yojana. Sa gayon ay naipaliwanag sa iyo ang sukat ng yojana, O toro sa mga Bharata.

Verse 58

येन यात्रां व्रजन् वेत्ति फलमानं निजार्जितम् । उक्तं कृच्छ्रफलं तीर्थे जलरूपे नृपोत्तम

Sa pamamagitan nito, ang naglalakbay sa yātrā (paglalakbay-pananampalataya) ay malalaman ang sukat ng bungang espirituwal na kanyang naipon. At ngayon, O pinakamainam sa mga hari, ilalarawan ang mga bunga ng kṛcchra kaugnay ng tīrtha na nasa anyong tubig—ang banal na mga tubig.

Verse 59

यथाविशेषं ते वच्मि पूर्वोक्ते तत्र तत्र च । तन्मे शृणु महीपाल श्रद्दधानाय कथ्यते

Sasabihin ko sa iyo ang mga detalye ayon sa kani-kanilang pagkakaiba, sa bawat lugar gaya ng naunang nabanggit. Kaya makinig ka sa akin, O tagapangalaga ng lupa; ito’y sinasabi para sa puspos ng pananampalataya.

Verse 60

यस्मिंस्तीर्थे हि यत्प्रोक्तं फलं कृच्छ्रादिकं नृप । तत्राप्युपोषणात्कृच्छ्रफलं प्राप्नोत्यथाधिकम्

Sa alinmang tīrtha na ipinahayag ang bunga—maging sa kṛcchra o kahalintulad na mga pagtalima, O hari—doon din, sa pamamagitan ng pag-aayuno (upoṣaṇa), nakakamit ang bunga ng kṛcchra, at maging ang higit pa.

Verse 61

दिनजाप्याच्च लभते फलं कृच्छ्रस्य शक्तितः । तत्र विख्यातदेवेशं स्नात्वा दृष्ट्वाभिपूज्य च

At sa japa sa araw, nakakamtan ang bunga ng kṛcchra ayon sa sariling lakas. Doon, matapos maligo, masdan ang bantog na Panginoon ng mga diyos at sambahin Siya nang wasto…

Verse 62

प्रणम्य लभते पार्थ फलं कृच्छ्रभवं सुधीः । तीर्थे मुख्यफलं स्नानाद्द्वितीयं चाप्युपोषणात्

Pagkatapos yumukod, O Pārtha, ang marunong ay nakakamtan ang bungang isinilang ng kṛcchra. Sa isang tīrtha, ang pangunahing bunga ay mula sa pagligo; ang ikalawa naman ay mula rin sa pag-aayuno.

Verse 63

तृतीयं ख्यातदेवस्य दर्शनाभ्यर्चनादिभिः । चतुर्थं जाप्ययोगेन देहशक्त्या त्वहर्निशम्

Ang ikatlo ay nakakamtan sa pagtanaw at pagsamba sa bantog na diyos, at sa iba pang gawaing debosyonal. Ang ikaapat ay nakakamtan sa disiplina ng japa, araw at gabi, ayon sa lakas ng katawan.

Verse 64

पञ्चमं सर्वतीर्थेषु कल्पनीयं हि दूरतः । तीरस्थो योजनादर्वाग्दशांशं लभते फलम्

Ang ikalima ay maaaring isipin sa lahat ng tīrtha kahit mula sa malayo; ang nananatili sa pampang, sa loob ng isang yojana, ay nakakamtan ang ikasampung bahagi ng bunga.

Verse 65

उक्ततीर्थफलात्पार्थ नात्र कार्या विचारणा

O Pārtha, tungkol sa bungang tīrtha na naipahayag na, hindi na kailangan dito ang iba pang pagninilay o pagtatalo.

Verse 66

उपवासेन सहितं महानद्यां हि मज्जनम् । अप्यर्वाग्योजनात्पार्थ दद्यात्कृच्छ्रफलं नृणाम्

O Pārtha, ang paglulubog sa isang dakilang ilog na may kasamang pag-aayuno—kahit gawin sa loob ng mas mababa sa isang yojana—ay nagkakaloob sa mga tao ng kapala-palad na bunga na katumbas ng Kṛcchra na penitensiya.

Verse 67

षड्योजनवहा कुल्य नद्योऽल्पा द्वादशैव च । चतुर्विंशतिगा नद्यो महानद्यस्ततोऽधिकाः

Ang ‘kulyā’ ay isang daluyang-tubig na umaabot sa anim na yojana; ang ‘maliliit na ilog’ ay hanggang labindalawa. Yaong umaabot sa dalawampu’t apat na yojana ay tinatawag na ‘dakilang mga ilog’; at ang lampas pa roon ay higit na dakila.