Adhyaya 224
Isinalaysay ni Mārkaṇḍeya kay Yudhiṣṭhira ang isang kataas-taasang tīrtha na tinatawag na Koṭīśvara, na nasa loob ng saklaw na isang krośa, kaugnay ng Ilog Revā (Narmadā) sa tagpuan nito at ng karagatan. Ang diwa ng aral sa kabanata ay ang prinsipyong nagpapalawak ng gantimpala: ang debosyonal na snāna (banal na pagligo), dāna (pagbibigay), japa (pagbigkas ng mantra), homa (handog sa apoy), at arcana (pagsamba) sa pook na ito ay sinasabing nagiging “koṭi-guṇa,” o maraming ulit na nadaragdagan. Inilalagay ng salaysay ang tīrtha sa isang kosmikong tanawin ng paglalakbay-panata: nagtitipon ang mga deva, gandharva, ṛṣi, siddha, at cāraṇa sa Revā–sāgara saṅgama upang masaksihan ang pambihirang tagpo ng pagtagpo ng ilog at dagat. Inilalarawan ang paraan ng ritwal: matapos maligo, dapat itatag at sambahin si Śiva bilang Koṭīśvara ayon sa sariling bhakti, gamit ang mga dahon ng bilva, bulaklak na arka, mga handog ayon sa panahon, dhattūra, damong kuśa, at iba pang itinakdang sangkap, kasama ang mga upacāra na pinangungunahan ng mantra, insenso, ilawan, at naivedya. Nagbibigay rin ang kabanata ng etikal-ritwal na landas: ang mga manlalakbay at mga ascetic na kaugnay ng tīrtha ay pinangakuan ng mataas na hantungan, kabilang ang pitṛ-loka at deva-loka. Binibigyang-diin ang Pauṣa kṛṣṇa aṣṭamī bilang natatanging mahalagang araw ng pagsamba, at ang mga regular na pagtalima sa caturdaśī at aṣṭamī, kalakip ang pagpapakain sa mga karapat-dapat na brāhmaṇa.
Shlokas
Verse 1
मार्कण्डेय उवाच । ततः क्रोशान्तरे पार्थ तीर्थं कोटीश्वरं परम् । यत्र स्नानं च दानं च जपहोमार्चनादिकम् । भक्त्या कृतं नरैस्तत्र सर्वं कोटिगुणं भवेत्
Sinabi ni Mārkaṇḍeya: Pagkaraan nito, O Pārtha, sa layong isang krośa ay naroon ang kataas-taasang tīrtha na tinatawag na Koṭīśvara. Doon, ang pagligo, pagkakawanggawa, at mga gawain tulad ng japa, homa, at pagsamba—kapag ginawa ng mga tao nang may debosyon—ang lahat ay nagiging isang milyong ulit ang bunga.
Verse 2
तत्र देवाः सगन्धर्वा ऋषयः सिद्धचारणाः । जलधिं प्रतिगच्छन्ति नर्मदां वीक्षितुं किल
Doon, ang mga deva kasama ang mga Gandharva, ang mga ṛṣi, at ang mga Siddha at Cāraṇa ay nagtutungo pa hanggang sa karagatan—ayon sa sabi-sabi—upang masilayan lamang ang Narmadā.
Verse 3
मिलिताः कोटिशो राजन्रेवासागरसङ्गमे । विनोदमतुलं दृष्ट्वा रेवार्णवसमागमे
O Hari, nagtitipon sila roon nang milyun-milyon sa tagpuan ng Revā at ng dagat; pagmasdan ang di-matumbasang kababalaghan sa pagsasanib ng Revā at ng karagatan.
Verse 4
स्नात्वा शिवं च संस्थाप्य पूजयित्वा महेश्वरम् । कोटीश्वराभिधानं तु स्वस्वभक्त्या विधानतः
Pagkaligo, itinatag nila si Śiva at sinamba si Maheśvara; saka, ayon sa wastong ritwal at sa sariling debosyon ng bawat isa, ang Panginoon ay tinatawag na Koṭīśvara.
Verse 5
कोटीतीर्थे परां सिद्धिं सम्प्राप्ताः सर्वतोषणात् । तेन तत्पुण्यमतुलं सर्वतीर्थेषु चोत्तमम्
Sa Koṭī Tīrtha, nakamtan nila ang pinakamataas na siddhi sa ganap na pagpapalugod (sa Panginoon sa pagsamba). Kaya ang kabanalan ng pook na iyon ay di-matumbasan at tunay na pinakadakila sa lahat ng tīrtha.
Verse 6
तत्र तीर्थे तु यत्किंचिच्छुभं वा यदि वाशुभम् । क्रियते नृपशार्दूल सर्वं कोटिगुणं भवेत्
Sa tīrtha roon, O tigre sa mga hari, anumang gawin—mabuti man o maging di-mabuti—ay nagiging pinararami nang isang milyong ulit.
Verse 7
तत्र तीर्थे तु मार्गस्था ये केचिदृषिसत्तमाः । सिद्धामृतपदं यान्ति पितृलोकं तथोत्तमम्
Sa tīrtha roon, maging ang mga pinakadakilang ṛṣi na nagdaraan lamang sa daan ay nakaaabot sa walang-kamatayang kalagayan ng mga Siddha, at gayundin sa marangal na daigdig ng mga Pitṛ.
Verse 8
उत्तरे नर्मदातीरे दक्षिणे चाश्रिताश्च ये । देवलोकं गतास्तत्र इति मे निश्चिता मतिः
Yaong nananahan sa hilagang pampang ng Narmadā, at yaong kumukupkop din sa timog na pampang—ang mga iyon ay tutungo sa daigdig ng mga deva; ito ang aking matatag na paniniwala.
Verse 9
बिल्वार्कपुष्पैर्धत्तूरकुशकाशप्रसूनकैः । ऋतूद्भवैस्तथान्यैश्च पूजयित्वा महेश्वरम्
Matapos sambahin si Maheśvara sa mga bulaklak ng bilva at arka, sa dhattūra, sa mga bulaklak ng kuśa at kāśa, at sa iba pang handog na isinilang ng mga panahon—(natatamo ang pinupuring bunga ng tīrtha).
Verse 10
नानोपचारैर्विधिवन्मन्त्रपूर्वं युधिष्ठिर । धूपदीपार्धनैवेद्यैस्तोषयित्वा च धूर्जटिम्
O Yudhiṣṭhira, matapos sambahin nang wasto si Dhūrjaṭi (Śiva) sa sari-saring handog, ayon sa tuntunin at pinangungunahan ng mga mantra—pinalulugod Siya sa insenso, mga ilawan, arghya at mga handog na pagkain—
Verse 11
शिवलोकमवाप्नोति यावदिन्द्राश्चतुर्दश । पौषकृष्णाष्टमीयोगे विशेषः पूजने स्मृतः
Natatamo niya ang daigdig ni Śiva sa habang nananatili ang labing-apat na Indra; at itinuturo na ang pagsamba sa pagsasanib ng Aṣṭamī sa madilim na kalahati ng buwan ng Pauṣa ay lalo ngang mabisa.
Verse 12
नित्यं च नृपतिश्रेष्ठ चतुर्दश्यष्टमीषु च । शिवमभ्यर्च्य विप्रांश्च भोजयेद्भक्तितो वरान्
At araw-araw, O pinakamainam sa mga hari—lalo na sa ika-labing-apat at ika-walong araw ng buwan—matapos sambahin si Śiva, dapat niyang pakainin nang may debosyon ang mararangal na Brāhmaṇa.