Adhyaya 22

Verse 1

। श्री मार्कण्डेय उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि सा विशल्या ह्यभूद्यथा । आश्चर्यभूता लोकस्य सर्वपापक्षयंकरी

Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: Mula rito’y ipaliliwanag ko kung paanong iyon ay nakilala bilang Viśalyā—kamangha-mangha sa daigdig at tagapuksa ng lahat ng kasalanan.

Verse 2

ब्रह्मणो मानसः पुत्रो मुख्यो ह्यग्निरजायत । मुख्यो वह्निरितिप्रोक्त ऋषिः परमधार्मिकः

Mula kay Brahmā ay isinilang ang anak na mula sa isipan—si Agni, na tinatawag na Mukhya. Ang pantas na ito, na kilala bilang ‘Mukhya Vahni’, ay lubhang matuwid.

Verse 3

तस्य स्वाहाभवत्पत्नी स्मृता दाक्षायणी तु सा । तस्यां मुख्या महाराज त्रयः पुत्रास्तदाऽभवन्

Ang kaniyang asawa ay si Svāhā, na inaalala bilang anak ni Dakṣa. O dakilang hari, mula sa Mukhya ay isinilang noon ang tatlong anak na lalaki.

Verse 4

अग्निराहवनीयस्तु दक्षिणाग्निस्तथैव च । गार्हपत्यस्तृतीयस्तु त्रैलोक्यं यैश्च धार्यते

Si Agni ay nahahayag bilang apoy na Āhavanīya, gayundin bilang Dakṣiṇa-agni; at bilang ikatlo, ang Gārhapatya. Sa pamamagitan ng mga banal na apoy na ito, napangangalagaan ang kaayusan ng tatlong daigdig.

Verse 5

तथा वै गार्हपत्योऽग्निर्जज्ञे पुत्रद्वयं शुभम् । पद्मकः शङ्कुनामा च तावुभावग्निसत्तमौ

Gayundin, mula sa Gārhapatya Agni ay isinilang ang dalawang mapalad na anak—si Padmaka at ang nagngangalang Śaṅku—kapwa sila pinakadakila sa mga apoy.

Verse 6

वसन्नग्निर्नदीतीरे समाश्रित्य महत्तपः । रुद्रमाराधयामास जितात्मा सुसमाहितः

Nanahan si Agni sa pampang ng ilog at nagsagawa ng dakilang tapas. Sinamba niya si Rudra, taglay ang napagtagumpayang isipan, ganap na natipon sa pagninilay.

Verse 7

दशवर्षसहस्राणि चचार विपुलं तपः । तमुवाच महादेवः प्रसन्नो वृषभध्वजः

Sa loob ng sampung libong taon ay nagsagawa siya ng malawak na pag-aayuno at matinding tapas. Pagkaraan, si Mahādeva—may sagisag na toro sa kanyang watawat—ay nagsalita sa kanya, nalugod.

Verse 8

भोभो ब्रूहि महाभाग यत्ते मनसि वर्तते । दाता ह्यहमसंदेहो यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

“O, lubhang mapalad, sabihin mo kung ano ang nasa iyong puso. Ako ang magbibigay—walang alinlangan—kahit ito’y napakahirap makamtan.”

Verse 9

अग्निरुवाच । नर्मदेयं महाभागा सरितो याश्च षोडश । भवन्तु मम पत्न्यस्तास्त्वत्प्रसादान्महेश्वर

Si Agni ay nagsabi: “O Maheśvara, sa iyong biyaya, nawa’y ang Narmadā at ang labing-anim na pinagpalang ilog ay maging aking mga asawa.”

Verse 10

तासु वै चिन्तितान् पुत्रानग्र्यानुत्पादयाम्यहम् । एष एव वरो देव दीयतां मे महेश्वर

“Sa pamamagitan nila ay magluluwal ako ng mga dakilang anak, ayon sa ninanais. Ito lamang ang aking hiling, O Diyos—ipagkaloob mo sa akin, O Maheśvara.”

Verse 11

ईश्वर उवाच । एतास्तु धिष्णिनाम्न्यो वै भविष्यन्ति सरिद्वराः । पत्न्यस्तव विशालाक्ष्यो वेदे ख्याता न संशयः

Si Īśvara ay nagsabi: “Ang mga dakilang ilog na ito ay tunay na makikilala sa pangalang Dhiṣṇī. Sila’y magiging iyong mga asawa—malalawak ang mga mata, mga diyosa—tanyag sa Veda, walang alinlangan.”

Verse 12

तासां पुत्रा भविष्यन्ति ह्यग्नयो येऽध्वरे स्मृताः । धिष्ण्यानाम सुविख्याता यावदाभूतसम्प्लवम्

Ang kanilang mga anak ay magiging mga Agni na inaalala sa paghahandog; bantog bilang mga apoy na Dhiṣṇya, mananatili silang kilala hanggang sa pagkalusaw ng lahat ng nilalang.

Verse 13

एवमुक्त्वा महादेवस्तत्रैवान्तरधीयत । नर्मदा च सरिच्छ्रेष्ठा तस्य भार्या बभूव ह

Pagkasabi nito, si Mahādeva ay naglaho roon din. At si Narmadā—ang pinakadakila sa mga ilog—ay tunay na naging kanyang asawa.

Verse 14

कावेरी कृष्णवेणी च रेवा च यमुना तथा । गोदावरी वितस्ता च चन्द्रभागा इरावती

Kāverī at Kṛṣṇaveṇī, gayundin ang Revā at Yamunā; Godāvarī at Vitastā, Candrabhāgā at Irāvatī—ang mga bantog na ilog na ito’y ipinahahayag sa banal na salaysay.

Verse 15

विपाशा कौशिकी चैव सरयूः शतरुद्रिका । शिप्रा सरस्वती चैव ह्रादिनी पावनी तथा

Vipāśā at Kauśikī, Sarayū at Śatarudrikā; Śiprā at Sarasvatī, at gayundin ang Hrādinī at Pāvanī—ang mga ito man ay binabanggit sa mga ilog na nagpapabanal.

Verse 16

एताः षोडशा नद्यो वै भार्यार्थं संव्यवस्थिताः । तदात्मानं विभज्याशु धिष्णीषु स महाद्युतिः

Ang labing-anim na ilog na ito ay itinakda para maging mga kabiyak; at yaong dakilang maningning ay agad na hinati ang sariling diwa at inilagak sa kanilang mga tahanang-dhiṣṇi.

Verse 17

व्यभिचारात्तु भर्तुर्वै नर्मदाद्यासु धिष्णिषु । उत्पन्नाः शुचयः पुत्राः सर्वे ते धिष्ण्यपाः स्मृताः

Ngunit dahil sa paglabag ng asawa, sa mga banal na luklukan na nagsisimula sa Narmadā ay sumilang ang mga anak na dalisay; silang lahat ay inaalala bilang mga “Dhiṣṇyapāḥ,” mga tagapangalaga ng mga sagradong upuang iyon.

Verse 18

तस्याश्च नर्मदायास्तु धिष्णीन्द्रो नाम विश्रुतः । बभूव पुत्रो बलवान्रूपेणाप्रतिमो नृप

At mula sa Narmadā na iyon ay sumikat ang isang anak na tanyag sa pangalang Dhiṣṇīndra—makapangyarihan sa lakas at walang kapantay sa anyo, O hari.

Verse 19

ततो देवासुरं युद्धमभवल्लोमहर्षणम् । मयतारकमित्येवं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

Pagkaraan nito, sumiklab ang digmaan ng mga deva at asura, nakapangingilabot at nakapanginginig-balahibo; sa tatlong daigdig ito’y sumikat sa pangalang “Mayatāraka.”

Verse 20

तत्र दैत्यैर्महाघोरैर्मयतारपुरोगमैः । ताडितास्ते सुरास्त्रस्ता विष्णुं वै शरणं ययुः

Doon, hinampas ng lubhang kakila-kilabot na mga daitya na pinangungunahan ni Mayatāra, ang mga deva ay nanginig sa takot at lumapit kay Viṣṇu bilang kanlungan.

Verse 21

त्रायस्व नो हृषीकेशा घोरादस्मान्महाभयात् । दैत्यान्सर्वान्संहरस्व मयतारपुरोगमान्

“Iligtas mo kami, O Hṛṣīkeśa, mula sa kakila-kilabot na dakilang panganib na ito. Lipulin mo ang lahat ng daitya, na si Mayatāra ang nangunguna.”

Verse 22

एवमुक्तः स भगवान्दिशो दश व्यलोकयत् । ततो भगवता दृष्टौ रणे पावकमारुतौ

Nang masambit ito, minasdan ng Mapalad na Panginoon ang sampung dako. Pagkaraan, sa larangan ng digmaan, namataan Niya sina Pāvaka (Apoy) at Māruta (Hanging).

Verse 23

आहूतौ विष्णुना तौ तु सकाशं जग्मतुः क्षणात् । स्थितौ तौ प्रणतौ चाग्रे देवदेवस्य धीमतः

Nang tawagin ni Viṣṇu, agad silang dalawa’y dumulog sa Kanya. Tumindig sila sa harap ng marunong na Diyos ng mga diyos, at yumukod nang may pagpipitagan.

Verse 24

ततो धिष्णिः पावकेन्द्रो देवेनोक्तो महात्मना । निर्दहेमान्महाघोरान्नार्मदेय महासुरान्

Pagkaraan, si Dhiṣṇi—si Agni, ang panginoon ng apoy—ay inutusan ng dakilang Deva. At sinimulan niyang tupukin ang lubhang kakila-kilabot na mga asura ng lupain ng Narmadā.

Verse 25

अथैवमुक्तौ तौ देवौ रणे पावकमारुतौ । दैत्यान् ददहतुः सर्वान्मयतारपुरोगमान्

Sa gayong utos, ang dalawang diyos—Apoy at Hangin—sa digmaan ay tinupok ang lahat ng mga Daitya, na pinangungunahan ni Mayatāra.

Verse 26

दह्यमानास्तु ते सर्वे शस्त्रैरग्निं त्ववेष्टयन् । दिव्यैरग्न्यर्कसङ्काशैः शतशोऽथ सहस्रशः

Habang sila’y nasusunog, sinikap nilang lahat na palibutan ang Apoy ng mga sandata—mga banal na pana at sibat na kumikislap na tulad ng apoy at araw—daan-daan, saka libu-libo.

Verse 27

तांश्चाग्निः शस्त्रनिकरैर्निर्ददाह महासुरान् । ज्वालामालाकुलं सर्वं वायुना निर्मितं तदा

At si Agni, sa pamamagitan ng sunod-sunod na hagupit ng mga sandata, ay tinupok ang mga dakilang asura. Noon, sa pag-iral ng Hangin, ang lahat ay naging isang kalipunan ng mga kuwintas ng liyab.

Verse 28

दह्यमानास्ततो दैत्या अग्निज्वालासमावृताः । प्रविश्य पातालतलं जले लीनाः सहस्रशः

Pagkaraan, ang mga Daitya, nasusunog at nababalutan ng mga dila ng apoy, ay pumasok sa kailaliman ng Pātāla; at sa libu-libo, naglaho sila sa mga tubig.

Verse 29

ततः कुमारमग्निं तु नर्मदापुत्रमव्ययम् । पूजयित्वा सुराः सर्वे जग्मुस्ते त्रिदशालयम्

Pagkatapos nito, sinamba ng lahat ng mga deva ang kabataang Agni—ang di-nasisirang anak ni Narmadā—at saka sila nagtungo sa tahanan ng Tatlumpu’t Tatlo.

Verse 30

सशल्यस्तु महातेजा रेवापुत्रो वृतोऽग्निभिः । नर्मदामागतः क्षिप्रं मातरं द्रष्टुमुत्सुकः

Ngunit ang anak ni Revā, maningning at dakila ang ningning, bagaman sugatan pa ng mga palaso at napaliligiran ng mga apoy, ay mabilis na dumating kay Narmadā, sabik na masilayan ang ina.

Verse 31

तं दृष्ट्वा पुत्रमायान्तं शस्त्रौघेण परिक्षतम् । नर्मदा पुण्यसलिला अभ्युत्थाय सुविस्मिता

Nang makita niyang dumarating ang anak, sugatan ng rumaragasang sandata, si Narmadā—na banal ang mga tubig—ay tumindig, labis na namangha.

Verse 32

पर्यष्वजत बाहुभ्यां प्रस्नवापीडितस्तनी । सशल्यं पुत्रमादाय कापिलं ह्रदमाविशत्

Yakap niya siya sa dalawang bisig—ang dibdib ay napisil at umaagos ang gatas—at kargang ang anak na sugatan pa, pumasok siya sa lawa ng Kāpilā.

Verse 33

प्रविष्टमात्रे तु ह्रदे कापिले पापनाशिनि । सशल्यं तं विशल्यं च क्षणात्कृतवती तदा

Pagkapasok pa lamang sa Kāpilā na lawa, tagapaglipol ng kasalanan, agad niyang ginawa ang anak—na tinamaan ng mga palaso—na maging walang sugat sa isang kisapmata.

Verse 34

स विशल्योऽभवद्यस्मात्प्राप्य तस्याः शिवं जलम् । कपिला नामतस्तेन विशल्या चोच्यते बुधैः

Dahil siya’y naging walang śalya—ang ‘tinik ng kirot’—nang matamo ang mapalad na tubig na pinagpala ni Śiva, siya’y tinawag na Kapilā; kaya’t ang mga pantas ay tinatawag ding Viśalyā ang banal na tawiran, ang nag-aalis ng śalya.

Verse 35

अन्येऽपि तत्र ये स्नाताः शुचयस्तु समाहिताः । पापशल्यैः प्रमुच्यन्ते मृता यान्ति सुरालयम्

Ang iba pa roon na naligo, na nananatiling dalisay at nakatuon ang diwa, ay napapalaya sa mga śalya ng kasalanan; at pagpanaw nila, sila’y napaparoon sa tahanan ng mga diyos.

Verse 36

एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽहं पुरा त्वया । उत्पत्तिकारणं तात विशल्याया नरेश्वर

Ito ang lahat ng ipinaliwanag ko sa iyo, na dati mo akong tinanong—O mahal na anak, O hari ng mga tao—ang sanhi ng paglitaw ng Viśalyā.